Informacje ogólne. Autostrada A2 w rejonie Wartkowic. Austrostrada A2 w rejonie Zgierza. Pradolina Bzury i Neru w rejonie Błonia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Informacje ogólne. Autostrada A2 w rejonie Wartkowic. Austrostrada A2 w rejonie Zgierza. Pradolina Bzury i Neru w rejonie Błonia"

Transkrypt

1 Informacje ogólne Zwarte kompleksy leśne będące pozostałością dawnej Puszczy Łódzkiej. Liczne rzeki i strumienie, stawy rybne i zbiorniki rekreacyjne. Zróżnicowana baza noclegowa, począwszy od hoteli, zajazdów i gościńców przy głównych drogach krajowych po ośrodki wypoczynkowe w tradycyjnych miejscowościach wypoczynku świątecznego. Gospodarstwa agroturystyczne zrzeszone w stowarzyszeniach agroturystycznych, a także ośrodki jazdy konnej. Stale rozbudowywana sieć szlaków turystycznych (pieszych, rowerowych i jeździeckich) i wreszcie dobry dojazd zarówno z Łodzi, jak i najodleglejszych zakątków Polski. To wszystko sprawia, że fragment historycznej Ziemi Łęczyckiej położony na pograniczu dorzeczy Bzury i Neru jest doskonałym miejscem dla uprawiania różnych form turystyki aktywnej przez osoby pragnące spędzić wolny czas w ciszy i spokoju, z dala od zgiełku wielkich miast i tradycyjnie zatłoczonych kurortów. Serdecznie zapraszamy Rada i Zarząd Lokalnej Grupy Działania Fundacji Rozwoju Gmin PRYM

2 Informacje ogólne Autostrada A2 w rejonie Wartkowic Austrostrada A2 w rejonie Zgierza Pradolina Bzury i Neru w rejonie Błonia Kanał Królewski w rejonie Błonia POŁOŻENIE i PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY Powierzchnia LGD wynosi 708,25 km 2, co stanowi 3,9% całkowitej powierzchni województwa łódzkiego. Obszar LGD zamieszkuje łącznie mieszkańców (31.XII.2006). Najmniejszą pod względem powierzchni jest gmina Parzęczew ( ha), największą gmina Zgierz ( ha), która jednocześnie charakteryzuje się największą liczbą ludności ( mieszkańców) i najwyższą gęstością zaludnienia (59 osób/km 2 ). Z kolei najrzadziej zaludniona jest gmina Dalików (32 osoby/km 2 ), posiadająca również najmniejszą liczbę mieszkańców Gminy Dalików i Wartkowice wchodzą w skład powiatu poddębickiego, gmina Łęczyca w skład powiatu łęczyckiego a gminy Parzęczew i Zgierz w skład powiatu zgierskiego. Obecny podział administracyjny (na powiaty) obowiązuje od 1 stycznia 1999 r. Obszar LGD obejmuje 161 sołectw: 42 w gminie Wartkowice, 40 w gminie Zgierz, 36 w gminie Łęczyca, 24 w gminie Parzęczew i 19 w gminie Dalików. DOSTĘPNOŚĆ KOMUNIKACYJNA Głównymi osiami komunikacyjnym obszaru LGD są drogi krajowe: nr 1 z Gdańska przez Łódź i Częstochowę do granicy państwowej w Cieszynie oraz nr 72 z Rawy Mazowieckiej przez Łódź do Konina. Przez teren LGD przebiega również autostrada A2 Poznań - Łódź (docelowo Świecko - Poznań - Łódź - Kukuryki), z trzema węzłami: Piątek (droga nr 702, Zgierz Piątek - Kutno) Emilia (droga krajowa nr 1: Gdańsk Łódź Cieszyn) i Wartkowice (droga nr 703: Poddębice Gostków Łęczyca Piątek Łowicz). Przez teren LGD wiodą również 3 ważne trasy kolejowe. Dworce PKP w Zgierzu, Łęczycy oraz przystanki w Grotnikach, Jedliczu i Chociszewie leżą na uczęszczanej trasie z Łodzi do Kutna, natomiast w Glinniku i Smardzewie zatrzymują się pociągi jadące z Łodzi do Łowicza. Magistrala Śląsk Porty, mająca duże znaczenie głównie w ruchu towarowym, wiedzie przez gminę Poddębice (przystanek Kłódno, 4 km na zachód od Wartkowic). Koleją na teren LGD można dotrzeć m.in. z Warszawy, Gdańska, Torunia Poznania, Wrocławia, Katowic i oczywiście ze stolicy województwa - Łodzi. UKSZTAŁTOWANIE TERENU Na malowniczy, zróżnicowany krajobraz opisywanego obszaru duży wpływ mają przepływające tędy rzeki oraz zbiorniki wodne. Obszar LGD leży na pograniczu dorzeczy Wisły i Odry, w zlewniach dwóch rzek: górnej i środkowej Bzury oraz dolnego Neru. Rzeki te częściowo wykorzystują oś biegnącej równoleżnikowo wielkiej Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej, powstałej w plejstocenie, w okresie cofania się lądolodu z terenów Polski. Wspomniana pradolina powstała w momencie gdy lądolód zajmując północną część współczesnej Polski tamował odpływ wód do Bałtyku. Płynące tędy wody Wisły i innych rzek, wyrzeźbiły szeroką dolinę o dość ostro zarysowanych brzegach i płaskim dnie, dziś wypełnionym pokładami torfu. Środkiem pradoliny wiedzie dziś nieużytkowany Kanał Królewski, łączący dorzecza Bzury i Warty. Północną i południową część obszaru urozmaicają ciągi pagórów moreny kutnowskiej i ozorkowskiej (mających również genezę plejstoceńską), natomiast zachodnią i wschodnią pokrywają równiny Kotliny Kolskiej (gmina Wartkowice) i Równiny Łowicko-Błoń-

3 Informacje ogólne skiej (gminy Łęczyca i Zgierz). Kotlina Kolska jest częścią Niziny Południowowielkopolskiej i stanowi naturalne rozszerzenie doliny Warty w miejscu zmiany jej biegu z południowego (południkowego) na zachodni (równoleżnikowy), u wylotu pradoliny Neru. W obrębie tej kotliny leżą m.in. Wartkowice, Gostków Stary, Tur, Bronów i Biernacice. Z kolei Równina Łowicko-Błońska stanowi południowo-zachodnią część Niziny Środkowomazowieckiej, położoną na południe od dolin Wisły i Bzury. Region ten ma charakter niewysokiej, morenowej równiny denudacyjnej rozciętej przez liczne dopływy Bzury, w tym Moszczenicę, Mrogę, Skierniewkę, Rawkę, Suchą, Pisię i Utratę, których doliny mają przeważnie przebieg południkowy. Występują tu urodzajne gleby pyłowe i czarnoziemy, będące podstawą rozwoju rolnictwa, w tym - w szczególności - sadownictwa i uprawy warzyw. W obrębie tej krainy geograficznej leżą północne części gmin Zgierz i Łęczyca. Południowe krańce gminy Zgierz leżą na Wzniesieniach Łódzkich, stanowiących północno-zachodnią część Wzniesień Południowomazowieckich. Na krajobraz regionu składa się falista wysoczyzna o wysokości znacznie przekraczającej 200 m n.p.m., zbudowana z glin morenowych i piasków fluwioglacjalnych, i opadająca wyraźnymi, silnie rozczłonkowanymi stopniami ku północy i południu. Przez Wzniesienia Łódzkie również biegnie dział wodny pomiędzy dorzeczami Wisły i Odry, tutaj też bierze swój początek Bzura i większość jej prawych dopływów. BOGACTWA NATURALNE Obszar LGD jest zasobny w kruszywa naturalne, plejstoceńskie gliny zwałowe i piaski fluwioglacjalne. W okolicach Rogóźna występują znaczne, dotąd niezagospodarowane złoża soli kamiennej szacowane na ok. 8,6 mld ton (11% zasobów krajowych). Tu też, na głębokości około 300 m odkryto podziemne jezioro wód solankowych sprzed 130 mln lat. Tutejsza woda jurajska ma temperaturę C i wybitne właściwości lecznicze - w jednym litrze obecnych jest ponad 1000 mg związków. Z mikroelementów dominuje tu fluor, wapń, potas, magnez i sól kamienna (kłodawska). Z kolei około 600 m pod ziemią zlokalizowano ciepłe, reliktowe morze o temperaturze wody dochodzącej nawet do 80 C. Złoża wód termalnych występują zresztą w innych częściach tzw. Niecki Łódzkiej, która uznawana jest za najkorzystniejszy obszar dla pozyskiwania energii geotermalnej na Niżu Polskim. Liczne odwierty wykazały również występowanie w podłożu pokładów wegla brunatnego, o potencjalnych zasobach wielkości 550 milionów ton (4% zasobów krajowych). Z kolei wydobycie torfu z lokalnych złóż (głównie w dolinach rzecznych) ze względu na małą miąższość pokładów nie jest dziś już opłacalne. Ze względu na rolę torfu w bilansie wodnym i walory przyrodniczo-krajobrazowe torfowisk, te ostatnie należy traktować dziś przede wszystkim jako obiekty wymagające ochrony prawnej, nie zaś jako potencjalne źródło kopaliny. Na terenie LGD planowane jest prowadzenie poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego. HYDROGRAFIA Jak wspomniano wyżej teren LGD leży na pograniczu dorzeczy Wisły i Odry. Największą rzeką płynącą w kierunku Wisły jest Bzura mająca swe źródła na terenie Wzniesień Łódzkich. Bzura przepływa Kotlina Kolska Równina Łowicko - Błońska Na krawędzi Wzniesień Łódzkich pod Szczawinem Bzura pod Chociszewem

4 4 Informacje ogólne Ner w sąsiedztwie Pełczysk Mała elektrownia na Nerze Stawy w Sarnowie Zalew w Leźnicy Wielkiej Zalew na rzece Lindzie w Grotnikach przez teren gmin Parzęczew i Łęczyca. Na obszarze LGD długość tej rzeki wynosi 16,43 km, co stanowi 10,1% jej długości całkowitej. Z kolei Ner to największy, prawostronny dopływ Warty. Jego całkowita długość wynosi 134 km (11,3 km w LGD). Rzeka bierze swój początek w Wiśniowej Górze a na opisywanym terenie przepływa przez teren gminy Wartkowice. To właśnie most na tej rzece oddziela Wartkowice od Gostkowa Starego. Nowoczesne oczyszczalnie ścieków sprawiły że w ostatnich latach czystość obu, dawniej bardzo zanieczyszczonych rzek, uległa znacznej poprawie. Wbrew pozorom, to ani Bzura, ani też Ner nie są największymi rzekami na terenie LGD. Są nimi ich dopływy: Moszczenica (31,7 km na terenie LGD), Zian (28,8 km), Gnida (28,1 km) oraz Linda (17,3 km). Ewenementem hydrograficznym jest rzeka Ciosenka, a ściślej jej źródła zlokalizowane w Rosanowie. Mają one wydajność aż 52 litrów wody na sekundę i stałą temperaturę 9 C. Są to największe tego typu źródła w centralnej Polsce - woda wypływająca z nich wystarczyłaby na zaspokojenie potrzeb 30-tysięcznego miasta. Malowniczym elementem krajobrazu są zbiorniki wodne - stawy rybne i oczka wodne o zróżnicowanej powierzchni. Największy kompleks tego typu tworzą 24 stawy rybne w Sarnowie o łącznej powierzchni około 180 ha (obecnie gospodarstwo rybackie). Dużym akwenem mającym znaczenie rekreacyjne jest zbiornik wodny w Leźnicy Wielkiej o powierzchni 14,5 ha, wchodzący w skład miejscowego Ośrodka Sportu i Rekreacji. Zalew w Grotnikach na rzece Lindzie ma wprawdzie 10 razy mniejszą powierzchnię (1,45 ha), ale i tutaj można uprawiać sporty wodne. Znaczne kompleksy stawów rybnych (od 3 do 10 ha) znajdują się w Glinniku, Kotowicach, Bądkowie, Woli Branickiej i Kowalewicach. Nad zbiornikiem w Parzęczewie (1,58 ha) znajduje się estrada, altana, a wokół wiodą ścieżki spacerowe. Woda wypełnia również wyrobiska potorfowe w Dzierżawach i Kikach oraz pożwirowe w Wilczkowicach Górnych. Każda z gmin zrzeszonych w LGD zamierza w przyszłości zbudować na swoim terenie sztuczne zbiorniki wodne, a największym przedsięwzięciem w tej mierze ma być zespół zbiorników Tkaczewska Góra, spiętrzający wody rzeki Bzury. KLIMAT Warunki klimatyczne opisywanego obszaru są typowe dla terenów środkowej Polski. Tutejszy klimat ma charakter umiarkowany, przejściowy z wpływami klimatu kontynentalnego w lecie i oceanicznego zimą, choć częściej ulega oddziaływania mas powietrza płynących znad Atlantyku. W ciągu roku napływają tu również masy powietrza zwrotnikowego, polarnego i arktycznego ich swobodny przepływ umożliwia bowiem nizinny charakter obszaru. Okres wegetacyjny trwa tu ok. 210 dni a średnia suma opadów jest zbliżona do średniej krajowej i wynosi mm. Największą ilością opadów charakteryzuje się lipiec (ok. 100 mm), najmniejszą październik i listopad (ok. 30 mm). Średnia temperatura roczna przekracza nieco 8 stopni Celsjusza, przy przeciętnie najchłodniejszym styczniu (-3 ) i najcieplejszym lipcu (+19 ). Przeważają wiatry zachodnie i południowo-zachodnie. Rocznie notuje się tu około 150 dni pochmurnych (zachmurzenie powyżej 8 stopni) i 100 dni pogodnych z zachmurzeniem 0-2 stopni.

5 Informacje ogólne 5 KOMPLEKSY LEŚNE Teren LGD należy do słabiej zalesionych obszarów kraju. Porównywalnie, przy średniej lesistości dla Polski 28,1%, tylko 16,2% (a więc blisko połowę mniej) obszarów LGD to kompleksy leśne. Zalesienie poszczególnych gmin jest bardzo zróżnicowane, w gminie Zgierz wynosi 29,1% i jest największe, natomiast w gminie Łęczyca jest wyjątkowo niskie (5,9%). Dominują lasy mieszane iglasto liściaste, rozproszone są nasadzenia sosnowe, brzozowe, jaworowe, bukowe, lipowe, olchowe oraz dębowe. Największym kompleksem leśnym jest Las Grotnicko-Lućmierski o powierzchni ok. 2,5 tysiąca hektarów - inne, znacznie mniejsze połacie lasów porastają okolice Szczawina, Gieczna i Kotowic (gmina Zgierz), Radziborza (gmina Parzęczew), Bardzynina, Sarnowa i Kontrewersu (gmina Dalików), Zdunów i Leźnicy Małej (gmina Łęczyca) oraz Gostkowa Starego (gmina Wartkowice). Florę i faunę lasów poznać można dzięki edukacyjnym ścieżkom przyrodniczo-leśnym zlokalizowanym w Lesie Gostków (w pobliżu Gostkowa Starego) oraz w dolinie rzeki Lindy (w pobliżu Grotnik). Z uwagi na rozwój turystyki i rekreacji planowane jest zalesienie co najmniej ha gruntów. OCHRONA PRZYRODY Na terenie LGD jak dotąd utworzono 5 rezerwatów przyrody - 4 leżące na terenie gminy Zgierz i 1 na terenie gminy Łęczyca. Rezerwat słonoroślowy Błonie (gmina Łęczyca) Ścisły rezerwat słonoroślowy Błonie leży w pobliżu wsi o tej samej nazwie. Został utworzony w 1977 r. a jego powierzchnia wynosi ha. Rezerwat powstał w celu ochrony fragmentu silnie zasolonego torfowiska niskiego położonego w obrębie Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej. Stwierdzonego tu stanowiska roślinności halofilnej, w tym takich roślin jak: soliród zielny (Salicornia europaea) czy mlecznik nadmorski (Glaux maritima). Wysączająca się tu dawniej w pokłady torfu solanka stworzyła dogodne warunki do rozwoju nietypowej dla środkowej Polski roślinności solniskowej, słonolubnej. Jednak wskutek stałego zmniejszania zasolenia tego terenu (z powodu osuszania torfowisk), chroniona roślinność słonolubna wyginęła i rezerwat ten stracił rację istnienia. Stanowiska tej roślinności spotyka się za to poza rezerwatem, bliżej wsi Leszcze. Rezerwat florystyczny Ciosny (gmina Zgierz) Ten niewielki rezerwat o powierzchni zaledwie 2,4 ha (jeden z najmniejszych w województwie), utworzony w 1971 r. leży ok. 7 kilometrów na północ od Zgierza, na terenie wsi Rosanów. Chroni unikatowe, naturalne skupisko wyjątkowo okazałych jałowców w wieku do 160 lat rosnących na śródlądowych wydmach polodowcowych przedpola Wzniesień Łódzkich. Wspomniane skupisko jałowców rozwinęło się prawdopodobnie w połowie XIX stulecia, na istniejących tu mało urodzajnych glebach. Dziś rośnie tu około 8 tysięcy jałowców - obok siebie występują tu egzemplarze o pokroju kolumnowym osiągające wysokość do 5-6 metrów i grubość pnia przekraczającą 5 centymetrów oraz rozłożyste kępy, na które składają się pnie należące do jednego osobnika. W rezerwacie powstał swoisty mikroklimat, oddziaływujący korzystnie na organizm człowieka. Jałowce wydzielają bowiem do Las Grotnicko Lućmierski Ścieżka dydaktyczna w Lesie Gostków Dolina rzeki Lindy Rezerwat słonoroślowy Błonie Rezerwat jałowców Ciosny

6 6 Informacje ogólne Rezerwat jałowców Ciosny Rezerwat Dąbrowa Grotnicka Rezerwat Dąbrowa Grotnicka Rezerwat Grądy nad Lindą Rezerwat Grądy nad Lindą atmosfery związki bakteriobójcze i specyficzne olejki aromatyczne (fitoaerozole) o ładunku ujemnym, kojące układ oddechowy i nerwowy człowieka. Rezerwat Ciosny jest niezwykle cennym obiektem przyrodniczym, naukowym i krajobrazowym, położonym wśród monotonnej zabudowy letniskowej Rosanowa. Rezerwat leśny Dąbrowa Grotnicka (gmina Zgierz) W odróżnieniu od rezerwatu Ciosny rezerwat leśny Dąbrowa Grotnicka położony w północnej części Lasu Grotnickiego i utworzony w 1990 r. należy do największych rezerwatów w województwie łódzkim, zajmuje bowiem powierzchnię 100,5 ha. Przedmiotem ochrony jest tu unikatowy w skali regionu fragment dąbrowy świetlistej, w tym dębów osiągających wiek 100 lat, z ważnymi z punktu widzenia naukowego gatunkami flory ciepłolubnej. W zróżnicowanej szacie roślinnej występują przede wszystkim dęby mieszańce, szypułkowe i bezszypułkowe, graby, lipy, brzozy brodawkowate oraz sztucznie wprowadzone sosny. Bogate runo obfituje w takie gatunki jak: pięciornik biały, miodownik melisowaty, naparstnica zwyczajna, orlik pospolity, bukwica zwyczajna czy dzwonecznik wonny. Ten ostatni ma tu jedno z nielicznych stanowisk w środkowej Polsce. Ogólnie na obszarze rezerwatu stwierdzono 270 gatunków roślin, w tym 44 gatunki drzew i krzewów. Badania naukowe dowiodły, że zbiorowiska dębów świetlistych mają silne działanie antyseptyczne i pobudzające, ale nie powodują niepożądanych zmian w układzie krwionośnym. Pod względem zdrowotnym są najcenniejszymi systemami roślinnymi w naszym kraju, posiadającymi jednak niezbyt dużą odporność na użytkowanie turystyczne. Rezerwat Dąbrowa Grotnicka nazwano imieniem profesora Jakuba Mowszowicza, w hołdzie uczonemu, który poświęcił się badaniom szaty roślinnej ziemi łódzkiej. Rezerwat leśny Grądy nad Lindą (gmina Zgierz) Również w Lesie Grotnickim, w południowej części uroczyska Lućmierz, na południowy-wschód od Grotnik leży rezerwat Grądy nad Lindą utworzony w 1997 r. Jego powierzchnia wynosi 55,83 ha, a nazwę swą bierze od rzeki Lindy, która stanowi jego południową granicę. Zadaniem rezerwatu jest utrzymanie w niezmienionym stanie fragmentu źródłowego odcinka rzeki Lindy z rzeźbą o charakterze wyżynnym, jej dopływów i źródlisk, wraz z rosnącymi tu drzewostanami łęgowymi i grądowymi, o charakterze grądu niskiego i wysokiego. Ochronie podlega malownicza, głęboka dolina płynącej przez las i silnie meandrującej rzeki, o dużych walorach krajobrazowych i florystycznych. W obrębie rezerwatu znajduje się również kompleks źródeł i wysięków wody w obrębie tzw. basenu torfowiskowego, trzech nisz źródliskowych oraz śródleśnego stawu, z których wypływa strumień stanowiący dopływ rzeki Lindy. Strefę przylegającą bezpośrednio do wspomnianego basenu torfowiskowego porasta roślinność łęgu jesionowo - olszowego, z udziałem bluszczu, wawrzynka wilcze łyko czy storczyków. W bogatej florze rezerwatu na szczególną uwagę zasługuje stanowisko kokoryczki okółkowej - gatunku górskiego, największe na terenie regionu łódzkiego.

7 Informacje ogólne Tereny położone wyżej zajmują grądy. Na grąd niski składają się tu drzewostany dębowe liczące ponad 140 lat oraz graby, jawory, lipy, klony i świerki. Grąd wysoki zajmuje tu mniejsze powierzchnie (wierzchowiny polodowcowych pagórów), mając w swym składzie - oprócz dębów - również sosny kołnierzykowate, a z roślin niższych pięter - konwalie majowe, pszeńce gajowe i groszki czerniejące. Rezerwat Grądy nad Moszczenicą (gmina Zgierz) W zachodniej cześci gminy Zgierz, w północnej części kompleksu Lasu Szczawińskiego, w północnej części uroczyska Szczawin, nad rzeką Moszczenicą leży rezerwat Grądy nad Moszczenicą, utworzony w 1994 r. Jego powierzchnia wynosi 42,14 ha. Rezerwat Grądy nad Moszczenicą chroni bogatą szatę roślinną porastającą ciekawy geomorfologicznie teren, na który składają się m.in. głębokie wcięcie cieku, rynny erozyjne i skarpy. Północną granicę rezerwatu stanowi rzeka Moszczenica, do której z terenu rezerwatu spływają niewielkie cieki wodne. Ochronie na terenie rezerwatu podlegają zespoły wielogatunkowych lasów liściastych z licznymi gatunkami roślin chronionych, rzadkich i zagrożonych wyginięciem. Osobliwością przyrodniczą jest bogate grądowe runo, którego wegetacja wykazuje wyraźny dualizm sezonowy. Wczesnowiosenne, kolorowe wawrzynki, przylaszczki, fiołki i zdrojówki, z chwilą ulistnienia drzew i zacienienia tego fragmentu lasu, ustępują miejsca roślinom letnim, takim jak melisa, paprocie i widłaki. W rezerwacie znajduje się kilka naturalnych stanowisk jodły, w pobliżu północnej granicy jej występowania, przy czym ostatnio obserwuje się coraz częstszą jej zdolność do odnawiania się (bór mieszany w południowej części rezerwatu). Pomniki przyrody Na obszarze LGD ochronie podlegają również zabytkowe aleje, grupy i pojedyncze okazy drzew wyróżniające się wiekiem i rozmiarami. W gminie Parzęczew pomnikowe drzewa odnaleźć można przy murowanym kościele parafialnym p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Parzęczewie (2 lipy drobnolistne o obwodach 355 i 315 cm), w Pustkowej Górze (lipa drobnolistna; 225 cm), na cmentarzu parafialnym w Leźnicy Wielkiej (5 dębów szypułkowych o obwodach od 240 do 330 cm) oraz w Piaskowicach, w zaniedbanym dziś parku wiejskim (buk zwyczajny; 440 cm; dąb szypułkowy; 315 cm i klon jawor; 280 cm). Aleja grabów zwyczajnych, 3 jesiony wyniosłe ( cm) oraz 8 lip drobnolistnych ( cm) to ozdoby zabytkowego parku w Dalikowie będącego pozostałością dawnego majątku rodziny Wardęskich. Dąb szypułkowy o obwodzie 400 cm stoi również na skraju Dalikowa, przy drodze do wsi Gajówka. Największym skupiskiem pomnikowych drzew w tej gminie nie jest jednak Dalików, ale Sarnów, gdzie w miejscowym parku odnaleźć można okazałe dęby szypułkowe (9 sztuk; cm), jesiony wyniosłe (3 okazy; cm), 2 topole białe (365 i 300 cm) oraz klon zwyczajny (235 cm). Mimo takiego nagromadzenia pomnikowych drzew, to nie one są tu największą atrakcją florystyczną. Unikatem na skalę województwa jest bowiem stanowisko bluszczu pospolitego Hedera helix, którego wiek oceniany jest na co najmniej 150 lat. Rezerwat Grądy nad Moszczenicą Rezerwat Grądy nad Moszczenicą Pomnikowa lipa drobnolistna w Parzęczewie Dęby szypułkowe na cmentarzu w Leźnicy Pomnikowy dąb w Dalikowie

8 Informacje ogólne Stanowisko bluszczu w Gostkowie Starym Modrzewie w parku w Gostkowie Starym Kasztanowiec zwyczajny w Kęblinach Liczne okazy pomnikowych drzew odnaleźć można również w gminie Wartkowice, w zabytkowych parkach w Bronowie, Biernacicach i Gostkowie Starym. W Bronowie, w parku obok dworku - Muzeum Oświatowego im. Marii Konopnickiej zobaczyć można altankę grabową, na którą składa się 6 okazów grabu zwyczajnego, a ponadto potężną topolę białą (661 cm), 2 jesiony wyniosłe (308 i 290 cm) i dąb szypułkowy (396 cm), Z kolei w Biernacicach, obok ruin tamtejszego dworu rosną 2 jesiony wyniosłe (o obwodzie 369 i 309 cm) oraz modrzew europejski (247 cm). Dużym skupiskiem pomnikowych okazów drzew jest park przy pałacu w Gostkowie Starym odnaleźć tu można dwa okazałe modrzewie europejskie (295 i 195 cm), wiąz szypułkowy o obwodzie 453 cm, klon zwyczajny (272 cm), klon jawor (217 cm) oraz grab zwyczajny o obwodzie 204 cm. Występuje tu również bluszcz pospolity Hedera helix, jednak jego stanowisko nie jest już tak okazałe jak w Sarnowie. W pobliżu zespołu pałacowo-parkowego po obu stronach drogi do Poddębic rosną pomnikowe lipy, jesiony i wiązy (w sumie 32 okazy) składające się na zabytkową aleję i również wpisaną do rejestru pomników przyrody. Aleję 180-ciu lip drobnolistnych o obwodach od 150 do 285 cm odnaleźć można w Gawronach (gmina Łęczyca), przy lokalnej drodze prowadzącej do dawnego majątku. Lipa drobnolistna o rozdwojonym pniu i obwodach 325 i 265 cm rośnie również przy kościele w Topoli Królewskiej a wiąz szypułkowy o obwodzie 434 cm na cmentarzu parafialnym w Leźnicy Małej. Największym skupiskiem pomników przyrody jest gmina Zgierz. Zabytkowe drzewa rosną tu zarówno w parkach podworskich, jak również na prywatnych posesjach czy przy drogach wiejskich. Pomnikowe lipy odnajdziemy m.in w Białej (392 i 201 cm), Dzierżąznej (454 cm), Grotnikach (248 i 280 cm), Jeżewie (254 cm), Kęblinach-Moszczenicy (297 i 288 cm) i Ostrowie (245 cm). Dęby szypułkowe i bezszypułkowe rosną w Brachowicach (328 i 236 cm), Dąbrówce Strumiany (333, cm), Dębniaku (5 okazów od 248 do 391 cm), Emilii (365 cm), Grotnikach (410 i 370 cm), w Jedliczu (316 cm), Kęblinach-Moszczenicy (364 cm), Lorenkach (535 cm), Lućmierzu (330 cm), Ostrowie (180 cm) i Władysławowie (392 cm). Z kolei kasztanowce zwyczajne podziwiać można w Białej (358, 250 i 220 cm), Kęblinach (450 cm) i Rosanowie (314 cm) a żywotniki zachodnie w Białej (140 cm) i Grotnikach (208 cm). Inne gatunki drzew (jeśli chodzi o te, które objęto statusem pomników przyrody) są reprezentowane przez nieliczne a czasem nawet pojedyncze okazy. Należą do nich klony zwyczajne rosnące w Jedliczu (316 cm) i Wołyniu (300 i 268 cm), modrzew europejski (200 cm) i jesion wyniosły w Kęblinach (210 cm), sosna pospolita o obwodzie 195 cm w Krzemieniu, wiąz (561 cm) w Moszczenicy czy buk zwyczajny w Smardzewie (344 i 332 cm). Wzdłuż drogi w Wypychowie rośnie natomiast okazała, wielogatunkowa aleja drzew, na którą składa się 31 lip drobnolistnych, 3 klony jesionolistne i 3 jesiony wyniosłe; a w Grotnikach przy ulicy Lipowej - aleja 182 lip drobnolistnych. Lipy drobnolistne odnaleźć można również w Dzierżąznej (454 cm), Grotnikach (280 i 248 cm) i Ostrowie (245 cm), a pomnikowy jesion wyniosły (316 cm) w Szczawinie Kościelnym.

9 Informacje ogólne Inne obszary chronione W granicach LGD znajdują się ponadto 2 Obszary Chronionego Krajobrazu. Puczniewski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni ha utworzono na terenie gmin Dalików (2.378 ha), Poddębice (2998 ha) i Lutomiersk. Jego północną granicę stanowi rzeka Bełdówka. Na jego terenie leży m.in. kompleks stawów w Sarnowie, zespół dworski w Sarnowie oraz osada Kontrewers z kompleksem działek rekreacyjnych i cmentarzem ewangelickoaugsburskim. Sokolnicki Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni ha obejmuje m.in. Las Grotnicko-Lućmierski, będący największym podłódzkim kompleksem leśnym. Na jego terenie leżą między innymi dwa wspominane wcześniej rezerwaty leśne Dąbrowa Grotnicka (100,5 ha) i Grądy nad Lindą (55,83 ha). Ten pierwszy stanowi również tzw. Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk utworzony w ramach programu Natura 2000 ochronie podlegają tu 2 rodzaje siedlisk: świetlista dąbrowa subkontynentalna oraz grąd środkowoeuropejski. W stanie naturalnym zachował się tu płat lasu o charakterze świetlistej dąbrowy, jeden z największych w województwie łódzkim. Innym projektowanym obszarem SOOS jest Pradolina Bzury Neru, częściowo leżąca w granicach LGD (gmina Łęczyca) i wykorzystywana we fragmentach przez współczesne nurty Bzury i Neru. Środkowy odcinek doliny pokrywają torfowiska niskie i przejściowe, zlokalizowane na w dużej części już wyeksploatowanych złożach torfu. Występują tu zarastające starorzecza, doły potorfowe, odtwarzają się naturalne lasy łęgowe, olsy oraz zespoły szuwarowe. Cały obszar jest terenem lęgowym ponad 100 gatunków ptaków. Na tym terenie leży rezerwat przyrody Błonie. Z KART HISTORII Ziemia Łęczycka zawsze odgrywała ważną rolę w dziejach Polski. Była ośrodkiem państwa plemiennego, a w średniowieczu stolicą siedmiu prowincji. W 1261 r. stała się księstwem, następnie kasztelanią, powiatem, a po zjednoczeniu ziem polskich została województwem. W Łęczycy powstał jeden z najwcześniejszych i najważniejszych ośrodków chrześcijaństwa w państwie Piastów. Tu właśnie, jeszcze przed końcem X wieku założono Opactwo N.M.P., a następnie w XII w. wybudowano okazałą archikolegiatę w Tumie, w której przez szereg stuleci odbywały się synody episkopatu polskiego. Na zamku łęczyckim podpisano szereg aktów o znaczeniu ogólnopaństwowym. Po okresie rozkwitu trwającym do połowy XVII w. nastąpił upadek gospodarczy i polityczny Ziemi Łęczyckiej spowodowany niszczącymi najazdami wojsk szwedzkich. Po utracie statusu województwa w 1793 r. (II Rozbiór Polski) Ziemia Łęczycka stała się powiatem. Mimo prób wydźwignięcia się z upadku gospodarczego i udziału ludności w zrywach powstańczych w okresie zaborów, nigdy nie odzyskała już swej dawnej świetności. Pierwsze wzmianki o Dalikowie pochodzą z 1391 roku, a odnaleźć je można w księgach sądowych łęczyckich. Ta dawna wieś szlachecka należała w XV i XVI wieku do rodu Sarnowskich herbu Jastrzębiec. Ostatnimi właścicielami tutejszych dóbr, do wybuchu II wojny światowej, była rodzina Wardęskich herbu Godziemba. Dnia 10 września 1863 r. pod Dalikowem miała miejsce jedna Stawy w Sarnowie (Puczniewski O.Ch.K.) Mieszkańcy stawów w Sarnowie Grodzisko i archikolegiata w Tumie Zamek Królewski w Łęczycy

10 10 Informacje ogólne Głaz pamięci powstańców 1863 w Dalikowie Skarb Parzęczewski - srebrne monety Skarb Parzęczewski - ozdobne paciorki Pozostałości wału grodziska w Krzepocinku Relikty grodziska w Pełczyskach z największych i najkrwawszych bitew powstania styczniowego na terenie dzisiejszej ziemi łódzkiej. Podczas bitwy poległo 53 powstańców, a większość zabudowań Dalikowa strawił pożar, w którym również zginęli mieszkańcy wioski. Wydarzenie to upamiętniał pomnik z 1937 r. zniszczony przez hitlerowców w 1940 r., a odbudowany w zmienionej formie w 2001 r. O Parzęczewie w swych kronikach wspomniał już Gall Anonim oraz biskup krakowski Wincenty, który opisuje Parzęczew podczas swego pobytu na Ziemi Łeczyckiej w 1180 r. Najważniejszym przywilejem jaki Parzęczew otrzymał na przestrzeni dziejów, był przywilej nadany przez króla Władysława Jagiełłę w dniu 7 kwietnia 1421 r., na mocy którego Parzęczew uzyskał prawa miejskie. Ważnym odkryciem potwierdzającym bogatą historię Parzęczewa, a i Ziemi Łęczyckiej, było odnalezienie w 2004 r. tzw. Skarbu Parzęczewskiego składającego się z ponad tysiąca srebrnych monet z XI/ XII wieku srebrnych denarów krzyżowych pochodzących z różnych stron Europy: Węgier, Czech i Saksonii. Skarb znaleziony tutaj wiąże się z pewnością z dziejami łęczyckiej kasztelani i szlakiem handlowym, wiodącym właśnie przez Parzęczew, a jego bogactwo z ranga tej ziemi w piastowskiej Polsce. Teren gminy Wartkowice jest również obszarem o długiej historii osadniczej osią dawnego osadnictwa była tu rzeka Ner a najstarszą udokumentowaną przez wzmianki historyczne miejscowością - Tur wymieniony już w 1136 r. w spisie posiadłości arcybiskupów gnieźnieńskich z 1136 r. Niegdyś znajdowało się tu targowisko z karczmami, wspomniane również w dokumencie sygnowanym przez księcia Przemysława II z 1280 r. Same Wartkowice to miejscowość o późnośredniowiecznym rodowodzie - najstarsze wzmianki wspominają o zniszczeniu wsi podczas najazdu krzyżackiego a w zapiskach z końca XIV stulecia znaleźć można nazwiska ówczesnych właścicieli, którymi byli Janko de Warthcouie oraz Jacek de Woyla. Świadectwem dawnego osadnictwa na terenie tej gminy mogą być również relikty dawnych grodów. W Krzepocinku w widłach rzek Nidy i Zianu, zachowały się pozostałości wczesnośredniowiecznego grodziska pierścieniowego, należącego do tzw. kultury prapolskiej, datowanego na XI-XIII stulecie, a przez miejscowych nazywanego Okopami Szwedzkimi. Średniowieczne grodziska stożkowate znajdują się w Pełczyskach i Pełczyskach Wólce, datowane są na XIV/XV. W obrębie grodziska w Pełczyskach-Wólce odkryto relikty drewnianych budynków, wzniesionych prawdopodobnie w połowie XIV wieku, a użytkowanych do wieku XV. Na terenie współczesnej gminy Zgierz odkryto wiele stanowisk archeologicznych z epoki paleolitu, neolitu, brązu, żelaza, a także z tzw. okresu wpływów rzymskich oraz średniowiecza. Do najciekawszych odkryć należą: cmentarzysko rzymskie w Białej, cmentarz kultury wschodniopomorskiej w Śladkowie, a także obozowiska myśliwskie z paleolitu. Do ważniejszych ośrodków dawnego osadnictwa należy Gieczno, które przez krótki czas (w XVI stuleciu) posiadało prawa miejskie. Jedną z najstarszych wsi, o bogatej historii jest również Szczawin. Sam Zgierz na kartach dokumentów pojawił się po raz pierwszy w 1231 r. jako własność królewska, prawa miejskie natomiast uzyskał przed 1318 r.

11 Informacje ogólne 11 KULTURA I SZTUKA LUDOWA Przeszłość dziejowa, warunki naturalne oraz różnorodność przesłanek wierzeniowych obszaru Ziemi Łęczyckiej i jej mieszkańców wyraźnie wpłynęły na odrębność tutejszej kultury ludowej, której wyznacznikami są charakterystyczne elementy plastyki i folklor. Z etnograficznego punktu widzenia termin Ziemia Łęczycka oznacza obszar sięgający na północy po Kłodawę, Łanięta i Wojszyce, na wschodzie po Oczkowice, Głowno i Dmosin, na południowym wschodzie po Stryków, na południe po Zgierz, Konstantynów i Lutomiersk, na zachodzie obejmuje granice oparta o rzekę Ner od wsi Grodzisko do Kłodawy. Najstarszym rzemiosłem ludowym było tu stolarstwo, zajmujące się wyrobem mebli i sprzętów domowych. Należą do tej grupy m.in. bogato zdobione skrzynie posagowe i kuferki o wypukłym wieku, meble i sprzęty domowe odznaczające się prostotą i naturalnością. Inną typową dla tego obszaru dziedziną twórczości ludowej była i jest tkanina łęczycka, charakteryzująca się skromnością i prostotą ograniczoną do kilku stonowanych barw, wykonywana z samodzielnie przygotowanej, barwionej naturalnie przędzy. Z samodziałów i płócien szyto stroje łęczyckie, noszone dziś przez kapele i zespoły ludowe, takie jak: Parzęczewiacy, Orlaneczki, Wesołe Kowalewiczanki Giecznianki (piosenki i przyśpiewki ludowe z regionalnego śpiewnika), Szczawiniacy (zespół młodzieżowy; lokalne tance i przyśpiewki ludowe) czy Dalikowiacy. Tradycją było również zdobienie chat i domostw, w których można jeszcze odnaleźć jeszcze pracochłonne pająki, pierzaki oraz plecione i dęte. Prostotą, ale i kunsztem wykonania charakteryzuje się odradzające się kowalstwo artystyczne, plecionkarstwo i garncarstwo. Rzeźba ludowa to sztuka, która nigdy nie ulegała modom ani nowoczesności. Źródłem inspiracji dla rzeźbiarzy są legendy, baśnie i podania ludowe, a najczęściej przedstawianą postacią jest legendarny Diabeł Boruta z łęczyckiego zamku, gdzie zresztą eksponowana jest największa kolekcją jego rzeźb. Na trwałe w kalendarz wydarzeń wpisały się liczne imprezy o charakterze folklorystycznym. Należą do nich: Święto Chleba, Pierzawka (impreza odwołująca się do tradycji wspólnej pracy i spędzania czasu przy darciu pierza), Wesele Staropolskie (widowisko wyróżnione podczas Przeglądu Twórczości Ludowej), Kiszenie kapusty (inscenizacja na podstawie powieści Chłopi ) Władysława St. Reymonta, pokazy twórczości artystycznej Kół Gospodyń Wiejskich, Regionalne Pokazy Potraw Ziemi Łęczyckiej liczne prezentacje tradycji wielkanocnych, bożonarodzeniowych i świętojańskich czy obrzędy związane z Nocą Kupały. W jednostkach Ochotniczych Straży Pożarnych (m.in. w Szczawinie) działają orkiestry dęte. Na terenie LGD organizowane są również liczne cykliczne imprezy kulturalne i sportowe takie jak gminne Dożynki, Święta Ludowe, Dni Parzęczewa, Dzień Dziecka, Dzień Kobiet, Dzień Strażaka, turnieje Kół Gospodyń Wiejskich, gminne zawody strażackie, sztafetowe biegi przełajowe, rajdy szlakami Miejsc Pamięci narodowej, zawody konne, międzygminne zawody wędkarskie, biegi z okazji święta patrona myśliwych św. Huberta czy kuligi. Izba chłopska w Muzeum w Lęczycy Muzeum w Łeczycy Kolekcja diabłów w Muzeum w Łęczycy Dożynki gminne w Wartkowicach Konkurs jeździecki na Rancho Natura Plus

12 12 Informacje ogólne Gęsina do wina Jadło Boruty Chleb Mamusi Regionalny Pokaz Potraw Ziemi Łęczyckiej Regionalny Pokaz Potraw Ziemi Łęczyckiej Tradycje kulinarne ziemi łęczyckiej Dawniej na Ziemi Łęczyckiej jadano proste, niewyszukane potrawy, zależnie od zamożności gospodarzy na śniadania najczęściej barszcz ze słoniną i chleb z masłem, na obiad ziemniaki, kluski, kaszę, groch i polewkę. W poszczególnych porach roku dochodziły: latem zsiadłe mleko i maślanka, jesienią zaś grzyby, kapusta, dynia, gruszki i śliwki. Latem gotowano zupy owocowe lub warzywne, zimą do przyrządzenia obiadu wykorzystywano: śledzie, suszone owoce, grzyby, kapustę kiszoną, kwas buraczany lub kapuściany. Na wieczerzę podawano chleb albo kaszę jaglaną z mlekiem lub maślanką. Posiłki niedzielne różniły się niekiedy od codziennych. Na śniadania i kolacje podawano herbatę, kawę mleczną, jajecznicę lub twaróg. Na obiad: kopytka, pierogi, prażuchę, kluski drożdżowe, rzadziej: rosół z kluskami lub z grochem, kaszę jęczmienną lub gryczaną. Okazją do spożywania bardziej kalorycznych posiłków były doroczne święta i uroczystości rodzinne. W wigilię Bożego Narodzenia jedzono tylko śniadanie (barszcz, ziemniaki, chleb) i wieczerzę (5, 7 lub 9 potraw zwykle pierogów, zacierek lub rwanek, racuchów, kaszy, kapusty z grochem, grzybów, śledzi i kompotu. W Boże Narodzenie nie wolno było gotować potraw podawano więc tzw. odgrzewanki : na śniadanie chleb z barszczem, na obiad kapustę z grochem, rosół wołowy z kluskami, grochem lub kaszą, na kolację chleb lub racuchy z herbatą albo kompotem. Dzień później na obiad podawano mięso, często kapuśniak lub kluski a na kolację racuchy lub placek z kawą zabielaną. Wielkanoc poprzedzał Wielki Post jadano 1 lub 2 skromne posiłki w ciągu dnia, najczęściej: zupę chrzanową, kapłona z suszonego chleba, kartoflankę, kluski na wodzie, ziemniaki z barszczem lub śledziem. Jajka na pisanki gotowano w barwnikach naturalnych i kunsztownie zdobiono. Święconkę zdobiono barankiem z masła bądź cukru, gałązkami barwinka lub borówki. Wielkanocne baby w tym najsłynniejsze, obficie lukrowane parzone szlachciańskie z marmoladą oraz mazurki to do dziś chluba kuchni łęczyckiej. W Wielkim Tygodniu zabijano wieprza, robiono wędliny, masło, sery, pieczono chleb i placki, tzw. kołoce. Na świąteczne śniadane jadano żur z jajem lub zupę chrzanową na maślance, serwatce lub kwaśnym mleku z dużą ilością jaj. Na obiad zwykle składały się: kluski z barszczem lub rosołem, odgrzewana kapusta z grochem i krupnik na kiełbasie, a na kolację - placek, chleb, kiełbasa oraz mięso. Pito wódkę zaprawioną miodem i ziołami dziurawcem, hyzopem lub miętą. Pożywienie weselne zdecydowanie różniło się od świątecznego. Posiłki serwowano kilka razy podczas rozplecin, przed oczepinami czy zbieraniem na czepek gości częstowano plackiem, chlebem, serem, kaszanką, kawą i wódką. Wśród potraw weselnych wyjątkowe znaczenie posiadał kołacz dzielony przez starostę pośród wszystkich gości oraz groch, z miską którego tańczono w intencji urodzaju i pomyślności młodej pary. Dziś poszukiwaniem korzeni tradycji kulinarnych Ziemi Łęczyckiej i odtwarzaniem ich oryginalnym elementów zajmuje się Stowarzyszenie Kobiet Ziemi Łęczyckiej organizator dorocznych Pokazów Potraw Regionalnych Ziemi Łęczyckiej. Podczas ostatniego, ósmego już Pokazu (styczeń 2008) prezentowano tradycyjne kluchy pampuchy. Stowarzyszenie nie ogranicza się tylko do

13 Informacje ogólne 13 przedsięwzięć związanych z tradycją ludową. Działa również na rzecz zrównania szans rozwoju, kształcenia, zdobywania wiedzy i pracy dla kobiet mieszkających na obszarach wiejskich, integracji środowisk wiejskich i miejskich, kultywowania tradycji ludowych, promocji regionu oraz Ziemi Łęczyckiej na imprezach kulturalnooświatowych, wystawienniczych i targowych, pobudzania przedsiębiorczości, inicjowania działań charytatywnych na rzecz ubogich i niepełnosprawnych, profilaktyki zdrowotnej oraz krzewienia zainteresowań proekologicznych. WARTO ZOBACZYĆ Gmina Dalików Na atrakcyjność turystyczną gminy Dalików składają się przede wszystkim znaczne połacie lasów dziewicza przyroda, stawy rybne w miejscowości Sarnów oraz możliwość nabycia działek rekreacyjnych. Część obszaru gminy obejmuje Puczniewski Obszar Chronionego Krajobrazu. Do cennych zabytków w gminie Dalików należą: modrzewiowy kościół p.w. Ścięcia św. Jana Chrzciciela z przełomu XVII i XVIII w. stojący po dzień dzisiejszy w Budzynku oraz murowany, późnogotycki kościół św. Floriana z pocz. XVI stulecia w Domaniewie, ufundowany przez chorążego łęczyckiego Stanisława Zalewskiego, ze śladami przebudów w czasach renesansu i baroku oraz neogotycki kościół p.w. Św. Mateusza w Dalikowie ( ). Do ciekawych miejsc na terenie gminy Dalików należy również XIX-wieczny park podworski Wardęskich w Dalikowie, utrzymany w stylu angielskim, z piękną aleją grabowo-jesionową i szpalerem lip drobnolistnych, neobarokowa kaplica grobowa tego rodu na cmentarzu parafialnym, a także pamiątki bitwy pod Dalikowem stoczonej podczas powstania styczniowego 1863 r., w tym mogiły powstańców i mieszkańców wioski. Dużą atrakcją turystyczną jest również prywatna galeria Aleksego Matczaka w Idzikowicach, mieszcząca się w budynku wzniesionym własnoręcznie przez artystę z kamienia polnego. W galerii zobaczyć można bogatą kolekcję obrazów, rzeźb i grafik autorstwa A. Matczaka związanych z historią Dalikowa i okolic. Gmina Łęczyca Do największych atrakcji turystycznych gminy Łęczyca należą z pewnością zabytkowe drewniane świątynie. Kościół p.w. św. Marii Magdaleny w Leźnicy Małej został wzniesiony w 1784 r. przez dziedzica wsi Andrzeja Mniszkowskiego. We wnętrzu uwagę zwracają: manierystyczny ołtarz główny z 2. poł. XVII w. oraz wczesnobarokowe rzeźby pochodzące z archikolegiaty w Tumie. Jeszcze starszą świątynią jest kościół pw. św. Bartłomieja w Topoli Królewskiej, zbudowany w roku 1711, z fundacji tutejszego proboszcza i kantora łęczyckiego, ks. Wojciecha Kamińskiego, z barokowym ołtarzem głównym (ok r.) i dwoma rokokowymi ołtarzami bocznymi. Na miejscowym cmentarzu odnaleźć można kościółek cmentarny p.w. św. Rocha wzniesiony w 1845 r. ufundowany przez rodzinę Chrzanowskich z Zawad a także kaplicę grobową rodziny Kłobskich herbu Pomian. Z kolei w Siedlcu zwraca uwagę zespół dworsko-folwarczny na który składają się m.in. eklektyczny dwór wzniesiony w 1880 r, przez Łukasza Boettichera, otoczony parkiem w stylu angielskim oraz zabytkowy spichlerz i młyn zbożowy. Interesujące dworki, można również obejrzeć w Błoniu, Błoniu Topoli i Prądzewie. Aleja dworska w Sarnowie Galeria A. Matczaka w Idzikowicach Kościół w Leźnicy Małej Wiatrak - koźlak w Zawadzie Wnętrze kościoła parafialnego w Parzęczewie

14 14 Informacje ogólne Kościół św. Rocha w Parzęczewie Młyn nad Bzurą w Chociszewie W drodze na Górę Marii Pałac w Gostkowie Starym Muzeum Oświatowe w Bronowie W Błoniu i Siedlcu warto również zobaczyć miejscowe murowane kościoły parafialne p.w. Najświętszego Serca Jezusowego i p.w. św. Marcina a w Zawadzie jeden z nielicznych już na tym terenie zachowanych drewnianych wiatraków. Sporą atrakcją przyrodniczą jest aleja 180-ciu lip drobnolistnych (o obwodach od 150 do 285 cm) w Gawronach. Gmina Parzęczew Współczesna gmina Parzęczew ma rolniczy charakter. Szczególnie atrakcyjna pod względem turystycznym jest jej południowowschodnia część sąsiadująca z kompleksem Lasu Grotnickiego. W samym Parzęczewie warto zobaczyć miejscowy, murowany kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia N.M.P. wzniesiony w latach z inicjatywy Franciszka i Ignacego Stokowskich. Szczególną uwagę przykuwa tu unikatowe, monumentalne malowidło ścienne Golgota, drewniany ołtarz oraz oryginalna ambona w kształcie łodzi. Z kolei na cmentarzu rzymskokatolickim stoi drewniany kościół cmentarny p.w. św. Rocha z 1. poł. XVII w., z ciekawym wyposażeniem wnętrza, w tym rzeźbami i obrazami. Z innych ciekawych obiektów w stolicy gminy warto zwrócić uwagę na relikty bliżej nieokreślonej fortalicji (ok. poł. XV w. XVII w.), zabytkowe drewniane domy przy ul. Kątnej oraz murowany młyn motorowy z XX w. (obecnie nieczynny). W Leźnicy Wielkiej uwagę zwraca drewniany kościół p.w. św. Jakuba Apostoła wzniesiony w początkach XVIII w. odnawiany w 1882 r. i , a na pobliskim cmentarzu parafialnym - kaplica rodziny Prądzyńskich. Warto również wybrać się do Chociszewa i zobaczyć jeden z nielicznych zachowanych w okolicy młynów wodnych, niegdyś wykorzystujący wody rzeki Bzury, obejrzeć zapomniane cmentarze ewangelickie w Pustkowej Górze, Tkaczewskiej Górze, Mariampolu czy Wytrzyszczkach a także zobaczyć panoramę gminy ze szczytu Góry Marii, zwanej też Górą Bibianowską. Obiektem szczególnie popularnym wśród turystów jest zalew w Leźnicy Wielkiej, położony w sąsiedztwie lasu i wchodzący w skład miejscowego Ośrodka Sportu i Rekreacji. W obrębie ośrodka znajduje się m.in. kąpielisko strzeżone z plażą, wypożyczalnia sprzętu wodnego, pole namiotowe oraz boisko do siatkówki. W Pustkowej Górze funkcjonuje Ośrodek Jazdy Konnej Tabun, który prowadzi naukę jazdy konnej oraz organizuje przejażdżki bryczką po okolicy. Z kolei w Chrząstowie Wielkim funkcjonuje gospodarstwo agroturystyczne. Gmina Wartkowice Do najciekawszych zabytków oraz miejsc wartych zwiedzenia na terenie gminy Wartkowice należą kościół św. Piotra i Pawła w Turze - drewniana świątynia wzniesiona w 1754 r. z cennym wyposażeniem wnętrza, w tym barokowymi ołtarzami z XVIII stulecia. Na szczególną uwagę zasługuje zespół pałacowo-parkowy Gostkowie Starym, na który składają się: pałac wzniesiony w 1802 r. (obecnie siedziba Urzędu Gminy) oraz zabytkowy park o powierzchni 3,90 ha z licznymi drzewami-pomnikami przyrody i stanowiskiem bluszczu Hedera helix. W położonych na zachodnim skraju Biernacicach warto zobaczyć malownicze ruiny dworu, otoczone zabytkowym parkiem o powierzchni 5,10 ha. Wart zwiedzenia jest również zespół dworsko-parkowy w Bronowie, w skład którego wchodzi XIX-wieczny dworek w któ-

15 Informacje ogólne 15 rym niegdyś mieszkała Maria Konopnicka.W dworku tym mieści się Muzeum Oświatowe im. Marii Konopnickiej. Przy okazji pobytu na terenie gminy Wartkowice warto również zobaczyć stare zagrody młyńskie w Wilkowicach i Wólce, z drewnianymi młynami, niegdyś wykorzystującymi wody rzeki Ner, relikty średniowiecznych grodzisk w Pełczyskach i Krzepocinku, pozostałości parku w Nerze a także wybrać się do Lasu Gostków, by dzięki urządzonej tu ścieżce edukacyjnej dowiedzieć się więcej o zagadnieniach związanych z lasem i gospodarką leśną. Gmina Zgierz Drewniany kościół w Giecznie Do najciekawszych obiektów zabytkowych na terenie gminy Zgierz należy drewniany kościół w Białej p.w. śś. Piotra i Pawła wzniesiony w 1778 r. Obok kościoła znajduje się mogiła trzech nieznanych powstańców 1863 r. a także tablica odsłonięta w dniu 11 listopada 1928 r. z okazji X-lecia odzyskania niepodległości, z kolei na cmentarzu parafialnym uwagę zwraca kwatera żołnierzy 28. i 31. Pułku Strzelców Kaniowskich poległych 7 i 8 września 1939 roku w bohaterskich walkach z Niemcami pod wsią Kębliny. W Szkole Podstawowej znajduje się Izba Pamięci Narodowej. Inny drewniany kościół znajduje się w Giecznie. Tutejsza świątynia p.w. Wszystkich Świętych i św. Jakuba wzniesiona Dwór (obecnie ośrodek MONAR) w Kęblinach w 1717 r. posiada bardzo bogate wyposażenie, w tym 5 barokowych ołtarzy. Na szczególną uwagę zasługuje zespół dworsko parkowy w Kęblinach (obecnie siedziba ośrodka MONAR ) z dworem wzniesionym ok. 1840? i otaczającym go parkiem krajobrazowym. Przed dworem stoi pomnikowy, ponad 200-letni kasztanowiec o obwodzie 450 cm. Inny dwór w Dzierżąznej wzniesiony już XX w. mieści Gminny Ośrodek Kultury. W granicach gminy Zgierz znajdują się liczne nekropolie świadczące z jednej strony o dawnej wielokulturowości tego obszaru, jak również przypominające o tragicznej historii obu wojen światowych i walkach toczonych na tym terenie. Ośrodek Słoneczna Polana w Grotnikach Warto odwiedzić Grotniki znaną miejscowość letniskową położoną w centrum największego kompleksu leśnego w tej części województwa łódzkiego zwanego Lasem Grotnickim. Znajdują się tu liczne ośrodki wypoczynkowe, Terenowy Ośrodek Edukacji Ekologicznej oraz kąpielisko na rzece Lindzie, wzdłuż której wiedzie leśna ścieżka edukacyjna Dolina Rzeki Lindy. Działające na terenie gminy Stowarzyszenie Agroturystyczne Ziemi Zgierskie skupia kilkanaście gospodarstw agroturystycznych z terenu gminy i okolic. Zapewniają one tanie noclegi z domowym wyżywieniem oraz liczne atrakcje, w tym m.in. możliwość wędkowania, grzybobrania, przejażdżki bryczką, Biesiada agroturystyczna Pod Akacjami zwiedzanie starej kuźni, młyna, tradycyjnej piekarni, fermy strusi a nawet zajęcia edukacyjne dla młodzieży szkolnej. Przez gminę wiodą znakowane szlaki turystyczne, zarówno, piesze, rowerowe jak i konne. Płyną tu liczne rzeczki i strumienie, w tym m.in.: Czarniawka, Dzierżązna, Ciosenka, Linda i Moszczenica. Atrakcją turystyczna gminy są również liczne stawy. Uroczyska leśne, drzewostany o naturalnej strukturze i zróżnicowanej florze, wiekowe drzewa i liczne pomniki przyrody zadecydowały o tym, że dużą część gminy objął Sokolnicki Obszar Chronionego Krajobrazu, obejmujący między innymi kompleks Lasu Grotnicko-Lućmierskiego pamiątkę niegdyś rozległej Puszczy Łódzkiej. Żródła rzeki Ciosenki

16 16 Warto zobaczyć Warto zobaczyć Murowany dwór w Bądkowie Okolice Bądkowa Drewniany kościół w Białej Wnętrze kościoła w Białej Obelisk przy kościele w Białej BĄDKÓW (gmina Zgierz) Dwór w Bądkowie powstał ok roku dla Wacława Kołaczkowskiego. W ewidencji zabytków wymieniany jest również jako właściciel Hieronim Ekiert. Przed I wojną światową dwór przeszedł w ręce Skarbu Państwa a obecnie jest własnością prywatną. Jest to obiekt murowany, z dwoma portykami w obu elewacjach, o dość skromnych detalach architektonicznych. W pobliżu dworu znajduje się dawna, murowana krochmalnia obecnie młyn, z 1926 r. oraz zabudowania gospodarcze, w tym murowana obora z ok r. Otaczający park jest dość mocno przetrzebiony i nie zachował się jego dawny układ kompozycyjny. Punkt Informacji Turystycznej ul. Sadowa 6a, Zgierz tel./fax / BIAŁA (gmina Zgierz) Osada założona prawdopodobnie na przełomie XV i XVI stulecia najstarsza wzmianka historyczna o niej pochodzi z 1512 r. - jest dziś jedną z największych wsi w tej części województwa łódzkiego. W XVIII w. była własnością Wilkanowskich. Pochodzący z XVIII wieku, drewniany kościół śś. Piotra i Pawła w Białej jest jednym z najstarszych i najcenniejszych zabytków w okolicy. Został wzniesiony w 1778 r. z fundacji ówczesnego właściciela wsi, sędziego łowickiego Wilkanowskiego, na miejscu poprzedniej (pierwotnej) świątyni w tej wiosce. Kościół powiększano i odnawiano w 1938 roku i w latach Usytuowany na naturalnym wzniesieniu w centrum wsi góruje nad zabudowaniami. Świątynia zbudowana została zgodnie ze staropolską tradycją ciesielską, według której dawniej budowano dworki, chaty i stodoły. Jest to budynek konstrukcji zrębowej, oszalowany i kryty gontem. Na uwagę zasługuje widoczna z daleka rzeźba Chrystusa umieszczona na ciemnym tle fasady, a we wnętrzu XVIII-wieczne barokowe wyposażenie. Na tyłach świątyni znajduje się mogiła trzech nieznanych powstańców styczniowych 1863 r. a także tablica pamiątkowa odsłonięta w dniu 11 listopada 1928 r., w 10. rocznicę odzyskania niepodległości. W pobliżu kościoła, przy drodze do wsi Szczawin znajduje się cmentarz rzymskokatolicki, a w jego obrębie kwatera wojenna z września 1939 roku. Spoczywają w niej żołnierze 28. i 31. Pułku Strzelców Kaniowskich polegli 7 i 8 września 1939 roku w bohaterskich walkach z Niemcami pod wsią Kębliny. Kwatera składa się z pomnika i 10 krzyży z wojskowymi orłami, po 5 po obu stronach pomnika. Tuż przy grobie znajduje się tablica informacyjna z opisem bitwy i informacjami o poległych. Z kolei dawna nekropolia ewangelicka w Białej położona jest w lesie, kilkaset metrów za miejscowością jadąc w stronę Szczawina. Zachowały się tu dwa ceglane, otynkowane filary bramy oraz kilkanaście zdewastowanych nagrobków - najstarsze z przełomu XIX i XX w., najmłodszy z 1949 r. W obrębie cmentarza rośnie pomnikowy kasztanowiec zwyczajny o obwodzie 358 cm. Pomnikowe drzewa odnaleźć można w Białej również na posesji p. Kalinowskiego (dwie lipy o obwo-

17 Warto zobaczyć 17 dach 392 i 201 cm) oraz dwa inne kasztanowce (250, 220 cm). Chroniony żywotnik zachodni o obwodzie 140 cm w pierśnicy rośnie przy ul. Łąkowej 7. W bialskiej Szkole Podstawowej znajduje się Izba Pamięci Narodowej. Przechowywane są tu pamiątki, jakie zachowały się po obozie dla dzieci w Dzierżąznej. W Białej znajduje się również znana piekarnia chleba Naturex słynąca z chleba wiejskiego na zakwasie, pieczonego w piecu ceglanym opalanym drewnem, bez użycia jakichkolwiek konserwantów i środków chemicznych. Produkty zakładu dostępne są w sklepach ze zdrową żywnością (m.in. w Łodzi) oraz w sklepach w Białej. Naturex był wielokrotnie wyróżniany na konkursach ogólnopolskich. W Białej mieszka również pani Genowefa Gębicka zajmująca się rękodziełem artystycznym, w tym w szczególności papieroplastyką. Parafia św. Apostołów Piotra i Pawła w Białej ul. Kościelna 30, Biała tel / Parafia Ewangelicko-Augsburska w Zgierzu. ul. Spacerowa 2, Zgierz tel. / fax / Izba Pamięci Narodowej Szkoła Podstawowa, ul. Kościelna 4, Biała tel / , Punkt Informacji Turystycznej ul. Sadowa 6a, Zgierz tel./fax / Piekarnia chleba Naturex PPHU ul. Spacerowa 8, Biała tel / tel. kom BIERNACICE (gmina Wartkowice) Dwór w Biernacicach wzniesiono w XIX wieku dla ówczesnych właścicieli majątku - Dzierzbickich. Do naszych czasów z całego założenia dworsko-parkowego przetrwały ruiny piętrowego dworu z pozostałością okazałego frontonu, murowany spichlerz oraz park ze stawami. Dwór zachował w całości obwód murów zewnętrznych, pozbawiony jest jednak zadaszenia oraz okien i w znacznej części porośnięty roślinnością, co niewątpliwie dodaje mu uroku. Obecnie obiekt znajduje się w rękach prywatnych. BŁONIE (gmina Łęczyca) Kościół p.w. Najświętszego Serca Jezusowego w Błoniu zbudowany został w latach według projektu znanego architekta Józefa Piusa Dziekońskiego. Jest to świątynia murowana, orientowana, jednonawowa. W nawie, prezbiterium i absydach transeptu znajduje się sklepienie gwiaździste, zaś nad chórem i kruchtą kolebkowe. Od strony zachodniej do korpusu przylega wieża. Konsekracja świątyni miała miejsce w 1923 r. We wnętrzu oprócz częściowo zachowanego starszego wyposażenia odnaleźć można dwie tablice pamiątkowe poświęcone: Śp. ks. Mieczysławowi Rzadkowskiemu, proboszczowi parafii Błonie, który zamordowany został w Dachau 12 VIII Błonie 1990 r. i Śp. ks. Prałatowi Ferdynandowi Jacobiemu, budowniczemu kościoła w Błoniu, który zginął w Dachau 25 VII 1941 r. Błonie 1987 r.. Izba Pamięci Narodowej w Białej Kwatera wojenna na cmentarzu w Białej Chleb z piekarni Naturex Ruiny dworu w Biernacicach Kościół parafialny w Błoniu

18 18 Warto zobaczyć Dwór w Błoniu Budynek folwarczny w Błoniu - Topoli Dworek - Muzeum w Bronowie Pomnik pamięci Marii Konopnickiej Muzeum Oświatowe w Bronowie Parafia p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Błoniu Błonie 5, Łęczyca tel / PTTK - Oddział Ziemi Łęczyckiej w Łęczycy Plac Tadeusza Kościuszki 33, Łęczyca tel / BŁONIE-TOPOLA (gmina Łęczyca) Dwór w Błoniu-Topoli wzniesiony został w połowie XIX wieku dla Wilhelma Orsettiego. Jest to obiekt murowany, na planie prostokąta, z gankiem od strony podjazu, kryty dachem naczółkowym. W Błoniu zachował się również wzniesiony około połowy XIX w. budynek folwarczny, który niegdyś był również własnością Wilhelma Orsettiego. Jest to budowla parterowa z mieszkalnym poddaszem, wzniesiona na planie prostokąta z gankiem wspartym na dwóch kolumnach od podjazdu i tarasem od tyłu. Wnętrze dwutraktowe z sienią na osi. Budynek wchodzi obecnie w skład Rolniczego Zakładu Doświadczalnego, działającego już od kilkudziesięciu lat. PTTK - Oddział Ziemi Łęczyckiej w Łęczycy Plac Tadeusza Kościuszki 33, Łęczyca tel / BRONÓW (gmina Wartkowice) Bronów pojawia się w XVII wieku jako własność rodu Konopnickich. W 1862 roku po ślubie zamieszkała tu Maria Konopnicka, tu też przyszło na świat jej sześcioro dzieci. Po bankructwie i sprzedaży majątku (1872) poetka przeniosła się do Gusina, gdzie zamieszkała dzierżawiąc tamtejszy majątek. Dworek w Gusinie opuściła 4 lata później, wyprowadzając się do Warszawy. Dwór w Bronowie, od czasu kiedy opuściła go Konopnicka należał do dziedzica Biernacic - Artura Dzierżbickiego. Wtedy też rozebrano drewniany dwór i na jego miejscu stanął obiekt murowany, który możemy oglądać do dziś. Po drugiej wojnie światowej istniała tu szkoła. Zaczątki muzeum pojawiły się już w latach 60., kiedy to w ganku utworzono kącik pamiątek Marii Konopnickiej, wmurowano pamiątkową tablicę a także nadano szkole imię poetki. Stan dworu w Bronowie z roku na rok pogarszał się. Dzięki inicjatywie członków Towarzystwa im. Marii Konopnickiej w 1980 roku rozpoczął się generalny remont obiektu. Pierwsze zajęcia szkolne wznowiono po remoncie w roku szkolnym 1984/85, a w 1986 r. utworzono tu izbę Marii Konopnickiej. W dniu 1 września 1995 w dworku rozpoczeło działalność Muzeum Oświatowe im. Marii Konopnickiej, założone przez sieradzką filię Wojewódzkiej Biblioteki Pedagogicznej w Łodzi. Dziś w bronowskim muzeum prezentowane są stare dokumenty, fotografie, rękopisy i książki poetki, jak również meble i sprzęty. W jednym z pomieszczeń oglądać można stare podręczniki, zeszyty i pomoce szkolne. Organizowane są tu wystawy czasowe związane z życiem i twórczością Marii Konopnickiej, często wystawiane są prace dzieci. Dwór otacza park, gdzie znajdziemy liczne pomniki przyrody - jesiony wyniosłe, graby, dąb i topolę. Przy dworze znajduje się pomnik Marii Konopnickiej, odsłonięty w 90. rocznicę śmierci poetki (2000 r). Muzeum Oświatowe im. Marii Konopnickiej (Filia Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Sieradzu) Bronów 6 tel /

19 Warto zobaczyć 19 BUDZYNEK (gmina Dalików) Modrzewiowy kościół p.w. Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Budzynku wzniesiono w latach za sprawą starosty łęczyckiego Stefana Szołdreckiego, dziedzica wsi Budzynek. W latach był kościołem misyjnym oo. Jezuitów. Po kasacie zakonu, świątynię obsługiwali kapelani z zakonów Dominikanów i Bernardynów. Natomiast od 1773 do 1926 roku był kościołem filialnym parafii w Leźnicy Wielkiej. Parafia Ścięcia Świętego Jana Chrzciciela i Świętej Trójcy w Budzynku została erygowana w 1926 r. przez ordynariusza łódzkiego bpa Wincentego Tymienieckiego, wówczas też wybudowano murowaną plebanię. Jest to budowla drewniana, konstrukcji zrębowej, nawa na planie kwadratu, prezbiterium na planie ośmioboku otwarte jednym bokiem do nawy. Przy prezbiterium od północy zakrystia, od południa przy nawie nowsza kruchta. W fasadzie nadwieszony występ chóru muzycznego wsparty na dwóch słupach i na rysiach ścian bocznych. Drzwi i okna w starych obramieniach, w prezbiterium od wschodu okno okrągłe, od południa bliźnie z rzeźbioną kolumienką. Całość kryje wspólny dach, trójspadowy, gontowy z okapem. Stropy płaskie. Belka tęczowa z napisem: wiek XVIII o fundacji P. B. Scholowskiego z Wnętrze świątyni pokryte białym tynkiem. We wnętrzu w stylu baroku i rokoka zachowały się: barokowy ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem (XVII wiek) i św. Józefa (XVIII wiek), dwa feretrony ludowe z obrazami Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Anny Samotrzeć (XIX wiek) oraz Matki Boskiej Karmiącej (XVIII/XIX wiek), gotyckie rzeźby z I połowy XVI wieku oraz obrazy: Uczta Herodiany, Ścięcie św. Jana Chrzciciela i św. Erazma (z XVIII wieku), św. Antoni. Po lewej stronie na ścianie malowidło z klęczącym pielgrzymem pod krzyżem w pejzażu z literami: A G P T (XVII wiek). Parafia Ścięcia św. Jana Chrzciciela i św. Trójcy w Budzynku Budzynek 21, Dalików tel / CIOSNY (gmina Zgierz) Młyny w Ciosnach istniały nieprzerwanie od XVI wieku. Obecny murowany młyn wodny, pochodzi z 1. połowy XX w. Jego otoczenie, w tym stawy z udostępnionym łowiskiem, zostało przystosowane dla celów agroturystycznych. Właściciel młyna i łowiska, pan Kubiak udostępnia wędzarnię ryb, organizuje ogniska i zaprasza na grzybobrania. W pobliżu znajduje się tartak. Tuż obok młyna przebiega Agroturystyczny Szlak Rowerowy. Gospodarstwo agroturystyczne - Młyn wodny - Stanisław Kubiak Ciosny 29, Biała tel / Stowarzyszenie Agroturystyczne Ziemi Zgierskiej. Prezes: Zbigniew Hauke, Dzierżązna 38, Biała tel / , tel. kom Punkt Informacji Turystycznej ul. Sadowa 6a, Zgierz tel./fax / DALIKÓW (gmina Dalików) Najstarsze wzmianki o Dalikowie pochodzą z 1391 roku - odnaleźć je można w księgach sądowych łęczyckich. Ta dawna wieś szlachecka należała w XV i XVI wieku do rodu Sarnowskich herbu Jastrzębiec. Ostatnimi właścicielami tutejszych dóbr, aż Modrzewiowy kościół w Budzynku Wnętrze świątyni w Budzynku Oryginalny detal z budzyńskiej świątyni Młyn wodny w Ciosnach Wnętrze młyna w Ciosnach

20 20 Warto zobaczyć Kościół parafialny w Dalikowie Kaplica cmentarna w Dalikowie Wnętrze kaplicy cmentarnej w Dalikowie do wybuchu II wojny światowej, była rodzina Wardęskich herbu Godziemba. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych Krajów Słowiańskich z 1880 roku tak opisuje Dalików (pisownia oryginalna): ( ) wieś i kol., pow. Łęczycki, gm. i par. Dalików. Posiada kościół drewniany, 1848 odn., i drugi św. Rocha przy cmentarzu. R było tu 15 dm. i 200 mk., Obecnie liczy wieś D. 12 dm. a folw. 10 dm. Par. D. dek. Łęczyckiego, dawniej zgierskiego. Liczy 2160 dusz. Dobra D., Własność Wardęskich, składają się z folw. D. i Lubocha, tudzież wsi: D., Dąbrowa Górna, Lubocha i Władysławów. [ ] Nabyte w r.1859 za rs 43,200. ( ) Najbardziej znanym wydarzeniem historycznym związanym z Dalikowem była bitwa z okresu powstania styczniowego. Miała ona miejsce w połowie drogi między Dalikowem a Gajówką (na wschód od Dalikowa). W dniu 10 września 1863 r. doszło do nieoczekiwanego spotkania powstańczych oddziałów Sokołowskiego, kpt. Stanisława Szumlańskiego i mjr. Roberta Skowrońskiego z dowodzoną przez gen. Krasnokuckiego grupą wojsk rosyjskich. Siły rosyjskie składały się z 3500 żołnierzy piechoty, 2 szwadrony dragonów i 67 Czerkiesów. Stanisław Zieliński w swojej pracy Bitwy i potyczki , wydanej w Rapperswilu w roku 1913 tak opisał to wydarzenie: Bój, otwarty silnym ogniem tyralierskim z obu stron, świetne z początku zapowiadał rozwiązanie. Moskale zajęli pozycję w lesie i pod lasem. Oddziały powstańcze stały w polu przy wsi i długi czas opierały się jeździe nieprzyjacielskiej. Dowództwo nominalne miał Skowroński, jazdę prowadził rotmistrz Magnuski, najczynniejszy był kapitan Szumlański. Gdy flankierzy pomyślnie odpierali natarcia Kozaków liniowych, których wielu zostało na placu za wsią, z boku pozycji powstańczej ukazała się piechota rosyjska. Polacy zmienili front, i za wsią wywiązała się krwawa kilkugodzinna potyczka, w której żołnierze polscy dobrze walczyli. Lecz wczesne odstąpienie majora Skowronskiego ze swoim oddziałem zmusiło i Szumlańskiego do odwrotu z wyczerpanym od znużenia żołnierzem. Odwrót zrazu odbywał się w porządku, w końcu wobec naporu piechoty i jazdy nieprzyjacielskiej zmienił się w rozsypkę. Straty w zabitych i rannych wyniosły przeszło 100, w czym 7 oficerów poległych i pewna liczba wziętych do niewoli. Broni nie stracono, prócz przy rannych. Część rozbitej piechoty zdołał Szumlański zebrać, a oddawszy 100 strzelców majorowi Oxińskiemu, z resztą połączył się z pułkownikiem Matuszewiczem. Jazdę z polecenia Skowronskiego zebrał Sokołowski. Rząd Narodowy, przypisując winę klęski Skowrońskiemu, odebrał mu dowództwo zdając je Liittichowi. W wyniku potyczki pod Dalikowem wieś została spalona, wielu mieszkańców spłonęło, wśród nich proboszcz - ks. Walenty Kasperski. Prochy kilkudziesięciu powstańców zostały pochowane we wspólnej mogile na miejscowym cmentarzu. Tam również spoczywają spaleni mieszkańcy Dalikowa. Warto w tym miejscu dodać, że członkowie rodziny Wardęskich Władysław Wardęski ( ) i jego siostra Walentyna Józefa Julia (zm r.) wzięli aktywny udział w powstaniu. Pamięć poległych powstańców uczczono w dniu 24 października 1937 r., odsłonięciem pomnika z napisem: Bohaterom walk o wolność - Ziemia Łęczycka Wysoka kolumna w górnej części zdobiona była stylizowanymi orłami i wyrytą datą Pomnik ten prze-

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

Piotr Czescik 1g. Pomniki przyrody w Gdyni

Piotr Czescik 1g. Pomniki przyrody w Gdyni Piotr Czescik 1g Pomniki przyrody w Gdyni Pomnik przyrody-definicja W brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku: Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody ożywionej i nieożywionej lub ich

Bardziej szczegółowo

Trasa pałacowa 39,1 km 0,0 km Boguszyce 1,1 km 2,9 km Miodary. 3,3 km - 4,5 km 5,3 km 5,7 km

Trasa pałacowa 39,1 km 0,0 km Boguszyce 1,1 km 2,9 km Miodary. 3,3 km - 4,5 km 5,3 km 5,7 km Trasa pałacowa Oleśnica Spalice Boguszyce Rzędów Miodary Brzezinka Małe Brzezie Sokołowice Cieśle Wyszogród Nowoszyce Świerzna Oleśnica. Długość trasy - 39,1 km. *Trasa wskazana dla rowerów trekingowych

Bardziej szczegółowo

Obszary Natura 2000 szansą rozwoju dla naszej gminy

Obszary Natura 2000 szansą rozwoju dla naszej gminy Obszary Natura 2000 szansą rozwoju dla naszej gminy gmina Siennica województwo mazowieckie Konkurs pn. Obszar Natura 2000 szansą dla rozwoju naszej gminy realizowany w ramach projektu "Natura 2000 naszą

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

Turystyka w Powiecie Działdowskim.

Turystyka w Powiecie Działdowskim. w Powiecie Działdowskim Atrakcyjność powiatu to nie tylko wspaniałe walory przyrodnicze, rzeki, jeziora o wysokiej klasie czystości wód, dobrze rozbudowana infrastruktura techniczna, ale również zabytki

Bardziej szczegółowo

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki.

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. Studzionki 1.1. Dawne nazwy miejscowości. Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. 1.2. Etymologia nazwy wsi. Etymologia nazwy wsi bliżej nieznana. 1.3. Historia

Bardziej szczegółowo

GMINA OBROWO PAKIET INFORMACYJNY

GMINA OBROWO PAKIET INFORMACYJNY GMINA OBROWO PAKIET INFORMACYJNY Dragon Partners Sp. z o.o., Lipiec 2013 1 Spis treści I. Podstawowe informacje...3 A. Dane teleadresowe...3 B. Charakterystyka Emitenta...3 II. Program emisji obligacji...5

Bardziej szczegółowo

Gmina Przeciszów. Badanie obiektów o znaczeniu turystycznym, przyrodniczym, kulturowym i historycznym obszaru LGR Dolina Karpia

Gmina Przeciszów. Badanie obiektów o znaczeniu turystycznym, przyrodniczym, kulturowym i historycznym obszaru LGR Dolina Karpia Gmina Przeciszów 1 Obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Skawy Stawy Przeciszów Nowińczyk położenie: N50 00 29.2 E19 24 17.1 Dolina Dolnej Skawy Powierzchnia : 7081.7 ha Kod obszaru : PLB120005 Forma ochrony

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Lech Krzysztofiak Anna Krzysztofiak

Opracowanie: Lech Krzysztofiak Anna Krzysztofiak Inwentaryzacja barszczu Sosnowskiego Heracleum sosnowskyi i niecierpka gruczołowatego Impatiens glandulifera na obszarach Natura 2000 "Dolina Górnej Rospudy" oraz "Ostoja Augustowska" Opracowanie: Lech

Bardziej szczegółowo

Asia Maziarz Aneta Wyrwich Piotrek Dobrowolski

Asia Maziarz Aneta Wyrwich Piotrek Dobrowolski Asia Maziarz Aneta Wyrwich Piotrek Dobrowolski Nadleśnictwo Zawadzkie - jednostka organizacyjna Lasów Państwowych podległa Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach, której siedziba znajduje

Bardziej szczegółowo

JAKIE SĄ NAJSTARSZE KOŚCIOŁY W BIELSKU BIAŁEJ?

JAKIE SĄ NAJSTARSZE KOŚCIOŁY W BIELSKU BIAŁEJ? JAKIE SĄ NAJSTARSZE KOŚCIOŁY W BIELSKU BIAŁEJ? MENU: 1.Bielsko-Biała 2. Kościół św. Stanisława 3. Katedra św. Mikołaja 4. Kościół Trójcy Przenajświętszej 5. Kościół św. Barbary Bielsko-Biała miasto na

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka Ośrodek Szkoleniowo Wypoczynkowy w Kazimierzu Dolnym malowniczo położony na skarpie wiślanej, jest jednym z najpiękniejszych miejsc na trasie Kazimierz Męćmierz. W otoczeniu lasu, ciszy i spokoju każdy

Bardziej szczegółowo

ŻUROMINO OFERTA TECHNICZNA

ŻUROMINO OFERTA TECHNICZNA OFERTA TECHNICZNA ATRAKCYJNIE POŁOŻONY TEREN INWESTYCYJNY W SĄSIEDZTWIE KASZUBSKIEGO PARKU KRAJOBRAZOWEGO PRZY SZLAKU WODNYM KÓŁKO RADUŃSKIE NAD JEZIOREM RADUŃSKIM GÓRNYM W MIEJSCOWOŚCI ŻUROMINO PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Lp. Gmina Miejscowość Nazwa zabytku zdjęcie obiektu 1 Miasto i Gmina Łosice Chotycze Zespół Dworsko parkowy:

Bardziej szczegółowo

Pogórze Dynowsko-Przemyskie. Wpisany przez Administrator piątek, 09 grudnia :15 - Poprawiony piątek, 09 grudnia :23

Pogórze Dynowsko-Przemyskie. Wpisany przez Administrator piątek, 09 grudnia :15 - Poprawiony piątek, 09 grudnia :23 1/7 Na terenie Pogórza Przemysko-Dynowskiego znajdują się piękne tereny przyrodniczo-historyczne Są tam usytuowane rezerwaty, ścieżki krajoznawcze Ścieżka przyrodnicza "Winne - Podbukowina" - rezerwat

Bardziej szczegółowo

Planowanie przestrzenne w gminie

Planowanie przestrzenne w gminie Czy obecny system planowania przestrzennego na szczeblu gminnym może być skutecznym narzędziem ochrony korytarzy ekologicznych? Jacek Skorupski Planowanie przestrzenne w gminie studium uwarunkowań i kierunków

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja. szaty dendrologicznej. parku zabytkowego. gm. Jarocin, pow. jarociński, woj. wielkopolskie

Inwentaryzacja. szaty dendrologicznej. parku zabytkowego. gm. Jarocin, pow. jarociński, woj. wielkopolskie Inwentaryzacja szaty dendrologicznej parku zabytkowego w Zakrzewie gm. Jarocin, pow. jarociński, woj. wielkopolskie Lipiec 2008r. WSTĘP Dokumentacja inwentaryzacyjna obejmuje szatę drzewiastą występującą

Bardziej szczegółowo

Grupa docelowa: rodzina

Grupa docelowa: rodzina Grupa docelowa: rodzina Źródło zdjęć: http://dziecko-i-prawo.wieszjak.pl/rodzina-zastepcza/271333,galeria,podzial-kompetencji-miedzy-rodzina-zastepcza-a-rodzicami.html Pakiet turystyczny Nazwa pakietu:

Bardziej szczegółowo

Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego. Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku

Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego. Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne 1. Szkolna ścieżka przyrodniczo-ekologiczna

Bardziej szczegółowo

Atrakcje turystyczne :46:55

Atrakcje turystyczne :46:55 Atrakcje turystyczne 2016-05-24 20:46:55 2 Nigdzie poza tym regionem nie występuje w Polsce tak dużo gatunków wielkich drapieżników, włącznie z niedźwiedziem, a także największych roślinożerców, na czele

Bardziej szczegółowo

LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych

LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych Pracownicy Biura LCOI Region Lubelski: Marcin Orzeł Inspektor LCOI Region Michał Nizioł Specjalista ds. Marketingu i Rozwoju LCOI - Region Kategoria:

Bardziej szczegółowo

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie.

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Łąki Nowohuckie Mapa Łąk Nowohuckich, na której niebieską linią zaznaczona jest trasa ścieżki dydaktycznej. Łąki Nowohuckie Łąki Nowohuckie

Bardziej szczegółowo

7. Spływ Kajakowy (WAGROWIEC- JARACZ)

7. Spływ Kajakowy (WAGROWIEC- JARACZ) 7. Spływ Kajakowy (WAGROWIEC- JARACZ) START: WĄGROWIEC PRZYSTANKI: Pruśce, Rogoźno, Ruda, Wełna, Jaracz. META: JARACZ CZAS TRWANIA SPŁYWU: 10 godzin, ( około 35 km) W Wągrowcu Nielba krzyżuje się pod kątem

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 134/XXVIII/2009 Rady Gminy Rogów z dnia 4 czerwca 2008 r.

UCHWAŁA Nr 134/XXVIII/2009 Rady Gminy Rogów z dnia 4 czerwca 2008 r. UCHWAŁA Nr 134/XXVIII/2009 Rady Gminy Rogów z dnia 4 czerwca 2008 r. w sprawie zmiany Uchwały Nr 92/XVIII/2008 Rady Gminy Rogów za dnia 30 czerwca 2008 r. w sprawie zatwierdzenia Planu Odnowy Miejscowości

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ DWORSKI W NEKLI

ZESPÓŁ DWORSKI W NEKLI Sebastian Mazurkiewicz ZESPÓŁ DWORSKI W NEKLI Zespół dworski w Nekli znajduje się w zachodniej części Nekli (starej części miasta), po wschodnim, lewym brzegu rzeki Moskawy (Maskawy) zwanej dawniej Źrenicą,

Bardziej szczegółowo

7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz

7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz 7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz 7.7.1 Identyfikacja oddziaływań Oddziaływanie na krajobraz jakie należy rozpatrzyć dotyczy zmian w postrzeganiu krajobrazu przez ludzi, tj. zmian wizualnych

Bardziej szczegółowo

Zielona Szkoła. Straduń "'? 25.05.-28.05.2010.

Zielona Szkoła. Straduń '? 25.05.-28.05.2010. Zielona Szkoła Straduń "'? 25.05.-28.05.2010. Dzień I 9:00 - wyjazd wycieczki ze szkoły 11:00 - przyjazd do Smolarni - spotkanie z leśniczym i spacer ścieżką dydaktyczną po terenie Rezerwatu w Smolarni

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZYRODY W POWIECIET KUTNOWSKIM. Rezerwaty przyrody w gminie Nowe Ostrowy

OCHRONA PRZYRODY W POWIECIET KUTNOWSKIM. Rezerwaty przyrody w gminie Nowe Ostrowy OCHRONA PRZYRODY W POWIECIET KUTNOWSKIM Na podstawie www.gios.gov.pl Rezerwaty przyrody w gminie Nowe Ostrowy Rezerwat Przyrody Dąbrowa Świetlista rodzaj rezerwatu: leśny data utworzenia: 25.06.1990 r.

Bardziej szczegółowo

Opracowali: Weronika Krajewska Rafał Pijanowski Grzegorz Machula

Opracowali: Weronika Krajewska Rafał Pijanowski Grzegorz Machula Opracowali: Weronika Krajewska Rafał Pijanowski Grzegorz Machula Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich leży na obszarze województwa warmińsko-mazurskiego, na terenie trzech gmin: Lubawa, Grunwald, Ostróda. Powierzchnia

Bardziej szczegółowo

Pomniki Przyrody W Gdyni

Pomniki Przyrody W Gdyni Pomniki Przyrody W Gdyni Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno - pamiątkowej i krajobrazowej odznaczające

Bardziej szczegółowo

Opracował Grzegorz Stawarz

Opracował Grzegorz Stawarz POMNIKI PRZYRODY GMINY PILZNO Opracował Grzegorz Stawarz Pilzno 2007 Pomniki przyrody to pojedyncze twory przyrody Ŝywej i nieoŝywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej,

Bardziej szczegółowo

3. Bestwiny Dom nr 31 l. 30. XX w. Brak opisu. 6. Dzielnik Kapliczka l. 20. XX w. Kapliczka zaliczana jest do grupy kapliczek kubaturowych murowanych

3. Bestwiny Dom nr 31 l. 30. XX w. Brak opisu. 6. Dzielnik Kapliczka l. 20. XX w. Kapliczka zaliczana jest do grupy kapliczek kubaturowych murowanych OBIEKTY ZAREJESTROWANE W GMINNNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW NIEWPISANE DO WOJEWÓDZKIEGO REJESTRU ZABYTKÓW, KTÓRYCH ZACHOWANIE LEŻY W INTERESIE SPOŁECZNYM ZE WZGLĘDU NA POSIADANĄ (W SKALI GMINY) WARTOŚĆ HISTORYCZNĄ,

Bardziej szczegółowo

S TAR ACH OWICE, WR Z E S I E Ń 20 05

S TAR ACH OWICE, WR Z E S I E Ń 20 05 S TAR ACH OWICE, WR Z E S I E Ń 20 05 WSTĘP Miasto Starachowice usytuowane jest na styku trzech jednostek geograficznych: Wzgórza Koneckie, Przedgórze Iłżeckie oraz Wyżyna Opatowska. Rzeka Kamienna stanowi

Bardziej szczegółowo

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Jest to obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi,

Bardziej szczegółowo

Geotermia w Gminie Olsztyn

Geotermia w Gminie Olsztyn Geotermia w Gminie Olsztyn Tomasz Kucharski Wójt Gminy Olsztyn Europejski Kongres Gospodarczy Katowice, 18 maja 2011 r. Gmina Olsztyn Gmina Olsztyn położona jest niespełna 10 km od Częstochowy. Zajmuje

Bardziej szczegółowo

GMINA ŁASK ROZBUDOWA SIECI KANALIZACYJNEJ GMINY ŁASK

GMINA ŁASK ROZBUDOWA SIECI KANALIZACYJNEJ GMINY ŁASK Projekt Rozbudowa sieci kanalizacyjnej Gminy Łask jest współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Sportu i Rekreacji. Wawrzkowizna. Wawrzkowizna 1 k. Rząsawy, 97-400 Bełchatów

Ośrodek Sportu i Rekreacji. Wawrzkowizna. Wawrzkowizna 1 k. Rząsawy, 97-400 Bełchatów Ośrodek Sportu i Rekreacji Wawrzkowizna Wawrzkowizna 1 k. Rząsawy, 97-400 Bełchatów Lokalizacja N 51 30 09 E 19 33 48 Odległość z ośrodka: Bełchatów 8 km Łódź 60 km Katowice 140 km Warszawa 175 km Wrocław

Bardziej szczegółowo

Gmina Bodzanów to obszar o wyjątkowo atrakcyjny turystycznie. Występują tu liczne pomniki przyrody, miejsca pamięci narodowej, różnorodny

Gmina Bodzanów to obszar o wyjątkowo atrakcyjny turystycznie. Występują tu liczne pomniki przyrody, miejsca pamięci narodowej, różnorodny Gmina Bodzanów Gmina Bodzanów to obszar o wyjątkowo atrakcyjny turystycznie. Występują tu liczne pomniki przyrody, miejsca pamięci narodowej, różnorodny drzewostany, grodziska średniowieczne, obiekty zabytkowe.

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Siemiatycze na Podlasiu. czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Siemiatycze na Podlasiu. czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: na Podlasiu czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Zapraszamy Państwa do Siemiatycz, miasta powiatowego na Podlasiu. Historię

Bardziej szczegółowo

Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10

Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10 Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10 Gospodarstwo prowadzi produkcję metodami ekologicznymi. Do dyspozycji gości 3 pokoje, łazienka, aneks kuchenny oraz salonik i świetlica w budynku

Bardziej szczegółowo

Rowerem Wokół Słońca

Rowerem Wokół Słońca Rowerem Wokół Słońca Nowy Folwark to miejscowość położona zaledwie pięć kilometrów od Buska-Zdroju. Łączy je trasa rowerowa, przeprowadzona przez Wełecz i Kameduły. Powstała ona przy dofinansowaniu w ramach

Bardziej szczegółowo

IV. Baza Kaczory 120 osób

IV. Baza Kaczory 120 osób IV. Baza Kaczory 120 osób tel. 0 67 2831 461 0 67 2831 462 e-mail kaczory@pila.lasy.gov.pl http://www.pila.lasy.gov.pl/web/kaczory koordynatorzy: Anna Salas Arieta tel. 606 287 737 anna.salas@pila.lasy.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Zielono nam uczymy się, jak dbać o środowisko przyrodnicze powiatu kutnowskiego

Zielono nam uczymy się, jak dbać o środowisko przyrodnicze powiatu kutnowskiego Zielono nam uczymy się, jak dbać o środowisko przyrodnicze powiatu kutnowskiego W ramach realizacji przez Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej zadania publicznego ze środków budżetu Powiatu Kutnowskiego

Bardziej szczegółowo

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań II warsztat strategiczny gmina Gorzków Część I. Opracowanie Misji i Wizji gminy MISJA Grupa 1: 1. Bezpieczne przejścia szlaki komunikacyjne (ścieżka rowerowa, szlaki konne, trasy spacerowe, chodniki łączące

Bardziej szczegółowo

Organizacja imprezy kulturalnej dla mieszkańców LGD Ziemia Pszczyńska - VIII Biesiady Kultury Śląskiej w Pielgrzymowicach

Organizacja imprezy kulturalnej dla mieszkańców LGD Ziemia Pszczyńska - VIII Biesiady Kultury Śląskiej w Pielgrzymowicach Lista rankingowa wniosków o dofinansowanie operacji w ramach Lokalnej Strategii Rozwoju Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Pszczyńska w ramach Działania Małe Projekty z Posiedzenia Rady, które

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 412/2016 BURMISTRZA KRAPKOWIC. z dnia 16 maja 2016 r. w sprawie założenia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Krapkowice

ZARZĄDZENIE NR 412/2016 BURMISTRZA KRAPKOWIC. z dnia 16 maja 2016 r. w sprawie założenia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Krapkowice ZARZĄDZENIE NR 412/2016 BURMISTRZA KRAPKOWIC z dnia 16 maja 2016 r. w sprawie założenia Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Krapkowice Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW

ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW POWIAT ŚWIECKI ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW GMINA MIEJSCOWOŚĆ ADRES OBIEKT DATA DECYZJI NR REJESTRU BUKOWIEC BUDYŃ Założenie pałacowoparkowe: 31.08.1995 A/1063 Pałac Ptaszarnia, ob.

Bardziej szczegółowo

Projekt nr: POIS.05.03.00-00-186/09

Projekt nr: POIS.05.03.00-00-186/09 Projekt nr: POIS.05.03.00-00-186/09 Opracowanie planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 na obszarze Polski Realizowany jest w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013 Priorytet

Bardziej szczegółowo

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI BROŃSKO NA LATA

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI BROŃSKO NA LATA PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI BROŃSKO NA LATA 2010 2017 Brońsko 2010 Projekt Planu Odnowy Miejscowości Brońsko na lata 2010 2017 został opracowany przez pracowników Urzędu Miejskiego Śmigla przy ścisłej współpracy

Bardziej szczegółowo

Zasoby leśne Polski funkcje lasów / zadrzewień

Zasoby leśne Polski funkcje lasów / zadrzewień Zasoby leśne Polski funkcje lasów / zadrzewień czym jest las? Las (biocenoza leśna) kompleks roślinności swoistej dla danego regionu geograficznego, charakteryzujący się dużym udziałem drzew rosnących

Bardziej szczegółowo

Rozdział 03. Ogólny opis gminy

Rozdział 03. Ogólny opis gminy ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA DDĘĘBBIICCAA Rozdział 03 Ogólny opis gminy X-2796.03

Bardziej szczegółowo

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym

Bardziej szczegółowo

1. OBIEKT: CMENATRZ KOMUNALNY (MIEJSKI) OBIEKT: CMENATRZ PRZYKOŚCIELNY OBIEKT: CMENATRZ PRZYKOŚCIELNY...8

1. OBIEKT: CMENATRZ KOMUNALNY (MIEJSKI) OBIEKT: CMENATRZ PRZYKOŚCIELNY OBIEKT: CMENATRZ PRZYKOŚCIELNY...8 GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW CMENTARZE Gmina Nowe Miasteczko 2011 rok Zatwierdził: Spis treści: KARTA 1 CMENTARZ W NOWYM MIASTECZKU...3 1. OBIEKT: CMENATRZ KOMUNALNY (MIEJSKI)...3 KARTA 2 CMENTARZ we wsi

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 1 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z dnia 16 kwietnia 2003 r.)

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 1 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z dnia 16 kwietnia 2003 r.) Dz.U.03.65.599 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 1 kwietnia 2003 r. w sprawie Tatrzańskiego Parku Narodowego (Dz. U. z dnia 16 kwietnia 2003 r.) Na podstawie art.14 ust. 7 ustawy z dnia 16 października

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE Spotkania konsultacyjne współfinansowane są przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europa inwestująca w obszary wiejskie w ramach działania 19 Wsparcie dla Rozwoju Lokalnego

Bardziej szczegółowo

GMINA ŻARY. Ludzie - Lasy - Przestrzeń. Kalendarz wydarzeń. kulturalnych i sportowych. www.gminazary.pl

GMINA ŻARY. Ludzie - Lasy - Przestrzeń. Kalendarz wydarzeń. kulturalnych i sportowych. www.gminazary.pl GMINA ŻARY Ludzie - Lasy - Przestrzeń Kalendarz wydarzeń kulturalnych i sportowych 2015 www.gminazary.pl WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH WYDARZEŃ KULTURALNYCH I SPORTOWYCH ORGANIZOWANYCH NA TERENIE GMINY ŻARY w

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

Wykaz pomników przyrody w Mazowieckim Parku Krajobrazowym im. Czesława Łaszka. Lokalizacja. Lasek, na gruncie rolnym p.

Wykaz pomników przyrody w Mazowieckim Parku Krajobrazowym im. Czesława Łaszka. Lokalizacja. Lasek, na gruncie rolnym p. Wykaz pomników przyrody w Mazowieckim Parku Krajobrazowym im. Czesława Łaszka Lp. nr rej. woj. (rok)* Obiekt Lokalizacja Bliższa ogólna Wymiary początkowe obw. [m] Wymiary obw. [m] 1. 115 grusza pospolita

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 2 Zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Stolicą województwa jest Szczecin. Granica morska w Zachodniopomorskiem

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 4 sierpnia 2015 r. Poz OBWIESZCZENIE WOJEWODY DOLNOŚLĄSKIEGO. z dnia 4 sierpnia 2015 r.

Wrocław, dnia 4 sierpnia 2015 r. Poz OBWIESZCZENIE WOJEWODY DOLNOŚLĄSKIEGO. z dnia 4 sierpnia 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Wrocław, dnia 4 sierpnia 2015 r. Poz. 3374 OBWIESZCZENIE WOJEWODY DOLNOŚLĄSKIEGO z dnia 4 sierpnia 2015 r. o sprostowaniu błędu w uchwale Rady Gminy Udanin

Bardziej szczegółowo

Gmina: Ostrzeszów (Szklarka Przygodzicka, Lubeszczyk, Szklarka Myślniewska, Aniołki, m. Ostrzeszów)

Gmina: Ostrzeszów (Szklarka Przygodzicka, Lubeszczyk, Szklarka Myślniewska, Aniołki, m. Ostrzeszów) I.49. Droga nr 444 odc. od ronda z drogą krajową nr 25 do m. Ostrzeszów. 49 Droga nr 444 odc. od ronda z drogą krajową nr 25 do m. Ostrzeszów Lokalizacja przedsięwzięcia Charakterystyka ogólna i cel przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

NA SPRZEDAŻ. KONTAKT: info@bialalesniczowka.pl, +48 504 704 777 LEŚNA REZYDENCJA CESARZA WILHELMA II AD 1905

NA SPRZEDAŻ. KONTAKT: info@bialalesniczowka.pl, +48 504 704 777 LEŚNA REZYDENCJA CESARZA WILHELMA II AD 1905 NA SPRZEDAŻ KONTAKT: info@bialalesniczowka.pl, +48 504 704 777 LEŚNA REZYDENCJA CESARZA WILHELMA II AD 1905 82-340 Tolkmicko, Kadyny, Biała Leśniczówka 28 Biała Leśniczówka została zbudowana w 1905 roku

Bardziej szczegółowo

Gmina: Chocz (n. Chocz, Olesiec Nowy, Olesiec Stary) Celem inwestycji jest budowa obwodnicy miasta Chocz w ciągu drogi wojewódzkiej nr 442

Gmina: Chocz (n. Chocz, Olesiec Nowy, Olesiec Stary) Celem inwestycji jest budowa obwodnicy miasta Chocz w ciągu drogi wojewódzkiej nr 442 I.47. Droga nr 442 m. Chocz. 47 Droga nr 442 m. Chocz Lokalizacja przedsięwzięcia Charakterystyka ogólna i cel przedsięwzięcia Powiat pleszewski Gmina: Chocz (n. Chocz, Olesiec Nowy, Olesiec Stary) Celem

Bardziej szczegółowo

Dolina mlekiem i miodem płynąca

Dolina mlekiem i miodem płynąca Dolina mlekiem i miodem płynąca Ludzie mają swoje ulubione miejsca na Ziemi. Lubią spędzać tam wolny czas, ponieważ dobrze się tam czują. Dla mnie, takim właśnie zakątkiem jest moja rodzinna wieś. Kędzie

Bardziej szczegółowo

OFERTA TURYSTYCZNA GMINY

OFERTA TURYSTYCZNA GMINY GMINA ZBLEWO OFERTA TURYSTYCZNA GMINY ZBLEWO RODZAJ GMINY: Gmina Wiejska ADRES Urzędu Gminy: ul. Główna 40 83-210 Zblewo KONTAKT: Telefon +48585884381 +48585884567 Faks +48585884569 e-mail: gmina@zblewo.pl

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Wypoczynkowy. Słok. 97-400 Bełchatów Słok k. Bełchatowa

Ośrodek Wypoczynkowy. Słok. 97-400 Bełchatów Słok k. Bełchatowa Ośrodek Wypoczynkowy Słok 97-400 Bełchatów Słok k. Bełchatowa Lokalizacja N 51 16 44 E 19 21 55. Odległość z ośrodka: Łódź 60 km Katowice 140 km Warszawa 175 km Wrocław 185 km Nieruchomość stanowiąca OW

Bardziej szczegółowo

Anna Wysocka Angelika Miezio Alicja Wysocka

Anna Wysocka Angelika Miezio Alicja Wysocka Anna Wysocka Angelika Miezio Alicja Wysocka MAPA WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Tu mieszkamy - Raszowa ZABUDOWANIA DOMY MIESZKALNE-57 ZABUDOWANIA GOSPODARCZE-42 NAJSTARSZA OSOBA URODZONA W RASZOWEJ ROZALIA

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka Gminy Prudnik

Charakterystyka Gminy Prudnik AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE W GMINIE PRUDNIK Część 03 Charakterystyka Gminy Prudnik W 835.03 2/8 SPIS TREŚCI 3.1 Charakterystyka Gminy

Bardziej szczegółowo

Przez gminę Rzgów przebiegają trzy znakowane drogi rowerowe (dwie w niewielkim fragmencie przez przeprawę promową). Przebieg i opisy poniżej.

Przez gminę Rzgów przebiegają trzy znakowane drogi rowerowe (dwie w niewielkim fragmencie przez przeprawę promową). Przebieg i opisy poniżej. 2.1.10. Gmina Rzgów Przez gminę Rzgów przebiegają trzy znakowane drogi rowerowe (dwie w niewielkim fragmencie przez przeprawę promową). Przebieg i opisy poniżej. Rysunek 11. Mapa turystyczna gminy Rzgów

Bardziej szczegółowo

LP ODCINEK DŁUG OŚĆ ( km ) 1 Kołobrzeg Budzistowo INTERESUJACE OBIEKTY KRAJOZNAWCZO TURYSTYCZNE ZAGOSPODAROWANIE TURYSTYCZNE NAWIERZCHNIA

LP ODCINEK DŁUG OŚĆ ( km ) 1 Kołobrzeg Budzistowo INTERESUJACE OBIEKTY KRAJOZNAWCZO TURYSTYCZNE ZAGOSPODAROWANIE TURYSTYCZNE NAWIERZCHNIA LP ODCINEK DŁUG OŚĆ ( km ) 1 Kołobrzeg Budzistowo 2 Budzistowo Obroty INTERESUJACE OBIEKTY KRAJOZNAWCZO TURYSTYCZNE 2,9 Koszaliński Pas Nadmorski atrakcje związanez letnim wypoczynkiem latarnia morska

Bardziej szczegółowo

Gmina Zator. Zator. Smolice. Palczowice. Podolsze

Gmina Zator. Zator. Smolice. Palczowice. Podolsze Gmina Zator Zator Smolice Palczowice Podolsze 1 Kapliczka przydrożna, położenie N50 01 15.1 E19 29 39.8 2 Obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Skawy Staw Wawrzynek, położenie N50 01 15.5 E19 29 36.3 3 4 Kapliczka

Bardziej szczegółowo

Adam Snopek AKT SGGW. Gostynińsko Włocławski Park Krajobrazowy

Adam Snopek AKT SGGW. Gostynińsko Włocławski Park Krajobrazowy Adam Snopek AKT SGGW Gostynińsko Włocławski Park Krajobrazowy Gostynińsko Włocławski Park Krajobrazowy Utworzony w roku 1979 Tereny obecnego woj. Kujawsko Pomorskiego (gminy Włocławek, Kowal i Baruchowo)

Bardziej szczegółowo

INTERESUJACE OBIEKTY KRAJOZNAWCZO TURYSTYCZNE. LP ODCINEK DŁUG OŚĆ ( km ) 1 Kołobrzeg Zieleniewo ZAGOSPODAROWANIE TURYSTYCZNE NAWIERZCHNIA

INTERESUJACE OBIEKTY KRAJOZNAWCZO TURYSTYCZNE. LP ODCINEK DŁUG OŚĆ ( km ) 1 Kołobrzeg Zieleniewo ZAGOSPODAROWANIE TURYSTYCZNE NAWIERZCHNIA LP ODCINEK DŁUG OŚĆ ( km ) 1 Kołobrzeg Zieleniewo 2 Zieleniewo Rościęcino INTERESUJACE OBIEKTY KRAJOZNAWCZO TURYSTYCZNE 5,3 Koszaliński Pas Nadmorski atrakcje związanez letnim wypoczynkiem latarnia morska

Bardziej szczegółowo

Cena : od 206 zł/os*

Cena : od 206 zł/os* 1. BIAŁOWIEŻA 1 dzień - wyjazd w godzinach rannych. Przejazd w stronę Białowieży. Po drodze zwiedzanie skansenu, który znajduje się nieopodal miejscowości Hajnówka. Następnie wizyta w Muzeum Przyrodniczo

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian wiedzy dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych.

Sprawdzian wiedzy dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Multimedialny program Poznajemy nasze drzewa i krzewy stworzono w ramach ogólnopolskiego projektu edukacyjnego Bioróżnorodność poznaj by zachować realizowanego przez Centrum Informacji i Edukacji Ekologicznej

Bardziej szczegółowo

Przykładowe treści projektu- Strona Ścieżki kulinarne.

Przykładowe treści projektu- Strona Ścieżki kulinarne. Załącznik H do specyfikacji. Przykładowe treści projektu- Strona Ścieżki kulinarne. Przykładowa ścieżka kulinarna: Ścieżka 3: ZUPY Przykładowy opis ścieżki: Ścieżka Zupy prezentuje potrawy znane w danej

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Biała Piska - małe mazurskie miasteczko. czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Biała Piska - małe mazurskie miasteczko. czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: - małe mazurskie miasteczko czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki to małe miasteczko w powiecie piskim. Gdybyście byli

Bardziej szczegółowo

CZĘŚCIOWA ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY ŁAŃCUT

CZĘŚCIOWA ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY ŁAŃCUT PROJEKT Załącznik Nr 2 do Uchwały nr... Rady Gminy Łańcut z dnia..... w sprawie uchwalenia częściowej zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Łańcut CZĘŚCIOWA ZMIANA

Bardziej szczegółowo

1.1. Położenie geograficzne, otoczenie terytorialne, powiązania z innymi ośrodkami

1.1. Położenie geograficzne, otoczenie terytorialne, powiązania z innymi ośrodkami 1. PODSTAWOWA CHARAKTERYSTYKA I CECHY GMINY 1.1. Położenie geograficzne, otoczenie terytorialne, powiązania z innymi ośrodkami Gmina Krzeszyce leży w północno-zachodniej części województwa lubuskiego i

Bardziej szczegółowo

27 Droga nr 263 Kłodawa Dąbie odc. od skrzyżowania z drogą krajową 92 do drogi wojewódzkiej nr 473

27 Droga nr 263 Kłodawa Dąbie odc. od skrzyżowania z drogą krajową 92 do drogi wojewódzkiej nr 473 I.27. Droga nr 263 Kłodawa Dąbie odc. od skrzyżowania z drogą krajową 92 do drogi wojewódzkiej nr 473. 27 Droga nr 263 Kłodawa Dąbie odc. od skrzyżowania z drogą krajową 92 do drogi wojewódzkiej nr 473

Bardziej szczegółowo

2.3. Analiza charakteru zabudowy

2.3. Analiza charakteru zabudowy 2.3. Analiza charakteru zabudowy Wieś ułożona jest na planie kwadratu z bocznymi rozgałęzieniami dróg. Większość zabudowy stanowią parterowe murowane budynki (80%) ustawione szczytowo do drogi, pozostałe

Bardziej szczegółowo

IŁAWA. Analiza rynku nieruchomości w IŁAWIE

IŁAWA. Analiza rynku nieruchomości w IŁAWIE IŁAWA Analiza rynku nieruchomości w IŁAWIE Iława - miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim; siedziba władz powiatu. Miasto jest położone nad południowym krańcem jeziora Jeziorak

Bardziej szczegółowo

AB Zapisywanie danych POI

AB Zapisywanie danych POI szlaku Numer POI 1 brak (restauracje, Godziny otwarcia Trasa Gubin Kołatka Pomnik przyrody Wiąz szypułkowy Wiedźmin Komorowo 51 57'49.04"N 14 45'51.90"E POI2_F1, POI2_F2 Najstarszy i najgrubszy wiąz szypułkowy

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian wiedzy dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych (klucz dla nauczyciela).

Sprawdzian wiedzy dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych (klucz dla nauczyciela). Multimedialny program Poznajemy nasze drzewa i krzewy stworzono w ramach ogólnopolskiego projektu edukacyjnego Bioróżnorodność poznaj by zachować realizowanego przez Centrum Informacji i Edukacji Ekologicznej

Bardziej szczegółowo

Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin.

Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. GRUPA DOCELOWA: rodzina Źródło zdjęć: http://www.terapiarodzin.net/rodzina2.html, 2) http://politykaspoleczna.com/15-maja-swiatowy-dzien-rodziny/rodzina-2/,

Bardziej szczegółowo

GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW GMINY KROKOWA

GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW GMINY KROKOWA Załącznik do Zarządzenia SOI.KR.317.VII.2016 Lp Gmina Miejscowość Ulica Obiekt Daty WEZ* rejestru KW 1 Krokowa Białogóra Morska 5a budynek mieszkalny pocz. XX 1 196/3 GD2W/00037177/3 2 Krokowa Białogóra

Bardziej szczegółowo

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego.

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego. Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. 1. Ważniejsze bitwy wojny obronnej 1939 roku. 2. Wymień formy ochrony przyrody w Polsce. 3. Literaci związani z Mazowszem.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW. z dnia 23 grudnia 2015 r.

Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW. z dnia 23 grudnia 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie ustanowienia zespołu przyrodniczo

Bardziej szczegółowo

Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel

Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel http://www.varsovia.pl/varsovia/ - Co już wiemy? Gdzie leży Warszawa? http://www.batorz.gmina.pl/img/zdjecia/_big/eu_location_pol.png&imgrefurl

Bardziej szczegółowo

Podróż w Bieszczady. 2. Różnica wysokości między Tarnicą a Połoniną Wetlińską wynosi A. 99 m B. 93 m C. 9 m D. 7 m

Podróż w Bieszczady. 2. Różnica wysokości między Tarnicą a Połoniną Wetlińską wynosi A. 99 m B. 93 m C. 9 m D. 7 m Podróż w Bieszczady Bieszczady to najbardziej na południowy-wschód wysunięty skrawek Polski. Ten malowniczy i najsłabiej zaludniony zakątek polskich Karpat o powierzchni 1560 km 2 zamieszkuje około sześćdziesiąt

Bardziej szczegółowo

Moja mała Ojczyzna Program ścieżki - edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie rawskim.

Moja mała Ojczyzna Program ścieżki - edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie rawskim. Moja mała Ojczyzna Program ścieżki - edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie rawskim. Program szkoły zakłada wychowanie i przygotowanie człowieka do rozumienia otaczającego go świata. Człowiek

Bardziej szczegółowo

Obszary ochrony ścisłej

Obszary ochrony ścisłej Ochrona ścisła oznacza całkowite i trwałe zaniechanie bezpośredniej ingerencji człowieka w stan ekosystemów, tworów i składników przyrody oraz w przebieg procesów przyrodniczych na obszarach objętych ochroną.

Bardziej szczegółowo

Plan odnowy miejscowości KRUCZYN

Plan odnowy miejscowości KRUCZYN Załącznik do uchwały nr XXXV/ 219 / 2010 Rady Gminy Nowe Miasto nad Wartą z dnia 14 stycznia 2010 r. Plan odnowy miejscowości KRUCZYN w ramach działania: Odnowa i rozwój wsi objętego Programem Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 5 kwietnia 2017 r. Poz UCHWAŁA NR XXIX/753/17 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO. z dnia 27 marca 2017 r.

Poznań, dnia 5 kwietnia 2017 r. Poz UCHWAŁA NR XXIX/753/17 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO. z dnia 27 marca 2017 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO Poznań, dnia 5 kwietnia 2017 r. Poz. 2940 UCHWAŁA NR XXIX/753/17 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA WIELKOPOLSKIEGO z dnia 27 marca 2017 r. w sprawie Powidzkiego Parku Krajobrazowego

Bardziej szczegółowo

S T U D I U M U W A R U N K O W A Ń I K I E R U N K Ó W ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY ŁOCHÓW

S T U D I U M U W A R U N K O W A Ń I K I E R U N K Ó W ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY ŁOCHÓW PRO ARTE pracownia 15 PRO ARTE Spółdzielnia Architektów, 02-541 Warszawa, ul. Narbutta 42 m 10, tel/fax 0 22 848 00 21 pracownia 15 00-401 Warszawa, ul.3 Maja 7a m 63, tel 0 22 622 02 16 S T U D I U M

Bardziej szczegółowo

PLAN ROZWOJU MIEJSCOWOŚCI DORĘGOWICE

PLAN ROZWOJU MIEJSCOWOŚCI DORĘGOWICE Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr VIII/109/07 z dnia 5 września 2007 r. PLAN ROZWOJU MIEJSCOWOŚCI DORĘGOWICE 2007 Część I OPIS STANU ISTNIEJĄCEGO I WYBRANYCH KIERUNKÓW ROZWOJU SOŁECTWA 1. Charakterystyka sołectwa

Bardziej szczegółowo

GMINA ZAKRZÓWEK INFORMATOR PRZYRODNICZO-TURYSTYCZNY

GMINA ZAKRZÓWEK INFORMATOR PRZYRODNICZO-TURYSTYCZNY GMINA ZAKRZÓWEK INFORMATOR PRZYRODNICZO-TURYSTYCZNY Szanowni Państwo Mam przyjemność zaprosić Państwa do lektury publikacji prezentującej gminę Zakrzówek. Naszym potencjałem są żyzne gleby oraz położenie

Bardziej szczegółowo

Karta ewidencji obiektu proponowanego na pomnik przyrody ożywionej

Karta ewidencji obiektu proponowanego na pomnik przyrody ożywionej Karta ewidencji obiektu proponowanego na pomnik przyrody ożywionej 1. Przedmiot ochrony: Drzewo (zaznaczyć krzyżykiem odpowiednie pole (a)) W Drzewo rodzime X W Drzewo obcego pochodzenia W Grupa drzew

Bardziej szczegółowo

Gmina Ciasna. Wójt Gminy Ciasna mgr inż. Zdzisław Kulej

Gmina Ciasna. Wójt Gminy Ciasna mgr inż. Zdzisław Kulej Wójt Gminy Ciasna mgr inż. Zdzisław Kulej Gmina CIASNA położona w północno-zachodniej części powiatu lublinieckiego w województwie śląskim Gmina Ciasna Powierzchnia gminy: 134 km 2 Powierzchnia lasów to

Bardziej szczegółowo