Jak Pan Profesor zosta psychiatrà?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Jak Pan Profesor zosta psychiatrà?"

Transkrypt

1 WYWIAD INTERVIEW Jeden z najwybitniejszych polskich psychiatrów, prof. dr hab. n. med. Adam Bilikiewicz, odszed na emerytur w 2003 roku. Poni ej zamieszczamy rozmow z Profesorem, która mamy nadziej sk oni do refleksji nad jednà z Jego pasji: psychiatrià. Trzeba wiedzieç kiedy zejêç ze sceny Rozmowa z profesorem ADAMEM BILIKIEWICZEM. Jak Pan Profesor zosta psychiatrà? Zosta em psychiatrà przez ojca, to znaczy nie dlatego, e on mnie zmusi, tylko dlatego, e by dla mnie takà osobowoêcià, e by zawsze jakimê wzorcem to przecie dla dziecka bardzo wa ne. Powiem szczerze (i to nie pierwszy raz) mia em inne zainteresowania. Chcia- em pójêç na politechnik, na architektur, gdy mia em (i mam) uzdolnienia plastyczne. Ale wiedzia em, e zrobi bym przykroêç ojcu takim wyborem kierunku kszta cenia, chocia nigdy z jego ust nie s ysza em: s uchaj, dobrze by by o gdybyê poszed na medycyn. W 1949 roku odbywa si zjazd psychiatrów w Gdaƒsku i ojciec mia wyk ad na temat etioepigenezy. Wówczas nie mia em o tym poj cia. To tak jakby mówiç ze mnà o astrofizyce. Wyda o mi si to strasznie fascynujàce i gdzieê tam zapad o w pami ç. Zresztà jest taka anegdota, e profesor Brzezicki, kiedy ojciec wywiesi plansz z tytu em wyk adu Etioepigeneza, popatrzy i mówi: kolego, tak si zastanawiam, czy to ju jest schizofrenia czy jeszcze nie?. Ojciec, który mia du e poczucie humoru na to: no, panie profesorze, ja przecie nie b d s dzià w tej sprawie to pan jako doêwiadczony psychiatra musi mi powiedzieç. Jedni to zrozumieli cz Êciowo (zresztà do dzisiaj wiele osób nie rozumie), a niektórzy uwa ali, e no, psychiatra, ma tam jakiegoê szmergla. Kiedy zda em matur w 1951 roku i z o y em papiery na Politechnik to nagle w nocy przypomnia em sobie ten wyk ad i powiedzia em ojcu: Wiesz co? Zmieni em zdanie, pójd na medycyn, to widzia em szcz - Êcie w jego oczach. A jak ju poszed em na medycyn to zosta em psychiatrà i nigdy tego nie a owa em, bo psychiatria jest wspania à dziedzinà, tylko nie ma dostatecznie du ego spo ecznego zrozumienia. Teraz ma miejsce ta ca a akcja Schizofrenia, otwórzcie drzwi. Nie podoba mi si to has o. S owo schizofrenia mi si nie podoba. Niektórzy mnie atakujà, gdy mówi, e trzeba ludzi nauczyç szanowaç schizofreników chocia nie powinno u ywaç si s owa schizofrenicy. Ja uwa am, e je eli si zrezygnowa o ze s owa paranoja (u ywajà go tylko urz dnicy), je eli si zrezygnowa o z cyklofrenii, je eli si zrezygnowa o z parafrenii, to dlaczego nie mo na zrezygnowaç ze schizofrenii? Schizofrenia kojarzy si tak negatywnie, e mam do Profesora Sartoriusa al, bo mo na

2 124 WIADOMOÂCI PSYCHIATRYCZNE (tom VII) Nr 2/2004 by o u yç innych okreêleƒ: chorzy psychicznie, albo ludzie z zaburzeniami psychicznymi, otwórzcie im drzwi, serca jakoê inaczej to has o ubraç... no, mniejsza z tym. W ka dym razie mo e my za krótko yjemy, eby móc oceniç jak zmienia si percepcja spo eczna. Z jednej strony s ysz, e 80% ankietowanych mówi, e nawet gdyby by o trzeba to nie posz oby do psychiatry. Z drugiej strony, do mnie ludzie zapisujà si na dwa miesiàce naprzód. Pytam kolegów-psychiatrów, czy majà problemy z pacjentami? Nie, walà drzwiami i oknami. Mo e za dziesi ç, dwadzieêcia lat stosunek do chorych psychicznie b dzie u nas taki jak w wielu (choç nie we wszystkich) krajach zachodnich. W powszechnym odczuciu choroba psychiczna nie b dzie niczym haƒbiàcym ani dyskryminujàcym, a kontakt z psychiatrà niczym wstydliwym... Czy nie jest tak, e ten stosunek do schizofrenii jest zwiàzany z tym, e, patrzàc z perspektywy ca ego wieku, oceniajàc twarde wskaêniki, takie jak iloêç samobójstw czy przebieg choroby, to w gruncie rzeczy wydaje si, e nie uda o nam si ich wyraênie zmieniç? Tak, my to wiemy, ale czy spo eczeƒstwo tak e to wie? Czy zna te wskaêniki? Nie, schizofrenia kojarzy si z chorobà umys owà. Nieuleczalnà. Tak, nieuleczalnà i to negatywne rokowanie w aênie kojarzy si jednoznacznie. Przecie do mnie rodzice przyprowadzajà dziewczyn siedemnastoletnià i od razu pytajà: panie profesorze, czy to nie jest schizofrenia? A ja odpowiadam: nie. Po pierwsze tego terminu nie u ywamy, bo taki termin troch si zdezaktualizowa ; mówimy o zaburzeniach takich czy innych. Zresztà rozpoznanie powinno si weryfikowaç po d ugim okresie obserwacji, a nie po pierwszym epizodzie choroby, kiedy to natychmiast pieczàtka idzie w akta. Przecie to potem ma dalsze konsekwencje. Pan Profesor powiedzia niezwykle ciekawà rzecz dotyczàcà diagnozowania w psychiatrii, e rozpoznanie powinno tak naprawd weryfikowaç si w czasie. Ale przecie jest taka tendencja, eby zobaczyç pacjenta raz, badaç go przez godzin... i od razu wszystko wiedzieç... Nie wiem czy nie wymuszajà tego troch klasyfikacje, które mówià: sà tutaj okre- Êlone regu y, wystarczy zastosowaç i ju macie trafne rozpoznanie.. Mam dok adnie to samo zdanie i da em temu wyraz na piêmie, poniewa ukaza o si trzecie wydanie podr cznika dla studentów, którego jestem redaktorem i tam w przedmowie czy w którymê z rozdzia ów zamieêci em takie zdanie, e kiedy rozpoczyna em prac w psychiatrii (a chodzi em na wszystkie wyk ady od pierwszego roku, by em przewodniczàcym ko a naukowego itd.), to wydawa o mi si, e jestem bardzo màdry, e wszystko wiem. Po czterdziestu siedmiu latach doszed em do wniosku, e owszem, bardzo du o wiem, ale jeszcze wi cej nie wiem. Praca nauczy a mnie pokory i skromnoêci, dlatego e jesteêmy wszyscy omylni, nie mo na byç zadufanym, trzeba ciàgle wàtpiç i nie powo ywaç si na autorytety. Zresztà tego nas nauczy w aênie mój ojciec, on zawsze mówi tak: S uchajcie, jak coê czytacie, eby nie wiem jakie nazwisko za tym si kry o, patrzcie na to krytycznie. Nauczcie si w asnego osàdzania. Na przyk ad subrejonizacja, którà ja ceni em, mia a jednà zasadniczà wad pacjent trafia ciàgle do tego samego lekarza, który jak si upar, e to jest schizofrenia, to ta schizofrenia za nim si ciàgn a, chocia by a to inna choroba. To, niestety, jest taki grzech, który si wià e z naszà specjalnoêcià. Bo je eli si zrobi tomografi komputerowà i stwierdzi si mi soch oniak to si go wytnie i koniec. A w psychiatrii jednak jest ten element subiektywny, który odgrywa du à rol. Przywiàzanie do swojego rozpoznania, bo ja rozpozna em, ja jestem nieomylny, mo e byç niebezpieczne. Zawsze moich kolegów uczy em: pami tajcie, nie przysi gajcie in verba magistri, ten magister si starzeje. Szanuj zdanie ka dego tak e i najm odszego. Student pyta: panie profesorze, ale czy pan profesor wzià pod uwag, e to mo e byç to i to?. Czy ja mówi : panie student có pan mo esz mi tutaj powiedzieç? Dlaczego go ignorowaç? Ka dy ma prawo do wyra ania swojej opinii i suma tych subiektywnych spojrzeƒ mo e nas zaprowadziç w dobrym kierunku. Tak, e okresowa weryfikacja rozpoznania jest niezwykle wa na i to trzeba g osiç, dawaç przyk ad swojà pracà. Wielokrotnie wycofywa em si ze swoich rozpoznaƒ, przyznawa em do pomy ek, ale to przysz o z czasem. Poczàtkowo cz owiek jest pewny siebie i zarozumia y: jestem z takiej dobrej szko y, przecie ja znam elementarz... Guzik prawda. U nas jest taka tradycja, e pacjent jest prowadzony od poczàtku do koƒca i rzadko kieruje si go na konsultacj do innego lekarza. Pracowa em kiedyê w Wojewódzkiej Przychodni Zdrowia Psychicznego jako konsultant wojewódzki i od czasu do czasu wysy a em do wszystkich poradni takà informacj, e w dniach takich i takich, takich i takich godzinach, bardzo prosz, jestem gotów skonsultowaç pacjenta. I mia pan Profesor wolny czas? Tak, mia em, bo pracy by o niewiele. Natomiast przychodzili do mnie sami pacjenci, bo s yszeli, e ten Bilikiewicz nie jest taki z y; natomiast, eby ktoê mi przysy a pacjenta na konsultacj... chyba, e by y to trudne sprawy : pacjent zaskar y, ma pretensje, wi c asekurujàc si wysy ano go na konsultacj, ebym ja potwierdzi rozpoznanie, potwierdzi, e lekarz mia racj, e s usznie post powa, rozpozna, leczy. Albo do celów orzeczniczych jak komuê coê nie pasowa o, np. w przypadku orzekania o grupie inwalidzkiej. Wtedy do mnie przysy ali chorych, ale wàtpliwoêci diagnostyczne zdarza y si rzadko. KiedyÊ pan Profesor z panià dr Rymaszewskà opublikowa prac o psychozie schizoafektywnej. Jak Pan teraz myêli, czy jest taka kategoria diagnostyczna jak psychoza schizoafektywna? W aêciwie musz tutaj powiedzieç, bo to by o tematem mojej pracy doktorskiej, wtedy ja w aêciwie to zignorowa em, to by b àd... To by o w 1964 roku... Tak, tak, to si ukaza o nak adem wydawnictwa PAN. Dzisiaj bym t prac inaczej napisa podszed bym do problemu zupe nie inaczej. To by o napisane oczywiêcie w duchu

3 WYWIAD Z prof. dr hab. n.med. A. Bilikiewiczem rozmawia T. Szafraƒski etioepigenezy i od tego czasu raczej poglàdów nie zmieni- em. Uwa am mianowicie, e to jest grupa niehomogenna i zaliczanie jej do schizofrenii jest b dem, zresztà nie jest to mój poglàd ten poglàd ma ju sto lat. Bo przecie to mo e byç tak, mówiàc prosto, e je eli pojawi si zespó depresyjny to dzisiaj mówi si przecie o zaburzeniach afektywnych. Chocia to ró nie bywa o, nie, e to wyklucza o, przecie chory na schizofreni tak jak ja mówi em zawsze, ma prawo do nerwicy. Otó, jeêli wystàpi zespó depresyjny u chorego na schizofreni, to czy mamy rozpoznawaç psychoz schizoafektywnà? Je eli u chorego z chorobà afektywnà w którymê momencie (to si czasami zdarza u kobiet w okresie menopauzy) pojawi si zespó paranoidalny, to czy jest to psychoza schizoafektywna? I tak dalej. Je eli osobowoêç przedchorobowa, o czym pisze Bleuler, by a typu schizoidalnego, a u pacjenta wystàpi a choroba afektywna majàca jakieê takie schizoidalne zabarwienie, czy to tak e wsadza si do worka pt. psychoza schizoafektywna? A reaktywne psychozy, o czym pisaliêmy z dr Rymaszewskà? Przecie to tak e mogà byç mieszane zespo y depresyjno-paranoidalne; to nie jest jednolita grupa chorób, a kodowanie tego w grupie schizofrenicznych zaburzeƒ jest, uwa am, nies uszne. W mojej pracy doktorskiej zajmowa em si pacjentami z chorobà afektywnà, obcià onych nià dziedzicznie, a której przebieg by w niektórych fazach powik any objawami paranoidalnymi czy katatonicznymi. Zapo yczy em termin od Bornstajna i nazwa em to schizofrenizacjà. Kilka lat temu zapozna em si z pracà, gdzie by a mowa o tym, e koncepcja jednej psychozy dawno odesz a do lamusa, a tu nagle si okazuje, e yje i ma si dobrze. No tak jak mówi K piƒski tyle psychiatrii, ilu psychiatrów. Ile znaków zapytania tyle ró nych koncepcji, teorii, mo liwoêci i trudno z tym polemizowaç. Czy koncepcja neurorozwojowa nie jest nawiàzaniem do tego, o czym zawsze mówi a szko a gdaƒska, e psychoza ma pod o e organiczne? Przecie, gdy to gdaƒszczanie twierdzili, pukano si w czo o: przecie to jest sprawa psychogenna, psycho-socjogenna, schizofrenogenna matka, przecie to nie ma nic wspólnego z biologià, skàd, gdzie? Robiono wówczas odm, której wynik by negatywny. Dr Malik, który pracowa w naszej klinice, zrobi odm i mówi: wie pan, przecie tam w tej odmie nie ma adnych zmian, wi c chyba nasz szef si myli, e to jest organiczna sprawa. No w aênie, patrzàc z perspektywy czasu, co by pan Profesor uzna za osiàgni cia polskiej psychiatrii w drugiej po owie XX wieku? MyÊl, e du ym osiàgni ciem jest nadà anie za post pem psychiatrii na Êwiecie. Psychiatria polska nie by a wyizolowana, tak jak np. rosyjska czy radziecka, która zosta a ska ona paw owizmem, a póêniej doktrynalnie. Polska psychiatria w a- Êciwie dotrzymywa a kroku Êwiatowej psychiatrii i to potwierdzajà wszyscy, którzy przyje d ajà, czy przyje d ali do nas z krajów zachodnich. Podejmowani przeze mnie psychiatrzy z ró nych krajów jak e cz sto byli zdumieni: Wprawdzie ta baza materialna nie jest najlepsza, ale macie taki dost p do metod diagnostycznych, e doceniacie rol psychoterapii, e macie psychiatri Êrodowiskowà. Zdumienie. Wi c uwa am, e nie musimy si wstydziç. PowinniÊmy tylko umieç lepiej to sprzedawaç na Êwiecie. Nie uprawiaç turystyki zjazdowej, ale zaistnieç naprawd w Êwiatowej psychiatrii. Bo tak szczerze mówiàc, które nazwiska polskich psychiatrów zaistnia y w Êwiatowym piêmiennictwie? Uda o si to mojemu Ojcu, który wyda Etioepigenez w Niemczech, w szwajcarskim czasopiêmie w j zyku angielskim. Mezzich to odkry zdumiony, gdy by a to w aêciwie jedna z pierwszych takich wieloosiowych diagnostyk. By zaskoczony poziomem pracy. Ale Mazurkiewicz na przyk ad, co by nie powiedzieç, przecie to by wielki uczony, i co? Kto go zna? Z jednej strony, oceniajàc polskà psychiatri, nie mamy si czego wstydziç generalnie poziom wiedzy nie jest z y, chocia jest zró nicowany. Wszystko zale y od tego czy lekarz jest zainteresowany dokszta caniem si, pog bianiem wiedzy, w aêciwym wykorzystaniem uczestnictwa w zjazdach. Nale do takich uczestników zjazdów i konferencji naukowych, którzy wprawdzie nie wyg aszajà za wiele referatów, ale pilnie uczestniczà w obradach i s uchajà. A spotyka em takich zjazdowiczów, których widzia em pierwszego i ostatniego dnia. A poza tym sklepy, zwiedzanie... Na szcz Êcie jest jednak du a grupa ludzi korzystajàcych w pe ni z mo liwoêci zdobycia nowej wiedzy, jakà daje udzia w zjeêdzie. MyÊl, e wa nà rzeczà jest dost p do nowoczesnych metod diagnostycznych, przecie to jest du a sprawa, np. w psychogeriatrii, w diagnostyce ot pieƒ. Gdy mówimy, e mamy dost p do SPECT, to na Zachodzie dziwià si, e mamy takie mo liwoêci. Oni nas ciàgle traktujà jak zaêcianek. A przecie, choç nie ma tylu pieni dzy na badania, w naukach podstawowych i tak si du- o robi, np. w genetyce czy w biologii molekularnej. Nak ady finansowe i idàcy za nimi post p w badaniach podstawowych nie zawsze przek adajà si póêniej na korzyêci dla pacjentów. No có, tu pojawia si kwestia firm farmaceutycznych, jak i te psychiatrów spe niajàcych instrumentalnà rol wobec tych firm. Uwa am na przyk ad, e promocja leków przeciwpsychotycznych II generacji jest przesadzona. Doceniam wartoêç tych leków, ale nie sà to leki, które mo na nazwaç panaceum. Zawsze mówi pacjentom, gdy pytajà o leczenie, e mój ojciec-lekarz opowiada takà anegdot o s awnym XIX- -wiecznym chirurgu wiedeƒskim, który mia ogromnà praktyk i wielkie powodzenie. Gdy do niego przychodzi pacjent, bada go i mówi : prosz pana, trzeba b dzie pana zoperowaç. - No dobrze panie profesorze, czy pan profesor by si podjà tej operacji? - Tak. - A ile to b dzie kosztowa o? - O, prosz pana, to zale y. - Od czego? - Sà dwie mo liwoêci: pi çset albo tysiàc szylingów. - A jaka ró nica? - A ta ró nica, e za pi çset szylingów to ja bior m odych asystentów i stare narz dzia, a za tysiàc bior starych asystentów i nowiutkie, spod ig y narz dzia. - Nie, nie, to ja wol za tysiàc szylingów... Ja zaê mówi swoim pacjentom: wie pan, przyszed pan do starego lekarza, a stary lekarz proponuje zaczàç nie od Zyprexy, tylko od starszych leków, bo one te sà dobre. Ale je eli pan chce (chocia tutaj sà pewne ograniczenia) mo na zaczàç od tych najnowszych. Owszem, leki II generacji to du y post p, nie b d tu powtarza wszystkich wiadomych rzeczy, truizmów, ale jednak promocja jest przesadzo-

4 126 WIADOMOÂCI PSYCHIATRYCZNE (tom VII) Nr 2/2004 na. Efekt jest taki, e lekarze zapisujà tylko najnowsze leki. Przecie ja zosta em w àczony w afer zwiàzanà z wizytowaniem poradni przez Kas Chorych. Wi c z kontrolerami z Kasy Chorych pojechaliêmy do oêrodka, z którego by o wychodzi o bardzo du o recept. Okaza o si, e by to strza, niestety, poza tarcz. Wszystko by o bardzo dobrze udokumentowane. Kontrolerzy byli zdziwieni. To z pewnoêcià ogromny problem, ale myêlàc o tej ca ej sytuacji, to, abstrahujàc od zysku firm, myêla em sobie, e zysk dla psychiatrii zwiàzany z wprowadzeniem nowych leków polega na tym, e decydenci od finansowania Êwiadczeƒ zdrowotnych zobaczyli, e to nie jest specjalnoêç, w której mo na leczyç pacjenta za z otówk ; e tutaj nowoczesne leczenie te musi kosztowaç. e to nie mo e byç obszar medycyny postrzegany jako najtaƒszy, o najmniejszych potrzebach. Jest jeszcze inny aspekt tego zagadnienia nie w pe ni uêwiadamiany przez decydentów. Mianowicie leczenie tymi lekami jest jednak taƒsze, gdy zabezpiecza pacjenta przed rehospitalizacjà, która zwi ksza automatycznie koszty. Ja to próbuj t umaczyç. Ale kiedy musz przekonywaç do tego psychiatrów, no to mnie szlag trafia. No wi c tutaj myêlenie ekonomiczne ma ró ne aspekty i to tak e trzeba decydentom uêwiadamiaç. Czy widzi Pan Profesor coê takiego co kiedyê wydawa o si byç czymê bardzo wa nym, pasjonujàcym, a potem okaza o si Êlepà uliczkà? Wie pan, mo e ja takich Êlepych uliczek nie mia em, ale dlatego, e mo e mnie jakoê ratowa instynkt. Mo e wygodnictwo, mo e lenistwo, mo e l k, nie wiem, nie pcha em si w takie uliczki, gdzie nie widzia em Êwiate ka na koƒcu. Na przyk ad, kiedy by em w Bydgoszczy, z koniecznoêci musia- em si zajmowaç chorymi na schizofreni, ale zagadnienie schizofrenii nie by o nigdy mojà pasjà. Podziwiam profesora Jarem, e si zajmuje schizofreniami i ma na ten temat du- à wiedz i du e osiàgni cia. Ja widzia em za du o znaków zapytania, a mo e to jest cytat z Wa sy: ja jestem lekarzem praktykiem. Zawsze si zajmowa em takimi dziedzinami, gdzie mog em zobaczyç jakiê spektakularny efekt. Przez wiele lat zajmowa em si padaczkà, aspektami psychiatrycznymi padaczki, taki zresztà by te kierunek zainteresowaƒ kliniki. Dzisiaj chorzy na padaczk prawie nie trafiajà do szpitala psychiatrycznego. Albo guzy mózgu napisaliêmy z Profesorem Smoczyƒskim ksià k na ten temat. Wówczas przyjmowaliêmy takich pacjentów i naszà ambicjà by o, eby na podstawie bardzo wczesnych objawów ustaliç rozpoznanie. Dzisiaj to ju nie jest problem, bo jak kogoê boli g owa, to sam proponuje: panie doktorze, a mo e zrobiç tomografi? Ale wtedy na podstawie zaburzeƒ psychicznych myêmy te guzy rzeczywiêcie w wielu przypadkach rozpoznawali i by o to coê namacalnego, konkretnego i dawa o satysfakcj. Potem zajmowa em si troch depresjami, poniewa depresje sà, jak pan doktor doskonale wie, nie tylko cz ste, ale w aêciwie atwe do leczenia, dlatego e mo na tym chorym szybko pomóc. Chorzy ci wspó pracujà w czasie leczenia i doceniajà je. Potem, jak zaczà em tu prac w 1984 roku, zetknà em si z ludêmi starymi i wtedy pomyêla em, e nie sà oni w aêciwie traktowani przez lekarzy. Opowiada mi zresztà doktor Stankiewicz, który jest tutaj zast pcà dyrektora, nast pujàcà histori : swego czasu, jak by em w Anglii, wezwano mnie w nocy do pacjentki osiemdziesi cioletniej, która zagoràczkowa a. Os ucha em jà, stwierdzi em zapalenie p uc i zaleci em antybiotyki. Na drugi dzieƒ w czasie odprawy, dyrektor ryknà na mnie: czyê pan zwariowa! Starej babie zleca pan antybiotyki? Mo e wy w Polsce tak leczycie, ale Anglia jest za biedna, eby starych ludzi leczyç tak drogimi lekami jak antybiotyki.... Wi c zastanowi em si nad tym, czy my do tych starych ludzi nie mamy te takiego stosunku. Ja to zresztà wielokrotnie powtarza em na wyk adach i pisa em, e lekarze pos ugujà si schematami. Jak pacjent ma siedemdziesiàt lat i k opoty z pami cià to to jest Alzheimer i wiadomo nic si nie da zrobiç. I tak narodzi o moje zainteresowanie psychogeriatrià. Czasem myêl, e mo e to jest Êlepa uliczka, bo przecie my, psychiatrzy, sukcesów nie mamy. Mo emy poprawiç diagnostyk, bo w drodze do rozpoznania choroby choroby Alzheimera, pope niamy b dy. Spotyka em pacjentów, u których rozpoznawaliêmy nie chorob Alzheimera, lecz ki czy schizofreni przewlek à. Wi c je eli si poprawi diagnostyk, je- eli si poprawi stosunek do ludzi starych, je eli nie b dzie si upraszczaç: stary to znaczy demencja, skleroza, mia d yca. Trzeba tych ludzi diagnozowaç. Profesor Imieliƒski, nie seksuolog, tylko nasz neurochirurg, ju na emeryturze, kiedy mówi em o chorobie Alzheimera, rzek : wie pan, kilka tygodni temu operowa em pacjentk, u której neurolodzy rozpoznali chorob Alzheimera. By a chyba trzy, cztery lata pod ich opiekà. Ja jà zoperowa em i to by du y oponiak. Nie wiem czy to jest Êlepa uliczka? Chyba nie. MyÊl, e tak jest w ca- ej medycynie. Jak mówi doktor Leopold Hanzel, mój nauczyciel farmakologii (by internistà; wyjecha w 1968 roku do Hamburga i tam umar ; niezwykle mi y i dowcipny cz owiek): s oƒce przyêwieca sukcesom lekarza, a ziemia pokrywa jego b dy. Tak to jest w naszej dziedzinie, e sà sukcesy i pora ki. Powiedzia em te s owa tutaj, na spotkaniu po egnalnym, przed którym si broni em. Ale koledzy koniecznie chcieli mnie po egnaç przed moim odejêciem na emerytur, i eby mnie utrzymaç w dobrej kondycji z o yli si i kupili mi rower. Wiedzieli, e lubi jeêdziç. Dotychczas jeêdzi em na takim starym, a oni kupili mi rower z przerzutkà. Wspomniane s owa wypowiedzia em wêród wielu innych, bo mam dwa sposoby przemawiania: albo opowiadam arty, z których sam si Êmiej (nie sà chyba zbyt dowcipne...) albo kreêl jakàê apokaliptycznà wizj, czemu da em wyraz w wyk adzie na Zjeêdzie w Bydgoszczy. A z czego Pan Profesor najbardziej si cieszy? Co jest najwi kszym sukcesem? yciowym, moim osobistym czy psychiatrii polskiej? Pana Profesora w psychiatrii. Ja si ciesz z dwóch rzeczy, bo jednak stara em si du- o robiç, ale czy zrobi em to nie wiem. Ciesz si z tego, e powsta a w Bydgoszczy klinika, która funkcjonuje do dzisiaj, ma nienajgorszà opini i reprezentuje wysoki poziom psychiatrii. W ogóle zainteresowanie psychiatrià w tym regionie Polski bardzo si poprawi o. Zresztà na poczàtku pro-

5 WYWIAD Z prof. dr hab. n.med. A. Bilikiewiczem rozmawia T. Szafraƒski ponowano mi prac w Âwieciu. Przyjecha do mnie ówczesny kierownik zespo u nauczania klinicznego, z którego si dopiero póêniej narodzi a Akademia oraz lekarz wojewódzki, eby mi zaproponowaç prac. Zapyta em: co panowie mi proponujecie? - Pi knà klinik. Tak, a gdzie? - W Âwieciu. Powiedzia em na to: bardzo dzi kuj, do widzenia, ycz mi- ego dnia. - Nie, nie, to rozwa ymy inny wariant. I dali mi dwa oddzia y w budujàcym si Domu Pomocy Spo ecznej a póêniej Profesor Janusz Rybakowski przeniós to na Kurpiƒskiego. No wi c to uwa am za swój yciowy sukces, e ta klinika powsta a, e znalaz a si wêród innych klinik w Akademii Medycznej, e zacz to t psychiatri inaczej postrzegaç i e do dzisiaj podobno dobrze wspominajà mój pobyt. Ciesz si, e jednak wielu ludzi, którzy myêleli o innej specjalnoêci posz o na psychiatri, e jednak tà psychiatrià umia- em zainteresowaç, zach ciç. Powstanie tej kliniki, w której teraz si znajdujemy jest po owicznym sukcesem, dlatego, e ja mia em nadziej (która okaza a si p onna) powrotu do kliniki, z której wyszed em. Zg osi em si do profesora Ga uszki i powiedzia em: ja zawsze w Bydgoszczy podkreêla em, e dopóki jest to filia Akademii Medycznej w Gdaƒsku to b d w Bydgoszczy. Ale jak powstanie samodzielna uczelnia to wróc do Gdaƒska; nie tai em tego przecie. Zaproponowano mi funkcj rektora. Pierwszego mianuje minister na rok, a póêniej muszà odbyç si wybory. Powiedzia em wówczas, e bardzo dzi kuj. Ale zaproponowa em, aby nadaç Akademii imi Ludwika Rydygiera. No i przyjecha em do profesora Ga- uszki i powiedzia em, e chcia bym wróciç do gdaƒskiej kliniki. On na to: doskonale, wracaj do Gdaƒska, ale nie do kliniki. Gdzie zatem mam pracowaç? - PomyÊlimy, pomyêlimy. No i moja ówczesna szefowa, cz onek KC, majàca bardzo mocnà pozycj (nie lubi a wprawdzie mojego ojca, ale do mnie mia a doêç pozytywny stosunek, chocia zawsze jako epitetu u ywa a okreêlenia inteligent : nie, nie, to bardzo jest wartoêciowy cz owiek, kolego, tylko e to jest inteligent ) zgodzi a si na mój powrót do Gdaƒska. Jak do niej przyszed em i powiedzia em: Pani Rektor, profesor Ga uszko nie widzi mnie w klinice, co by pani proponowa a? Ona odrzek a: Panie Adamie, czym si pan martwi, przecie na Srebrzysku studenci sà od wielu lat, zrobimy tam klinik! i tak si sta o. Wi c myêl, e moim ma ym sukcesikiem jest powstanie tej kliniki. Teraz profesorem jest tutaj Leszek Bidzan i siedzimy w jego gabinecie. No a je eli chodzi o sprawy Êci- Êle zwiàzane z psychiatrià, to o tym ju mówiliêmy. MyÊl, e uda o mi si zainteresowaç Zarzàd G ówny Towarzystwa Psychiatrycznego (wtedy prezesem by profesor Szymusik) sprawà psychogeriatrii w Polsce. Bardzo mnie cieszy, e jednak wiele osób za sobà pociàgnà em. Nie tylko ja sam, bo powsta zespó interdyscyplinarny, który zaczà to organizowaç. Nale eli do niego: S awka Kotapka, doktor uczywek i jeszcze inni neuropsychologowie, neuropatologowie czy neuropatolodzy, neurolodzy, psychiatrzy, patomorfolodzy. Bardzo mi tutaj pomóg profesor Mossakowski. Troch mi pomóg, a troch mi zaszkodzi, jak to z profesorem Mossakowskim. Mianowicie wrobi mnie w histori, o której pan na pewno s ysza, pod has em Kolostrynina. Ilu sobie narobi em wrogów, ile przykroêci mia em z tego tytu u, no mniejsza z tym, ale za wszystko si p aci. Równie za to, e nie jestem asertywny, nie umiem odmawiaç. Ciàgle si tego ucz. Teraz mam usprawiedliwienie: wiek i emerytura, wi c np. zrezygnowa em z funkcji bieg ego i napisa em takie pismo, w zwiàzku z zaanga owanym wiekiem i stale pogarszajàcym si stanem zdrowia, prosz o skreêlenie z listy bieg ych. WÊród swoich sukcesów nie wspomina Pan Profesor nic o podr cznikach. Wie pan, to jest edukacja, a ja by em nauczycielem. To jest tak, jakby pytaç stolarza: prosz pana czy pan jest dumny ze swojego sto u? - Tak, zrobi em sto pi çdziesiàt sto ów, ileê krzese i szaf. Wie pan podr cznik to podstawa, elementarz. To jest obowiàzek ka dego profesora, eby zostawi po sobie podr cznik. Ja nie napisa em podr cznika jednoosobowo. Zawsze to by y podr czniki autorstwa zbiorowego. Albo redagowa em podr cznik ojca by o to szóste i siódme wydanie. Szóste jeszcze za jego ycia, ale on nie by ju w stanie w àczyç si do w jakiê sposób do tego przedsi wzi cia. Natomiast siódme to ju robi em ca kiem samodzielnie; trzeci tom by w aêciwie dodatkiem, zupe nie nieobecnym w poprzednich wydaniach, bo obejmowa mi dzy innymi psychiatri dzieci i m odzie y, oraz rozdzia na temat psychoterapii nerwic w uj ciu systemowym. Wiele osób ma do mnie pretensje, e ja tego nie kontynuuj, e powinno wyjêç ósme, dziewiàte i dziesiàte wydanie Psychiatrii Klinicznej. Nie, to jest dzie o, które jest ju klasykà. Teraz trzeba by by o napisaç taki podr cznik od nowa, a ja nie czuj si na si ach. Wszystkie dobre, nowoczesne podr czniki psychiatrii, z którymi si zetknà em, powsta y dzi ki pracy zespo- u autorów. Bo dzisiaj medycyna jest tak rozbudowana, e nie jest mo liwe, aby jeden cz owiek napisa o wszystkim kompetentnie. Nie czu bym si na si ach napisaç rozdzia do podr cznika dla studentów o psychoterapii, poprosi em o to profesora Ledera. Nie czu bym si na si ach, eby napisaç to co napisa profesor Szelenberger. Podr cznik ostatni, ten trzytomowy, wyobra a pan sobie, eby jeden cz owiek to napisa? To jest niemo liwe. Natomiast nie ycz nikomu pracy redaktora, to jest kator nicza praca. Na przyk ad podr cznik Choroby uk adu nerwowego, który teraz wyszed, a w którym jest rozdzia mego autorstwa na temat zaburzeƒ psychicznych w neurologii. Czy pan wie, e ten podr cznik rodzi si kilka lat? Autorzy czy wspó autorzy nie dotrzymywali terminów. Pracy redaktorów potem nie widaç. To mi przypomina innà sytuacj mianowicie istnieje takie czasopismo angloj zyczne, wydawane w Polsce, (redaktorem jest chyba profesor Gryglewski) nazywa si Medical Science Monitor, a pochodnà tego jest Medical Science Review w j zyku polskim. Redakcja zwróci a si do mnie i ja w swojej naiwnoêci, mo e z braku asertywnoêci, zgodzi em si przygotowaç taki Zeszyt Psychiatrii, który mia uwzgl dniaç aktualne problemy psychiatryczne. Zwróci em si do kilku autorów, napisali, w terminie z o y em materia w redakcji i teraz p ynà tygodnie, miesiàce, a ja dopytuj si : co dalej? Panie Profesorze, mamy pewne problemy. Pytam: jakie? Finansowe, czy móg by pan zdobyç Êrodki na wydanie Zeszytu? Nie wiem czy to si uda, ale szkoda zebranego materia u. Wi c ma o tego, e redaktor si napracuje, ma o, e trzeba si zajàç tà ca à redakcyjnà i administracyjnà robotà, to jeszcze trzeba zdobyç pieniàdze. Wi c myêl, e udzia w przygotowywaniu tych

6 128 WIADOMOÂCI PSYCHIATRYCZNE (tom VII) Nr 2/2004 ró nych podr czników to jest jakiê trwa y Êlad dzia alnoêci naukowej. Pan Profesor teraz tak bardzo skromnie i po cichu wycofuje si ze swojej dzia alnoêci Tak, uwa am, e nale y zejêç ze sceny, kiedy mo na to jeszcze zrobiç o w asnych si ach. Pami tam taki doktorat honoris causa przyznany przez naszà uczelni, zresztà wypowiada em si na ten temat, gdy by em prorektorem ds. nauki. Wspomniany doktorat przyznano jednemu ze znakomitych profesorów, który jednak e ju nie s ysza i nie bardzo wiedzia o co chodzi. Widzia em zresztà moich nauczycieli, którzy byli traktowani przez swoich nast pców w dwojaki sposób. Na przyk ad mój teêç profesor laryngologii, który si nie pcha do kliniki, lecz jego nast pca mówi tak: panie profesorze, dopóki pan yje to ten gabinet jest paƒskim gabinetem, mo e pan tu codziennie przychodziç. Na to on: nie, je- eli b dzie jakaê pilna sprawa to niech pan do mnie zadzwoni. Cz sto asystowa przy stole operacyjnym i do koƒca ycia by bardzo sprawny. Natomiast by y tak e takie sytuacje, gdy inny z profesorów przychodzi do kliniki i ciàgle àda, eby mu coê pokazano. I jego asystenci g owili si co tutaj mu pokazaç, cholera, co jemu pokazaç? Zatem ja powiedzia em do mojego nast pcy: panie Leszku, ten gabinet jest pana gabinetem, a ja b d przychodzi jak coê trzeba b dzie podpisaç, bo ja tam jeszcze jestem kierownikiem kilku tematów KBNowskich. Wi c nie chcia bym do yç takiego momentu, kiedy cz owiek traci samokrytycyzm. Trzeba umieç wycofaç si w odpowiednim momencie. Nie tak jak Ludwik Solski, przepraszam za porównanie, który do 99 roku ycia wyst powa na scenie, ale myli y mu si role. Nie, nie, trzeba umieç si wycofaç w takim momencie, kiedy cz owiek jeszcze wie o co chodzi. Kiedy mnie raz pacjentka zapyta a: panie profesorze, s ysza am, e pan idzie na emerytur. Czy pan b dzie nadal przyjmowa w swoim gabinecie prywatnym? Odpowiedzia- em, e tak. - Ale jak d ugo? - Prosz pani, do tego momentu, kiedy ja panià zapytam, czy pani mo e pami ta jak ja si nazywam. To b dzie sygna, e ju limit zosta wyczerpany. Na szcz Êcie trafi em na pacjentk z poczuciem humoru. Panie Profesorze, dzi kuje bardzo za rozmow. No nie wiem czy z tej rozmowy coê wynika, w ka dym razie, jeszcze kiedy y mój ojciec, w Bydgoszczy udzieli- em wywiadu jakiemuê dziennikarzowi na temat nerwic. To by obszerny wywiad, opublikowany w jakiejê gazecie pomorskiej. Ojciec to przeczyta i mówi tak: wiesz, przeczyta em to i zastanawiam si, ile tu jest twoich poglàdów, a ile tego dziennikarza. W Klinice na Srebrzysku, 18 grudnia 2003 roku, rozmawia TOMASZ SZAFRA SKI

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta 1 Dostarczone przez Janssen Healthcare Innovation (Szczegóły na tylnej stronie okładki). Str 01 Czym zajmuje się program Care4Today? Program Care4Today został stworzony

Bardziej szczegółowo

Organizacja uroczystoêci z okazji Dnia Matki z wykorzystaniem metody projektu uczniowskiego

Organizacja uroczystoêci z okazji Dnia Matki z wykorzystaniem metody projektu uczniowskiego Sytuacje szczególne D 1.8 Organizacja uroczystoêci z okazji Dnia Matki z wykorzystaniem metody projektu uczniowskiego Danuta Pyrdo Pomys na ciekawe zaj cia Rodzaj zaj ç Zaj cia spo eczne Przedzia wiekowy

Bardziej szczegółowo

Motyl uczy nas literki L

Motyl uczy nas literki L Karolina Wi ckowska Motyl uczy nas literki L Podstawa programowa (wybrane treêci i wymagania): 1. Edukacja polonistyczna: 1.a. Obdarza uwagà dzieci i doros ych, s ucha ich wypowiedzi i chce zro zumieç,

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM PLANOWANIE DZIAŁAŃ Określanie drogi zawodowej to szereg różnych decyzji. Dobrze zaplanowana droga pozwala dojechać do określonego miejsca w sposób, który Ci

Bardziej szczegółowo

6ka.pl Użytkownik:, Data: 28.05.2016

6ka.pl Użytkownik:, Data: 28.05.2016 Angielski na Szóstkę - Część 1 URL: http://www.angielski.6ka.pl/lekcja/cz1/1 Lekcja 1 Jak masz na imię? What's your name? Lesson 1, Topic: What's your name? Lekcja 1, Temat: Jak masz na imię? Hello! (Cześć!)

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 Nr wniosku.../... Bobrowniki, dnia... Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 1. Dane osobowe WNIOSKODAWCY Nazwisko

Bardziej szczegółowo

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów.

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów. Ogółem w szkoleniach wzięły udział 92 osoby, które wypełniły krótką ankietę mającą na celu poznanie ich opinii dotyczących formy szkolenia, osób prowadzących, a także przydatności przekazywanych informacji.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Narodziny Pana Jezusa

Narodziny Pana Jezusa Biblia dla Dzieci przedstawia Narodziny Pana Jezusa Autor: Edward Hughes Ilustracje: M. Maillot Redakcja: E. Frischbutter; Sarah S. Tłumaczenie: Katarzyna Gablewska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA (Część 3 Ustawy o zdrowiu psychicznym z 1983 roku [Mental Health Act 1983]) 1. Imię i nazwisko pacjenta 2. Imię i nazwisko osoby sprawującej opiekę nad pacjentem ( lekarz

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA W KLASIE II

KRYTERIA OCENIANIA W KLASIE II EDUKACJA POLONISTYCZNA POROZUMIEWANIE SIĘ I KULTURA JEZYKA słuchanie i rozumienie wypowiedzi innych udział w rozmowie wypowiedzi ustne CZYTANIE czytanie i rozumienie opracowanych tekstów rozumienie słuchanych

Bardziej szczegółowo

Międzywydziałowy, priorytetowy kierunek studiów Inżynieria Biomedyczna na Politechnice Gdańskiej zostanie uruchomiony w roku akademickim 2009/2010!!!

Międzywydziałowy, priorytetowy kierunek studiów Inżynieria Biomedyczna na Politechnice Gdańskiej zostanie uruchomiony w roku akademickim 2009/2010!!! Międzywydziałowy, priorytetowy kierunek studiów Inżynieria Biomedyczna na Politechnice Gdańskiej zostanie uruchomiony w roku akademickim 2009/2010!!! Nowy międzywydziałowy kierunek Inżynieria Biomedyczna

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK ANGIELSKI CELE NAUCZANIA:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK ANGIELSKI CELE NAUCZANIA: PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - JĘZYK ANGIELSKI CELE NAUCZANIA: 1. Cele wychowawcze Nauczanie języka obcego jest częścią kształcenia ogólnego i powinno przyczynić się do wszechstronnego rozwoju osobowości

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

Jak pomóc dziecku w n auc u e

Jak pomóc dziecku w n auc u e Jak pomóc dziecku w nauce O jakości uczenia i wychowania dzieci decydują: nauczyciele, sami uczniowie i rodzice. Każdy z nich jest tak samo ważny. Jaka jest rola rodziców? Bez ich aktywności edukacja dziecka

Bardziej szczegółowo

Program Google AdSense w Smaker.pl

Program Google AdSense w Smaker.pl Smaker.pl Program Google AdSense w Smaker.pl Pytania i odpowiedzi dotyczące programu Google AdSense Spis treści Czym jest AdSense... 2 Zasady działania AdSense?... 2 Jak AdSense działa w Smakerze?... 3

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182

REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182 Załącznik nr 6 REGULAMIN SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO GIMNAZJUM W ZABOROWIE UL. STOŁECZNA 182 Na podstawie atr.55 Ustawy o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 roku (Dz.U. z 1991 roku nr 59 poz.425) ze zmianami

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY. Artykuł 1

PROGRAM WSPÓŁPRACY. Artykuł 1 Str. 1 PROGRAM WSPÓŁPRACY między Ministerstwem Edukacji Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwem Oświaty i Nauki Republiki Litewskiej na lata 1998 2001 Ministerstwo Edukacji Narodowej Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III GIMNAZJUM

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III GIMNAZJUM PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASY I-III GIMNAZJUM OPRACOWANY NA PODSTAWIE WSO PRZEZ ZESPÓŁ WDN NAUCZYCIELI JĘZYKA ANGIELSKIEGO ZESPOŁU SZKÓŁ SPORTOWYCH W SUPRAŚLU Ocenianie prac

Bardziej szczegółowo

Sergiusz Sawin Innovatika

Sergiusz Sawin Innovatika Podsumowanie cyklu infoseminariów regionalnych: Siedlce, 16 lutego 2011 Płock, 18 lutego 2011 Ostrołęka, 21 lutego 2011 Ciechanów, 23 lutego 2011 Radom, 25 lutego 2011 Sergiusz Sawin Innovatika Projekt

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR OPS 021.1.46.2012. Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu. z dnia 20.08.2012

ZARZĄDZENIE NR OPS 021.1.46.2012. Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu. z dnia 20.08.2012 ZARZĄDZENIE NR OPS 021.1.46.2012 Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sandomierzu z dnia 20.08.2012 w sprawie wprowadzenie procedury dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà?

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Insulina by a dla mnie szansà na normalne ycie Ty i ja, podobnie jak oko o 2,6 mln ludzi w Polsce, czyli niemal 5% spo eczeƒstwa, mamy cukrzy

Bardziej szczegółowo

Tego dnia, tak bez przyczyny, postanowiłem trochę pobiegać. Pobiegłem do końca drogi, a kiedy tam dotarłem, pomyślałem, że pobiegnę na koniec miasta.

Tego dnia, tak bez przyczyny, postanowiłem trochę pobiegać. Pobiegłem do końca drogi, a kiedy tam dotarłem, pomyślałem, że pobiegnę na koniec miasta. Goniąc marzenia Tego dnia, tak bez przyczyny, postanowiłem trochę pobiegać. Pobiegłem do końca drogi, a kiedy tam dotarłem, pomyślałem, że pobiegnę na koniec miasta. A kiedy tam dotarłem, pomyślałem sobie,

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz AQ. Imię i nazwisko:... Płeć:... Data urodzenia:... Dzisiejsza data:...

Kwestionariusz AQ. Imię i nazwisko:... Płeć:... Data urodzenia:... Dzisiejsza data:... Kwestionariusz AQ Imię i nazwisko:... Płeć:... Data urodzenia:... Dzisiejsza data:... Poniżej znajduje lista stwierdzeń. Proszę przeczytać każde stwierdzenie bardzo dokładnie i zaznaczyć, w jakim stopniu

Bardziej szczegółowo

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą:

Rekrutacją do klas I w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2015/2016 objęte są dzieci, które w roku 2015 ukończą: Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 2/2015 Dyrektora Szkoły Podstawowej nr 1 w Radzyniu Podlaskim z dnia 27 lutego 2015 r. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej w Szkole Podstawowej nr 1 im. Bohaterów

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 1. Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz procesy uczenia

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 1. Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz procesy uczenia Jak wytresować swojego psa? Częs ć 1 Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz procesy uczenia Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz proćesy uczenia Problemy wynikające z zachowań psów często nie są

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl John McMahon Pierwsze kroki do wyjścia z alkoholizmu Original edition published in English Tytuł oryginału: First Steps out of Problem Drinking Copyright 2010 John McMahon Copyright Lion Hudson plc, Oxford,

Bardziej szczegółowo

Motywuj świadomie. Przez kompetencje.

Motywuj świadomie. Przez kompetencje. styczeń 2015 Motywuj świadomie. Przez kompetencje. Jak wykorzystać gamifikację i analitykę HR do lepszego zarządzania zasobami ludzkimi w organizacji? 2 Jak skutecznie motywować? Pracownik, który nie ma

Bardziej szczegółowo

SPRAWNI W PRACY MA A INTEGRACJA

SPRAWNI W PRACY MA A INTEGRACJA SPRAWNI W PRACY MA A INTEGRACJA MA A INTEGRACJA Publikacja stanowi materia edukacyjny wspierajàcy program Stowarzyszenia Przyjació Integracji Sprawni w pracy Autor i redaktor serii: Danuta Gorajewska,

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SZKOLNEGO KONKURSU Z ZAKRESU RACHUNKOWOŚCI PIT PRZEZ INTERNET DLA ZESPOŁU SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH IM. ADAMA MICKIEWICZA W LUBANIU

REGULAMIN SZKOLNEGO KONKURSU Z ZAKRESU RACHUNKOWOŚCI PIT PRZEZ INTERNET DLA ZESPOŁU SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH IM. ADAMA MICKIEWICZA W LUBANIU REGULAMIN SZKOLNEGO KONKURSU Z ZAKRESU RACHUNKOWOŚCI PIT PRZEZ INTERNET DLA ZESPOŁU SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH IM. ADAMA MICKIEWICZA W LUBANIU I. Organizatorzy konkursu 1. Szkolny Konkurs z zakresu rachunkowości

Bardziej szczegółowo

ZA II SEMESTR ROKU SZKOLNEGO 2012 / 2013. Ulica, nr domu, mieszkania Kod pocztowy - Miejscowość PŁOCK

ZA II SEMESTR ROKU SZKOLNEGO 2012 / 2013. Ulica, nr domu, mieszkania Kod pocztowy - Miejscowość PŁOCK Data wpływu do szkoły Pieczęć szkoły Nazwisko i Imię wnioskodawcy (pełnoletniego ucznia lub rodzica) Nr ewidencyjny wniosku (wypełnia ZJO) DOCHÓD (wypełnia ZJO) na 1 os. w rodzinie ŚREDNIA OCEN (wypełnia

Bardziej szczegółowo

Zarząd Stowarzyszenia na Rzecz Wspierania Rozwoju Dzieci i Młodzieży FORTITUDO oraz Dyrekcja Zespołu Szkół Nr 2 w Łęcznej

Zarząd Stowarzyszenia na Rzecz Wspierania Rozwoju Dzieci i Młodzieży FORTITUDO oraz Dyrekcja Zespołu Szkół Nr 2 w Łęcznej Zarząd Stowarzyszenia na Rzecz Wspierania Rozwoju Dzieci i Młodzieży FORTITUDO oraz Dyrekcja Zespołu Szkół Nr 2 w Łęcznej serdecznie zapraszają do udziału w imprezie Dzień Integracji 2016 pod hasłem,,moja

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03.

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03. Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej mgr Marzena Kruk Katedra Polityki Społecznej i Etyki Politycznej Katolicki Uniwersytet Lubelski

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym.

Przedmiotowe zasady oceniania. zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania. obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiotowe zasady oceniania zgodne z Wewnątrzszkolnymi Zasadami Oceniania obowiązującymi w XLIV Liceum Ogólnokształcącym. Przedmiot: biologia Nauczyciel przedmiotu: Anna Jasztal, Anna Woch 1. Formy sprawdzania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU PLASTYCZNEGO PT. MOJA WIEŚ W EUROPIE

REGULAMIN KONKURSU PLASTYCZNEGO PT. MOJA WIEŚ W EUROPIE REGULAMIN KONKURSU PLASTYCZNEGO PT. MOJA WIEŚ W EUROPIE Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Europa inwestująca w obszary wiejskie Przedsięwzięcie współfinansowane ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

DZIECI I ICH PRAWA. Prawa Dziecka są dla wszystkich dzieci bez wyjątku

DZIECI I ICH PRAWA. Prawa Dziecka są dla wszystkich dzieci bez wyjątku DZIECI I ICH PRAWA Prawa Dziecka są dla wszystkich dzieci bez wyjątku i jakiejkolwiek dyskryminacji, niezaleŝnie od koloru skóry, płci, języka, jakim się posługuje, urodzenia oraz religii. Zostały one

Bardziej szczegółowo

EKONOMETRIA dr inż.. ALEKSANDRA ŁUCZAK Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Finansów w i Rachunkowości ci Zakład Metod Ilościowych Collegium Maximum,, pokój j 617 Tel. (61) 8466091 luczak@up.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 12 sierpnia 2015 r.

UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 12 sierpnia 2015 r. UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY z dnia 12 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia rodzajów świadczeń przyznawanych w ramach pomocy zdrowotnej dla nauczycieli oraz warunków i sposobu ich przyznawania

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO NA ROK SZKOLNY 2013/20. aktualnymi dokumentami

WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO NA ROK SZKOLNY 2013/20. aktualnymi dokumentami Nazwisko i Imię wnioskodawcy Data wpływu do szkoły DOCHÓD (wypełnia ZJO) m-czny na 1 os. w rodzinie Nr ewidencyjny wniosku (wypełnia ZJO) WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO NA ROK SZKOLNY 2013/20

Bardziej szczegółowo

ALEKSANDRA SŁABIAK. Przedmiotowy System Oceniania j. angielski kl. IV VI

ALEKSANDRA SŁABIAK. Przedmiotowy System Oceniania j. angielski kl. IV VI ALEKSANDRA SŁABIAK Przedmiotowy System Oceniania j. angielski kl. IV VI Zgodnie z WZO, śródroczne i roczne oceny z języka angielskiego w klasach IV VI wyrażone są stopniem w następującej skali: stopień

Bardziej szczegółowo

Wniosek o dofinansowanie. dla ucznia klasy (nazwa szkoły) I. Dane wnioskodawcy: 1. Imię i nazwisko. 3. Adres zamieszkania. 3.

Wniosek o dofinansowanie. dla ucznia klasy (nazwa szkoły) I. Dane wnioskodawcy: 1. Imię i nazwisko. 3. Adres zamieszkania. 3. Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr 56/2012 Wójta Gminy Mrozy z dnia 13 lipca 2012r. Wniosek o dofinansowanie zakupu podręczników w roku szkolnym 2012/2013 Do Dyrektora...... dla ucznia klasy (nazwa szkoły)

Bardziej szczegółowo

Przykładowy konspekt lekcji dla uczniów klas IV-VI

Przykładowy konspekt lekcji dla uczniów klas IV-VI Przykładowy konspekt lekcji dla uczniów klas IV-VI Temat: Nie jesteś sam. Cele ogólne: Dostrzeganie różnorodności postaw i zachowań ludzi. Rozumienie problemu samotności z powodu trudnej sytuacji społecznej

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA GIMNAZJALISTY. Konieczność i korzyści

EDUKACJA FINANSOWA GIMNAZJALISTY. Konieczność i korzyści EDUKACJA FINANSOWA GIMNAZJALISTY Konieczność i korzyści Gimnazjalista to człowiek, który jest chłonny, twórczy, a czasem musi stać się nader dojrzały. Często boryka się z własnymi kłopotami w szkole, w

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Przodkowo.

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej Doły -Marysińska w Łodzi Regulamin Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi I. PODSTAWY I ZAKRES DZIAŁANIA 1 Rada Nadzorcza działa na podstawie: 1/ ustawy z dnia 16.09.1982r. Prawo spółdzielcze (tekst

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH Załącznik Nr 5 Do Regulaminu okresowych ocen pracowników Urzędu Miasta Piekary Śląskie zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych, w tym kierowniczych stanowiskach urzędniczych oraz kierowników gminnych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ w KOZIENICACH z dnia 29 marca 2012 r.

UCHWAŁA Nr XIX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ w KOZIENICACH z dnia 29 marca 2012 r. UCHWAŁA Nr XIX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ w KOZIENICACH z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie zasad udzielania stypendiów o charakterze motywującym ze środków Gminy Kozienice. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERANIA ODDOLNYCH INICJATYW ARTYSTYCZNYCH, KULTURALNYCH I SPOŁECZNYCH WE WROCŁAWIU

PROGRAM WSPIERANIA ODDOLNYCH INICJATYW ARTYSTYCZNYCH, KULTURALNYCH I SPOŁECZNYCH WE WROCŁAWIU PROGRAM WSPIERANIA ODDOLNYCH INICJATYW ARTYSTYCZNYCH, KULTURALNYCH I SPOŁECZNYCH WE WROCŁAWIU CEL PROGRAMU Włączenie aktywnych mieszkańców Wrocławia do współtworzenia programu Wrocław Europejska Stolica

Bardziej szczegółowo

Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016

Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016 Program Poprawy Opieki Perinatalnej w Województwie Lubuskim 2014-2016 Współczynnik umieralności okołoporodowej na terenie województwa lubuskiego w roku 2013 wg GUS wyniósł 7,3 i uplasował województwo lubuskie

Bardziej szczegółowo

Jestem rodziną zastępczą dla brata

Jestem rodziną zastępczą dla brata Jestem rodziną zastępczą dla brata Bohaterką reportażu jest Karolina, młoda, urocza dziewczyna, która postanowiła zostać rodziną zastępczą dla swojego brata Kacpra. Zdecydowała się na takie rozwiązanie,

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 1469/2012

Zarządzenie Nr 1469/2012 Zarządzenie Nr 1469/2012 Prezydenta Miasta Płocka z dnia 01 marca 2012 w sprawie przyjęcia Regulaminu Płockiej Karty Familijnej 3+ w ramach Programu Płocka Karta Familijna 3+ Na podstawie art. 7 ust 1

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik ochrony fizycznej osób i mienia 515[01]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik ochrony fizycznej osób i mienia 515[01]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 19 Strona 2 z 19 Strona 3 z 19 Strona 4 z 19 Strona 5 z 19 Strona 6 z 19 Strona 7 z 19 W pracy egzaminacyjnej oceniane były elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej II. Założenia do projektu

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W GIMNAZJUM ZESPÓŁ JĘZYKA ANGIELSKIEGO

WYMAGANIA EDUKACYJNE I KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W GIMNAZJUM ZESPÓŁ JĘZYKA ANGIELSKIEGO I. KRYTERIA OCENIANIA NA LEKCJACH JĘZYKA ANGIELSKIEGO W grupach gimnazjalnych ocena śródroczna i końcoworoczna uwzględnia poziom wiedzy i umiejętności, systematyczność oraz wkład pracy przewidywany w procesie

Bardziej szczegółowo

DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM

DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM DROGA KRZYŻOWA TY, KTÓRY CIERPISZ, PODĄŻAJ ZA CHRYSTUSEM Anna Golicz Wydawnictwo WAM Kraków 2010 Wydawnictwo WAM, 2010 Korekta Aleksandra Małysiak Projekt okładki, opracowanie graficzne i zdjęcia Andrzej

Bardziej szczegółowo

czyli dlaczego warto rozwijać pozytywne uczucia i emocje?

czyli dlaczego warto rozwijać pozytywne uczucia i emocje? Konspekt zajęć Temat : W trosce o radosną naturę człowieka czyli dlaczego warto rozwijać pozytywne uczucia i emocje? Cele : - budzenie i umacnianie pozytywnego obrazu samego siebie, - dbałość o wewnętrzną

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału!

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału! Szkolenia nie muszą być nudne! W Spółce Inwest-Park odbyło się kolejne szkolenie w ramach projektu Akcelerator Przedsiębiorczości działania wspierające rozwój przedsiębiorczości poza obszarami metropolitarnymi

Bardziej szczegółowo

JAK ZMIENIŁA SIĘ MOJA MAŁA OJCZYZNA PO WEJŚCIU DO UNII EUROPEJSKIEJ

JAK ZMIENIŁA SIĘ MOJA MAŁA OJCZYZNA PO WEJŚCIU DO UNII EUROPEJSKIEJ REGULAMIN Konkursu Plastycznego W ramach projektu: Polska wieś w Unii Europejskiej realizowanego ze środków Pomorskiego na lata 2007-2013 Ogłasza się konkurs plastyczny JAK ZMIENIŁA SIĘ MOJA MAŁA OJCZYZNA

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Susan Elliot-Wright Jak radzić sobie z przemocą emocjonalną Przetrwać i wyzdrowieć Tytuł oryginału: Overcoming emotional abuse Survive and heal First published in Great Britain in 2007 by Sheldon Press

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZESPOŁÓW ORZEKAJĄCYCH PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ NR 3 W GDYNI

REGULAMIN ZESPOŁÓW ORZEKAJĄCYCH PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ NR 3 W GDYNI REGULAMIN ZESPOŁÓW ORZEKAJĄCYCH PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ NR 3 W GDYNI Na podstawie Rozporządzenia MENiS z dnia 11 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni

Bardziej szczegółowo

Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy.

Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy. Wiedza to władza! Dzięki znajomości prawa możesz lepiej przeciwdziałać przemocy wokół siebie, i egzekwować wymiar kary wobec sprawcy przemocy. Po moich licznych rozmowach z ofiarami przemocy, postanowiłam

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE Mam zawód mam pracę w regionie Beneficjent

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE Mam zawód mam pracę w regionie Beneficjent Załącznik nr 1 do Regulaminu FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE Mam zawód mam pracę w regionie Beneficjent Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Partner Projektu Priorytet Nazwa i numer

Bardziej szczegółowo

Pomoc dla twojej rodziny

Pomoc dla twojej rodziny 1 Pomoc dla twojej rodziny przewodnik po przyjaznym i oferującym wsparcie programie organizacji Home-Start www.home-start.org.uk Darmowy numer telefonu: 0800 068 63 68 2 Każdy czasami potrzebuje odrobiny

Bardziej szczegółowo

Wydział Humanistyczny

Wydział Humanistyczny Wydział Humanistyczny W badaniu wzięło udział 343 absolwentów (obrona pracy w roku 212) Kierunki: Administracja 62 osób Filozofia 31 osób Historia 6 osoby Politologia 8 osób Socjologia 36 osób Stosunki

Bardziej szczegółowo

Jak otrzymać pomoc z Powiatowego Urzędu Pracy w Poznaniu

Jak otrzymać pomoc z Powiatowego Urzędu Pracy w Poznaniu Jak otrzymać pomoc z Powiatowego Urzędu Pracy w Poznaniu Powiatowy Urząd Pracy w Poznaniu pomaga osobom, które nie mają pracy, a chcą pracować. Jeżeli potrzebujesz pomocy, by znaleźć pracę, przyjdź do

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ. Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA. Edycja 2014

PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ. Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA. Edycja 2014 PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ Kierunek studiów: PSYCHOLOGIA Specjalność: PSYCHOLOGIA DIALOGU MIĘDZYLUDZKIEGO Studia: STACJONARNE/ NIESTACJONARNE I. ORGANIZACJA PRAKTYKI Edycja 2014 1. Praktyka zawodowa na

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

KRAKÓW ZNANY I MNIEJ ZNANY AUDIO A2/B1 (wersja dla studenta) - Halo! Mówi Melisa. Paweł, to ty? - Cześć! Miło cię słyszeć! Co u ciebie dobrego?

KRAKÓW ZNANY I MNIEJ ZNANY AUDIO A2/B1 (wersja dla studenta) - Halo! Mówi Melisa. Paweł, to ty? - Cześć! Miło cię słyszeć! Co u ciebie dobrego? KRAKÓW ZNANY I MNIEJ ZNANY AUDIO A2/B1 (wersja dla studenta) - Halo! Mówi Melisa. Paweł, to ty? - Cześć! Miło cię słyszeć! Co u ciebie dobrego? - Wiesz, za dwa miesiące przyjeżdżam do Krakowa na stypendium,

Bardziej szczegółowo

Chillout w pracy. Nowatorska koncepcja

Chillout w pracy. Nowatorska koncepcja Chillout w pracy Wypoczęty pracownik to dobry pracownik. Ciężko z tym stwierdzeniem się nie zgodzić, ale czy możliwy jest relaks w pracy? Jak dzięki aranżacji biura sprawić frajdę pracownikom? W każdej

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

Na dzisiejszych warsztatach Animacji dokończyliśmy nasze filmy.

Na dzisiejszych warsztatach Animacji dokończyliśmy nasze filmy. Dziennik Elizy 07.04.2014 Dzisiaj na warsztatach plastycznych tworzyliśmy makiety oraz bohaterów filmu. Oglądaliśmy filmy, które powstały w poprzednich edycjach Opolskich Lamek. Bardzo mi się podobało

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu Na podstawie art. 5c w związku z art.7 ust.1 pkt 17 ustawy z

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

W n i o s e k o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

W n i o s e k o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności W n i o s e k o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy................................ data............. Imię i nazwisko.............................................................

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r.

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. w sprawie zmian w zasadach wynagradzania za osiągnięcia naukowe i artystyczne afiliowane w WSEiZ Działając

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r.

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r. Zadania polityki pomocy społecznej i polityki rynku pracy w zwalczaniu wykluczenia społecznego Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 18.11.2010 r. Piotr B dowski2010

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Omnec Onec Zbiór tekstów - Część III - List od Wenusjan

Omnec Onec Zbiór tekstów - Część III - List od Wenusjan Omnec Onec Zbiór tekstów - Część III - List od Wenusjan Venusian Script Collection of Texts Part III - Copyright 2000 by Omnec Onec Zbiór tekstów Part III - Copyright 2000 by Omnec Onec Kopiowanie i rozpowszechnianie

Bardziej szczegółowo

Mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów. M e d i a c j e r ó w i e ś n i c z e

Mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów. M e d i a c j e r ó w i e ś n i c z e Mediacje jako sposób rozwiązywania konfliktów M e d i a c j e r ó w i e ś n i c z e 1 Człowiek musi znaleźć taki sposób b rozwiązywania zywania konfliktów, który odrzuca wszelką zemstę,, odwet i agresję

Bardziej szczegółowo

Praca w grupie. UMIEJĘTNOŚCI: Kompetencje kluczowe w uczeniu się

Praca w grupie. UMIEJĘTNOŚCI: Kompetencje kluczowe w uczeniu się Praca w grupie 131 Praca w grupie jest jednym z założeń kompetencji zdolność uczenia się i zarazem jednym z aktualnych społecznie tematów. Chodzi o wymianę myśli i wzajemne uzupełnianie się w grupie oraz

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo