Informacje ogólne. Autostrada A2 w rejonie Wartkowic. Austrostrada A2 w rejonie Zgierza. Pradolina Bzury i Neru w rejonie Błonia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Informacje ogólne. Autostrada A2 w rejonie Wartkowic. Austrostrada A2 w rejonie Zgierza. Pradolina Bzury i Neru w rejonie Błonia"

Transkrypt

1 Informacje ogólne Zwarte kompleksy leśne będące pozostałością dawnej Puszczy Łódzkiej. Liczne rzeki i strumienie, stawy rybne i zbiorniki rekreacyjne. Zróżnicowana baza noclegowa, począwszy od hoteli, zajazdów i gościńców przy głównych drogach krajowych po ośrodki wypoczynkowe w tradycyjnych miejscowościach wypoczynku świątecznego. Gospodarstwa agroturystyczne zrzeszone w stowarzyszeniach agroturystycznych, a także ośrodki jazdy konnej. Stale rozbudowywana sieć szlaków turystycznych (pieszych, rowerowych i jeździeckich) i wreszcie dobry dojazd zarówno z Łodzi, jak i najodleglejszych zakątków Polski. To wszystko sprawia, że fragment historycznej Ziemi Łęczyckiej położony na pograniczu dorzeczy Bzury i Neru jest doskonałym miejscem dla uprawiania różnych form turystyki aktywnej przez osoby pragnące spędzić wolny czas w ciszy i spokoju, z dala od zgiełku wielkich miast i tradycyjnie zatłoczonych kurortów. Serdecznie zapraszamy Rada i Zarząd Lokalnej Grupy Działania Fundacji Rozwoju Gmin PRYM

2 Informacje ogólne Autostrada A2 w rejonie Wartkowic Austrostrada A2 w rejonie Zgierza Pradolina Bzury i Neru w rejonie Błonia Kanał Królewski w rejonie Błonia POŁOŻENIE i PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY Powierzchnia LGD wynosi 708,25 km 2, co stanowi 3,9% całkowitej powierzchni województwa łódzkiego. Obszar LGD zamieszkuje łącznie mieszkańców (31.XII.2006). Najmniejszą pod względem powierzchni jest gmina Parzęczew ( ha), największą gmina Zgierz ( ha), która jednocześnie charakteryzuje się największą liczbą ludności ( mieszkańców) i najwyższą gęstością zaludnienia (59 osób/km 2 ). Z kolei najrzadziej zaludniona jest gmina Dalików (32 osoby/km 2 ), posiadająca również najmniejszą liczbę mieszkańców Gminy Dalików i Wartkowice wchodzą w skład powiatu poddębickiego, gmina Łęczyca w skład powiatu łęczyckiego a gminy Parzęczew i Zgierz w skład powiatu zgierskiego. Obecny podział administracyjny (na powiaty) obowiązuje od 1 stycznia 1999 r. Obszar LGD obejmuje 161 sołectw: 42 w gminie Wartkowice, 40 w gminie Zgierz, 36 w gminie Łęczyca, 24 w gminie Parzęczew i 19 w gminie Dalików. DOSTĘPNOŚĆ KOMUNIKACYJNA Głównymi osiami komunikacyjnym obszaru LGD są drogi krajowe: nr 1 z Gdańska przez Łódź i Częstochowę do granicy państwowej w Cieszynie oraz nr 72 z Rawy Mazowieckiej przez Łódź do Konina. Przez teren LGD przebiega również autostrada A2 Poznań - Łódź (docelowo Świecko - Poznań - Łódź - Kukuryki), z trzema węzłami: Piątek (droga nr 702, Zgierz Piątek - Kutno) Emilia (droga krajowa nr 1: Gdańsk Łódź Cieszyn) i Wartkowice (droga nr 703: Poddębice Gostków Łęczyca Piątek Łowicz). Przez teren LGD wiodą również 3 ważne trasy kolejowe. Dworce PKP w Zgierzu, Łęczycy oraz przystanki w Grotnikach, Jedliczu i Chociszewie leżą na uczęszczanej trasie z Łodzi do Kutna, natomiast w Glinniku i Smardzewie zatrzymują się pociągi jadące z Łodzi do Łowicza. Magistrala Śląsk Porty, mająca duże znaczenie głównie w ruchu towarowym, wiedzie przez gminę Poddębice (przystanek Kłódno, 4 km na zachód od Wartkowic). Koleją na teren LGD można dotrzeć m.in. z Warszawy, Gdańska, Torunia Poznania, Wrocławia, Katowic i oczywiście ze stolicy województwa - Łodzi. UKSZTAŁTOWANIE TERENU Na malowniczy, zróżnicowany krajobraz opisywanego obszaru duży wpływ mają przepływające tędy rzeki oraz zbiorniki wodne. Obszar LGD leży na pograniczu dorzeczy Wisły i Odry, w zlewniach dwóch rzek: górnej i środkowej Bzury oraz dolnego Neru. Rzeki te częściowo wykorzystują oś biegnącej równoleżnikowo wielkiej Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej, powstałej w plejstocenie, w okresie cofania się lądolodu z terenów Polski. Wspomniana pradolina powstała w momencie gdy lądolód zajmując północną część współczesnej Polski tamował odpływ wód do Bałtyku. Płynące tędy wody Wisły i innych rzek, wyrzeźbiły szeroką dolinę o dość ostro zarysowanych brzegach i płaskim dnie, dziś wypełnionym pokładami torfu. Środkiem pradoliny wiedzie dziś nieużytkowany Kanał Królewski, łączący dorzecza Bzury i Warty. Północną i południową część obszaru urozmaicają ciągi pagórów moreny kutnowskiej i ozorkowskiej (mających również genezę plejstoceńską), natomiast zachodnią i wschodnią pokrywają równiny Kotliny Kolskiej (gmina Wartkowice) i Równiny Łowicko-Błoń-

3 Informacje ogólne skiej (gminy Łęczyca i Zgierz). Kotlina Kolska jest częścią Niziny Południowowielkopolskiej i stanowi naturalne rozszerzenie doliny Warty w miejscu zmiany jej biegu z południowego (południkowego) na zachodni (równoleżnikowy), u wylotu pradoliny Neru. W obrębie tej kotliny leżą m.in. Wartkowice, Gostków Stary, Tur, Bronów i Biernacice. Z kolei Równina Łowicko-Błońska stanowi południowo-zachodnią część Niziny Środkowomazowieckiej, położoną na południe od dolin Wisły i Bzury. Region ten ma charakter niewysokiej, morenowej równiny denudacyjnej rozciętej przez liczne dopływy Bzury, w tym Moszczenicę, Mrogę, Skierniewkę, Rawkę, Suchą, Pisię i Utratę, których doliny mają przeważnie przebieg południkowy. Występują tu urodzajne gleby pyłowe i czarnoziemy, będące podstawą rozwoju rolnictwa, w tym - w szczególności - sadownictwa i uprawy warzyw. W obrębie tej krainy geograficznej leżą północne części gmin Zgierz i Łęczyca. Południowe krańce gminy Zgierz leżą na Wzniesieniach Łódzkich, stanowiących północno-zachodnią część Wzniesień Południowomazowieckich. Na krajobraz regionu składa się falista wysoczyzna o wysokości znacznie przekraczającej 200 m n.p.m., zbudowana z glin morenowych i piasków fluwioglacjalnych, i opadająca wyraźnymi, silnie rozczłonkowanymi stopniami ku północy i południu. Przez Wzniesienia Łódzkie również biegnie dział wodny pomiędzy dorzeczami Wisły i Odry, tutaj też bierze swój początek Bzura i większość jej prawych dopływów. BOGACTWA NATURALNE Obszar LGD jest zasobny w kruszywa naturalne, plejstoceńskie gliny zwałowe i piaski fluwioglacjalne. W okolicach Rogóźna występują znaczne, dotąd niezagospodarowane złoża soli kamiennej szacowane na ok. 8,6 mld ton (11% zasobów krajowych). Tu też, na głębokości około 300 m odkryto podziemne jezioro wód solankowych sprzed 130 mln lat. Tutejsza woda jurajska ma temperaturę C i wybitne właściwości lecznicze - w jednym litrze obecnych jest ponad 1000 mg związków. Z mikroelementów dominuje tu fluor, wapń, potas, magnez i sól kamienna (kłodawska). Z kolei około 600 m pod ziemią zlokalizowano ciepłe, reliktowe morze o temperaturze wody dochodzącej nawet do 80 C. Złoża wód termalnych występują zresztą w innych częściach tzw. Niecki Łódzkiej, która uznawana jest za najkorzystniejszy obszar dla pozyskiwania energii geotermalnej na Niżu Polskim. Liczne odwierty wykazały również występowanie w podłożu pokładów wegla brunatnego, o potencjalnych zasobach wielkości 550 milionów ton (4% zasobów krajowych). Z kolei wydobycie torfu z lokalnych złóż (głównie w dolinach rzecznych) ze względu na małą miąższość pokładów nie jest dziś już opłacalne. Ze względu na rolę torfu w bilansie wodnym i walory przyrodniczo-krajobrazowe torfowisk, te ostatnie należy traktować dziś przede wszystkim jako obiekty wymagające ochrony prawnej, nie zaś jako potencjalne źródło kopaliny. Na terenie LGD planowane jest prowadzenie poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego. HYDROGRAFIA Jak wspomniano wyżej teren LGD leży na pograniczu dorzeczy Wisły i Odry. Największą rzeką płynącą w kierunku Wisły jest Bzura mająca swe źródła na terenie Wzniesień Łódzkich. Bzura przepływa Kotlina Kolska Równina Łowicko - Błońska Na krawędzi Wzniesień Łódzkich pod Szczawinem Bzura pod Chociszewem

4 4 Informacje ogólne Ner w sąsiedztwie Pełczysk Mała elektrownia na Nerze Stawy w Sarnowie Zalew w Leźnicy Wielkiej Zalew na rzece Lindzie w Grotnikach przez teren gmin Parzęczew i Łęczyca. Na obszarze LGD długość tej rzeki wynosi 16,43 km, co stanowi 10,1% jej długości całkowitej. Z kolei Ner to największy, prawostronny dopływ Warty. Jego całkowita długość wynosi 134 km (11,3 km w LGD). Rzeka bierze swój początek w Wiśniowej Górze a na opisywanym terenie przepływa przez teren gminy Wartkowice. To właśnie most na tej rzece oddziela Wartkowice od Gostkowa Starego. Nowoczesne oczyszczalnie ścieków sprawiły że w ostatnich latach czystość obu, dawniej bardzo zanieczyszczonych rzek, uległa znacznej poprawie. Wbrew pozorom, to ani Bzura, ani też Ner nie są największymi rzekami na terenie LGD. Są nimi ich dopływy: Moszczenica (31,7 km na terenie LGD), Zian (28,8 km), Gnida (28,1 km) oraz Linda (17,3 km). Ewenementem hydrograficznym jest rzeka Ciosenka, a ściślej jej źródła zlokalizowane w Rosanowie. Mają one wydajność aż 52 litrów wody na sekundę i stałą temperaturę 9 C. Są to największe tego typu źródła w centralnej Polsce - woda wypływająca z nich wystarczyłaby na zaspokojenie potrzeb 30-tysięcznego miasta. Malowniczym elementem krajobrazu są zbiorniki wodne - stawy rybne i oczka wodne o zróżnicowanej powierzchni. Największy kompleks tego typu tworzą 24 stawy rybne w Sarnowie o łącznej powierzchni około 180 ha (obecnie gospodarstwo rybackie). Dużym akwenem mającym znaczenie rekreacyjne jest zbiornik wodny w Leźnicy Wielkiej o powierzchni 14,5 ha, wchodzący w skład miejscowego Ośrodka Sportu i Rekreacji. Zalew w Grotnikach na rzece Lindzie ma wprawdzie 10 razy mniejszą powierzchnię (1,45 ha), ale i tutaj można uprawiać sporty wodne. Znaczne kompleksy stawów rybnych (od 3 do 10 ha) znajdują się w Glinniku, Kotowicach, Bądkowie, Woli Branickiej i Kowalewicach. Nad zbiornikiem w Parzęczewie (1,58 ha) znajduje się estrada, altana, a wokół wiodą ścieżki spacerowe. Woda wypełnia również wyrobiska potorfowe w Dzierżawach i Kikach oraz pożwirowe w Wilczkowicach Górnych. Każda z gmin zrzeszonych w LGD zamierza w przyszłości zbudować na swoim terenie sztuczne zbiorniki wodne, a największym przedsięwzięciem w tej mierze ma być zespół zbiorników Tkaczewska Góra, spiętrzający wody rzeki Bzury. KLIMAT Warunki klimatyczne opisywanego obszaru są typowe dla terenów środkowej Polski. Tutejszy klimat ma charakter umiarkowany, przejściowy z wpływami klimatu kontynentalnego w lecie i oceanicznego zimą, choć częściej ulega oddziaływania mas powietrza płynących znad Atlantyku. W ciągu roku napływają tu również masy powietrza zwrotnikowego, polarnego i arktycznego ich swobodny przepływ umożliwia bowiem nizinny charakter obszaru. Okres wegetacyjny trwa tu ok. 210 dni a średnia suma opadów jest zbliżona do średniej krajowej i wynosi mm. Największą ilością opadów charakteryzuje się lipiec (ok. 100 mm), najmniejszą październik i listopad (ok. 30 mm). Średnia temperatura roczna przekracza nieco 8 stopni Celsjusza, przy przeciętnie najchłodniejszym styczniu (-3 ) i najcieplejszym lipcu (+19 ). Przeważają wiatry zachodnie i południowo-zachodnie. Rocznie notuje się tu około 150 dni pochmurnych (zachmurzenie powyżej 8 stopni) i 100 dni pogodnych z zachmurzeniem 0-2 stopni.

5 Informacje ogólne 5 KOMPLEKSY LEŚNE Teren LGD należy do słabiej zalesionych obszarów kraju. Porównywalnie, przy średniej lesistości dla Polski 28,1%, tylko 16,2% (a więc blisko połowę mniej) obszarów LGD to kompleksy leśne. Zalesienie poszczególnych gmin jest bardzo zróżnicowane, w gminie Zgierz wynosi 29,1% i jest największe, natomiast w gminie Łęczyca jest wyjątkowo niskie (5,9%). Dominują lasy mieszane iglasto liściaste, rozproszone są nasadzenia sosnowe, brzozowe, jaworowe, bukowe, lipowe, olchowe oraz dębowe. Największym kompleksem leśnym jest Las Grotnicko-Lućmierski o powierzchni ok. 2,5 tysiąca hektarów - inne, znacznie mniejsze połacie lasów porastają okolice Szczawina, Gieczna i Kotowic (gmina Zgierz), Radziborza (gmina Parzęczew), Bardzynina, Sarnowa i Kontrewersu (gmina Dalików), Zdunów i Leźnicy Małej (gmina Łęczyca) oraz Gostkowa Starego (gmina Wartkowice). Florę i faunę lasów poznać można dzięki edukacyjnym ścieżkom przyrodniczo-leśnym zlokalizowanym w Lesie Gostków (w pobliżu Gostkowa Starego) oraz w dolinie rzeki Lindy (w pobliżu Grotnik). Z uwagi na rozwój turystyki i rekreacji planowane jest zalesienie co najmniej ha gruntów. OCHRONA PRZYRODY Na terenie LGD jak dotąd utworzono 5 rezerwatów przyrody - 4 leżące na terenie gminy Zgierz i 1 na terenie gminy Łęczyca. Rezerwat słonoroślowy Błonie (gmina Łęczyca) Ścisły rezerwat słonoroślowy Błonie leży w pobliżu wsi o tej samej nazwie. Został utworzony w 1977 r. a jego powierzchnia wynosi ha. Rezerwat powstał w celu ochrony fragmentu silnie zasolonego torfowiska niskiego położonego w obrębie Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej. Stwierdzonego tu stanowiska roślinności halofilnej, w tym takich roślin jak: soliród zielny (Salicornia europaea) czy mlecznik nadmorski (Glaux maritima). Wysączająca się tu dawniej w pokłady torfu solanka stworzyła dogodne warunki do rozwoju nietypowej dla środkowej Polski roślinności solniskowej, słonolubnej. Jednak wskutek stałego zmniejszania zasolenia tego terenu (z powodu osuszania torfowisk), chroniona roślinność słonolubna wyginęła i rezerwat ten stracił rację istnienia. Stanowiska tej roślinności spotyka się za to poza rezerwatem, bliżej wsi Leszcze. Rezerwat florystyczny Ciosny (gmina Zgierz) Ten niewielki rezerwat o powierzchni zaledwie 2,4 ha (jeden z najmniejszych w województwie), utworzony w 1971 r. leży ok. 7 kilometrów na północ od Zgierza, na terenie wsi Rosanów. Chroni unikatowe, naturalne skupisko wyjątkowo okazałych jałowców w wieku do 160 lat rosnących na śródlądowych wydmach polodowcowych przedpola Wzniesień Łódzkich. Wspomniane skupisko jałowców rozwinęło się prawdopodobnie w połowie XIX stulecia, na istniejących tu mało urodzajnych glebach. Dziś rośnie tu około 8 tysięcy jałowców - obok siebie występują tu egzemplarze o pokroju kolumnowym osiągające wysokość do 5-6 metrów i grubość pnia przekraczającą 5 centymetrów oraz rozłożyste kępy, na które składają się pnie należące do jednego osobnika. W rezerwacie powstał swoisty mikroklimat, oddziaływujący korzystnie na organizm człowieka. Jałowce wydzielają bowiem do Las Grotnicko Lućmierski Ścieżka dydaktyczna w Lesie Gostków Dolina rzeki Lindy Rezerwat słonoroślowy Błonie Rezerwat jałowców Ciosny

6 6 Informacje ogólne Rezerwat jałowców Ciosny Rezerwat Dąbrowa Grotnicka Rezerwat Dąbrowa Grotnicka Rezerwat Grądy nad Lindą Rezerwat Grądy nad Lindą atmosfery związki bakteriobójcze i specyficzne olejki aromatyczne (fitoaerozole) o ładunku ujemnym, kojące układ oddechowy i nerwowy człowieka. Rezerwat Ciosny jest niezwykle cennym obiektem przyrodniczym, naukowym i krajobrazowym, położonym wśród monotonnej zabudowy letniskowej Rosanowa. Rezerwat leśny Dąbrowa Grotnicka (gmina Zgierz) W odróżnieniu od rezerwatu Ciosny rezerwat leśny Dąbrowa Grotnicka położony w północnej części Lasu Grotnickiego i utworzony w 1990 r. należy do największych rezerwatów w województwie łódzkim, zajmuje bowiem powierzchnię 100,5 ha. Przedmiotem ochrony jest tu unikatowy w skali regionu fragment dąbrowy świetlistej, w tym dębów osiągających wiek 100 lat, z ważnymi z punktu widzenia naukowego gatunkami flory ciepłolubnej. W zróżnicowanej szacie roślinnej występują przede wszystkim dęby mieszańce, szypułkowe i bezszypułkowe, graby, lipy, brzozy brodawkowate oraz sztucznie wprowadzone sosny. Bogate runo obfituje w takie gatunki jak: pięciornik biały, miodownik melisowaty, naparstnica zwyczajna, orlik pospolity, bukwica zwyczajna czy dzwonecznik wonny. Ten ostatni ma tu jedno z nielicznych stanowisk w środkowej Polsce. Ogólnie na obszarze rezerwatu stwierdzono 270 gatunków roślin, w tym 44 gatunki drzew i krzewów. Badania naukowe dowiodły, że zbiorowiska dębów świetlistych mają silne działanie antyseptyczne i pobudzające, ale nie powodują niepożądanych zmian w układzie krwionośnym. Pod względem zdrowotnym są najcenniejszymi systemami roślinnymi w naszym kraju, posiadającymi jednak niezbyt dużą odporność na użytkowanie turystyczne. Rezerwat Dąbrowa Grotnicka nazwano imieniem profesora Jakuba Mowszowicza, w hołdzie uczonemu, który poświęcił się badaniom szaty roślinnej ziemi łódzkiej. Rezerwat leśny Grądy nad Lindą (gmina Zgierz) Również w Lesie Grotnickim, w południowej części uroczyska Lućmierz, na południowy-wschód od Grotnik leży rezerwat Grądy nad Lindą utworzony w 1997 r. Jego powierzchnia wynosi 55,83 ha, a nazwę swą bierze od rzeki Lindy, która stanowi jego południową granicę. Zadaniem rezerwatu jest utrzymanie w niezmienionym stanie fragmentu źródłowego odcinka rzeki Lindy z rzeźbą o charakterze wyżynnym, jej dopływów i źródlisk, wraz z rosnącymi tu drzewostanami łęgowymi i grądowymi, o charakterze grądu niskiego i wysokiego. Ochronie podlega malownicza, głęboka dolina płynącej przez las i silnie meandrującej rzeki, o dużych walorach krajobrazowych i florystycznych. W obrębie rezerwatu znajduje się również kompleks źródeł i wysięków wody w obrębie tzw. basenu torfowiskowego, trzech nisz źródliskowych oraz śródleśnego stawu, z których wypływa strumień stanowiący dopływ rzeki Lindy. Strefę przylegającą bezpośrednio do wspomnianego basenu torfowiskowego porasta roślinność łęgu jesionowo - olszowego, z udziałem bluszczu, wawrzynka wilcze łyko czy storczyków. W bogatej florze rezerwatu na szczególną uwagę zasługuje stanowisko kokoryczki okółkowej - gatunku górskiego, największe na terenie regionu łódzkiego.

7 Informacje ogólne Tereny położone wyżej zajmują grądy. Na grąd niski składają się tu drzewostany dębowe liczące ponad 140 lat oraz graby, jawory, lipy, klony i świerki. Grąd wysoki zajmuje tu mniejsze powierzchnie (wierzchowiny polodowcowych pagórów), mając w swym składzie - oprócz dębów - również sosny kołnierzykowate, a z roślin niższych pięter - konwalie majowe, pszeńce gajowe i groszki czerniejące. Rezerwat Grądy nad Moszczenicą (gmina Zgierz) W zachodniej cześci gminy Zgierz, w północnej części kompleksu Lasu Szczawińskiego, w północnej części uroczyska Szczawin, nad rzeką Moszczenicą leży rezerwat Grądy nad Moszczenicą, utworzony w 1994 r. Jego powierzchnia wynosi 42,14 ha. Rezerwat Grądy nad Moszczenicą chroni bogatą szatę roślinną porastającą ciekawy geomorfologicznie teren, na który składają się m.in. głębokie wcięcie cieku, rynny erozyjne i skarpy. Północną granicę rezerwatu stanowi rzeka Moszczenica, do której z terenu rezerwatu spływają niewielkie cieki wodne. Ochronie na terenie rezerwatu podlegają zespoły wielogatunkowych lasów liściastych z licznymi gatunkami roślin chronionych, rzadkich i zagrożonych wyginięciem. Osobliwością przyrodniczą jest bogate grądowe runo, którego wegetacja wykazuje wyraźny dualizm sezonowy. Wczesnowiosenne, kolorowe wawrzynki, przylaszczki, fiołki i zdrojówki, z chwilą ulistnienia drzew i zacienienia tego fragmentu lasu, ustępują miejsca roślinom letnim, takim jak melisa, paprocie i widłaki. W rezerwacie znajduje się kilka naturalnych stanowisk jodły, w pobliżu północnej granicy jej występowania, przy czym ostatnio obserwuje się coraz częstszą jej zdolność do odnawiania się (bór mieszany w południowej części rezerwatu). Pomniki przyrody Na obszarze LGD ochronie podlegają również zabytkowe aleje, grupy i pojedyncze okazy drzew wyróżniające się wiekiem i rozmiarami. W gminie Parzęczew pomnikowe drzewa odnaleźć można przy murowanym kościele parafialnym p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Parzęczewie (2 lipy drobnolistne o obwodach 355 i 315 cm), w Pustkowej Górze (lipa drobnolistna; 225 cm), na cmentarzu parafialnym w Leźnicy Wielkiej (5 dębów szypułkowych o obwodach od 240 do 330 cm) oraz w Piaskowicach, w zaniedbanym dziś parku wiejskim (buk zwyczajny; 440 cm; dąb szypułkowy; 315 cm i klon jawor; 280 cm). Aleja grabów zwyczajnych, 3 jesiony wyniosłe ( cm) oraz 8 lip drobnolistnych ( cm) to ozdoby zabytkowego parku w Dalikowie będącego pozostałością dawnego majątku rodziny Wardęskich. Dąb szypułkowy o obwodzie 400 cm stoi również na skraju Dalikowa, przy drodze do wsi Gajówka. Największym skupiskiem pomnikowych drzew w tej gminie nie jest jednak Dalików, ale Sarnów, gdzie w miejscowym parku odnaleźć można okazałe dęby szypułkowe (9 sztuk; cm), jesiony wyniosłe (3 okazy; cm), 2 topole białe (365 i 300 cm) oraz klon zwyczajny (235 cm). Mimo takiego nagromadzenia pomnikowych drzew, to nie one są tu największą atrakcją florystyczną. Unikatem na skalę województwa jest bowiem stanowisko bluszczu pospolitego Hedera helix, którego wiek oceniany jest na co najmniej 150 lat. Rezerwat Grądy nad Moszczenicą Rezerwat Grądy nad Moszczenicą Pomnikowa lipa drobnolistna w Parzęczewie Dęby szypułkowe na cmentarzu w Leźnicy Pomnikowy dąb w Dalikowie

8 Informacje ogólne Stanowisko bluszczu w Gostkowie Starym Modrzewie w parku w Gostkowie Starym Kasztanowiec zwyczajny w Kęblinach Liczne okazy pomnikowych drzew odnaleźć można również w gminie Wartkowice, w zabytkowych parkach w Bronowie, Biernacicach i Gostkowie Starym. W Bronowie, w parku obok dworku - Muzeum Oświatowego im. Marii Konopnickiej zobaczyć można altankę grabową, na którą składa się 6 okazów grabu zwyczajnego, a ponadto potężną topolę białą (661 cm), 2 jesiony wyniosłe (308 i 290 cm) i dąb szypułkowy (396 cm), Z kolei w Biernacicach, obok ruin tamtejszego dworu rosną 2 jesiony wyniosłe (o obwodzie 369 i 309 cm) oraz modrzew europejski (247 cm). Dużym skupiskiem pomnikowych okazów drzew jest park przy pałacu w Gostkowie Starym odnaleźć tu można dwa okazałe modrzewie europejskie (295 i 195 cm), wiąz szypułkowy o obwodzie 453 cm, klon zwyczajny (272 cm), klon jawor (217 cm) oraz grab zwyczajny o obwodzie 204 cm. Występuje tu również bluszcz pospolity Hedera helix, jednak jego stanowisko nie jest już tak okazałe jak w Sarnowie. W pobliżu zespołu pałacowo-parkowego po obu stronach drogi do Poddębic rosną pomnikowe lipy, jesiony i wiązy (w sumie 32 okazy) składające się na zabytkową aleję i również wpisaną do rejestru pomników przyrody. Aleję 180-ciu lip drobnolistnych o obwodach od 150 do 285 cm odnaleźć można w Gawronach (gmina Łęczyca), przy lokalnej drodze prowadzącej do dawnego majątku. Lipa drobnolistna o rozdwojonym pniu i obwodach 325 i 265 cm rośnie również przy kościele w Topoli Królewskiej a wiąz szypułkowy o obwodzie 434 cm na cmentarzu parafialnym w Leźnicy Małej. Największym skupiskiem pomników przyrody jest gmina Zgierz. Zabytkowe drzewa rosną tu zarówno w parkach podworskich, jak również na prywatnych posesjach czy przy drogach wiejskich. Pomnikowe lipy odnajdziemy m.in w Białej (392 i 201 cm), Dzierżąznej (454 cm), Grotnikach (248 i 280 cm), Jeżewie (254 cm), Kęblinach-Moszczenicy (297 i 288 cm) i Ostrowie (245 cm). Dęby szypułkowe i bezszypułkowe rosną w Brachowicach (328 i 236 cm), Dąbrówce Strumiany (333, cm), Dębniaku (5 okazów od 248 do 391 cm), Emilii (365 cm), Grotnikach (410 i 370 cm), w Jedliczu (316 cm), Kęblinach-Moszczenicy (364 cm), Lorenkach (535 cm), Lućmierzu (330 cm), Ostrowie (180 cm) i Władysławowie (392 cm). Z kolei kasztanowce zwyczajne podziwiać można w Białej (358, 250 i 220 cm), Kęblinach (450 cm) i Rosanowie (314 cm) a żywotniki zachodnie w Białej (140 cm) i Grotnikach (208 cm). Inne gatunki drzew (jeśli chodzi o te, które objęto statusem pomników przyrody) są reprezentowane przez nieliczne a czasem nawet pojedyncze okazy. Należą do nich klony zwyczajne rosnące w Jedliczu (316 cm) i Wołyniu (300 i 268 cm), modrzew europejski (200 cm) i jesion wyniosły w Kęblinach (210 cm), sosna pospolita o obwodzie 195 cm w Krzemieniu, wiąz (561 cm) w Moszczenicy czy buk zwyczajny w Smardzewie (344 i 332 cm). Wzdłuż drogi w Wypychowie rośnie natomiast okazała, wielogatunkowa aleja drzew, na którą składa się 31 lip drobnolistnych, 3 klony jesionolistne i 3 jesiony wyniosłe; a w Grotnikach przy ulicy Lipowej - aleja 182 lip drobnolistnych. Lipy drobnolistne odnaleźć można również w Dzierżąznej (454 cm), Grotnikach (280 i 248 cm) i Ostrowie (245 cm), a pomnikowy jesion wyniosły (316 cm) w Szczawinie Kościelnym.

9 Informacje ogólne Inne obszary chronione W granicach LGD znajdują się ponadto 2 Obszary Chronionego Krajobrazu. Puczniewski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni ha utworzono na terenie gmin Dalików (2.378 ha), Poddębice (2998 ha) i Lutomiersk. Jego północną granicę stanowi rzeka Bełdówka. Na jego terenie leży m.in. kompleks stawów w Sarnowie, zespół dworski w Sarnowie oraz osada Kontrewers z kompleksem działek rekreacyjnych i cmentarzem ewangelickoaugsburskim. Sokolnicki Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni ha obejmuje m.in. Las Grotnicko-Lućmierski, będący największym podłódzkim kompleksem leśnym. Na jego terenie leżą między innymi dwa wspominane wcześniej rezerwaty leśne Dąbrowa Grotnicka (100,5 ha) i Grądy nad Lindą (55,83 ha). Ten pierwszy stanowi również tzw. Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk utworzony w ramach programu Natura 2000 ochronie podlegają tu 2 rodzaje siedlisk: świetlista dąbrowa subkontynentalna oraz grąd środkowoeuropejski. W stanie naturalnym zachował się tu płat lasu o charakterze świetlistej dąbrowy, jeden z największych w województwie łódzkim. Innym projektowanym obszarem SOOS jest Pradolina Bzury Neru, częściowo leżąca w granicach LGD (gmina Łęczyca) i wykorzystywana we fragmentach przez współczesne nurty Bzury i Neru. Środkowy odcinek doliny pokrywają torfowiska niskie i przejściowe, zlokalizowane na w dużej części już wyeksploatowanych złożach torfu. Występują tu zarastające starorzecza, doły potorfowe, odtwarzają się naturalne lasy łęgowe, olsy oraz zespoły szuwarowe. Cały obszar jest terenem lęgowym ponad 100 gatunków ptaków. Na tym terenie leży rezerwat przyrody Błonie. Z KART HISTORII Ziemia Łęczycka zawsze odgrywała ważną rolę w dziejach Polski. Była ośrodkiem państwa plemiennego, a w średniowieczu stolicą siedmiu prowincji. W 1261 r. stała się księstwem, następnie kasztelanią, powiatem, a po zjednoczeniu ziem polskich została województwem. W Łęczycy powstał jeden z najwcześniejszych i najważniejszych ośrodków chrześcijaństwa w państwie Piastów. Tu właśnie, jeszcze przed końcem X wieku założono Opactwo N.M.P., a następnie w XII w. wybudowano okazałą archikolegiatę w Tumie, w której przez szereg stuleci odbywały się synody episkopatu polskiego. Na zamku łęczyckim podpisano szereg aktów o znaczeniu ogólnopaństwowym. Po okresie rozkwitu trwającym do połowy XVII w. nastąpił upadek gospodarczy i polityczny Ziemi Łęczyckiej spowodowany niszczącymi najazdami wojsk szwedzkich. Po utracie statusu województwa w 1793 r. (II Rozbiór Polski) Ziemia Łęczycka stała się powiatem. Mimo prób wydźwignięcia się z upadku gospodarczego i udziału ludności w zrywach powstańczych w okresie zaborów, nigdy nie odzyskała już swej dawnej świetności. Pierwsze wzmianki o Dalikowie pochodzą z 1391 roku, a odnaleźć je można w księgach sądowych łęczyckich. Ta dawna wieś szlachecka należała w XV i XVI wieku do rodu Sarnowskich herbu Jastrzębiec. Ostatnimi właścicielami tutejszych dóbr, do wybuchu II wojny światowej, była rodzina Wardęskich herbu Godziemba. Dnia 10 września 1863 r. pod Dalikowem miała miejsce jedna Stawy w Sarnowie (Puczniewski O.Ch.K.) Mieszkańcy stawów w Sarnowie Grodzisko i archikolegiata w Tumie Zamek Królewski w Łęczycy

10 10 Informacje ogólne Głaz pamięci powstańców 1863 w Dalikowie Skarb Parzęczewski - srebrne monety Skarb Parzęczewski - ozdobne paciorki Pozostałości wału grodziska w Krzepocinku Relikty grodziska w Pełczyskach z największych i najkrwawszych bitew powstania styczniowego na terenie dzisiejszej ziemi łódzkiej. Podczas bitwy poległo 53 powstańców, a większość zabudowań Dalikowa strawił pożar, w którym również zginęli mieszkańcy wioski. Wydarzenie to upamiętniał pomnik z 1937 r. zniszczony przez hitlerowców w 1940 r., a odbudowany w zmienionej formie w 2001 r. O Parzęczewie w swych kronikach wspomniał już Gall Anonim oraz biskup krakowski Wincenty, który opisuje Parzęczew podczas swego pobytu na Ziemi Łeczyckiej w 1180 r. Najważniejszym przywilejem jaki Parzęczew otrzymał na przestrzeni dziejów, był przywilej nadany przez króla Władysława Jagiełłę w dniu 7 kwietnia 1421 r., na mocy którego Parzęczew uzyskał prawa miejskie. Ważnym odkryciem potwierdzającym bogatą historię Parzęczewa, a i Ziemi Łęczyckiej, było odnalezienie w 2004 r. tzw. Skarbu Parzęczewskiego składającego się z ponad tysiąca srebrnych monet z XI/ XII wieku srebrnych denarów krzyżowych pochodzących z różnych stron Europy: Węgier, Czech i Saksonii. Skarb znaleziony tutaj wiąże się z pewnością z dziejami łęczyckiej kasztelani i szlakiem handlowym, wiodącym właśnie przez Parzęczew, a jego bogactwo z ranga tej ziemi w piastowskiej Polsce. Teren gminy Wartkowice jest również obszarem o długiej historii osadniczej osią dawnego osadnictwa była tu rzeka Ner a najstarszą udokumentowaną przez wzmianki historyczne miejscowością - Tur wymieniony już w 1136 r. w spisie posiadłości arcybiskupów gnieźnieńskich z 1136 r. Niegdyś znajdowało się tu targowisko z karczmami, wspomniane również w dokumencie sygnowanym przez księcia Przemysława II z 1280 r. Same Wartkowice to miejscowość o późnośredniowiecznym rodowodzie - najstarsze wzmianki wspominają o zniszczeniu wsi podczas najazdu krzyżackiego a w zapiskach z końca XIV stulecia znaleźć można nazwiska ówczesnych właścicieli, którymi byli Janko de Warthcouie oraz Jacek de Woyla. Świadectwem dawnego osadnictwa na terenie tej gminy mogą być również relikty dawnych grodów. W Krzepocinku w widłach rzek Nidy i Zianu, zachowały się pozostałości wczesnośredniowiecznego grodziska pierścieniowego, należącego do tzw. kultury prapolskiej, datowanego na XI-XIII stulecie, a przez miejscowych nazywanego Okopami Szwedzkimi. Średniowieczne grodziska stożkowate znajdują się w Pełczyskach i Pełczyskach Wólce, datowane są na XIV/XV. W obrębie grodziska w Pełczyskach-Wólce odkryto relikty drewnianych budynków, wzniesionych prawdopodobnie w połowie XIV wieku, a użytkowanych do wieku XV. Na terenie współczesnej gminy Zgierz odkryto wiele stanowisk archeologicznych z epoki paleolitu, neolitu, brązu, żelaza, a także z tzw. okresu wpływów rzymskich oraz średniowiecza. Do najciekawszych odkryć należą: cmentarzysko rzymskie w Białej, cmentarz kultury wschodniopomorskiej w Śladkowie, a także obozowiska myśliwskie z paleolitu. Do ważniejszych ośrodków dawnego osadnictwa należy Gieczno, które przez krótki czas (w XVI stuleciu) posiadało prawa miejskie. Jedną z najstarszych wsi, o bogatej historii jest również Szczawin. Sam Zgierz na kartach dokumentów pojawił się po raz pierwszy w 1231 r. jako własność królewska, prawa miejskie natomiast uzyskał przed 1318 r.

11 Informacje ogólne 11 KULTURA I SZTUKA LUDOWA Przeszłość dziejowa, warunki naturalne oraz różnorodność przesłanek wierzeniowych obszaru Ziemi Łęczyckiej i jej mieszkańców wyraźnie wpłynęły na odrębność tutejszej kultury ludowej, której wyznacznikami są charakterystyczne elementy plastyki i folklor. Z etnograficznego punktu widzenia termin Ziemia Łęczycka oznacza obszar sięgający na północy po Kłodawę, Łanięta i Wojszyce, na wschodzie po Oczkowice, Głowno i Dmosin, na południowym wschodzie po Stryków, na południe po Zgierz, Konstantynów i Lutomiersk, na zachodzie obejmuje granice oparta o rzekę Ner od wsi Grodzisko do Kłodawy. Najstarszym rzemiosłem ludowym było tu stolarstwo, zajmujące się wyrobem mebli i sprzętów domowych. Należą do tej grupy m.in. bogato zdobione skrzynie posagowe i kuferki o wypukłym wieku, meble i sprzęty domowe odznaczające się prostotą i naturalnością. Inną typową dla tego obszaru dziedziną twórczości ludowej była i jest tkanina łęczycka, charakteryzująca się skromnością i prostotą ograniczoną do kilku stonowanych barw, wykonywana z samodzielnie przygotowanej, barwionej naturalnie przędzy. Z samodziałów i płócien szyto stroje łęczyckie, noszone dziś przez kapele i zespoły ludowe, takie jak: Parzęczewiacy, Orlaneczki, Wesołe Kowalewiczanki Giecznianki (piosenki i przyśpiewki ludowe z regionalnego śpiewnika), Szczawiniacy (zespół młodzieżowy; lokalne tance i przyśpiewki ludowe) czy Dalikowiacy. Tradycją było również zdobienie chat i domostw, w których można jeszcze odnaleźć jeszcze pracochłonne pająki, pierzaki oraz plecione i dęte. Prostotą, ale i kunsztem wykonania charakteryzuje się odradzające się kowalstwo artystyczne, plecionkarstwo i garncarstwo. Rzeźba ludowa to sztuka, która nigdy nie ulegała modom ani nowoczesności. Źródłem inspiracji dla rzeźbiarzy są legendy, baśnie i podania ludowe, a najczęściej przedstawianą postacią jest legendarny Diabeł Boruta z łęczyckiego zamku, gdzie zresztą eksponowana jest największa kolekcją jego rzeźb. Na trwałe w kalendarz wydarzeń wpisały się liczne imprezy o charakterze folklorystycznym. Należą do nich: Święto Chleba, Pierzawka (impreza odwołująca się do tradycji wspólnej pracy i spędzania czasu przy darciu pierza), Wesele Staropolskie (widowisko wyróżnione podczas Przeglądu Twórczości Ludowej), Kiszenie kapusty (inscenizacja na podstawie powieści Chłopi ) Władysława St. Reymonta, pokazy twórczości artystycznej Kół Gospodyń Wiejskich, Regionalne Pokazy Potraw Ziemi Łęczyckiej liczne prezentacje tradycji wielkanocnych, bożonarodzeniowych i świętojańskich czy obrzędy związane z Nocą Kupały. W jednostkach Ochotniczych Straży Pożarnych (m.in. w Szczawinie) działają orkiestry dęte. Na terenie LGD organizowane są również liczne cykliczne imprezy kulturalne i sportowe takie jak gminne Dożynki, Święta Ludowe, Dni Parzęczewa, Dzień Dziecka, Dzień Kobiet, Dzień Strażaka, turnieje Kół Gospodyń Wiejskich, gminne zawody strażackie, sztafetowe biegi przełajowe, rajdy szlakami Miejsc Pamięci narodowej, zawody konne, międzygminne zawody wędkarskie, biegi z okazji święta patrona myśliwych św. Huberta czy kuligi. Izba chłopska w Muzeum w Lęczycy Muzeum w Łeczycy Kolekcja diabłów w Muzeum w Łęczycy Dożynki gminne w Wartkowicach Konkurs jeździecki na Rancho Natura Plus

12 12 Informacje ogólne Gęsina do wina Jadło Boruty Chleb Mamusi Regionalny Pokaz Potraw Ziemi Łęczyckiej Regionalny Pokaz Potraw Ziemi Łęczyckiej Tradycje kulinarne ziemi łęczyckiej Dawniej na Ziemi Łęczyckiej jadano proste, niewyszukane potrawy, zależnie od zamożności gospodarzy na śniadania najczęściej barszcz ze słoniną i chleb z masłem, na obiad ziemniaki, kluski, kaszę, groch i polewkę. W poszczególnych porach roku dochodziły: latem zsiadłe mleko i maślanka, jesienią zaś grzyby, kapusta, dynia, gruszki i śliwki. Latem gotowano zupy owocowe lub warzywne, zimą do przyrządzenia obiadu wykorzystywano: śledzie, suszone owoce, grzyby, kapustę kiszoną, kwas buraczany lub kapuściany. Na wieczerzę podawano chleb albo kaszę jaglaną z mlekiem lub maślanką. Posiłki niedzielne różniły się niekiedy od codziennych. Na śniadania i kolacje podawano herbatę, kawę mleczną, jajecznicę lub twaróg. Na obiad: kopytka, pierogi, prażuchę, kluski drożdżowe, rzadziej: rosół z kluskami lub z grochem, kaszę jęczmienną lub gryczaną. Okazją do spożywania bardziej kalorycznych posiłków były doroczne święta i uroczystości rodzinne. W wigilię Bożego Narodzenia jedzono tylko śniadanie (barszcz, ziemniaki, chleb) i wieczerzę (5, 7 lub 9 potraw zwykle pierogów, zacierek lub rwanek, racuchów, kaszy, kapusty z grochem, grzybów, śledzi i kompotu. W Boże Narodzenie nie wolno było gotować potraw podawano więc tzw. odgrzewanki : na śniadanie chleb z barszczem, na obiad kapustę z grochem, rosół wołowy z kluskami, grochem lub kaszą, na kolację chleb lub racuchy z herbatą albo kompotem. Dzień później na obiad podawano mięso, często kapuśniak lub kluski a na kolację racuchy lub placek z kawą zabielaną. Wielkanoc poprzedzał Wielki Post jadano 1 lub 2 skromne posiłki w ciągu dnia, najczęściej: zupę chrzanową, kapłona z suszonego chleba, kartoflankę, kluski na wodzie, ziemniaki z barszczem lub śledziem. Jajka na pisanki gotowano w barwnikach naturalnych i kunsztownie zdobiono. Święconkę zdobiono barankiem z masła bądź cukru, gałązkami barwinka lub borówki. Wielkanocne baby w tym najsłynniejsze, obficie lukrowane parzone szlachciańskie z marmoladą oraz mazurki to do dziś chluba kuchni łęczyckiej. W Wielkim Tygodniu zabijano wieprza, robiono wędliny, masło, sery, pieczono chleb i placki, tzw. kołoce. Na świąteczne śniadane jadano żur z jajem lub zupę chrzanową na maślance, serwatce lub kwaśnym mleku z dużą ilością jaj. Na obiad zwykle składały się: kluski z barszczem lub rosołem, odgrzewana kapusta z grochem i krupnik na kiełbasie, a na kolację - placek, chleb, kiełbasa oraz mięso. Pito wódkę zaprawioną miodem i ziołami dziurawcem, hyzopem lub miętą. Pożywienie weselne zdecydowanie różniło się od świątecznego. Posiłki serwowano kilka razy podczas rozplecin, przed oczepinami czy zbieraniem na czepek gości częstowano plackiem, chlebem, serem, kaszanką, kawą i wódką. Wśród potraw weselnych wyjątkowe znaczenie posiadał kołacz dzielony przez starostę pośród wszystkich gości oraz groch, z miską którego tańczono w intencji urodzaju i pomyślności młodej pary. Dziś poszukiwaniem korzeni tradycji kulinarnych Ziemi Łęczyckiej i odtwarzaniem ich oryginalnym elementów zajmuje się Stowarzyszenie Kobiet Ziemi Łęczyckiej organizator dorocznych Pokazów Potraw Regionalnych Ziemi Łęczyckiej. Podczas ostatniego, ósmego już Pokazu (styczeń 2008) prezentowano tradycyjne kluchy pampuchy. Stowarzyszenie nie ogranicza się tylko do

13 Informacje ogólne 13 przedsięwzięć związanych z tradycją ludową. Działa również na rzecz zrównania szans rozwoju, kształcenia, zdobywania wiedzy i pracy dla kobiet mieszkających na obszarach wiejskich, integracji środowisk wiejskich i miejskich, kultywowania tradycji ludowych, promocji regionu oraz Ziemi Łęczyckiej na imprezach kulturalnooświatowych, wystawienniczych i targowych, pobudzania przedsiębiorczości, inicjowania działań charytatywnych na rzecz ubogich i niepełnosprawnych, profilaktyki zdrowotnej oraz krzewienia zainteresowań proekologicznych. WARTO ZOBACZYĆ Gmina Dalików Na atrakcyjność turystyczną gminy Dalików składają się przede wszystkim znaczne połacie lasów dziewicza przyroda, stawy rybne w miejscowości Sarnów oraz możliwość nabycia działek rekreacyjnych. Część obszaru gminy obejmuje Puczniewski Obszar Chronionego Krajobrazu. Do cennych zabytków w gminie Dalików należą: modrzewiowy kościół p.w. Ścięcia św. Jana Chrzciciela z przełomu XVII i XVIII w. stojący po dzień dzisiejszy w Budzynku oraz murowany, późnogotycki kościół św. Floriana z pocz. XVI stulecia w Domaniewie, ufundowany przez chorążego łęczyckiego Stanisława Zalewskiego, ze śladami przebudów w czasach renesansu i baroku oraz neogotycki kościół p.w. Św. Mateusza w Dalikowie ( ). Do ciekawych miejsc na terenie gminy Dalików należy również XIX-wieczny park podworski Wardęskich w Dalikowie, utrzymany w stylu angielskim, z piękną aleją grabowo-jesionową i szpalerem lip drobnolistnych, neobarokowa kaplica grobowa tego rodu na cmentarzu parafialnym, a także pamiątki bitwy pod Dalikowem stoczonej podczas powstania styczniowego 1863 r., w tym mogiły powstańców i mieszkańców wioski. Dużą atrakcją turystyczną jest również prywatna galeria Aleksego Matczaka w Idzikowicach, mieszcząca się w budynku wzniesionym własnoręcznie przez artystę z kamienia polnego. W galerii zobaczyć można bogatą kolekcję obrazów, rzeźb i grafik autorstwa A. Matczaka związanych z historią Dalikowa i okolic. Gmina Łęczyca Do największych atrakcji turystycznych gminy Łęczyca należą z pewnością zabytkowe drewniane świątynie. Kościół p.w. św. Marii Magdaleny w Leźnicy Małej został wzniesiony w 1784 r. przez dziedzica wsi Andrzeja Mniszkowskiego. We wnętrzu uwagę zwracają: manierystyczny ołtarz główny z 2. poł. XVII w. oraz wczesnobarokowe rzeźby pochodzące z archikolegiaty w Tumie. Jeszcze starszą świątynią jest kościół pw. św. Bartłomieja w Topoli Królewskiej, zbudowany w roku 1711, z fundacji tutejszego proboszcza i kantora łęczyckiego, ks. Wojciecha Kamińskiego, z barokowym ołtarzem głównym (ok r.) i dwoma rokokowymi ołtarzami bocznymi. Na miejscowym cmentarzu odnaleźć można kościółek cmentarny p.w. św. Rocha wzniesiony w 1845 r. ufundowany przez rodzinę Chrzanowskich z Zawad a także kaplicę grobową rodziny Kłobskich herbu Pomian. Z kolei w Siedlcu zwraca uwagę zespół dworsko-folwarczny na który składają się m.in. eklektyczny dwór wzniesiony w 1880 r, przez Łukasza Boettichera, otoczony parkiem w stylu angielskim oraz zabytkowy spichlerz i młyn zbożowy. Interesujące dworki, można również obejrzeć w Błoniu, Błoniu Topoli i Prądzewie. Aleja dworska w Sarnowie Galeria A. Matczaka w Idzikowicach Kościół w Leźnicy Małej Wiatrak - koźlak w Zawadzie Wnętrze kościoła parafialnego w Parzęczewie

14 14 Informacje ogólne Kościół św. Rocha w Parzęczewie Młyn nad Bzurą w Chociszewie W drodze na Górę Marii Pałac w Gostkowie Starym Muzeum Oświatowe w Bronowie W Błoniu i Siedlcu warto również zobaczyć miejscowe murowane kościoły parafialne p.w. Najświętszego Serca Jezusowego i p.w. św. Marcina a w Zawadzie jeden z nielicznych już na tym terenie zachowanych drewnianych wiatraków. Sporą atrakcją przyrodniczą jest aleja 180-ciu lip drobnolistnych (o obwodach od 150 do 285 cm) w Gawronach. Gmina Parzęczew Współczesna gmina Parzęczew ma rolniczy charakter. Szczególnie atrakcyjna pod względem turystycznym jest jej południowowschodnia część sąsiadująca z kompleksem Lasu Grotnickiego. W samym Parzęczewie warto zobaczyć miejscowy, murowany kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia N.M.P. wzniesiony w latach z inicjatywy Franciszka i Ignacego Stokowskich. Szczególną uwagę przykuwa tu unikatowe, monumentalne malowidło ścienne Golgota, drewniany ołtarz oraz oryginalna ambona w kształcie łodzi. Z kolei na cmentarzu rzymskokatolickim stoi drewniany kościół cmentarny p.w. św. Rocha z 1. poł. XVII w., z ciekawym wyposażeniem wnętrza, w tym rzeźbami i obrazami. Z innych ciekawych obiektów w stolicy gminy warto zwrócić uwagę na relikty bliżej nieokreślonej fortalicji (ok. poł. XV w. XVII w.), zabytkowe drewniane domy przy ul. Kątnej oraz murowany młyn motorowy z XX w. (obecnie nieczynny). W Leźnicy Wielkiej uwagę zwraca drewniany kościół p.w. św. Jakuba Apostoła wzniesiony w początkach XVIII w. odnawiany w 1882 r. i , a na pobliskim cmentarzu parafialnym - kaplica rodziny Prądzyńskich. Warto również wybrać się do Chociszewa i zobaczyć jeden z nielicznych zachowanych w okolicy młynów wodnych, niegdyś wykorzystujący wody rzeki Bzury, obejrzeć zapomniane cmentarze ewangelickie w Pustkowej Górze, Tkaczewskiej Górze, Mariampolu czy Wytrzyszczkach a także zobaczyć panoramę gminy ze szczytu Góry Marii, zwanej też Górą Bibianowską. Obiektem szczególnie popularnym wśród turystów jest zalew w Leźnicy Wielkiej, położony w sąsiedztwie lasu i wchodzący w skład miejscowego Ośrodka Sportu i Rekreacji. W obrębie ośrodka znajduje się m.in. kąpielisko strzeżone z plażą, wypożyczalnia sprzętu wodnego, pole namiotowe oraz boisko do siatkówki. W Pustkowej Górze funkcjonuje Ośrodek Jazdy Konnej Tabun, który prowadzi naukę jazdy konnej oraz organizuje przejażdżki bryczką po okolicy. Z kolei w Chrząstowie Wielkim funkcjonuje gospodarstwo agroturystyczne. Gmina Wartkowice Do najciekawszych zabytków oraz miejsc wartych zwiedzenia na terenie gminy Wartkowice należą kościół św. Piotra i Pawła w Turze - drewniana świątynia wzniesiona w 1754 r. z cennym wyposażeniem wnętrza, w tym barokowymi ołtarzami z XVIII stulecia. Na szczególną uwagę zasługuje zespół pałacowo-parkowy Gostkowie Starym, na który składają się: pałac wzniesiony w 1802 r. (obecnie siedziba Urzędu Gminy) oraz zabytkowy park o powierzchni 3,90 ha z licznymi drzewami-pomnikami przyrody i stanowiskiem bluszczu Hedera helix. W położonych na zachodnim skraju Biernacicach warto zobaczyć malownicze ruiny dworu, otoczone zabytkowym parkiem o powierzchni 5,10 ha. Wart zwiedzenia jest również zespół dworsko-parkowy w Bronowie, w skład którego wchodzi XIX-wieczny dworek w któ-

15 Informacje ogólne 15 rym niegdyś mieszkała Maria Konopnicka.W dworku tym mieści się Muzeum Oświatowe im. Marii Konopnickiej. Przy okazji pobytu na terenie gminy Wartkowice warto również zobaczyć stare zagrody młyńskie w Wilkowicach i Wólce, z drewnianymi młynami, niegdyś wykorzystującymi wody rzeki Ner, relikty średniowiecznych grodzisk w Pełczyskach i Krzepocinku, pozostałości parku w Nerze a także wybrać się do Lasu Gostków, by dzięki urządzonej tu ścieżce edukacyjnej dowiedzieć się więcej o zagadnieniach związanych z lasem i gospodarką leśną. Gmina Zgierz Drewniany kościół w Giecznie Do najciekawszych obiektów zabytkowych na terenie gminy Zgierz należy drewniany kościół w Białej p.w. śś. Piotra i Pawła wzniesiony w 1778 r. Obok kościoła znajduje się mogiła trzech nieznanych powstańców 1863 r. a także tablica odsłonięta w dniu 11 listopada 1928 r. z okazji X-lecia odzyskania niepodległości, z kolei na cmentarzu parafialnym uwagę zwraca kwatera żołnierzy 28. i 31. Pułku Strzelców Kaniowskich poległych 7 i 8 września 1939 roku w bohaterskich walkach z Niemcami pod wsią Kębliny. W Szkole Podstawowej znajduje się Izba Pamięci Narodowej. Inny drewniany kościół znajduje się w Giecznie. Tutejsza świątynia p.w. Wszystkich Świętych i św. Jakuba wzniesiona Dwór (obecnie ośrodek MONAR) w Kęblinach w 1717 r. posiada bardzo bogate wyposażenie, w tym 5 barokowych ołtarzy. Na szczególną uwagę zasługuje zespół dworsko parkowy w Kęblinach (obecnie siedziba ośrodka MONAR ) z dworem wzniesionym ok. 1840? i otaczającym go parkiem krajobrazowym. Przed dworem stoi pomnikowy, ponad 200-letni kasztanowiec o obwodzie 450 cm. Inny dwór w Dzierżąznej wzniesiony już XX w. mieści Gminny Ośrodek Kultury. W granicach gminy Zgierz znajdują się liczne nekropolie świadczące z jednej strony o dawnej wielokulturowości tego obszaru, jak również przypominające o tragicznej historii obu wojen światowych i walkach toczonych na tym terenie. Ośrodek Słoneczna Polana w Grotnikach Warto odwiedzić Grotniki znaną miejscowość letniskową położoną w centrum największego kompleksu leśnego w tej części województwa łódzkiego zwanego Lasem Grotnickim. Znajdują się tu liczne ośrodki wypoczynkowe, Terenowy Ośrodek Edukacji Ekologicznej oraz kąpielisko na rzece Lindzie, wzdłuż której wiedzie leśna ścieżka edukacyjna Dolina Rzeki Lindy. Działające na terenie gminy Stowarzyszenie Agroturystyczne Ziemi Zgierskie skupia kilkanaście gospodarstw agroturystycznych z terenu gminy i okolic. Zapewniają one tanie noclegi z domowym wyżywieniem oraz liczne atrakcje, w tym m.in. możliwość wędkowania, grzybobrania, przejażdżki bryczką, Biesiada agroturystyczna Pod Akacjami zwiedzanie starej kuźni, młyna, tradycyjnej piekarni, fermy strusi a nawet zajęcia edukacyjne dla młodzieży szkolnej. Przez gminę wiodą znakowane szlaki turystyczne, zarówno, piesze, rowerowe jak i konne. Płyną tu liczne rzeczki i strumienie, w tym m.in.: Czarniawka, Dzierżązna, Ciosenka, Linda i Moszczenica. Atrakcją turystyczna gminy są również liczne stawy. Uroczyska leśne, drzewostany o naturalnej strukturze i zróżnicowanej florze, wiekowe drzewa i liczne pomniki przyrody zadecydowały o tym, że dużą część gminy objął Sokolnicki Obszar Chronionego Krajobrazu, obejmujący między innymi kompleks Lasu Grotnicko-Lućmierskiego pamiątkę niegdyś rozległej Puszczy Łódzkiej. Żródła rzeki Ciosenki

16 16 Warto zobaczyć Warto zobaczyć Murowany dwór w Bądkowie Okolice Bądkowa Drewniany kościół w Białej Wnętrze kościoła w Białej Obelisk przy kościele w Białej BĄDKÓW (gmina Zgierz) Dwór w Bądkowie powstał ok roku dla Wacława Kołaczkowskiego. W ewidencji zabytków wymieniany jest również jako właściciel Hieronim Ekiert. Przed I wojną światową dwór przeszedł w ręce Skarbu Państwa a obecnie jest własnością prywatną. Jest to obiekt murowany, z dwoma portykami w obu elewacjach, o dość skromnych detalach architektonicznych. W pobliżu dworu znajduje się dawna, murowana krochmalnia obecnie młyn, z 1926 r. oraz zabudowania gospodarcze, w tym murowana obora z ok r. Otaczający park jest dość mocno przetrzebiony i nie zachował się jego dawny układ kompozycyjny. Punkt Informacji Turystycznej ul. Sadowa 6a, Zgierz tel./fax / BIAŁA (gmina Zgierz) Osada założona prawdopodobnie na przełomie XV i XVI stulecia najstarsza wzmianka historyczna o niej pochodzi z 1512 r. - jest dziś jedną z największych wsi w tej części województwa łódzkiego. W XVIII w. była własnością Wilkanowskich. Pochodzący z XVIII wieku, drewniany kościół śś. Piotra i Pawła w Białej jest jednym z najstarszych i najcenniejszych zabytków w okolicy. Został wzniesiony w 1778 r. z fundacji ówczesnego właściciela wsi, sędziego łowickiego Wilkanowskiego, na miejscu poprzedniej (pierwotnej) świątyni w tej wiosce. Kościół powiększano i odnawiano w 1938 roku i w latach Usytuowany na naturalnym wzniesieniu w centrum wsi góruje nad zabudowaniami. Świątynia zbudowana została zgodnie ze staropolską tradycją ciesielską, według której dawniej budowano dworki, chaty i stodoły. Jest to budynek konstrukcji zrębowej, oszalowany i kryty gontem. Na uwagę zasługuje widoczna z daleka rzeźba Chrystusa umieszczona na ciemnym tle fasady, a we wnętrzu XVIII-wieczne barokowe wyposażenie. Na tyłach świątyni znajduje się mogiła trzech nieznanych powstańców styczniowych 1863 r. a także tablica pamiątkowa odsłonięta w dniu 11 listopada 1928 r., w 10. rocznicę odzyskania niepodległości. W pobliżu kościoła, przy drodze do wsi Szczawin znajduje się cmentarz rzymskokatolicki, a w jego obrębie kwatera wojenna z września 1939 roku. Spoczywają w niej żołnierze 28. i 31. Pułku Strzelców Kaniowskich polegli 7 i 8 września 1939 roku w bohaterskich walkach z Niemcami pod wsią Kębliny. Kwatera składa się z pomnika i 10 krzyży z wojskowymi orłami, po 5 po obu stronach pomnika. Tuż przy grobie znajduje się tablica informacyjna z opisem bitwy i informacjami o poległych. Z kolei dawna nekropolia ewangelicka w Białej położona jest w lesie, kilkaset metrów za miejscowością jadąc w stronę Szczawina. Zachowały się tu dwa ceglane, otynkowane filary bramy oraz kilkanaście zdewastowanych nagrobków - najstarsze z przełomu XIX i XX w., najmłodszy z 1949 r. W obrębie cmentarza rośnie pomnikowy kasztanowiec zwyczajny o obwodzie 358 cm. Pomnikowe drzewa odnaleźć można w Białej również na posesji p. Kalinowskiego (dwie lipy o obwo-

17 Warto zobaczyć 17 dach 392 i 201 cm) oraz dwa inne kasztanowce (250, 220 cm). Chroniony żywotnik zachodni o obwodzie 140 cm w pierśnicy rośnie przy ul. Łąkowej 7. W bialskiej Szkole Podstawowej znajduje się Izba Pamięci Narodowej. Przechowywane są tu pamiątki, jakie zachowały się po obozie dla dzieci w Dzierżąznej. W Białej znajduje się również znana piekarnia chleba Naturex słynąca z chleba wiejskiego na zakwasie, pieczonego w piecu ceglanym opalanym drewnem, bez użycia jakichkolwiek konserwantów i środków chemicznych. Produkty zakładu dostępne są w sklepach ze zdrową żywnością (m.in. w Łodzi) oraz w sklepach w Białej. Naturex był wielokrotnie wyróżniany na konkursach ogólnopolskich. W Białej mieszka również pani Genowefa Gębicka zajmująca się rękodziełem artystycznym, w tym w szczególności papieroplastyką. Parafia św. Apostołów Piotra i Pawła w Białej ul. Kościelna 30, Biała tel / Parafia Ewangelicko-Augsburska w Zgierzu. ul. Spacerowa 2, Zgierz tel. / fax / Izba Pamięci Narodowej Szkoła Podstawowa, ul. Kościelna 4, Biała tel / , Punkt Informacji Turystycznej ul. Sadowa 6a, Zgierz tel./fax / Piekarnia chleba Naturex PPHU ul. Spacerowa 8, Biała tel / tel. kom BIERNACICE (gmina Wartkowice) Dwór w Biernacicach wzniesiono w XIX wieku dla ówczesnych właścicieli majątku - Dzierzbickich. Do naszych czasów z całego założenia dworsko-parkowego przetrwały ruiny piętrowego dworu z pozostałością okazałego frontonu, murowany spichlerz oraz park ze stawami. Dwór zachował w całości obwód murów zewnętrznych, pozbawiony jest jednak zadaszenia oraz okien i w znacznej części porośnięty roślinnością, co niewątpliwie dodaje mu uroku. Obecnie obiekt znajduje się w rękach prywatnych. BŁONIE (gmina Łęczyca) Kościół p.w. Najświętszego Serca Jezusowego w Błoniu zbudowany został w latach według projektu znanego architekta Józefa Piusa Dziekońskiego. Jest to świątynia murowana, orientowana, jednonawowa. W nawie, prezbiterium i absydach transeptu znajduje się sklepienie gwiaździste, zaś nad chórem i kruchtą kolebkowe. Od strony zachodniej do korpusu przylega wieża. Konsekracja świątyni miała miejsce w 1923 r. We wnętrzu oprócz częściowo zachowanego starszego wyposażenia odnaleźć można dwie tablice pamiątkowe poświęcone: Śp. ks. Mieczysławowi Rzadkowskiemu, proboszczowi parafii Błonie, który zamordowany został w Dachau 12 VIII Błonie 1990 r. i Śp. ks. Prałatowi Ferdynandowi Jacobiemu, budowniczemu kościoła w Błoniu, który zginął w Dachau 25 VII 1941 r. Błonie 1987 r.. Izba Pamięci Narodowej w Białej Kwatera wojenna na cmentarzu w Białej Chleb z piekarni Naturex Ruiny dworu w Biernacicach Kościół parafialny w Błoniu

18 18 Warto zobaczyć Dwór w Błoniu Budynek folwarczny w Błoniu - Topoli Dworek - Muzeum w Bronowie Pomnik pamięci Marii Konopnickiej Muzeum Oświatowe w Bronowie Parafia p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Błoniu Błonie 5, Łęczyca tel / PTTK - Oddział Ziemi Łęczyckiej w Łęczycy Plac Tadeusza Kościuszki 33, Łęczyca tel / BŁONIE-TOPOLA (gmina Łęczyca) Dwór w Błoniu-Topoli wzniesiony został w połowie XIX wieku dla Wilhelma Orsettiego. Jest to obiekt murowany, na planie prostokąta, z gankiem od strony podjazu, kryty dachem naczółkowym. W Błoniu zachował się również wzniesiony około połowy XIX w. budynek folwarczny, który niegdyś był również własnością Wilhelma Orsettiego. Jest to budowla parterowa z mieszkalnym poddaszem, wzniesiona na planie prostokąta z gankiem wspartym na dwóch kolumnach od podjazdu i tarasem od tyłu. Wnętrze dwutraktowe z sienią na osi. Budynek wchodzi obecnie w skład Rolniczego Zakładu Doświadczalnego, działającego już od kilkudziesięciu lat. PTTK - Oddział Ziemi Łęczyckiej w Łęczycy Plac Tadeusza Kościuszki 33, Łęczyca tel / BRONÓW (gmina Wartkowice) Bronów pojawia się w XVII wieku jako własność rodu Konopnickich. W 1862 roku po ślubie zamieszkała tu Maria Konopnicka, tu też przyszło na świat jej sześcioro dzieci. Po bankructwie i sprzedaży majątku (1872) poetka przeniosła się do Gusina, gdzie zamieszkała dzierżawiąc tamtejszy majątek. Dworek w Gusinie opuściła 4 lata później, wyprowadzając się do Warszawy. Dwór w Bronowie, od czasu kiedy opuściła go Konopnicka należał do dziedzica Biernacic - Artura Dzierżbickiego. Wtedy też rozebrano drewniany dwór i na jego miejscu stanął obiekt murowany, który możemy oglądać do dziś. Po drugiej wojnie światowej istniała tu szkoła. Zaczątki muzeum pojawiły się już w latach 60., kiedy to w ganku utworzono kącik pamiątek Marii Konopnickiej, wmurowano pamiątkową tablicę a także nadano szkole imię poetki. Stan dworu w Bronowie z roku na rok pogarszał się. Dzięki inicjatywie członków Towarzystwa im. Marii Konopnickiej w 1980 roku rozpoczął się generalny remont obiektu. Pierwsze zajęcia szkolne wznowiono po remoncie w roku szkolnym 1984/85, a w 1986 r. utworzono tu izbę Marii Konopnickiej. W dniu 1 września 1995 w dworku rozpoczeło działalność Muzeum Oświatowe im. Marii Konopnickiej, założone przez sieradzką filię Wojewódzkiej Biblioteki Pedagogicznej w Łodzi. Dziś w bronowskim muzeum prezentowane są stare dokumenty, fotografie, rękopisy i książki poetki, jak również meble i sprzęty. W jednym z pomieszczeń oglądać można stare podręczniki, zeszyty i pomoce szkolne. Organizowane są tu wystawy czasowe związane z życiem i twórczością Marii Konopnickiej, często wystawiane są prace dzieci. Dwór otacza park, gdzie znajdziemy liczne pomniki przyrody - jesiony wyniosłe, graby, dąb i topolę. Przy dworze znajduje się pomnik Marii Konopnickiej, odsłonięty w 90. rocznicę śmierci poetki (2000 r). Muzeum Oświatowe im. Marii Konopnickiej (Filia Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Sieradzu) Bronów 6 tel /

19 Warto zobaczyć 19 BUDZYNEK (gmina Dalików) Modrzewiowy kościół p.w. Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Budzynku wzniesiono w latach za sprawą starosty łęczyckiego Stefana Szołdreckiego, dziedzica wsi Budzynek. W latach był kościołem misyjnym oo. Jezuitów. Po kasacie zakonu, świątynię obsługiwali kapelani z zakonów Dominikanów i Bernardynów. Natomiast od 1773 do 1926 roku był kościołem filialnym parafii w Leźnicy Wielkiej. Parafia Ścięcia Świętego Jana Chrzciciela i Świętej Trójcy w Budzynku została erygowana w 1926 r. przez ordynariusza łódzkiego bpa Wincentego Tymienieckiego, wówczas też wybudowano murowaną plebanię. Jest to budowla drewniana, konstrukcji zrębowej, nawa na planie kwadratu, prezbiterium na planie ośmioboku otwarte jednym bokiem do nawy. Przy prezbiterium od północy zakrystia, od południa przy nawie nowsza kruchta. W fasadzie nadwieszony występ chóru muzycznego wsparty na dwóch słupach i na rysiach ścian bocznych. Drzwi i okna w starych obramieniach, w prezbiterium od wschodu okno okrągłe, od południa bliźnie z rzeźbioną kolumienką. Całość kryje wspólny dach, trójspadowy, gontowy z okapem. Stropy płaskie. Belka tęczowa z napisem: wiek XVIII o fundacji P. B. Scholowskiego z Wnętrze świątyni pokryte białym tynkiem. We wnętrzu w stylu baroku i rokoka zachowały się: barokowy ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem (XVII wiek) i św. Józefa (XVIII wiek), dwa feretrony ludowe z obrazami Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Anny Samotrzeć (XIX wiek) oraz Matki Boskiej Karmiącej (XVIII/XIX wiek), gotyckie rzeźby z I połowy XVI wieku oraz obrazy: Uczta Herodiany, Ścięcie św. Jana Chrzciciela i św. Erazma (z XVIII wieku), św. Antoni. Po lewej stronie na ścianie malowidło z klęczącym pielgrzymem pod krzyżem w pejzażu z literami: A G P T (XVII wiek). Parafia Ścięcia św. Jana Chrzciciela i św. Trójcy w Budzynku Budzynek 21, Dalików tel / CIOSNY (gmina Zgierz) Młyny w Ciosnach istniały nieprzerwanie od XVI wieku. Obecny murowany młyn wodny, pochodzi z 1. połowy XX w. Jego otoczenie, w tym stawy z udostępnionym łowiskiem, zostało przystosowane dla celów agroturystycznych. Właściciel młyna i łowiska, pan Kubiak udostępnia wędzarnię ryb, organizuje ogniska i zaprasza na grzybobrania. W pobliżu znajduje się tartak. Tuż obok młyna przebiega Agroturystyczny Szlak Rowerowy. Gospodarstwo agroturystyczne - Młyn wodny - Stanisław Kubiak Ciosny 29, Biała tel / Stowarzyszenie Agroturystyczne Ziemi Zgierskiej. Prezes: Zbigniew Hauke, Dzierżązna 38, Biała tel / , tel. kom Punkt Informacji Turystycznej ul. Sadowa 6a, Zgierz tel./fax / DALIKÓW (gmina Dalików) Najstarsze wzmianki o Dalikowie pochodzą z 1391 roku - odnaleźć je można w księgach sądowych łęczyckich. Ta dawna wieś szlachecka należała w XV i XVI wieku do rodu Sarnowskich herbu Jastrzębiec. Ostatnimi właścicielami tutejszych dóbr, aż Modrzewiowy kościół w Budzynku Wnętrze świątyni w Budzynku Oryginalny detal z budzyńskiej świątyni Młyn wodny w Ciosnach Wnętrze młyna w Ciosnach

20 20 Warto zobaczyć Kościół parafialny w Dalikowie Kaplica cmentarna w Dalikowie Wnętrze kaplicy cmentarnej w Dalikowie do wybuchu II wojny światowej, była rodzina Wardęskich herbu Godziemba. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych Krajów Słowiańskich z 1880 roku tak opisuje Dalików (pisownia oryginalna): ( ) wieś i kol., pow. Łęczycki, gm. i par. Dalików. Posiada kościół drewniany, 1848 odn., i drugi św. Rocha przy cmentarzu. R było tu 15 dm. i 200 mk., Obecnie liczy wieś D. 12 dm. a folw. 10 dm. Par. D. dek. Łęczyckiego, dawniej zgierskiego. Liczy 2160 dusz. Dobra D., Własność Wardęskich, składają się z folw. D. i Lubocha, tudzież wsi: D., Dąbrowa Górna, Lubocha i Władysławów. [ ] Nabyte w r.1859 za rs 43,200. ( ) Najbardziej znanym wydarzeniem historycznym związanym z Dalikowem była bitwa z okresu powstania styczniowego. Miała ona miejsce w połowie drogi między Dalikowem a Gajówką (na wschód od Dalikowa). W dniu 10 września 1863 r. doszło do nieoczekiwanego spotkania powstańczych oddziałów Sokołowskiego, kpt. Stanisława Szumlańskiego i mjr. Roberta Skowrońskiego z dowodzoną przez gen. Krasnokuckiego grupą wojsk rosyjskich. Siły rosyjskie składały się z 3500 żołnierzy piechoty, 2 szwadrony dragonów i 67 Czerkiesów. Stanisław Zieliński w swojej pracy Bitwy i potyczki , wydanej w Rapperswilu w roku 1913 tak opisał to wydarzenie: Bój, otwarty silnym ogniem tyralierskim z obu stron, świetne z początku zapowiadał rozwiązanie. Moskale zajęli pozycję w lesie i pod lasem. Oddziały powstańcze stały w polu przy wsi i długi czas opierały się jeździe nieprzyjacielskiej. Dowództwo nominalne miał Skowroński, jazdę prowadził rotmistrz Magnuski, najczynniejszy był kapitan Szumlański. Gdy flankierzy pomyślnie odpierali natarcia Kozaków liniowych, których wielu zostało na placu za wsią, z boku pozycji powstańczej ukazała się piechota rosyjska. Polacy zmienili front, i za wsią wywiązała się krwawa kilkugodzinna potyczka, w której żołnierze polscy dobrze walczyli. Lecz wczesne odstąpienie majora Skowronskiego ze swoim oddziałem zmusiło i Szumlańskiego do odwrotu z wyczerpanym od znużenia żołnierzem. Odwrót zrazu odbywał się w porządku, w końcu wobec naporu piechoty i jazdy nieprzyjacielskiej zmienił się w rozsypkę. Straty w zabitych i rannych wyniosły przeszło 100, w czym 7 oficerów poległych i pewna liczba wziętych do niewoli. Broni nie stracono, prócz przy rannych. Część rozbitej piechoty zdołał Szumlański zebrać, a oddawszy 100 strzelców majorowi Oxińskiemu, z resztą połączył się z pułkownikiem Matuszewiczem. Jazdę z polecenia Skowronskiego zebrał Sokołowski. Rząd Narodowy, przypisując winę klęski Skowrońskiemu, odebrał mu dowództwo zdając je Liittichowi. W wyniku potyczki pod Dalikowem wieś została spalona, wielu mieszkańców spłonęło, wśród nich proboszcz - ks. Walenty Kasperski. Prochy kilkudziesięciu powstańców zostały pochowane we wspólnej mogile na miejscowym cmentarzu. Tam również spoczywają spaleni mieszkańcy Dalikowa. Warto w tym miejscu dodać, że członkowie rodziny Wardęskich Władysław Wardęski ( ) i jego siostra Walentyna Józefa Julia (zm r.) wzięli aktywny udział w powstaniu. Pamięć poległych powstańców uczczono w dniu 24 października 1937 r., odsłonięciem pomnika z napisem: Bohaterom walk o wolność - Ziemia Łęczycka Wysoka kolumna w górnej części zdobiona była stylizowanymi orłami i wyrytą datą Pomnik ten prze-

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

Trasa pałacowa 39,1 km 0,0 km Boguszyce 1,1 km 2,9 km Miodary. 3,3 km - 4,5 km 5,3 km 5,7 km

Trasa pałacowa 39,1 km 0,0 km Boguszyce 1,1 km 2,9 km Miodary. 3,3 km - 4,5 km 5,3 km 5,7 km Trasa pałacowa Oleśnica Spalice Boguszyce Rzędów Miodary Brzezinka Małe Brzezie Sokołowice Cieśle Wyszogród Nowoszyce Świerzna Oleśnica. Długość trasy - 39,1 km. *Trasa wskazana dla rowerów trekingowych

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

GMINA OBROWO PAKIET INFORMACYJNY

GMINA OBROWO PAKIET INFORMACYJNY GMINA OBROWO PAKIET INFORMACYJNY Dragon Partners Sp. z o.o., Lipiec 2013 1 Spis treści I. Podstawowe informacje...3 A. Dane teleadresowe...3 B. Charakterystyka Emitenta...3 II. Program emisji obligacji...5

Bardziej szczegółowo

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki.

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. Studzionki 1.1. Dawne nazwy miejscowości. Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. 1.2. Etymologia nazwy wsi. Etymologia nazwy wsi bliżej nieznana. 1.3. Historia

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka Ośrodek Szkoleniowo Wypoczynkowy w Kazimierzu Dolnym malowniczo położony na skarpie wiślanej, jest jednym z najpiękniejszych miejsc na trasie Kazimierz Męćmierz. W otoczeniu lasu, ciszy i spokoju każdy

Bardziej szczegółowo

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Lp. Gmina Miejscowość Nazwa zabytku zdjęcie obiektu 1 Miasto i Gmina Łosice Chotycze Zespół Dworsko parkowy:

Bardziej szczegółowo

Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego. Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku

Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego. Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku Możliwości edukacyjne Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego Przygotował: Ludwik Ryncarz Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku Przyrodnicze ścieżki dydaktyczne 1. Szkolna ścieżka przyrodniczo-ekologiczna

Bardziej szczegółowo

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie.

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Łąki Nowohuckie Mapa Łąk Nowohuckich, na której niebieską linią zaznaczona jest trasa ścieżki dydaktycznej. Łąki Nowohuckie Łąki Nowohuckie

Bardziej szczegółowo

Grupa docelowa: rodzina

Grupa docelowa: rodzina Grupa docelowa: rodzina Źródło zdjęć: http://dziecko-i-prawo.wieszjak.pl/rodzina-zastepcza/271333,galeria,podzial-kompetencji-miedzy-rodzina-zastepcza-a-rodzicami.html Pakiet turystyczny Nazwa pakietu:

Bardziej szczegółowo

LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych

LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych Pracownicy Biura LCOI Region Lubelski: Marcin Orzeł Inspektor LCOI Region Michał Nizioł Specjalista ds. Marketingu i Rozwoju LCOI - Region Kategoria:

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Sportu i Rekreacji. Wawrzkowizna. Wawrzkowizna 1 k. Rząsawy, 97-400 Bełchatów

Ośrodek Sportu i Rekreacji. Wawrzkowizna. Wawrzkowizna 1 k. Rząsawy, 97-400 Bełchatów Ośrodek Sportu i Rekreacji Wawrzkowizna Wawrzkowizna 1 k. Rząsawy, 97-400 Bełchatów Lokalizacja N 51 30 09 E 19 33 48 Odległość z ośrodka: Bełchatów 8 km Łódź 60 km Katowice 140 km Warszawa 175 km Wrocław

Bardziej szczegółowo

7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz

7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz 7.7 Ocena przewidywanego oddziaływania na krajobraz 7.7.1 Identyfikacja oddziaływań Oddziaływanie na krajobraz jakie należy rozpatrzyć dotyczy zmian w postrzeganiu krajobrazu przez ludzi, tj. zmian wizualnych

Bardziej szczegółowo

Pomniki Przyrody W Gdyni

Pomniki Przyrody W Gdyni Pomniki Przyrody W Gdyni Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości naukowej, kulturowej, historyczno - pamiątkowej i krajobrazowej odznaczające

Bardziej szczegółowo

Zielona Szkoła. Straduń "'? 25.05.-28.05.2010.

Zielona Szkoła. Straduń '? 25.05.-28.05.2010. Zielona Szkoła Straduń "'? 25.05.-28.05.2010. Dzień I 9:00 - wyjazd wycieczki ze szkoły 11:00 - przyjazd do Smolarni - spotkanie z leśniczym i spacer ścieżką dydaktyczną po terenie Rezerwatu w Smolarni

Bardziej szczegółowo

Opracował Grzegorz Stawarz

Opracował Grzegorz Stawarz POMNIKI PRZYRODY GMINY PILZNO Opracował Grzegorz Stawarz Pilzno 2007 Pomniki przyrody to pojedyncze twory przyrody Ŝywej i nieoŝywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej,

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZYRODY W POWIECIET KUTNOWSKIM. Rezerwaty przyrody w gminie Nowe Ostrowy

OCHRONA PRZYRODY W POWIECIET KUTNOWSKIM. Rezerwaty przyrody w gminie Nowe Ostrowy OCHRONA PRZYRODY W POWIECIET KUTNOWSKIM Na podstawie www.gios.gov.pl Rezerwaty przyrody w gminie Nowe Ostrowy Rezerwat Przyrody Dąbrowa Świetlista rodzaj rezerwatu: leśny data utworzenia: 25.06.1990 r.

Bardziej szczegółowo

S TAR ACH OWICE, WR Z E S I E Ń 20 05

S TAR ACH OWICE, WR Z E S I E Ń 20 05 S TAR ACH OWICE, WR Z E S I E Ń 20 05 WSTĘP Miasto Starachowice usytuowane jest na styku trzech jednostek geograficznych: Wzgórza Koneckie, Przedgórze Iłżeckie oraz Wyżyna Opatowska. Rzeka Kamienna stanowi

Bardziej szczegółowo

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM

Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Wykonanie: Koplin Małgorzata i Szmyt Konstancja Kl. 3 IM Jest to obszar chroniony ze względu na swoje walory, głównie przyrodnicze. W Polsce obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi,

Bardziej szczegółowo

GMINA ŁASK ROZBUDOWA SIECI KANALIZACYJNEJ GMINY ŁASK

GMINA ŁASK ROZBUDOWA SIECI KANALIZACYJNEJ GMINY ŁASK Projekt Rozbudowa sieci kanalizacyjnej Gminy Łask jest współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego

Bardziej szczegółowo

Geotermia w Gminie Olsztyn

Geotermia w Gminie Olsztyn Geotermia w Gminie Olsztyn Tomasz Kucharski Wójt Gminy Olsztyn Europejski Kongres Gospodarczy Katowice, 18 maja 2011 r. Gmina Olsztyn Gmina Olsztyn położona jest niespełna 10 km od Częstochowy. Zajmuje

Bardziej szczegółowo

Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10

Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10 Bronisław Piskorz 37-523 Radawa 65 tel. (016) 622 30 10 Gospodarstwo prowadzi produkcję metodami ekologicznymi. Do dyspozycji gości 3 pokoje, łazienka, aneks kuchenny oraz salonik i świetlica w budynku

Bardziej szczegółowo

Gmina Bodzanów to obszar o wyjątkowo atrakcyjny turystycznie. Występują tu liczne pomniki przyrody, miejsca pamięci narodowej, różnorodny

Gmina Bodzanów to obszar o wyjątkowo atrakcyjny turystycznie. Występują tu liczne pomniki przyrody, miejsca pamięci narodowej, różnorodny Gmina Bodzanów Gmina Bodzanów to obszar o wyjątkowo atrakcyjny turystycznie. Występują tu liczne pomniki przyrody, miejsca pamięci narodowej, różnorodny drzewostany, grodziska średniowieczne, obiekty zabytkowe.

Bardziej szczegółowo

ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW

ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW POWIAT ŚWIECKI ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW GMINA MIEJSCOWOŚĆ ADRES OBIEKT DATA DECYZJI NR REJESTRU BUKOWIEC BUDYŃ Założenie pałacowoparkowe: 31.08.1995 A/1063 Pałac Ptaszarnia, ob.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 03. Ogólny opis gminy

Rozdział 03. Ogólny opis gminy ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA DDĘĘBBIICCAA Rozdział 03 Ogólny opis gminy X-2796.03

Bardziej szczegółowo

Projekt nr: POIS.05.03.00-00-186/09

Projekt nr: POIS.05.03.00-00-186/09 Projekt nr: POIS.05.03.00-00-186/09 Opracowanie planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 na obszarze Polski Realizowany jest w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowisko 2007-2013 Priorytet

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 1 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z dnia 16 kwietnia 2003 r.)

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 1 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z dnia 16 kwietnia 2003 r.) Dz.U.03.65.599 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 1 kwietnia 2003 r. w sprawie Tatrzańskiego Parku Narodowego (Dz. U. z dnia 16 kwietnia 2003 r.) Na podstawie art.14 ust. 7 ustawy z dnia 16 października

Bardziej szczegółowo

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu

Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Historia Utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym

Bardziej szczegółowo

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań

Część II. Opracowanie celów strategicznych, operacyjnych oraz projektów, działań II warsztat strategiczny gmina Gorzków Część I. Opracowanie Misji i Wizji gminy MISJA Grupa 1: 1. Bezpieczne przejścia szlaki komunikacyjne (ścieżka rowerowa, szlaki konne, trasy spacerowe, chodniki łączące

Bardziej szczegółowo

Wykaz pomników przyrody w Mazowieckim Parku Krajobrazowym im. Czesława Łaszka. Lokalizacja. Lasek, na gruncie rolnym p.

Wykaz pomników przyrody w Mazowieckim Parku Krajobrazowym im. Czesława Łaszka. Lokalizacja. Lasek, na gruncie rolnym p. Wykaz pomników przyrody w Mazowieckim Parku Krajobrazowym im. Czesława Łaszka Lp. nr rej. woj. (rok)* Obiekt Lokalizacja Bliższa ogólna Wymiary początkowe obw. [m] Wymiary obw. [m] 1. 115 grusza pospolita

Bardziej szczegółowo

Organizacja imprezy kulturalnej dla mieszkańców LGD Ziemia Pszczyńska - VIII Biesiady Kultury Śląskiej w Pielgrzymowicach

Organizacja imprezy kulturalnej dla mieszkańców LGD Ziemia Pszczyńska - VIII Biesiady Kultury Śląskiej w Pielgrzymowicach Lista rankingowa wniosków o dofinansowanie operacji w ramach Lokalnej Strategii Rozwoju Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Pszczyńska w ramach Działania Małe Projekty z Posiedzenia Rady, które

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE

KONSULTACJE SPOŁECZNE Projekt nowej Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2014-2020 ANALIZA SWOT + CELE Spotkania konsultacyjne współfinansowane są przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europa inwestująca w obszary wiejskie w ramach działania 19 Wsparcie dla Rozwoju Lokalnego

Bardziej szczegółowo

"Cudze chwalicie swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie" pisał Stanisław Jachowicz.

Cudze chwalicie swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie pisał Stanisław Jachowicz. "Cudze chwalicie swego nie znacie, sami nie wiecie, co posiadacie" pisał Stanisław Jachowicz. Gmina Czemierniki to nasza Mała Ojczyzna, w której mieszkamy, uczymy się i pracujemy znajduje się w bardzo

Bardziej szczegółowo

Plan odnowy miejscowości KRUCZYN

Plan odnowy miejscowości KRUCZYN Załącznik do uchwały nr XXXV/ 219 / 2010 Rady Gminy Nowe Miasto nad Wartą z dnia 14 stycznia 2010 r. Plan odnowy miejscowości KRUCZYN w ramach działania: Odnowa i rozwój wsi objętego Programem Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 2 Zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Stolicą województwa jest Szczecin. Granica morska w Zachodniopomorskiem

Bardziej szczegółowo

NA SPRZEDAŻ. KONTAKT: info@bialalesniczowka.pl, +48 504 704 777 LEŚNA REZYDENCJA CESARZA WILHELMA II AD 1905

NA SPRZEDAŻ. KONTAKT: info@bialalesniczowka.pl, +48 504 704 777 LEŚNA REZYDENCJA CESARZA WILHELMA II AD 1905 NA SPRZEDAŻ KONTAKT: info@bialalesniczowka.pl, +48 504 704 777 LEŚNA REZYDENCJA CESARZA WILHELMA II AD 1905 82-340 Tolkmicko, Kadyny, Biała Leśniczówka 28 Biała Leśniczówka została zbudowana w 1905 roku

Bardziej szczegółowo

OFERTA TURYSTYCZNA GMINY

OFERTA TURYSTYCZNA GMINY GMINA ZBLEWO OFERTA TURYSTYCZNA GMINY ZBLEWO RODZAJ GMINY: Gmina Wiejska ADRES Urzędu Gminy: ul. Główna 40 83-210 Zblewo KONTAKT: Telefon +48585884381 +48585884567 Faks +48585884569 e-mail: gmina@zblewo.pl

Bardziej szczegółowo

Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin.

Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. GRUPA DOCELOWA: rodzina Źródło zdjęć: http://www.terapiarodzin.net/rodzina2.html, 2) http://politykaspoleczna.com/15-maja-swiatowy-dzien-rodziny/rodzina-2/,

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Wypoczynkowy. Słok. 97-400 Bełchatów Słok k. Bełchatowa

Ośrodek Wypoczynkowy. Słok. 97-400 Bełchatów Słok k. Bełchatowa Ośrodek Wypoczynkowy Słok 97-400 Bełchatów Słok k. Bełchatowa Lokalizacja N 51 16 44 E 19 21 55. Odległość z ośrodka: Łódź 60 km Katowice 140 km Warszawa 175 km Wrocław 185 km Nieruchomość stanowiąca OW

Bardziej szczegółowo

Przykładowe treści projektu- Strona Ścieżki kulinarne.

Przykładowe treści projektu- Strona Ścieżki kulinarne. Załącznik H do specyfikacji. Przykładowe treści projektu- Strona Ścieżki kulinarne. Przykładowa ścieżka kulinarna: Ścieżka 3: ZUPY Przykładowy opis ścieżki: Ścieżka Zupy prezentuje potrawy znane w danej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW. z dnia 23 grudnia 2015 r.

Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW. z dnia 23 grudnia 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Warszawa, dnia 18 stycznia 2016 r. Poz. 490 UCHWAŁA NR 181/XV/2015 RADY MIASTA CIECHANÓW z dnia 23 grudnia 2015 r. w sprawie ustanowienia zespołu przyrodniczo

Bardziej szczegółowo

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego.

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego. Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. 1. Ważniejsze bitwy wojny obronnej 1939 roku. 2. Wymień formy ochrony przyrody w Polsce. 3. Literaci związani z Mazowszem.

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka Gminy Prudnik

Charakterystyka Gminy Prudnik AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE W GMINIE PRUDNIK Część 03 Charakterystyka Gminy Prudnik W 835.03 2/8 SPIS TREŚCI 3.1 Charakterystyka Gminy

Bardziej szczegółowo

GMINA ŻARY. Ludzie - Lasy - Przestrzeń. Kalendarz wydarzeń. kulturalnych i sportowych. www.gminazary.pl

GMINA ŻARY. Ludzie - Lasy - Przestrzeń. Kalendarz wydarzeń. kulturalnych i sportowych. www.gminazary.pl GMINA ŻARY Ludzie - Lasy - Przestrzeń Kalendarz wydarzeń kulturalnych i sportowych 2015 www.gminazary.pl WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH WYDARZEŃ KULTURALNYCH I SPORTOWYCH ORGANIZOWANYCH NA TERENIE GMINY ŻARY w

Bardziej szczegółowo

GMINA ZAKRZÓWEK INFORMATOR PRZYRODNICZO-TURYSTYCZNY

GMINA ZAKRZÓWEK INFORMATOR PRZYRODNICZO-TURYSTYCZNY GMINA ZAKRZÓWEK INFORMATOR PRZYRODNICZO-TURYSTYCZNY Szanowni Państwo Mam przyjemność zaprosić Państwa do lektury publikacji prezentującej gminę Zakrzówek. Naszym potencjałem są żyzne gleby oraz położenie

Bardziej szczegółowo

Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO. Opracowała: mgr Katarzyna Kalita

Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO. Opracowała: mgr Katarzyna Kalita Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO ie w n a w ldo ku Zame Schronis nym m Szkol dzieżowy koło Mło mo y n a lizow orca PKP a k o l (z d dw ne o m łów 400 G e l KS. P

Bardziej szczegółowo

Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel

Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel Warszawa- środowisko przyrodnicze Jak środowisko przyrodnicze determinowało rozwój miasta? Agnieszka Chrząstowska-Wachtel http://www.varsovia.pl/varsovia/ - Co już wiemy? Gdzie leży Warszawa? http://www.batorz.gmina.pl/img/zdjecia/_big/eu_location_pol.png&imgrefurl

Bardziej szczegółowo

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Skoroszyce. Lp Miejscowość Obiekt Ulica Nr Uwagi

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Skoroszyce. Lp Miejscowość Obiekt Ulica Nr Uwagi Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Skoroszyce. Lp Miejscowość Obiekt Ulica Nr Uwagi 1. Brzeziny kościół filialny pw. św. Marcina 61 2. Brzeziny

Bardziej szczegółowo

Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży. 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE

Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży. 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE OPIEKUNOWIE OTRZYMAJĄ ZAKWATEROWANIE W APARTAMENTACH DE

Bardziej szczegółowo

Lista rankingowa wniosków z działania "Małe projekty" - nabór przeprowadzony w dniach 27.05-10.06.2011

Lista rankingowa wniosków z działania Małe projekty - nabór przeprowadzony w dniach 27.05-10.06.2011 Lista rankingowa wniosków z działania "Małe projekty" - nabór przeprowadzony w dniach 27.05-10.06.2011 Wnioski przyjęte, które są zgodne z, uzyskały minimum punktowe i mieszczą się w alokacji środków Lp.

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ

Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ Załącznik nr 1 Wójt Gminy Kwilcz ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY KWILCZ DLA CZĘŚCI TERENU W MIEJSCOWOŚCI CHUDOBCZYCE (tekst i rysunek zmiany studium) Kwilcz,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE

PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE Załącznik do Uchwały Rady Gminy nr XXII/170/2004, z dnia 24.06.2004 r. Gmina Michałowice PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA WRAZ Z PLANEM GOSPODARKI ODPADAMI GMINY MICHAŁOWICE PROGRAM OCHRONY ŚRODOWISKA GMINY

Bardziej szczegółowo

POŁOŻENIE MIEJSCOWOŚĆ BLIŻSZA LOKALIZACJA. Działka numer ewidencyjny. Lipa drobnolistna Tilia cordata 485 1 mławski Dzierzgowo Pobodze.

POŁOŻENIE MIEJSCOWOŚĆ BLIŻSZA LOKALIZACJA. Działka numer ewidencyjny. Lipa drobnolistna Tilia cordata 485 1 mławski Dzierzgowo Pobodze. U załącznika 1 ów położonych na terenie 08.09.07. Lipa drobnolistna Tilia cor 485 1 mławski Dzierzgowo Pobodze 31 Klon pospolity Acer platanoides 377 2 ów położonych na terenie 08.09.07. 2 mławski Dzierzgowo

Bardziej szczegółowo

Przewodnik turystyczny opracowany przez szkołę Základná škola Ivana Branislava Zocha w Revucy

Przewodnik turystyczny opracowany przez szkołę Základná škola Ivana Branislava Zocha w Revucy Przewodnik turystyczny opracowany przez szkołę Základná škola Ivana Branislava Zocha w Revucy Tłumaczenie tekstu przewodnika z języka angielskiego na język polski: Weronika Mielczarek Gimnazjum w Morawicy

Bardziej szczegółowo

Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem

Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem Jemielnica Europejska gmina ze śląską duszą turystyczna alternatywa dla znudzonych miastem Urząd Gminy Jemielnica ul. Strzelecka 67 47-133 Jemielnica www.jemielnica.pl GMINA JEMIELNICA położenie Gmina

Bardziej szczegółowo

Źródło: Opracowanie własne na podkładzie "Mapa turystyczna Powiatu Konińskiego" wyd. I, 2013 r. ISBN - 978-83-63691-02-8, ARTEM Janusz Malinowski

Źródło: Opracowanie własne na podkładzie Mapa turystyczna Powiatu Konińskiego wyd. I, 2013 r. ISBN - 978-83-63691-02-8, ARTEM Janusz Malinowski 2.1.8. Gmina Kramsk Na terenie gminy Kramsk biegnie jeden rowerowy szlak łącznikowy oraz w ramach inwestycji gminnych utworzono ponad 5 km ścieżek rowerowych (częściowo z nową nawierzchnią z kostki betonowej).

Bardziej szczegółowo

GMINA ŻARY. Ludzie- Lasy- Przestrzeń. Kalendarz wydarzeń. kulturalnych i sportowych. www.gminazary.pl

GMINA ŻARY. Ludzie- Lasy- Przestrzeń. Kalendarz wydarzeń. kulturalnych i sportowych. www.gminazary.pl GMINA ŻARY Ludzie- Lasy- Przestrzeń Kalendarz wydarzeń kulturalnych i sportowych 2014 www.gminazary.pl WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH WYDARZEŃ KULTURALNYCH I SPORTOWYCH ORGANIZOWANYCH NA TERENIE GMINY ŻARY w 2014

Bardziej szczegółowo

ODNOWA I ROZWÓJ WSI ZALESIE WIELKIE

ODNOWA I ROZWÓJ WSI ZALESIE WIELKIE ODNOWA I ROZWÓJ WSI ZALESIE WIELKIE PLAN ROZWOJU MIEJSCOWOŚCI ZALESIE WIELKIE 2011 2020 Wstęp Plan odnowy miejscowości stanowi istotną przesłankę pozytywnych zmian, ułatwiając władzy samorządowej podejmowanie

Bardziej szczegółowo

Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do

Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do GŁÓWNE UWARUNKOWANIA OCHRONY I ZAGOSPODAROWANIA TERENU (1) Wyjątkowe położenie na Mierzei Wiślanej u ujścia Wisły do Zatoki Gdańskiej Wody przybrzeżne, plaże, wydmy i bory nadmorskie, fragment międzywala,

Bardziej szczegółowo

W miejscowości Sietesz znajduje się jedyny w Polsce rezerwat kłokoczki południowej. Na terenie Zalesia występuje piękny i potężny kilkusethektarowy zespół modrzewia europejskiego. W parkach miejskich znaleźć

Bardziej szczegółowo

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek.

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Lasy te były bogate w zwierzynę. Żyły w nich tury, żubry, niedźwiedzie,

Bardziej szczegółowo

Marketing w turystyce

Marketing w turystyce Marketing w turystyce MT 6 Kształtowanie produktu turystycznego dr Edyta Gołąb-Andrzejak MSU4 sem. 3, MSU3 sem. 2 (zimowy), studia dzienne Gdańsk 2011-12 Najważniejsze składniki produktu turystycznego

Bardziej szczegółowo

Powiat Gliwicki zaprasza!

Powiat Gliwicki zaprasza! Powiat Gliwicki zaprasza! Prezentacja z okazji posiedzenia Konwentu Burmistrzów i Wójtów Śląskiego Związku Gmin i Powiatów Pyskowice, 4 października 2013 r. Powiat gliwicki powstał 1 stycznia 1999 r. Powiat

Bardziej szczegółowo

MIĘDZY WIEPRZEM A BUGIEM PRZESTRZEŃ EKOLOGICZNO- TURYSTYCZNA

MIĘDZY WIEPRZEM A BUGIEM PRZESTRZEŃ EKOLOGICZNO- TURYSTYCZNA MIĘDZY WIEPRZEM A BUGIEM PRZESTRZEŃ EKOLOGICZNO- TURYSTYCZNA Opracowała Dorota Wolińska Obszar Między Wieprzem a Bugiem to trzy powiaty na terenie których występują parki krajobrazowe: Nadwieprzański,

Bardziej szczegółowo

Położenie. Ośrodek Rusałka położony jest miejscowości Sulnowo nad jeziorem Deczno. Dojazd trasą Świecie- Osie.

Położenie. Ośrodek Rusałka położony jest miejscowości Sulnowo nad jeziorem Deczno. Dojazd trasą Świecie- Osie. Zielona szkoła Położenie Ośrodek Rusałka położony jest miejscowości Sulnowo nad jeziorem Deczno. Dojazd trasą Świecie- Osie. Oferta Posiadamy szeroką ofertę zajęć edukacyjnych dla dzieci i młodzieży w

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 PODSUMOWANIE DZIAŁANIA ODNOWA I ROZWÓJ WSI

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 PODSUMOWANIE DZIAŁANIA ODNOWA I ROZWÓJ WSI Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 PODSUMOWANIE DZIAŁANIA ODNOWA I ROZWÓJ WSI Urząd Marszałkowski w Łodzi Departament Funduszu Rozwoju Obszarów Wiejskich Rola Samorządu Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

Ilość dni: 3 lub 5. Obszar geograficzny: Mazury Zachodnie. Pory roku: wiosna, lato, jesień, zima JAK MAZURY TO TYLKO ZACHODNIE!

Ilość dni: 3 lub 5. Obszar geograficzny: Mazury Zachodnie. Pory roku: wiosna, lato, jesień, zima JAK MAZURY TO TYLKO ZACHODNIE! Mazury Zachodnie i kulinaria Ilość dni: 3 lub 5 Obszar geograficzny: Mazury Zachodnie Pory roku: wiosna, lato, jesień, zima JAK MAZURY TO TYLKO ZACHODNIE! Ten pakiet proponujemy wszystkim poszukiwaczom

Bardziej szczegółowo

Mielno jest miejscowością letniskową, w której można zarówno dobrze wypocząć równocześnie się nie nudząc. Miejscowość położona jest w pobliżu jeziora

Mielno jest miejscowością letniskową, w której można zarówno dobrze wypocząć równocześnie się nie nudząc. Miejscowość położona jest w pobliżu jeziora Mielno jest miejscowością letniskową, w której można zarówno dobrze wypocząć równocześnie się nie nudząc. Miejscowość położona jest w pobliżu jeziora Jamno. Bez wątpienia ozdobą Mielna są liczne pensjonaty

Bardziej szczegółowo

Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski.

Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski. 2.1.4. Miasto i Gmina Sompolno Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski. Rysunek 5. Mapa turystyczna miasta i gminy Sompolno z przebiegiem dróg rowerowych.

Bardziej szczegółowo

ATRACKJE TURYSTYCZNE BUKOWINY :

ATRACKJE TURYSTYCZNE BUKOWINY : BUKOWINA TATRZAŃSKA Bukowina Tatrzańska to piękna podhalańska miejscowość w województwie małopolskim,leżąca na wschód od Zakopanego,blisko granicy ze Słowacją. Z Bukowiny położonej na wysokości 860 do

Bardziej szczegółowo

GMINA MICHÓW PAKIET INFORMACYJNY

GMINA MICHÓW PAKIET INFORMACYJNY GMINA MICHÓW PAKIET INFORMACYJNY Dragon Partners Sp. z o.o., Listopad 2013 1 Spis treści I. Podstawowe informacje... 3 A. Dane teleadresowe... 3 B. Charakterystyka Emitenta... 3 II. Program emisji obligacji...

Bardziej szczegółowo

Lokalizacja. Oferta inwestycyjna Urząd Gminy w Kłodzku 57-300 Kłodzko, ul.okrzei 8a Biuro Promocji Gminy tel. (074) 867 25 55 \6 wew.

Lokalizacja. Oferta inwestycyjna Urząd Gminy w Kłodzku 57-300 Kłodzko, ul.okrzei 8a Biuro Promocji Gminy tel. (074) 867 25 55 \6 wew. Oferta inwestycyjna Urząd Gminy w Kłodzku 57300, ul.okrzei 8a Biuro Promocji Gminy tel. (074) 867 25 55 \6 wew.15 HTUwww.regionwalbrzych.org.pl./klodzkog/_UTH email:gmklod@netgate.com.pl Gmina KW Przeznaczenie

Bardziej szczegółowo

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 6 ochrona przyrody Na tle ukształtowania powierzchni kraju małopolskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym wysokościowo, mając

Bardziej szczegółowo

Kod pocztowy: 08 220. Telefon kontaktowy: 83 359 86 07 Telefon kom.: e-mail: Strona internetowa:

Kod pocztowy: 08 220. Telefon kontaktowy: 83 359 86 07 Telefon kom.: e-mail: Strona internetowa: Nazwa: Rok rozpoczęcia działalności w rolnictwie ekologicznym: Rolne Gospodarstwo Ekologiczne 2003 Kod pocztowy: 08 220 Poczta: Miejscowość, ulica, nr domu: Województwo: Powiat: Gmina: Sarnaki Litewniki

Bardziej szczegółowo

kliniska Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej przy Nadleśnictwie Kliniska

kliniska Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej przy Nadleśnictwie Kliniska Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej przy Nadleśnictwie Kliniska kliniska 20 21 O ośrodku Oferta edukacyjna Nadleśnictwo Kliniska położone jest w zachodniej części województwa zachodniopomorskiego, w południowej

Bardziej szczegółowo

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl NASZA OFERTA 40 miejsc noclegowych w pokojach 3, 4, 5 osobowych z łazienkami

Bardziej szczegółowo

OFERTA TECHNICZNO PRZESTRZENNA BUDOWY I ETAPU ZDROJOWISKA CZESZEWO W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM

OFERTA TECHNICZNO PRZESTRZENNA BUDOWY I ETAPU ZDROJOWISKA CZESZEWO W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM TOWARZYSTWO WYKORZYSTANIA WÓD TERMALNYCH I WALORÓW NATURALNYCH ZIEMI CZESZEWSKIEJ Organizacja Pożytku Publicznego KRS 0000067804 Czeszewo, ul. Szkolna 29, 62-322 Orzechowo, tel. (61) 437-70-65 e-mail:

Bardziej szczegółowo

ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY BAŁTÓW

ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY BAŁTÓW ZAŁĄCZNIK NR DO UCHWAŁY NR RADY GMINY W BAŁTOWIE Z DNIA. ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY BAŁTÓW OPRACOWAŁ ZESPÓŁ INSTYTUTU GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ I MIESZKALNICTWA:

Bardziej szczegółowo

Atrakcje turystyczne 2015-06-01 14:25:01

Atrakcje turystyczne 2015-06-01 14:25:01 Atrakcje turystyczne 2015-06-01 14:25:01 2 Zachodniopomorskie oferuje wiele atrakcji turystycznych - prawie 200 km wybrzeża, szerokie plaże i strome klify, ponad 3 tys. jezior, a także dwa parki narodowe:

Bardziej szczegółowo

opolskiego. Dąb szypułkowy o obwodzie pnia 490 cm, rosnący w miejscowości Szczekarków.

opolskiego. Dąb szypułkowy o obwodzie pnia 490 cm, rosnący w miejscowości Szczekarków. Stare i okazałe drzewa już od niepamiętnych czasów zwracały uwagę człowieka. Ich długowieczność niosła w sobie jakąś niezwykłą, płynącą z głębi dziejów tajemnicę. Ze względu na swe gigantyczne rozmiary

Bardziej szczegółowo

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Ustka Nr XV/162/2008 PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA ZIMOWISKA 2008 ROK RYS HISTORYCZNY Zimowiska to wieś w granicach sołectwa Grabno, połoŝona przy drodze krajowej

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja Pomników Przyrody i Użytków Ekologicznych - element Bazy Danych CRFOP

Inwentaryzacja Pomników Przyrody i Użytków Ekologicznych - element Bazy Danych CRFOP Inwentaryzacja Pomników Przyrody i Użytków Ekologicznych - element Bazy Danych CRFOP 1 CEL PROJEKTU Jednolita w skali całego kraju baza danych dotycząca: Lech PomnikiPrzyrody Art. 40, ustawa z dnia 16

Bardziej szczegółowo

1889 1987. 11. 4 A/1483

1889 1987. 11. 4 A/1483 WYKAZ ZABYTKÓW ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE GMINY BRZEŚĆ KUJAWSKI Lp. Miejscowość Obiekt Czas powstania Rejestr zabytków 1 Brzezie kościół parafialny rzymskokatolicki pw. św. Józefa 1930-1936 2 Brzezie

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Sportów Wodnych

Ośrodek Sportów Wodnych Przedmiot sprzedaży: Ośrodek Sportów Wodnych Lokalizacja: Ośrodek położony w Bieszczadach w miejscowości Zawóz, gmina Solina powiat leski, woj. podkarpackie Nieruchomość zabudowana Łączna powierzchnia

Bardziej szczegółowo

Lądek Zdrój jako. uzdrowisko

Lądek Zdrój jako. uzdrowisko Lądek Zdrój jako uzdrowisko Położenie miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Lądek-Zdrój. Położone w Sudetach Wschodnich, w dolinie rzeki Białej Lądeckiej. Według

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA RADY GMINY PIĄTNICA z dnia... 2010 r.

UCHWAŁA RADY GMINY PIĄTNICA z dnia... 2010 r. Projekt z dnia..., zgłoszony przez... UCHWAŁA RADY GMINY PIĄTNICA z dnia... 2010 r. w sprawie przyjęcia Programu opieki nad zabytkami Gminy Piątnica na lata 2010-2013 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

Operat zagospodarowania przestrzennego STREFA EKOTONOWA (wersja projektowa) V spotkanie konsultacyjne Bodzentyn, 02 czerwca 2014 r.

Operat zagospodarowania przestrzennego STREFA EKOTONOWA (wersja projektowa) V spotkanie konsultacyjne Bodzentyn, 02 czerwca 2014 r. Operat zagospodarowania przestrzennego STREFA EKOTONOWA (wersja projektowa) V spotkanie konsultacyjne Bodzentyn, 02 czerwca 2014 r. POIS.05.03.00-00-284/10 Plan ochrony Świętokrzyskiego Parku Narodowego

Bardziej szczegółowo

Możliwości prowadzenia zajęć edukacyjnych w Nadleśnictwie Łąck Łąck, listopad 2008

Możliwości prowadzenia zajęć edukacyjnych w Nadleśnictwie Łąck Łąck, listopad 2008 Możliwości prowadzenia zajęć edukacyjnych w Nadleśnictwie Łąck Łąck, listopad 2008 Mateusz Liziniewicz, Nadleśnictwo Łąck, HISTORIA NADLEŚNICTWA Lasy Łąckie są fragmentem Puszczy Gostynińskiej, dobrze

Bardziej szczegółowo

Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego

Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Wzór planu odnowy miejscowości zgodny z zaleceniami Ministerstwa Rolnictwa oraz Ministerstwa Rozwoju Regionalnego Charakterystyka miejscowości, opis planowanych zadań inwestycyjnych, inwentaryzacja zasobów

Bardziej szczegółowo

Kozienicki Park Krajobrazowy. Marta Matłachowska

Kozienicki Park Krajobrazowy. Marta Matłachowska Marta Matłachowska Lokalizacja znajduje się ok. 100 km na południe od Warszawy, pomiędzy Radomiem a Kozienicami, w środkowo południowej części województwa mazowieckiego, w widłach rzek Wisły i Radomki

Bardziej szczegółowo

10 lat Polski w Unii Europejskiej. Z perspektywy Gminy Zgierz

10 lat Polski w Unii Europejskiej. Z perspektywy Gminy Zgierz 10 lat Polski w Unii Europejskiej Z perspektywy Gminy Zgierz W latach 2006-2014 Urząd Gminy Zgierz, Gminny Ośrodek Kultury, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej oraz Zespoły Szkolno-Gimnazjalne w Słowiku i

Bardziej szczegółowo

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu Zespół pałacowo parkowy w Dąbrówce Wielkopolskiej, gm. Zbąszynek woj. lubuskie Neorenesansowy pałac hrabiów Schwarzenau i park krajobrazowy w zespole pałacowym,

Bardziej szczegółowo

Pomniki przyrody w Podkowie Leśnej. Artur Tusiński Lipiec 2015r.

Pomniki przyrody w Podkowie Leśnej. Artur Tusiński Lipiec 2015r. Pomniki przyrody w Podkowie Leśnej Artur Tusiński Lipiec 2015r. Podstawa prawna Podstawą prawną tworzenia pomników przyrody w Polsce jest Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody z późn. zm.

Bardziej szczegółowo

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY

Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY Załącznik nr 1 do Uchwały Nr LX /453/09 Rady Gminy w Iwaniskach z dnia 21 grudnia 2009 r. Plan Odnowy Miejscowości KUJAWY GMINA IWANISKA POWIAT OPATOWSKI WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE Kujawy, październik

Bardziej szczegółowo

Na ryby Gminie Przytoczna

Na ryby Gminie Przytoczna Na ryby Pasjonaci wędkarstwa znajdą w Gminie Przytoczna idealne warunki dla swojego hobby. Wędkować może tu każdy, zarówno amator, jak i profesjonalista. Wędkowanie w naszej gminie zapewnia nie tylko odprężenie

Bardziej szczegółowo

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody

Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady Natura 2000 a polski system ochrony przyrody Ochrona przyrody ma w Polsce długie tradycje. Według niektórych źródeł pierwsze decyzje związane z nią pochodzą z X wieku - np. w sprawie ochrony bobrów. W kolejnych wiekach zaczęto chronić nadmiernie

Bardziej szczegółowo

ANKIETA GOSPODARSTWA AGROTURYSTYCZNEGO

ANKIETA GOSPODARSTWA AGROTURYSTYCZNEGO ANKIETA GOSPODARSTWA AGROTURYSTYCZNEGO I. Informacje podstawowe 1. Imię i nazwisko właściciela: 2. Nazwa gospodarstwa agroturystycznego: 3. Adres: ulica... nr... kod -... poczta:... powiat... tel.... tel.

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska

Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska. Janina Kawałczewska Odnawialne źródła energii a ochrona środowiska Janina Kawałczewska 1. Wykorzystanie OZE jako przeciwdziałanie zmianom klimatu. OZE jak przeciwwaga dla surowców energetycznych (nieodnawialne źródła energii),

Bardziej szczegółowo