Telematyka, szansa czy zagrożenie str. 6 n Klimatyzacja str. 14. Twój doradca w warsztacie. Czujniki. obrotów kół

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Telematyka, szansa czy zagrożenie str. 6 n Klimatyzacja str. 14. Twój doradca w warsztacie. Czujniki. obrotów kół"

Transkrypt

1 Świat Telematyka, szansa czy zagrożenie str. 6 n Klimatyzacja str. 14 motoryzacji Twój doradca w warsztacie NR INDEKSU ISSN /2013 marzec Technologie n Wyposażenie n Części zamienne n Urządzenia n Narzędzia n Rynek Wymiana wcale nie banalna Wymiana akumulatora uznawana jest za jedną z najłatwiejszych napraw. Przekonanie takie może się jednak srogo zemścić. str. 12 Z labolatorium na autostradę Czujniki obrotów kół Fot. Hella PETER ROTHENHÖFER, ZF Services Polska Na pierwszym planie stawiamy budowanie jak najlepszego serwisu posprzedażnego. Uważamy, że jest kwestia, od której zależy zadowolenie klientów. W niektórych firmach po tym jak część trafi do nabywcy serwis się kończy, a u nas odwrotnie właśnie się rozpoczyna. Wszystko po to, by wracał do nas klient, a nie część str. 4 Najbardziej wymagającym testem dla technologii Mobil 1 są wyścigi cyklu Grand Prix. Podczas każdego wyścigu na torze pracuje zespół specjalistów Mobil 1, który ocenia osiągi bolidów Vodafone McLaren Mercedes i pracuje nad poprawą ich wydajności. Analizę próbek oleju silnikowego pobranych bezpośrednio na torze można porównać do badania krwi. str. 18 Nieustannie rośnie w samochodach liczba układów elektronicznych wspierających kierowcę w prowadzeniu pojazdu i przez to mających się przyczyniać do poprawy bezpieczeństwa użytkowania auta. System przeciwdziałający blokowaniu kół przy hamowaniu znany jako ABS, który wcale nie tak dawno uchodził za wielkie osiągniecie techniki motoryzacyjnej, stał się już absolutnym standardem i obecnie bardzo często towarzyszy mu jeszcze kilka innych opatrywanych takimi skrótami jak ESP, ASR, TCS, ACC. Nie wnikając, który z tych układów do czego służy i jak funkcjonuje, zauważyć wypada, że wiele z nich, na czele z ABSem, nie jest w stanie działać bez informacji płynących z czujników obrotów znajdujących się przy każdym z kół jezdnych. Wystarczy przy tym, że zawiedzie tylko jeden z czujników, a wspomniane układy stają się bezużyteczne. Dla pełnego obrazu dodajmy jeszcze, że czujniki pracują w mało komfortowych warunkach, gdyż z natury rzeczy ulokowane są w miejscach, w których mają kontakt z wodą, solą i rozmaitymi zanieczyszczeniami podnoszonymi z jezdni kołami samochodu. Rzecz jasna wszystko to nie służy ich niezawodnemu działaniu. Wspomnieć jeszcze należy, że identyczne skutki jak awaria samego czujnika, powoduje uszkodzenie biegnącego do niego przewodu. A o to również nietrudno, z podobnych zresztą powodów. Wszystko to razem sprawia, że wiedza na temat czujników obrotów kół, a zwłaszcza ich diagnostyki, bywa w warsztatowej praktyce niezwykle przydatna. str. 8 MICHAŁ IZDEBSKI Castrol Prawidłowy dobór oleju do silnika to jedno z głównych wyzwań podczas eksploatacji samochodu. By nie popełnić błędu mogącego spowodować poważne konsekwencje trzeba zatem wiedzieć w jaki sposób olej dobrać i jakie w tym względzie są wymagania stawiane przez producenta samochodu czy silnika. str. 22 Beral marka mało znana str. 17 n Samopsuj na trzy litery str. 24

2 WIADOMOŚCI Świat Motoryzacji 3/2013 Huśtawka podatkowa Stary Franklin mawiał, że pewna jest tylko śmierć i podatki. Nie wiem, czy ten słynny bon mot ma zastosowanie w naszej ojczyźnie. Podatki, owszem, są, ale bez przerwy mutują, niczym wirus grypy. Obywatel może odnieść wrażenie, że twórcom naszej ordynacji podatkowej przyświeca jeden wzniosły cel: tak zaplątać i zagmatwać, żeby przeciętny podatnik był nieustannie skołowany i broń Boże do niczego się za bardzo nie przyzwyczajał. Znajomy próbował niedawno zapłacić podatek od dochodu za wynajem mieszkania, tak jak zwykł dotąd to czynić. Problem pojawił się wtedy, kiedy pani w urzędzie dowiedziała się, że znajomy jest w owym mieszkaniu zameldowany. Czyli pan tam nie mieszka zawyrokowała urzędniczka. No, w zasadzie nie odpowiedział nieco zbity z tropu znajomy. To niech pan idzie do urzędu zgodnego z miejscem zamieszkania poleciła radośnie pani w urzędzie. Zgodnie z przepisami, podatnik zobowiązany jest płacić tam, gdzie rzeczywiście mieszka dodała tytułem informacji. Znajomy, któremu nie bardzo chciało się gonić do innego urzędu, postanowił jednak zastosować fortel godny pana Zagłoby. No dobrze, mieszkam w tym mieszkaniu nadal, w najmniejszym pokoiku, za szafą wyznał. Tak? To dlaczego w umowie mowa jest o wynajęciu całego mieszkania, a nie jego części? zapytała z pani zza biurka, uśmiechając się sardonicznie. Po tej przygodzie znajomy miał niejasne wrażenie, że państwo wzdraga się przed wzięciem od niego pieniędzy i przez chwilę zastanawiał się, czy w ogóle robić państwu kłopot i zgłaszać do opodatkowania przychód z wynajmu mieszkania. Ostatecznie jednak wrodzony legalizm pozwolił przezwyciężyć tę pokusę. Podatkowa karuzela dotyka również branżę motoryzacyjną. Przykładem są choćby przepisy o odliczaniu VAT od samochodów osobowych ze słynnymi kratkami. Przedsiębiorcy słyszą, że już, już za chwilę kratek nie będzie, więc trzeba kupować teraz, zaraz, bo potem się nie odliczy. Następnie okazuje się, że stare przepisy zostają prolongowane o kolejny rok. Niestabilność systemu prawnego i podatkowego to jedna z największych barier w rozwoju przedsiębiorczości tę oczywistą prawdę powtarzają od lat rozmaite mądre gremia. Rządzący ze zrozumieniem kiwają głowami, ale i tak robią swoje, czyli bujają podatkową łajbą ile wlezie. Grzegorz Kacalski REFLEKTORY na Youtube Od niedawna na stronie Youtube na kanale n HELLA Polska (https://www.youtube.com/ user/hellapolska) można na własne oczy zobaczyć, jak ekstremalnym testom poddawane są reflektory robocze HELLA. Można tam również posłuchać opinii użytkowników tych lamp - wypowiadają się: kierownik floty, właściciel gospodarstwa rolnego, przedsiębiorca budowlany, szef magazynu firmy transportowej, pracownik zakładu oczyszczania miasta oraz przedstawiciel straży pożarnej. Udostępnione filmy pokazują jednocześnie szerokie spektrum zastosowań WIEŚCI z NGK reflektorów roboczych HELLA - począwszy od przyczep/naczep i pojazdów uprzywilejowanych, przez pojazdy komunalne, ciężkie maszyny rolnicze i ciągniki, po maszyny budowlane. HELLA ostatnio intensywnie promuje również swe oświetlenie wykonane w technologii LED, podkreślając, że ma ono znacznie dłuższą żywotność niż konwencjonalne oraz nie wymaga konserwacji. Tym samym sprawia, iż przestoje pojazdów związane z wymianą żarówek należą do przeszłości. Poza tym, ze względu na znacznie mniejsze zużycie energii, przyczynia się ono do redukcji zużycia paliwa i zmniejszenia emisji dwutlenku. Wszystko to szczególne znaczenie ma w przypadku flot samochodowych, albowiem istotnie rzutuje na koszt ich utrzymania i gotowość do pracy. Miniona zima jeszcze raz dowiodła, że diesle n muszą być wyposażone w niezawodne świece żarowe. Odpowiadając na to zapotrzebowanie firma NGK Spark Plug Europe wprowadziła na rynek wtórny dwie świece żarowe z systemem szybkiego żarzenia o nazwie Advanced Quick Glow System, które mogą być z powodzeniem wykorzystane przy serwisowaniu większości popularnych modeli Fiata, Volvo, Peugeota i Citroëna. I tak na życzenie Fiata firma NGK zaczęła oferować na rynku wtórnym świece Y9001AS, która są instalowane fabrycznie w silniku wysokoprężnym 1.3 Multijet Euro 5 wykorzystywanym w takich autach jak Fiat 500, Grande Punto oraz Doblo, Lancia Musa i Alfa Romeo MiTo. Świece te świetnie sprawdzać się będą także w Citroënie Nemo (1.3 HDi 75), Fordzie Ka (1.3, 55 kw) oraz Peugeocie Bipper (1.3, 55 kw). Drugą nową świecą żarową NGK na rynku wtórnym jest Y8008AS (lub: D-Power 74). Zapewnia ona niezawodny rozruch i szybkie osiąganie temperatury pracy ponad 40 modelom Volvo. Obie świece mają dużo cieńszy element grzejny niż świece standardowe i za sprawą systemu szybkiego żarzenia osiągają temperaturę pracy 1000 C w zaledwie 2 sekundy a następnie utrzymują ją, co w sumie gwarantuje niezawodny zapłon zimnego silnika nawet w najniższych temperaturach. Wspomnieć też trzeba, że firma NGK Spark Plug Europe co najmniej do 2018 roku będzie wyłącznym dostawcą świec żarowych na oryginalne wyposażenie do samochodów Mercedes-Benz. Początek tej współpracy datuje się na rok 2007, gdy do wybranych diesli Mercedesa zaczęły być fabrycznie instalowane świece NGK typu NHTC (New High Temperature Ceramic). Teraz umowa została rozszerzona na wszystkie silniki 4- i 6-cylindrowe. Świeca NHTC była pierwszą świecą z ceramicznym elementem grzejnym, która z sukcesem przyjęła się na oryginalnym wyposażeniu u producentów samochodów. Przyczyniły się do tego jej zalety: bardzo krótki czas osiągania temperatury pracy 1000 C - zaledwie 2 sekundy oraz zdolność dogrzewania przez ponad 10 minut i utrzymywania w tym czasie temperatury 1350 C. Dzięki tym cechom znacznie ułatwia ona spełnianie przez silniki coraz bardziej zaostrzanych norm EURO. Dlatego nie tylko Mercedes- Benz, ale także grupa Volkswagen oraz Mitsubishi stosują świece NHTC na oryginalnym wyposażeniu. 2 Świat Motoryzacji

3 Świat Motoryzacji 3/2013 WIADOMOŚCI 100 LAT prądnic W tym roku Bosch obchodzi stulecie wprowadzenia na rynek pierwszych prądnic do pojaz- n dów mechanicznych. Przewidziane początkowo wyłącznie do zasilania reflektorów, umożliwiły zastosowanie także innych urządzeń. Po lampach przyszły bowiem elektryczne rozruszniki (1914) i elektryczny napęd wycieraczek (1926). Obecnie produkowane alternatory będące następcami niegdyś stosowanych prądnic prądu stałego dostarczają energię elektryczną do wielu układów i urządzeń, bez których dzisiaj trudno już byłoby sobie wyobrazić samochód. Alternatory są coraz mniejsze, coraz bardziej wytrzymałe i wydajnie mówi Ulrich Kirschner z działu Bosch Starter Motors and Generators. - Podczas gdy pierwsze prądnice dawały prąd o wartości maksymalnie 4 amperów, najnowsza generacja alternatorów Bosch o nazwie Power Density Line przeznaczonych do samochodów osobowych zapewnia prąd od 130 do 250 amperów. Wspomnieć należy, że do roku 1913 Bosch produkował prawie wyłącznie układy zapłonowe. Ponieważ taka monokultura stanowiła spore ryzyko, a jednocześnie samochody potrzebowały także bezpiecznego i niezawodnego oświetlenia, Bosch dostrzegł w tym szansę dla siebie i w 1913 roku rozpoczął seryjną produkcję reflektorów o nazwie Bosch-Licht. Sprzedawane były one parami w pakiecie do indywidualnego montażu wraz z prądnicą, akumulatorem oraz regulatorem napięcia. Prądnica miała tylko jedno zadanie: dostarczyć prąd do akumulatora, z którego zasilane były lampy. Pierwszy system oświetlenia otworzył firmie Bosch drogę do rozwoju i sprawił, że stała się ona wiodącym producentem części i wyposażenia samochodowego. Oczywiście prądnice (a następnie alternatory) były nieustannie doskonalone, gdyż inaczej, aby dostarczyć odpowiednią ilość prądu dla wszystkich urządzeń elektrycznych wykorzystywanych we współczesnych samochodach, musiałyby ważyć tyle co małe auto. Dodajmy jeszcze, że oprócz kompleksowego programu alternatorów dla samochodów osobowych i użytkowych, Bosch oferuje wiele innych urządzeń elektrycznych: od małych napędów do regulacji foteli i zamykania szyb, aż po wydajne silniki elektryczne do samochodów hybrydowych i elektrycznych, które z jednej strony produkują prąd, ale także są źródłem siły napędowej. Napędy elektryczne także w przyszłości będą podnosić efektywność i komfort samochodów mówi Ulrich Kirschner. Świat Motoryzacji 3

4 FIRMY Świat Motoryzacji 3/2013 Wracać ma klient, a nie część Jak polski rynek postrzegany jest przez Niemca szefującego polskiemu przedstawicielstwu niemieckiego koncernu? Szczerze mówiąc, różnice między rynkiem polskim a niemieckim są mniejsze, niż by się to mogło wydawać, choć istnieją zjawiska, którym mimo kilkuletniej pracy w Polsce nie mogę się nadziwić. Np. w Niemczech dystrybutorzy części oferują w poszczególnych segmentach produktowych najwyżej trzy marki: jedną z grupy premium, drugą ze średniej półki jakościowej i trzecią tzw. budżetową. Tymczasem w Polsce firmy handlowe mają w ofercie po kilkanaście marek. Zawsze mnie zastanawiał sens takiej polityki, bo przecież im więcej marek w ofercie, tym większe koszty. Kiedy pytałem o to naszych polskich dystrybutorów, odpowiadali, że woleliby mieć mniej marek, ale muszą mieć tyle co konkurenci. Przypuszczam, że to samo powiedzieliby właśnie ci konkurenci. Sytuacja jest tym bardziej niezrozumiała, że większość z tych marek to produkty pochodzące często z tych samych fabryk, tyle że sprzedawane w różnych pudełkach pod różnymi brandami. Z PETEREM ROTHENHÖFEREM, dyrektorem ZF Services Polska rozmawiają Grzegorz Kacalski i Krzysztof Rybarski Nam tłumaczono, że dystrybutor musi dysponować pełnym spektrum dostawców, bo wielu warsztatowców jest uprzedzona do jakiejś marki i za nic nie kupi produktów firmy A, tylko wybierze produkt firmy B, mimo że obydwa są z tej samej półki jakościowej. I jeśli dystrybutor nie będzie miał w ofercie produktów wielu marek, to automatycznie będzie tracił udział w rynku. Być może przekonania mechaników jakoś na to wszystko wpływają. Ale to z kolei pokazuje, że w świadomości klientów panuje pewne zamieszanie i potrzebne jest dotarcie do warsztatów z wiedzą na temat produktów OE. Zresztą podobnie jest w Niemczech. Kiedy podczas jednego ze szkoleń zapytaliśmy uczestników, kto tak naprawdę jest dostawcą pierwszomontażowym, mechanicy wymieniali po kilkanaście marek, mimo że tak naprawdę w tym konkretnym segmencie jest tylko dwóch producentów OE. Co obecnie jest priorytetem w działalności ZF Services na polskim rynku? Przede wszystkim skupiamy się na budowaniu jak najlepszego serwisu. Uważamy, że jest to najważniejsza kwestia, od której zależy zadowolenie klientów. W niektórych firmach po tym jak część trafi do klienta, serwis się kończy, a u nas odwrotnie właśnie się rozpoczyna. Tu chciałbym opowiedzieć anegdotkę o standardach obsługi, tyle że z branży obuwniczej. Otóż nie dawno w jednej galerii handlowych kupiłem buty. Byłem bardzo zadowolony z obsługi przy zakupie, ponieważ sympatyczna sprzedawczyni poświęciła mi dobre pół godziny. Problem pojawił się kilka tygodni później, gdy w bucie odlazła zelówka. Kiedy przyszedłem do sklepu z reklamacją, okazało się, że uprzejmość się skończyła i nikt już nie chciał mi pomóc, a problem wadliwych butów okazał się być wyłącznie moim problemem. Otóż dla nas najważniejsze jest, by ewentualne kłopoty z częścią nie były kłopotami naszego klienta. Nabywca musi się czuć bezpiecznie i wiedzieć, że nasza firma nie zostawi go z problemem samego. Oczywiście elementem tej pewności jest również jakość naszych wyrobów. Jako producent pierwszomontażowy dostarczamy kompletne systemy, dzięki czemu nasze części spełniają w stu procentach wymagania wytwórców samochodów i należycie współpracują z pozostałymi elementami. Krótko mówiąc zależy nam na tym, by wracał do nas klient, a nie część. Dla klientów istotna jest też pomoc techniczna, bo ważne jest nie tylko, by część była dobrej jakości, ale jeszcze trzeba wiedzieć, jak ją prawidłowo zamontować. Temu właśnie ma służyć koncepcja naszej sieci Original SACHS Service. W ten sposób może- 4 Świat Motoryzacji

5 Świat Motoryzacji 3/2013 FIRMY my na bieżąco dostarczać warsztatom informacje techniczne, co zapewnia wysoki poziom świadczenia usług. Jest to tym bardziej istotne, że motoryzacja cały czas się rozwija, pojawiają się nowe modele samochodów wyposażone w nowe rozwiązania techniczne. Mechanicy mają też możliwość błyskawicznego uzyskania informacji przez telefon. Sieć OSS zrzesza obecnie ponad 760 warsztatów i cały czas się rozwija. Chcemy, by w ciągu najbliższych dwóch lat ich liczba wzrosła do dwóch tysięcy. Znakomitą okazją do pogłębienia wiedzy technicznej będzie również udział w organizowanej przez nas akcji SACHS Roadshow, która w tym roku po raz pierwszy zawita do Polski. Z jakim zainteresowaniem spotkała się ta akcja? W ciągu zaledwie 7 tygodni zgłosiło się do nas aż 11 tysięcy warsztatów. To pokazuje, że zainteresowanie jest olbrzymie i że nasza inicjatywa znakomicie odpowiada na potrzeby warsztatów. Udział w SACHS Roadshow to okazja do zyskania konkretnych umiejętności. Uczestnicy będą uczyli się diagnozować usterki układów zawieszenia, amortyzatorów i układów przeniesienia napędu oraz w praktyce poznają zasady prawidłowego montażu poszczególnych części. Oprócz tego warsztatowcy dowiedzą się, jak rozmawiać z klientami, żeby ich przekonać do tego, że warto przeprowadzać naprawy kompleksowo z użyciem części jakości OE. Jestem przekonany, że akcja będzie wielkim sukcesem również w Polsce. Chcę przy tym podkreślić, że SACHS Roadshow to dopiero początek naszej ofensywy technicznej. Szkoleń będzie coraz więcej. Coraz liczniejszy będzie również nasz personel techniczny, z którego pomocy będą mogły korzystać warsztaty. Chcielibyśmy zapytać, czy trudna sytuacja gospodarcza nie ograniczyła popytu na produkty z grupy premium. Z moich obserwacji wynika, że najbardziej ucierpieli dostawcy produktów ze środkowej półki jakościowej. Klienci, którzy przywiązują wagę do jakości, nadal kupują części OE. Z kolei ci, dla których ważniejsze jest kryterium cenowe, przesunęli swoje zainteresowanie w stronę tzw. marek budżetowych, czyli tych najtańszych. Należy z tego wnosić, że wyniki ZF Services są niezłe? Możemy się pochwalić, że bardzo dobrze zamknęliśmy rok Zyskaliśmy czterech nowych dystrybutorów, nie zmniejszając obrotów u dotychczasowych. Oznacza to, że zwiększyliśmy udział w polskim rynku. Również początek tego roku przyniósł dobre wyniki. Myślę, że naszą pozycję ugruntuje akcja SACHS Roadshow. Będziemy dążyć do tego, żeby w poszczególnych segmentach produktowych stać się na polskim rynku numerem jeden. Dzięki temu, że inwestujemy w szkolenia warsztatowców, mechanicy kojarzą marki należące do ZF z kompetencjami i jakością OE, co wpływa na zwiększenie sprzedaży. Warto przy tym powiedzieć, że Polska już teraz jest dla ZF Services drugim rynkiem po macierzystych Niemczech, wyprzedzając pod względem poziomu sprzedaży Wielką Brytanię. A jakie są pańskie przewidywania co do rozwoju całego polskiego aftermarketu? Polski rynek powoli dojrzewa i stabilizuje się. Nie spodziewałbym się więc wzrostów kilkunastoprocentowych. Przypuszczam, że w ciągu następnych 10 lat będziemy mieli do czynienia ze wzrostami kilkuprocentowymi, co i tak w skali Europy będzie znaczącym osiągnięciem. A co do ogólnej sytuacji, jestem optymistą. Myślę, że niedługo doczekamy się poprawienia koniunktury. Dziękujemy z rozmowę. t SACHS Roadshow 2013: Lotnisko w Kamieniu Śląskim Tor Poznań, Akademia Bezpiecznej Jazdy Toruń, Tor Wyścigów Konnych na Służewcu w Warszawie. Rejestracja chętnych do wzięcia udziału w SACHS Roadshow 2013 potrwa do 15 kwietnia i można jej dokonać na stronie internetowej lub za pośrednictwem tradycyjnej poczty z wykorzystaniem kart zgłoszeniowych dostępnych u dystrybutorów uczestniczących w akcji: Inter Cars, Inter Team, Fota, Autos, Auto Partner, Opoltrans, Gordon oraz Moto-Profil. Świat Motoryzacji 5

6 TECHNIKA Świat Motoryzacji 3/2013 Telematyka szansa czy zagrożenie? Internet nieuchronnie wkracza do kolejnych urządzeń codziennego użytku. Początkowo łączyły się ze sobą tylko komputery, obecnie można mieć internet także w telefonie komórkowym, w najbliższych latach zaś trafić powinien na dużą skalę także do samochodów już pojawia się w najnowszych modelach klasy premium. Zdolność nawiązywania przez samochody łączności satelitarnej oraz wysyłania i odbierania informacji to telematyka. Jak każde nowe rozwiązanie, telematyka bez odpowiednich regulacji prawnych może stać się zarówno narzędziem niezwykle przydatnym dla kierowców, jak też służyć nadmiernemu czyszczeniu kieszeni właścicieli pojazdów. Z telematyki wielu użytkowników samochodów korzysta już dziś przykładem najzwyklejsza nawigacja samochodowa, która nie budzi żadnej sensacji. W przyszłości z pewnością znajdzie zupełnie nowe zastosowania, na przykład takie jak informowanie się nawzajem samochodów o dostępności miejsca do parkowania (jeden kierowca wyjeżdża drugi dowiaduje się o tym, że na danej ulicy zwolniło się miejsce). Względną nowością są w tej chwili systemy samoczynnie powiadamiające służby ratunkowe o wypadku (ecall od emergency Call). Na razie coś takiego funkcjonuje np. w Subaru pod nazwą ISR. Nikt nie kwestionuje przydatności owego rozwiązania, wszak może ono uratować ludzkie życie. Całkowitą nowość stanowi natomiast bcall (od breakdown Call, czyli wezwanie w sprawie awarii). Rozwiązanie to polega na tym, że dzięki telematyce, nowoczesny samochód może o błędach zapisanych w instalacji autodiagnostycznej OBD poinformować nie tylko właściciela, ale także producenta. Co więcej, producent może zdalnie sczytać wszelkie dane z komputera pojazdu oraz skasować zapisane błędy lub dokonać aktualizacji oprogramowania, również wtedy, kiedy samochód nie jest używany. Do tej pory było to możliwe tylko za pomocą komunikacji przewodowej lub ewentualnie interfejsu Bluetooth, którego zasięg jest bardzo ograniczony. Na pierwszy rzut oka wygląda to świetnie: nie trzeba będzie jeździć do mechanika z każdym błędem, wszystko zostanie załatwione na odległość. Niestety, koncerny samochodowe są niezwykle sprytne: w przypadku wykrycia awarii lub jej prawdopodobieństwa (np. niskiego poziomu oleju, przejścia auta w tryb awaryjny) telematyka będzie kierować użytkowników pojazdów wyłącznie do serwisów autoryzowanych. Nietrudno wyobrazić sobie sytuację, że kierowca otrzyma nagle wiadomość Awaria, jedź do ASO w miejscowości X, podczas gdy w bezpośredniej bliskości będzie miał warsztat niezależny, z którego wolałby skorzystać. Ale system może na to nie pozwolić tylko wybrany przez producenta auta serwis będzie miał stosowną informację o rodzaju awarii. To zagrożenie dla zasad wolnej konkurencji twierdzi Alfred Franke, prezes SDCM Może stanowić zarazem narzędzie szantażu dealerów przez koncerny samochodowe: jeśli nie dostosujesz się do naszych procedur, nie będziemy wysyłać do ciebie klientów. Dlatego nieodzowne są działania legislacyjne, które zapewnią, że systemy operacyjne samochodów będą systemami otwartymi. Takimi do których dostęp będzie miał podmiot niezależnego rynku dysponujący urządzeniem łączności bezprzewodowej i odpowiednim oprogramowaniem. Obecnie systemy te mają charakter zamknięty, tj. dostęp do informacji ma tylko koncern samochodowy. Ogranicza to użytkownikom pojazdów wolność wyboru, a nie sposób pogodzić się, żeby samochód zmuszał kierowcę do korzystania z usług konkretnego serwisu. Tak jak marynarka, od której odpruł się guzik, nie może zmuszać jej właściciela do wyprawy do konkretnego krawca. Trzeba też mieć na uwadze, że dzięki otwartym systemom operacyjnym samochodów, każdy kierowca będzie mógł w przyszłości instalować w swoim samochodzie takie aplikacje, jakie sobie zażyczy, a nie tylko takie, jakie za słoną opłatą udostępni mu koncern samochodowy. O wolność dostępu do systemów operacyjnych samochodów zabiega AFCAR, koalicja wielu organizacji. Wspierana jest ona przez europejską organizację zrzeszającą dealerów samochodów CECRA oraz stowarzyszenie FIGIEFA, a w Polsce Stowarzyszenie Dystrybutorów Części Motoryzacyjnych. Pierwsze sukcesy zostały już osiągnięte: Parlament Europejski zasugerował Komisji Europejskiej konieczność otwarcia systemów operacyjnych samochodów. Niestety, to tylko początek długiej drogi. Projekt trafił do konsultacji wewnętrznych, podczas których wszystkie zainteresowane strony mają przedstawić swoje racje. Organizacje zrzeszające operatorów motoryzacyjnego aftermarketu dołożą wszelkich starań, żeby telematyka służyła rzeczywiście kierowcom, nie zaś drenowaniu ich kieszeni. t 6 Świat Motoryzacji

7

8 WARSZTAT Świat Motoryzacji 3/2013 Czujniki obrotów kół Ma je większość samochodów. W każdym z tych aut są cztery. Pracują w mało sprzyjających warunkach. Zależy od nich działanie systemów mających wielki wpływ na bezpieczeństwo jazdy. Warto więc wiedzieć jak przeprowadzić ich diagnostykę. Nieustannie rośnie w samochodach liczba układów elektronicznych wspierających kierowcę w prowadzeniu pojazdu i przez to mających się przyczyniać do poprawy bezpieczeństwa użytkowania auta. System przeciwdziałający blokowaniu kół przy hamowaniu znany jako ABS, który wcale nie tak dawno uchodził za wielkie osiągniecie techniki motoryzacyjnej, stał się już absolutnym standardem i obecnie bardzo często towarzyszy mu jeszcze kilka innych opatrywanych takimi skrótami jak ESP, ASR, TCS, ACC. Nie wnikając, który z tych układów do czego służy i jak funkcjonuje, zauważyć wypada, że wiele z nich, na czele z ABS-em, nie jest w stanie działać bez informacji płynących z czujników obrotów znajdujących się przy każdym z kół jezdnych. Wystarczy przy tym, że zawiedzie tylko jeden z czujników, a wspomniane układy stają się bezużyteczne. Dla pełnego obrazu dodajmy jeszcze, że czujniki pracują w mało komfortowych warunkach, gdyż z natury rzeczy ulokowane są w miejscach, w których mają kontakt z woda, solą i rozmaitymi zanieczyszczeniami podnoszonymi z jezdni kołami samochodu. Rzecz jasna wszystko to nie służy ich niezawodnemu działaniu. Zauważyć jeszcze należy, że identyczne skutki jak awaria samego czujnika, powoduje uszkodzenie biegnącego do niego przewodu. A o to również nietrudno, z podobnych zresztą powodów. Wszystko to razem sprawia, że wiedza na temat czujników obrotów kół, a zwłaszcza ich diagnostyki, bywa w warsztatowej praktyce niezwykle przydatna. Oto więc uwagi na ten temat pochodzące z publikacji Czujniki obrotów kół w pojeździe mechanicznym. Działanie, diagnoza, wyszukiwanie błędów wydanej przez znaną firmę Hella, która w swej ofercie ma zarówno szeroką gamę rozmaitych czujników, jak i urządzenia diagnostyczne. Konstrukcja i działanie Czujniki obrotów kół ze względu na ich działanie dzielone są na aktywne i pasywne. W praktyce warsztatowej przyjęło się kwalifikować je do tych grup w następujący sposób: t jeśli czujnik aktywowany jest dzięki przyłożeniu napięcia zasilania i dopiero wtedy generuje sygnał wyjściowy, określany jest jako aktywny ; t jeśli czujnik pracuje bez dodatkowego napięcia zasilania, określany jest jako pasywny. C Czujnik pasywny. X Czujnik aktywny. Pasywne Pasywne czujniki obrotów współpracują z tarczą impulsową (pierścieniem zębatym, zębatką) połączoną z piastą koła lub tkwiącą na przegubie półosi napędowej. Ich centralnym elementem jest rdzeń otoczony uzwojeniem. Znajduje się w nich także magnes stały, którego pole sięga do tarczy. Ruch obrotowy tarczy i związane z tym przemieszczanie się przed czujnikiem jej ząbków i przerw między ząbkami powoduje zmiany pola magnetycznego w rdzeniu, a tym samym i w uzwojeniu. Skutkiem tego jest indukowanie się w uzwojeniu zmiennego napięcia (rys. 1). Jego przebieg (częstotliwość, 1 amplitudy) pozostaje w określonym stosunku do liczby obrotów tarczy, a zatem i koła jezdnego. Indukcyjne czujniki pasywne nie potrzebują zatem oddzielnego zasilania napięciem ze strony sterownika. 2 Ponieważ zakres sygnału dla jego identyfikacji definiowany jest przez sterownik, wysokość amplitudy musi oscylować w określonym zakresie. Zależy on m.in. od odstępu (A) pomiędzy czujnikiem a tarczą impulsową (rys. 2), który narzucany jest konstrukcyjnie. Aktywne Czujniki aktywne są dla odmiany czujnikami ze zintegrowaną elektroniką zasilaną napięciem zdefiniowanym przez sterownik ABS. Jako tarcza impulsowa może na przykład służyć magnetyczny pierścień wielobiegunowy (rys. 3) stanowiący część pierścienia uszczelniającego łożyska koła. 8 Świat Motoryzacji

9 Świat Motoryzacji 3/2013 WARSZTAT 3 Przy obrocie pierścienia magnetycznego elementy półprzewodnikowe znajdujące się w czujniku identyfikują zmieniające się pole magnetyczne. Powstaje sinusoidalny sygnał, który następnie elektronika czujnika przekształca w sygnał cyfrowy (rys. 4), po czym jest on przesyłany do sterownika metodą modulacji szerokości impulsu. 4 Czujnik ze sterownikiem połączony jest przewodem o dwóch żyłach. Jedną, zasilającą czujnik napięciem przekazywany jest jednocześnie sygnał z czujnika. Druga służy jako masa. Współcześnie stosowane czujniki wykorzystują zjawisko Halla, dzięki czemu cechują się większą czułością na zmiany pola magnetycznego. Pozwala to zwiększyć szczelinę miedzy czujnikiem i pierścieniem magnetycznym. Jeśli w samochodzie zamiast wielobiegunowego pierścienia magnetycznego użyta została metalowa tarcza impulsowa, to wraz z nią stosowany jest aktywny czujnik z magnesem. Gdy tarcza się obraca, dochodzi do zmian pola magnetycznego wytwarzanego przez magnes, które są wychwytywane przez czujnik. Przetwarzanie sygnału i jego wysyłka realizowane są w identyczny sposób jak w opisanym już czujniku współpracującym z pierścieniem magnetycznym. W czym lepsze W porównaniu z czujnikami pasywnymi aktywne mają następujące zalety: t zaczynają przekazywać prawidłowy sygnał przy znacznie mniejszej prędkości, bo już przy 0,1 km/h, co na przykład dla systemów kontroli trakcji (ASR) ma olbrzymie znaczenie; t czujniki wykorzystujące zjawisko Halla są w stanie rozpoznać czy pojazd porusza się do przodu czy do tyłu; t są mniejsze i lżejsze; t ponieważ nie wymagają tarczy impulsowej w postaci pierścienia zębatego upraszcza to produkcję przegubów napędowych; t są mniej wrażliwe na zakłócenia elektromagnetyczne; t zmiany szczeliny miedzy czujnikiem a pierścieniem magnetycznym nie mają wpływu na działanie czujnika; t okazują się znacznie odporniejsze na wibracje i wahania temperatury. Skutki i przyczyny Bez względu na rodzaj użytych w danym aucie czujników awaria choćby jednego powoduje: t zapalenie się kontrolki ABS; t zapisanie odpowiedniego kodu błędu w pamięci sterownika; t blokowanie się kół przy gwałtownym hamowaniu; t niesprawność kolejnych systemów. Przyczyną awarii, a mówiąc precyzyjniej powodem braku sygnału lub powodem sygnału niewłaściwego, może zaś być: t przerwanie przewodu dochodzącego do czujnika; t zwarcia wewnętrzne w czujniku; t uszkodzenie zewnętrzne czujnika; t silne zabrudzenie czujnika; t zwiększony luz łożysk koła; t uszkodzenia tarczy impulsowej. By z kolei ustalić jaki jest konkretnie powód złego działania czujnika należy: t odczytać błędy, jakie zapisały się w pamięci sterownika; t sprawdzić napięcie zasilające i sygnały generowane przez czujnik posługując się multimetrem i oscyloskopem; t dokonać kontroli wzrokowej okablowania i elementów mechanicznych. W dalszej części tekstu skoncentrujemy się już wyłącznie na czujnikach aktywnych. A to dlatego, że ze względu na ich zalety to właśnie one, począwszy od roku 1988, przeważnie wybierane są przez producentów samochodów. Niemniej większość uwag dotyczy zarówno czujników aktywnych jak i pasywnych. Możliwości diagnozy Nawet jeśli podejrzewamy, że przyczyną zapalenia się na desce rozdzielczej lampki ostrzegawczej informującej o awarii układu ABS jest awaria konkretnego czujnika obrotów koła, to do dobrej praktyki warsztatowej należy założenie sobie, iż doszło do bliżej niesprecyzowanej niesprawności układu ABS (ASR, ESP). Jej przyczyn możemy poszukiwać na kilka sposobów przy użyciu: t testera diagnostycznego wykorzystujemy go do odczytu błędów zapisanych w pamięci sterownika, oceny parametrów, porównania liczby obrotów kół na stanowisku kontroli hamulców; t multimetra wykorzystujemy jego woltomierz w celu sprawdzenia napięcia zasilania. Omomierza nie należy stosować, ponieważ przez pomiar oporności może zostać zniszczona elektronika czujnika; t oscyloskopu za jego pomocą obrazujemy sygnał generowany przez czujnik w celu oceny przebiegu sygnału. W tym miejscu przypomnieć wypada ogólnie znane, aczkolwiek zbyt często ignorowane, warunki przeprowadzenia prawidłowej diagnozy. Są to: t dostęp do odpowiednich danych technicznych; t dysponowanie odpowiednim testerem diagnostycznym, multimetrem, oscyloskopem; t znajomość odpowiednich procedur przez mechanika przeprowadzającą diagnozę oraz jego wiedza na temat działania czujników i systemów, z którymi one współpracują. v Świat Motoryzacji 9

10 WARSZTAT Świat Motoryzacji 3/2013 Należy zauważyć, że nie wszystkie urządzenia diagnostyczne podają opis wyjaśniający, co dany kod oznacza. 5.Zapoznanie się z dodatkowymi informacjami Urządzenie diagnostyczne może podać również wskazówki dotyczące potencjalnej przyczyny błędu. Należy mieć na uwadze, że kod błędu niekoniecznie wskazuje, że dany podzespół rzeczywiście uległ defektowi, być może tylko źle działa z niezależnych od niego powodów. Przed przystąpieniem do wyv Ujmując to wszystko innymi słowami można powiedzieć, że przy poszukiwaniu przyczyn niesprawności, szczególnie zaś w przypadku całych systemów samochodu, trzeba czegoś więcej niż tylko najlepszych nawet urządzeń pomiarowych i diagnostycznych. Dodajmy tu od razu, że działanie metodą wymiany kolejnych komponentów systemu też nie jest dobrym rozwiązaniem. Po pierwsze wcale nie musi przynieść oczekiwanego sukcesu, po wtóre właściciel pojazdu prawie na pewno będzie miał uzasadnione pretensje, że niepotrzebnie wymieniamy całkowicie sprawne części. Na konkretnym przykładzie Przejdźmy teraz do konkretnego przypadku wziętego z praktyki warsztatowej, gdyż na takim przykładzie najlepiej będzie przedstawić jak powinna zostać przeprowadzona diagnostyka aktywnego czujnika obrotów koła. zostać potraktowane przez sterownik jako błędne ze wszystkimi tego konsekwencjami. 2. Kontrola wzrokowa Zaczynamy ją od tak banalnych wydawałoby się czynności jak sprawdzenie rozmiaru opon, ciśnienia w nich oraz stopnia zużycia. Od tych czynników zależy bowiem obwód koła, od którego zależy z kolei z jaką prędkością koło się obraca. Sprawdzamy również luz łożysk koła, poziom płynu hamulcowego oraz stan klocków hamulcowych. Na koniec kontrolujemy wtyczki czujników (czy nie są uszkodzone, czy zapewniają dobre połączenie elektryczne) oraz ich okablowanie (uszkodzenia, przebieg przewodów). 3. Użycie testera diagnostycznego W większości samochodów tester podłączamy do standardowego, 16-pinowego gniazda OBD. Tylko w starszych pojazdach wyposażonych w inne gniazdo diagnostyczne może zaistnieć konieczność zastosowania odpowiedniego adaptera. W zależności od testera diagnostycznego, jakim dysponujemy dodatkowo może być niezbędny wybór wariantu systemu. Jeśli nie jesteśmy w stanie jednoznaczne określić wariantu, można - bez obawy o uszkodzenie danego sterownika - przeprowadzić po kolei próby diagnostyki dla wszystkich podawanych przez urządzenie wariantów systemu. Tylko sterownik niezawodnie zidentyfikowany przez urządzenia diagnostyczne nawiąże komunikację. Oto w warsztacie zjawia się klient, który zgłasza, że w jego aucie przestał działać system przeciwdziałający blokowaniu hamulców, zaś potwierdzeniem jego słów jest stale paląca się kontrolka ABS. Pierwszym co wówczas powinniśmy zrobić jest wykonanie kilku czynności wstępnych będących przygotowaniem do zasadniczej diagnostyki. W tym celu należy: t ustalić (m.in. na podstawie danych z dowodu rejestracyjnego) z jakim konkretnie modelem i typem pojazdu mamy do czynienia; t skontrolować napięcie akumulatora, gdyż kiepskie zasilanie może prowadzić do awarii systemu, do błędnych pomiarów lub do zbyt dużych spadków napięcia. t sprawdzić bezpieczniki, szczególnie zaś te które mogą mieć jakikolwiek związek (także pośredni) z działaniem systemu systemu ABS. Teraz już można przejść do zasadniczej diagnostyki, następnie naprawy, a na koniec kontroli czy wszystko już działa tak, jak działać powinno. Cała ta procedura, wykonana zgodnie ze wszelkimi regułami, składa się z tuzina kroków. 1. Kontrola działania hamulców W tym celu najlepiej przeprowadzić stosowne próby na rolkowym stanowisku kontrolnym. Już przy przy lekkim hamowaniu można wtedy stwierdzić ewentualne niedomagania w pracy hamulców. Dla przykładu zwichrowanie tarczy hamulcowej przy jednym z kół prowadzi do tego, że przy hamowaniu kręci się ono z inną prędkością. Tym samym, choć czujnik wysyła wówczas do sterownika prawdziwe informacje, mogą one Następnie na ekranie urządzenia dokonujemy całej serii wyborów (opis dotyczy testera Mega Macs, w przypadku innych urządzeń może wyglądać inaczej). t Wybieramy program, z którego będziemy korzystać. t Wybieramy markę pojazdu. t Wybieramy rodzaj paliwa. t Wybieramy model i typ pojazdu. t Wybieramy funkcję, z której będziemy korzystać. t Wybieramy układ (system), który chcemy diagnozować. t Uruchamiamy diagnozowanie błędów. By nie doszło do zakłóceń w komunikacji testera ze sterownikiem, akumulator pojazdu musi być prawidłowo (pewnie) podłączony i mieć wystarczające napięcie. Na ilustracji widać informację, że zweryfikowane przez sterownik napięcie akumulatora wynosi 12,69 V. Zbyt niskie może świadczyć o niedomaganiach okablowania lub niesprawności akumulatora. 4. Odczytanie błędów W omawianym tu przypadku w pamięci sterownika zapisał się tylko jeden błąd o kodzie Wyświetlana poniżej informacja (z pewnością ułatwiająca pracę mechanikowi) wskazuje, że źle działa czujnik obrotów znajdujący się z tyłu po lewej stronie pojazdu. 10 Świat Motoryzacji

11 Świat Motoryzacji 3/2013 WARSZTAT Uwaga! Jeśli przebieg sygnału nie wykazuje nieregularności, należy wykasować błąd, a następnie z podłączonym urządzeniem diagnostycznym wykonać jazdę próbną. W jej trakcie na bieżąco analizujemy przebieg sygnału podawanego przez czujnik podejrzewany o wadliwe działanie. 7. Sprawdzenie napięcia zasilającego Zaleca się przeprowadzić pomiar napięcia bezpośrednio na wtyczce czujnika, gdyż w ten sposób sprawdzamy cały przewód biegnący od sterownika do czujnika. Uwaga! Jeśli konstrukcja wtyczki uniemożliwia przeprowadzenie takiego pomiaru, można ze starego czujnika sporządzić adapter, dzięki któremu pomiar nie będzie już sprawiał kłopotów. 8. Kontrola czujnika i pierścienia impulsowego W tym celu wymontowujemy czujnik, po czym sprawdzamy czy nie nosi on śladów uszkodzeń. miany podzespołu warto zatem zapoznać się z podawanymi wskazówkami i dopiero wtedy podejmować decyzję o dalszym toku postępowania. 6. Analiza mierzonych wartości Do oceny działania danego czujnika pomocne może być wyświetlenie rzeczywistych wartości przez niego mierzonych. Na ilustracji wyraźnie widać błędny przebieg sygnału podawanego przez czujnik tylnego lewego koła w stosunku do sygnału podawanego przez czujnik prawego tylnego koła. Widoczne nieregularności w przebiegu sygnału wskazują, że czujnik działa wadliwie. Kontrolujemy również stan pierścienia impulsowego. W opisywanym przypadku stwierdzono uszkodzenie przewodu czujnika. Przerwanie jego żyły zasilania - spowodowane uszkodzeniem mechanicznym powodowało przerwy w zasilaniu czujnika. 9. Wymiana czujnika t Przed zamontowaniem nowego czujnika należy przeczyścić (szczotką drucianą, a następnie papierem ściernym) miejsce, w którym jest mocowany. t Śrubę mocującą czujnik należy dokręcić momentem zalecanym przez producenta samochodu. t Zwracamy uwagę, by przewód czujnika został prawidłowo poprowadzony i odpowiednio zamocowany. 10. Skasowanie błędów w pamięci sterownika Kasujemy błąd dotyczący wadliwego czujnika. Uwaga! Procedury diagnostyczne sterownika mogą wykryć dodatkowe błędy. Błędy te muszą zostać skasowane przed jazda próbną. 11. Jazda próbna W celu sprawdzenia sygnału właśnie zamontowanego czujnika przeprowadzamy jazdę próbną z podłączonym urządzeniem diagnostycznym. Na ekranie urządzenia sprawdzamy czy wartości sygnału i ich przebieg są prawidłowe. 12. Kontrola końcowa Po jeździe próbnej ponownie sprawdzamy pamięć błędów sterownika ABS. Nie powinno w niej już być żadnych zapisów. Przy okazji warto przeprowadzić kontrolę innych sterowników i skasować ich błędy. Na koniec należy jeszcze poczynić zastrzeżenie, że podczas wszystkich czynności diagnostycznych należy przestrzegać zaleceń producenta pojazdu. Jeśli więc przewiduje on dodatkowe metody kontrolne to należy to koniecznie uwzględnić. Trzeba również zdawać sobie sprawę, że w przedstawionej tu procedurze wykorzystany został tester diagnostyczny Mega Macs, więc ilustracje z widokami ekranowymi dotyczą tego urządzenia, w dodatku, jak łatwo zauważyć, z włączonym językiem angielskim, a nie polskim. W przypadku innych urządzeń pojawią się oczywiście różnice, niemniej sposób postępowania pozostanie taki sam. t Świat Motoryzacji 11

12 WARSZTAT Świat Motoryzacji 3/2013 Charakterystyczny znak projektu exponentia towarzyszy nam już kolejny raz tradycyjnie pojawiając się przy tekstach, które powstały na podstawie materiałów wykorzystywanych podczas tego programu szkoleń. Oto kolejne dwa takie teksty. Wyjaśnijmy tu od razu, że nie są one zapisem tego, co jest mówione podczas zajęć czy ich konspektem. Ich zadaniem jest jedynie pokazać, jakiego rodzaju problemy są poruszane podczas szkoleń. Dla porządku przypomnijmy jeszcze że exponentia to wspólne przedsięwzięcie siedmiu firm: Gates, Johnson Controls, MS Motor Service International (Kolbenschmidt Pierburg), SKF, Tenneco (Monroe, Walker), TRW i Valeo, zaś stroną organizacyjną szkoleń i ich przeprowadzaniem zajmuje się firma CCSiD Szewczyk. Wymiana wcale nie banalna Wymiana zużytego akumulatora przez wielu mechaników uznawana jest za jedną z najłatwiejszych napraw jakie im są zlecane. Przekonanie takie może się jednak na nich zemścić. Technika samochodowa cały czas idzie do przodu, niekiedy paradoksalnie powodując, że banalnie proste niegdyś naprawy, obecnie takimi już wcale być nie muszą. Można tu jako przykłady podać wymianę klocków w hamulcach uruchamianych elektrycznie czy wymianę felgi w aucie z systemem monitorowania ciśnienia w ogumieniu. Jak świadczy poniższa historia za przykład może też służyć wymiana akumulatora. Coraz gorzej zapala Oto w pewnym niezależnym warsztacie pojawił się klient z nowym modelem samochodu skarżąc się, że poranny rozruch auta przebiega ostatnio coraz oporniej, choć w ciągu dnia pojazd zapala w zasadzie bez problemów. Ponieważ był to akurat okres, gdy nocą temperatura spadała dość znacznie poniżej zera, mechanikowi przyszło od razu do głowy, że coś złego zaczyna dziać się z akumulatorem. Z drugiej strony nie bardzo chciało mu się wierzyć, by bateria w aucie liczącym sobie kilkanaście miesięcy odmawiała już posłuszeństwa. Szybka próba przeprowadzona przy użyciu testera do akumulatorów potwierdziła jednak, że bateria straciła dużą część swej nominalnej pojemności i nadaje się do wymiany. Poinformowany o tym właściciel pojazdu, mając w perspektywie, iż być może już następnego ranka auta nie uda się uruchomić, zgodził się na montaż nowej mrucząc tylko pod nosem mało pochlebne opinie na temat jakości fabrycznie instalowanego akumulatora. Podejrzenia z obu stron Nowa bateria została zatem zamontowana, po czym klient pożegnał się z warsztatem przekonany, że poranne kłopoty z uruchamianiem autem ma już za sobą. I faktycznie przez kilka dni wszystko było w porządku. Później jednak problemy powróciły, rankiem rozrusznik obracał wałem korbowym z dużym trudem. Wobec takiego stanu rzeczy właściciel pojazdu rzecz jasna powrócił z reklamacją do warsztatu Jeśli na (przy) akumulatorze znajduje się jakieś dziwne pudełko do którego dochodzą liczne przewody, należy wówczas przyjąć, że samochód wyposażony został w system inteligentnego ładowania. Tym samym przy wymianie akumulatora, poza zamomontowaniem nowej baterii, trzeba także użyć testera diagnostycznego, aby dokonać odpowiedniego wpisu w sterowniku. przekonany, że albo zamontowano mu akumulator wyjątkowo podłej jakości, albo w aucie jest jakiś inny problem, którego poprzednio w warsztacie nie wykryto, za to zupełnie niepotrzebnie wymieniono baterię. Sytuacja zaczęła robić się tym bardziej napięta, że z kolei mechanik, pewny swej poprzedniej diagnozy, zaczął podejrzewać klienta, iż ten być może ma zwyczaj pozostawiania samochodu z włączonym jakimś odbiornikiem prądu i sam w ten sposób doprowadził do rozładowania akumulatora. Czując się jednak w obowiązku pracownik warsztatu, bez wdawania się w dłuższą dyskusję najpierw podładował akumulator, a następnie poddał go testowi. Urządzenie pokazało, zgodnie z oczekiwaniem mechanika, że baterii brakuje prądu, ale generalnie jest sprawna. Konsultacje u kolegi Przed odesłaniem klienta z dobrą radą, by nie zapominał wyłączać świateł, mechanik dla spokoju sumienia postanowił jeszcze skontrolować napięcie ładowania. Po chwili spotkało go spore zaskoczenie, gdy stwierdził, że na biegu jałowym wynosi ono 12,7 V i wcale nie rośnie wraz ze wzrostem prędkości silnika. Skłoniło go to do wniosku, że coś nie tak jest z alternatorem i należy go wymienić. Już miał tę mało przyjemną wiadomość wraz z szacowanymi kosztami naprawy przekazać właścicielowi samochodu, lecz coś go tknęło. Niby teoretycznie mogło być tak, że źle działający alternator doprowadził do awarii pierwszej baterii, ale przecież nie w sytuacji, gdy jednak ładował ją, choć trochę za słabo. Poza tym męczyło mechanika pytanie, dlaczego napięcie niezależnie od obrotów silnika utrzymuje się na tym samym poziomie. W dodatku wszystko to zdarza się w stosunkowo nowym samochodzie. Zwrócił się więc nasz mechanik o konsultacje do swego kolegi, który regularnie uczestniczył w rozmaitych szkoleniach i kursach z nadzieją, że może u niego uzyska pomoc. I ku swemu zaskoczeniu, gdy tylko objaśnił mu w czym jest problem, usłyszał natychmiast, że wymiana alternatora nic da. Usłyszał również, że sam sobie sprokurował powtórną wizytę klienta. Skąd te kłopoty? Poproszony o dokładniejsze wyjaśnienia uczony kolega powiedział mniej więcej tak: Oryginalny akumulator faktycznie był niesprawny i podczas pierwszej naprawy został prawidłowo zdiagnozowany. W dodatku stanowił wówczas jedyny problem w samochodzie. Ale gdy auto wyje- 12 Świat Motoryzacji

13 Świat Motoryzacji 3/2013 WARSZTAT chało z nową baterią, od samego początku nie była ona przez alternator należycie ładowana, pomimo, że sam alternator był, jest, i pewnie jeszcze długo będzie, całkowicie sprawny. Obecne kłopoty wzięły się stąd, że akumulator został niepoprawnie wymieniony. W tym modelu auta, ale też w coraz większej liczbie innych, nie wystarczy zdjąć klemy ze starej baterii, zamontować w jej miejsce nową i z powrotem założyć klemy. Koniecznie trzeba jeszcze podłączyć do gniazda OBD tester diagnostyczny i przy jego pomocy wpisać do pamięci sterownika (ECU), że zainstalowany został nowy akumulator. Dopóki operacja taka nie zostanie przeprowadzona, system ładowania silnie ogranicza prąd kierowany do baterii wychodząc z założenia, że pełnego nie jest ona w stanie przyjąć, a poza tym i tak szybko ulegnie samorozładowaniu. System inteligentnego ładowania Wszystko to przez system tzw. inteligentnego ładowania, który, jak wiele na to wskazuje, w najbliższych latach trafi do większości wprowadzanych na rynek nowych samochodów. Ma on bowiem przyczyniać się do zwiększenia trwałości i niezawodności akumulatora, a jednocześnie sprzyjać zmniejszeniu zużycia paliwa, a tym samym i emisji spalin. System ten działa w ten sposób, że przy akumulatorze znajduje się czujnik, który monitoruje działanie baterii (przyjmowany i oddawany przez nią prąd, zmiany napięcia, temperaturę itp.) i następnie dane te przekazuje do sterownika. ECU zaś na ich podstawie podejmuje decyzje, kiedy ładować akumulator i jak intensywnie to robić. Cały ten układ jest wystarczająco inteligentny, by tak sterować procesem ładowania, aby dostarczyć do akumulatora tylko tyle prądu, ile maksymalnie może on przyjąć w swym aktualnym stanie, a jednocześnie czynić to w takim tempie, które najlepiej będzie służyć trwałości baterii. Przeładowanie, a także zbyt gwałtowne ładowanie, powoduje wszak jedynie przegrzewanie się akumulatora, a tym samym skutkuje zmniejszeniem jego trwałości oraz niepotrzebnymi stratami energii, która bierze się przecież z paliwa spalanego przez silnik samochodu. Gdy zatem w aucie bateria zostanie wymieniona na nową, koniecznie trzeba poinformować o tym fakcie sterownik. Inaczej nadal będzie on realizować program ładowania przewidziany dla niesprawnego już akumulatora i w konsekwencji nowa bateria będzie niedoładowywana. Grunt to wiedza Cała ta historia stanowi kolejne potwierdzenie, że zajmując się zawodowo naprawami samochodów, trzeba niestety na bieżąco śledzić, jakie to nowe rozwiązania producenci aut wprowadzają do swych pojazdów. Bez tej wiedzy prędzej czy później można bowiem narobić sobie zupełnie niepotrzebnych kłopotów. Kłopotów, których łatwo jest uniknąć. t Pomoc krok po kroku Wspominany w sąsiednim tekście system inteligentnego ładowania akumulatora, i to w zaawansowanej postaci, stosowany jest we wszystkich samochodach wyposażonych w system Start- Stop. A ponieważ liczba takich aut ma w najbliższych latach gwałtownie się zwiększać, właśnie z myślą o nich w koncernie Johnson Controls, konkretnie zaś w należącej do niego firmie Varta będącej czołowym dostawcą akumulatorów stosowanych w pojazdach z systemem Start-Stop, opracowane zostało specjalistyczne urządzenie w istotny sposób ułatwiające wymianę baterii rozruchowej i pozwalające się obejść bez uniwersalnego testera diagnostycznego. Jest ono kluczowym elementem całego programu serwisowania akumulatorów, jaki w Johnson Controls przygotowano dla aut z systemem Start-Stop. Urządzenie noszące symbol VSSP 2.0 wspomaga pracownika warsztatu we wszystkich fazach operacji wymiany baterii. W pierwszej kolejności, po zidentyfikowaniu pojazdu (na podstawie numeru VIN automatycznie przez funkcje diagnostyczną, lub ręcznie), pokazuje, gdzie umieszczone jest gniazdo OBD oraz akumulator (coraz częściej bywa on ukryty w zakamarkach nadwozia). Następnie, gdy przyrząd zostanie już podłączony do gniazda diagnostycznego, mierzy on poziom naładowania oraz ogólny stan akumulatora, ewentualnie sugerując potrzebę doładowania lub wymiany baterii. Sprawdzany jest również sterownik systemu Start-Stop oraz odczytane i skasowane zostają zapisane w jego pamięci błędy. Testowi poddawane są także alternator i rozrusznik. Dodajmy, że za pomocą VSSP 2.0 sprawdzać można nie tylko wykorzystywane przez system Start-Stop akumulatory AGM (z absorpcyjną matą szklaną) lub EFB (o wydłużonej żywotności), ale również baterie zupełnie standardowe. Czynić to można przy tym zarówno wówczas gdy bateria jest zamontowana w pojeździe jak i wówczas gdy została z niego wyjęta. Wyniki wszystkich testów przeprowadzonych przy użyciu VSSP 2.0 można wydrukować, zaś w przypadku gdy zajdzie potrzeba wymiany akumulatora przyrząd wskaże, którą z baterii rozruchowych marki Varta należy zamontować. Wspomnijmy jeszcze, że podczas całej operacji mechanik na bieżąco otrzymuje na ekranie urządzenia wskazówki, co w danym momencie powinien zrobić. Oprogramowanie urządzenia w łatwy sposób można aktualizować, dysponując dostępem do Internetu przez wifi, można również wówczas zasięgnąć online rozmaitych informacji na temat wymiany akumulatorów. Wsparciem dla użytkownich VSSP 2.0 niewątpliwie będą także przygotowane dla nich szkolenia techniczne dostępne zarówno przez Internet, jak i w ramach programu exponentia. t Świat Motoryzacji 13

14 SZKOLENIA Świat Motoryzacji 3/2013 Klimatyzacja sezon coraz bliżej Co sprawdzić Na wyposażeniu większości warsztatów znajdują się już w pełni automatyczne stacje do obsługi klimatyzacji. Wystarczy wybrać odpowiedni program bądź pojazd z bazy danych, a maszyna sama bez naszego udziału przeprowadzi cały proces odzysku i napełniania. Przedstawiamy kilka informacji dotyczących układu klimatyzacji wyposażonego w kompresor ze sprzęgłem elektromagnetycznym. PAWEŁ SZYMAŃSKI INTER CARS Już niedługo nastaną ciepłe dni i jak co roku zwiększy się ruch w warsztatach obsługujących samochodowe układy klimatyzacji. Niedostateczne chłodzenie, czy brzydki zapach z nawiewów to tylko niektóre przyczyny, które zmuszą użytkowników do odwiedzenia naszych warsztatów. Na początek kilka słów o zasadzie działania jednego z prostszych układów klimatyzacji. Czynnik krąży Najczęściej stosowanym obecnie czynnikiem chłodniczym jest gaz o handlowej nazwie R134a. Jest on sprężany w kompresorze klimatyzacji i pod wysokim ciśnieniem trafia do skraplacza. Przewód pomiędzy sprężarką i skraplaczem powinien być mocno ciepły. Dzięki działaniu wentylatora bądź zespołu wentylatorów obniżana jest temperatura skraplacza i znajdującego się wewnątrz gazu w wyniku czego czynnik ulega skropleniu (nazwa skraplacz jest więc adekwatna do zachodzącej tu przemiany stanu skupienia). Dalej już jako ciecz przechodzi przez osuszacz. Osuszacz oprócz tego, że ma za zadanie usunąć z układu wilgoć, to zatrzymuje także zanieczyszczenia mechaniczne. Następnie ciecz dociera do zaworu rozprężnego. Znajduje się on zazwyczaj na ścianie grodziowej, przed wejściem do parownika. Gdy ciecz pod wysokim ciśnieniem przejdzie przez kryzę zaworu rozprężnego obniży znacznie swoje ciśnienie. W wyniku tego czynnik chłodniczy zaczyna odparowywać i pobierając ciepło obniża temperaturę otoczenia. Stąd nazwa parownik. Następnie czynnik w postaci gazowej trafia do sprężarki. W prawidłowo działającym układzie klimatyzacji przewód pomiędzy parownikiem a sprężarką jest zimny. Aby procesy, które opisałem, zachodziły bez zakłóceń, potrzebna jest ściśle określona ilość czynnika w układzie. Jest ona inna dla różnych modeli samochodów, typów i wersji układów. Przed rozpoczęciem obsługi układu klimatyzacji zawsze musimy zatem upewnić się, że znamy typ i wymaganą ilość czynnika chłodniczego oraz oleju. Informacje te często można znaleźć na naklejce w przedziale silnikowym pojazdu, lub zawsze w dokumentacji technicznej. Po wykluczeniu nieszczelności, dalszą diagnostykę wykonujemy po napełnieniu układu czynnikiem chłodniczym. Po zakończeniu pracy stacji należy sprawdzić prawidłowość wykonanych operacji. Przed odłączeniem urządzenia powinno się skontrolować ciśnienia w układzie przy pracującej klimatyzacji. Analizując te ciśnienia, możemy dużo powiedzieć np. o wydajności wentylatorów chłodnicy, zaworu rozprężnego lub sprawności sprężarki. Gdy pomimo pracy wentylatora ciśnienie w układzie rośnie, warto skontrolować jego działanie (czy np. nie zaciera się). Jeśli praca wentylatora nie budzi zastrzeżeń, należy sprawdzić skraplacz, pod kątem zanieczyszczeń, ubytków i zagnieceń zmniejszających wymianę ciepła. Tej samej kontroli podlegają pozostałe chłodnice (chłodnica silnika i intercooler), które mogą ograniczać przepływ powietrza przez skraplacz. Może się okazać, że niezbędny będzie demontaż tych 14 Świat Motoryzacji

15 Świat Motoryzacji 3/2013 chłodnic w celu oczyszczenia. Jeżeli przy prawidłowej ilości czynnika chłodniczego w układzie, ciśnienie po stronie wysokiej jest niewystarczające, bądź sprężarka załącza się ze słyszalnym głośnym kliknięciem, należy w pierwszej kolejności skontrolować szczelinę sprzęgła elektromagnetycznego kompresora. Pomiaru dokonujemy szczelinomierzem, a jej wartość trzeba powietrza. W wyniku schładzania powietrza na ściankach parownika skrapla się para wodna, która znajdowała się w powietrzu. Większość wody zostaje odprowadzona poprzez odpływ na zewnątrz pojazdu. Część jednak pozostaje na parowniku i w połączeniu z pyłkami oraz kurzem przedostającymi się z zewnątrz stanowi bardzo dobre podłoże dla rozwoju wszelkiego rodzaju pleśni i drobnoustrojów. Aby jak najbardziej zminimalizować sprawdzić dla konkretnej sprężarki w dokumentacji technicznej (w większości przypadków zawiera się w przedziale 0,4-0,8 mm). Przy zbyt dużej szczelinie, sprzęgło będzie dociskane z niedostateczną siłą w efekcie czego moment napędowy nie będzie przekazywany w całości (wystąpi poślizg) i elementy współpracujące ulegną przegrzaniu. Jeżeli szczelina będzie zbyt mała, nie ten proces należy zadbać o drożność odpływu z parownika oraz o regularną wymianę filtra przeciwpyłkowego. Mimo to niezbędna jest okresowa dezynfekcja układu nawiewu powietrza, np. przy użyciu, przeznaczonych specjalnie do tego celu środków chemicznych. Przy ich stosowaniu należy bezwzględnie przestrzegać instrukcji producenta. Ponieważ większość z nich to środki grzybobójcze (pestycydy!), pamiętajmy o tym, aby po wykonaniu dezynfekcji bardzo dokładnie przewietrzyć wnętrze w celu uniknięcia zatrucia. będzie ono w pełni rozłączać napędu i w wyniku tarcia nadmiernie wzrośnie temperatura powodując uszkodzenie sprzęgła. Ostrożnie z odgrzybianiem Warto tu również wspomnieć o problemie nieprzyjemnych zapachów wydobywających się z nawiewów powietrza i przyczynach ich powstawania. Jedną z cech klimatyzacji jest możliwość osuszania Więcej informacji na ten temat można uzyskać na szkoleniach o układach klimatyzacji organizowanych przez Inter Cars na stronie: t Zapraszamy!

16 FIRMY Świat Motoryzacji 3/2013 Jedna zamiast trzech Koncern Delphi przy różnych okazjach podkreśla, że działa w sposób systemowy, co w przypadku rynku wtórnego oznacza, iż nie tylko dostarcza nań wysokiej jakości części zamienne, ale także proponuje urządzenia diagnostyczne oraz szkolenia techniczne. Czyni tak, by naprawa pojazdu z wykorzystaniem części sygnowanych przez Delphi była jak najbardziej dokładna, skuteczna i jednocześnie opłacalna. Firma zaznacza jednocześnie, że na rynku wtórnym wykorzystuje swe doświadczenia zebrane podczas współpracy z producentami samochodów, których zaopatruje w rozmaite elementy fabrycznie montowane do pojazdów. Doświadczenia te w istotny sposób ułatwiają bowiem systematyczne i sprawne poszerzanie oferty produktów kierowanych na rynek wtórny o części przeznaczone do najnowszych modeli pojazdów czy elementy wytwarzane z zastosowaniem technologii używanych do produkcji części montowanych fabrycznie. Za dobry przykład mogą tu służyć kompaktowe sprężarki o zmiennym skoku (CVC) do układów klimatyzacji aut takich koncernów jak VW, PSA (Peugeot/Citroen) czy KIA. Jedną z ostatnio wprowadzonych przez Delphi na rynek wtórny sprężarek należących do tej grupy jest wyjątkowa sprężarka OE z serii Delphi Inside przeznaczona do samochodu VW Golf IV (97>04) i spokrewnionych z nim modeli tzn. Audi A3 (96>03) i TT (98>06), Ford Galaxy (99>02), Seat Alhambra (96>10), Cordoba (99), Ibiza (99>02), Leon (99>05) i Toledo (96>04), Skoda Octavia (96>04), VW New Beetle (98->), Bora (98>05) i Sharan (05>10). Urządzenie to zasługuje na specjalną uwagę, albowiem dostarczane jest z 2 konektorami, dzięki którym może ono zastąpić 3 modele sprężarek Sanden. Przy okazji warto wspomnieć, że spężarki CVC produkowane przez Delphi koncern VW stosuje w kilku rodzinach swych aut. Poza tzw. platformą Golf 4 spotkać je można również w autach opartych na platformie Golf 5, Golf 6, Passat 6 i Polo 6. t Wiązki i klimatyzacja Wiązki elektryczne i system klimatyzacji najnowszego modelu Ferrari są znakiem, że rozpoczęta na początku lat. 90. współpraca miedzy słynnym włoskim producentem samochodów i Delphi wciąż się rozwija. Gdy w Ferrari zapadła decyzja o budowie modelu LaFerrari, najnowocześniejszego i najmocniejszego samochodu w historii firmy, o pomoc przy opracowaniu dwóch istotnych systemów tego auta zwrócono się do Delphi. I tak swemu długoletniemu partnerowi Ferrari powierzyło przygotowanie wiązek przewodów zarówno wysokonapięciowych, jak i niskonapięciowych tworzących system elektryczno-elektroniczny pojazdu. Do ich projektowania wykorzystane zostało nowoczesne oprogramowanie Delphi Velocity Tool Suite, dzięki któremu wiązki wysokonapięciowe zastosowane w hybrydowym, benzynowo elektrycznym modelu słynnej włoskiej marki ograniczają straty energii, przyczyniając się w ten sposób do zmniejszenia emisji spalin przez pojazd i zwiększenia mocy, jaka oddawana jest do dyspozycji kierowcy. Dodajmy, że wiązkami tymi prąd płynie z zestawu akumulatorów do inwertera i do silników. We współpracy z konstruktorami pojazdu Delphi zajęło się również opracowaniem kompletnego systemu klimatyzacji do LaFerrari. Założeniem było, że układ powinien być możliwie lekki, niemniej musi zapewniać wysoki komfort jazdy dla wszystkich podróżujących oraz wydajne chłodzenie pozwalające utrzymać optymalną temperaturę akumulatorów wysokonapięciowych. W ten sposób powstał system klimatyzacji wykorzystujący sprężarkę elektryczną, zaprojektowany tak, by spełniał wymagania napędów elektrycznego i hybrydowego, zużywał jak najmniej energii oraz umożliwiał sterowanie chłodzeniem akumulatorów systemu hybrydowego. To ostatnie zadanie realizuje on przy użyciu niedawno opracowanego wymiennika ciepła (schładzacza) odbierającego nadmiar ciepła z akumulatorów i dzięki temu przyczyniającego się ido ich bezpiecznej i długotrwałej eksploatacji. Dodać jeszcze wypada, że opracowany przez Delphi system HVAC dla LaFerrari daje dodatkowe 3,5 kw mocy chłodzącej dla systemu hybrydowego. Oznacza to mniejsze zużycie paliwa bez konieczności obniżenia komfortu jazdy w kabinie. t 16 Świat Motoryzacji

17 Świat Motoryzacji 3/2013 Marka, którą wypada znać Beral nie jest w Polsce marką dobrze znaną, choć sygnowane nią okładziny i klocki hamulcowe stosuje na pierwszy montaż większość producentów pojazdów użytkowych. F Ferodo i Champion, są tymi spośród marek należących do amerykańskiego koncernu Federal Mogul, które w Polsce znane są najlepiej. Osoby zajmujące się zawodowo obsługą i naprawą samochodów dodadzą do nich zapewne jeszcze dwie inne, a mianowicie Goetze i Nural. W Niemczech listę tę, gdyby tworzyli ją również użytkownicy pojazdów użytkowych i mechanicy trudniący się serwisowaniem takich pojazdów, bezwzględnie trzeba by rozszerzyć jeszcze o Beral, która to marka w u nas należy do mniej znanych. Niezbyt dobra znajomość marki Beral w naszym kraju jest o tyle zaskakująca, że z elementami ciernymi opatrzonymi jej logo musiał zetknąć się chyba każdy, kto naprawia czy tylko obsługuje samochody ciężarowe, autobusy, przyczepy i naczepy oraz pojazdy użytkowe. Z okładzin i klocków hamulcowych marki Beral korzysta bowiem większość producentów rozmaitych pojazdów, a także wytwórców osi jezdnych (tabele). Używają ich również producenci hamulców i systemów hamulcowych (tacy jak Brembo, Meritor, Haldex, KNORR Bremse, WABCO), które stosowane są w tych pojazdach. Beral należy bowiem do bardzo wąskiego grona dostawców mogących się pochwalić, że ich wyroby Liczba typów okładzin ciernych i klocków hamulcowych marki Beral homologowanych i stosowanych przez wybranych producentów pojazdów Producent pojazdu Okładziny Klocki używane są na tzw. pierwszy montaż i w związku z tym mają one stosowne homologacje. W grupie tej marka Beral znalazła się nie tylko dlatego, że potrafi sprostać wymaganiom swych klientów, ale również z uwagi na to, że sama, we własnych zakładach produkuje swe wyroby, co dziś już wcale nie jest tak częste. Do tego jest w stanie zaproponować swym odbiorcom nowe, ulepszone, bardziej ekologiczne materiały cierne, albowiem prowadzi w tej dziedzinie prace we własnych centrach badawczo-rozwojowych. Niewątpliwie dzięki nim właśnie szczyci się m.in. tym, że jako jedna z pierwszych zaprzestała stosowania w procesie produkcyjnym metali ciężkich uchodzących za bardzo niebezpieczne, a więc antymonu i ołowiu, ale także takich pierwiastków jak bar, cynk, krzem czy mangan. W informacjach o klockach i okładzinach marki Beral mocno podkreślane jest również, że cechują się one wyjątkowo stabilną ściśliwością, który to parametr bardzo dużo mówi o jakości procesu produkcyjnego. Od tego zaś jak są one wytwarzane zależy (bardzo istotna zwłaszcza w przypadku elementów ciernych stosowanych w pojazdach ciężarowych i autobusach, które pokonują olbrzymie odległości) powtarzalność twardości materiału ciernego i jego współczynniku tarcia, co z kolei pozwala dobrać optymalnie współpracujące z nim tarcze lub bębny hamulcowe. Minimalizowane jest więc w ten sposób ryzyko zwiększonego zużycia klocków czy okładzin, a także nieregularności i gorszej efektywności hamowania, co może już bezpośrednio odbić się na bezpieczeństwie użytt kowania pojazdu. Liczba typów okładzin ciernych i klocków hamulcowych marki Beral stosowanych przez wybranych producentów osi jezdnych/napędowych Producent osi jezdnych/napedowych Okładziny Astra 1 ADR / FAD 6 Bova 1 BPW 13 DAF Dennis Bus 1 2 IRISBUS 3 DISCOS 3 GIGANT (S.A.E, SMB) GFA Gothaer Achsen 4 MAN Hendrickson 5 Mercedes-Benz 21 8 Kässbohrer 3 NEOPLAN 3 1 Kessler Achsen 8 Renault 6 Scania 5 Setra 7 Solaris 1 3 Fruehauf/Benalu IVECO Nissan Klocki 8 1 Raba 1 4 ROR 12 3 SAF SCHMITZ CARGOBULL 1 SISU Axles 3 1 Trailor 3 Steyr 4 Tatra 1 Wabco 9 van Hool 2 York 1 Volvo 9 ZF 3 4 Uwaga! Analizując zawartość tabel należy mieć na uwadze, że ten sam typ klocków czy okładzin może być wykorzystywany w wielu modelach pojazdów (osi) danego producenta. By więc mieć pełny obraz jak szerokie jest zastosowanie klocków i okładzin Beral, należy sięgnąć po katalog wyrobów tej marki. Świat Motoryzacji 17

18 Świat Motoryzacji 3/2013 Z laboratorium na autostradę Wybór oleju silnikowego jest bardziej istotny niż może się wydawać. W dużej mierze to od niego będzie zależeć, jak długo zachowamy przyjemność z jazdy. Właściwie dobrany olej silnikowy pomaga zmniejszyć zużycie paliwa, poprawia osiągi oraz zapewnia odpowiednią ochronę przed zużyciem wydłużając tym samym okres eksploatacji. Miejscem, w którym powstaje olej silnikowy Mobil 1 jest centrum badawcze ExxonMobil Research and Engineering (EMRE) w Paulsboro w Stanach Zjednoczonych. Nad nowymi środkami smarnymi pracują tam zespoły naukowców i inżynierów, którzy muszą spełnić oczekiwania branży, zapewniając doskonałą pracę i skuteczną ochronę silnika. Jednak zanim olej Mobil 1 trafi na sklepowe półki, przechodzi cykl rygorystycznych testów. ExxonMobil, który produkuje środki smarne do niemal wszystkich zastosowań - od samochodów po turbiny wiatrowe stworzył pierwszy syntetyczny olej polialfaolefinowy w 1949 roku. Wówczas firma nazywała się Socony-Vacuum. Był to przełom w smarowaniu maszyn pracujących w niskich oraz bardzo wysokich temperaturach. Po raz pierwszy produkt ten został użyty do smarowania pojazdów osobowych w 1973 roku. Nazywał się Mobil SHC, a jego opakowanie nawiązywało do słynnej kapsuły Apollo. Rok później na sklepowych półkach pojawiła się znana do dzisiaj marka Mobil 1. W Paulsboro, naukowcy i inżynierowie Mobil 1 pracują nad syntetycznymi środkami smarnymi, które muszą spełnić oczekiwania producentów nowych modeli samochodów i nowych technologii. Praca zaczyna się od wyboru wysokiej jakości bazy olejowej oraz dodatków chemicznych, charakteryzujących się optymalną wydajnością. Wykorzystując najnowszą wiedzę, światowej klasy specjaliści mieszają wszystkie składniki tworząc unikalne formulacje smarne. Z probówek do blendowni W Paulsboro, skomplikowany proces tworzenia oleju silnikowego rozpoczyna się w laboratorium. To właśnie tam mieszanki olejów poddawane są wielu testom stanowiskowym, fizycznym i chemicznym, które pozwalają określić ich właściwości. Zespół z Paulsboro prowadzi Inżynierowie pracujący nad formulacją muszą uwzględnić rozpuszczalność olejów. testy reologiczne - lepkościowe, płynięcia oraz stabilności w wysokich i niskich temperaturach. W ten sposób sprawdza się, czy olej będzie dobrze przepływał przez silnik w każdych warunkach eksploatacji. Klasę lepkości SAE determinują właściwości reologiczne oleju. W opi- Lepkościomierz Houllion do pomiaru lepkości kinematycznej olejów w temperaturze 40 C. sie klasy SAE, im niższa liczba poprzedza W (na przykład 0W-xx), tym olej silnikowy łatwiej przepływa przez silnik w niskich temperaturach. Dzięki znormalizowanym testom kompatybilności, naukowcy mogą określić wpływ środków smarnych na zmianę właściwości uszczelniaczy elastomerowych i mieć pewność, że olej silnikowy nie uszkodzi gumowych elementów silnika mówi dr G. James Johnston z ExxonMobil Research and Engineering. Wiedza zdobyta podczas testów jest wykorzystywana przez laboratoria odpowiedzialne za tworzenie nowych formulacji. Każdego miesiąca zespół specjalistów z centrum ExxonMobil w Paulsboro tworzy nowe formulacje składające się nawet z 20 różnych składników. Olej Mobil 1 w swoim składzie zawiera wiele starannie wyselekcjonowanych dodatków, a każdy z nich odgrywa ważną rolę w ochronie silnika i utrzymaniu dobrych osiągów. Syntetyczne środki smarne zawierają oleje bazowe, które przechodzą o wiele bardziej złożony proces produkcji niż bazy używane w olejach konwencjonalnych, oferując tym samym doskonałe właściwości ochronne. I tak właśnie ma być, bo produkty syntetyczne zostały opracowane specjalnie z myślą o pracy w ekstremalnych warunkach występujących w nowoczesnych silnikach. Oleje syntetyczne zachowują o wiele lepszą płynność niż tradycyjne oleje mineralne, w związku z tym zużywamy mniej energii na rozprowadzenie ich po całym silniku, czego efektem jest mniejsze zużycie paliwa. Syntetyki szybko docierają do wszystkich punktów smarowania. Tym samym auto w znaczenie krótszym czasie osiąga pełną wydajność. W porównaniu do olejów mineralnych, syntetyki oferują też v 18 Świat Motoryzacji

19

20 Świat Motoryzacji 3/2013 v Stanowisko blendingu olejów. lepszą czystość silnika i mają mniejszy wpływ na środowisko naturalne. Oleje silnikowe muszą sprostać wymaganiom nowoczesnych pojazdów i technologii. Dlatego pojawienie się nowych specyfikacji producentów oznacza rozwój prac badawczych. Spośród nowych technologii napędu pojazdów, które pojawiły się na rynku aut osobowych w ciągu ostatniej dekady, najczęściej komentowaną jest technologia hybrydowa. Warto podkreślić, że w kwestii właściwego serwisowania aut hybrydowych, w pełni syntetyczne środki smarne Mobil 1 oferują hybrydom korzyści nie mniejsze niż w przypadku silników benzynowych tłumaczy dr G. James Johnston z ExxonMobil. Wymagające testy Po przygotowaniu nowej formulacji oleju, przechodzi ona serię rygorystycznych testów w silniku. W ten sposób sprawdza się działanie oleju, a przy okazji decyduje o tym, co należy zmienić w formulacji, aby zapewnić optymalne osiągi. Stanowiska testowe, na których pojedynczy cykl to wydatek rzędu dolarów, weryfikują pracę nowych Silnik GM Ecotec. Tłoki, korbowody oraz sworznie w testach wg Sekwencji IIIG. Urządzenie do wizualnej oceny czystości tłoka wg Sekwencji IIIG. silników w bardzo wymagających warunkach pracy między innymi w skrajnie niskich i wysokich temperaturach. Używając przyrządów pomiarowych takich jak profilometry i boroskopy, inżynierowie oceniają każdy element silnika w poszukiwaniu uszkodzeń. Ten etap można wręcz porównać do pracy lekarzy, przeprowadzających bardzo skomplikowany zabieg laparoskopii. Opisane powyżej testy są jednymi z wielu jakie prowadzi producent olejów Mobil 1 w Paulsboro. Testy prowadzone są najczęściej raz w tygodniu przez 100 godzin i doprowadzają silnik do granic możliwości w celu przyspieszenia reakcji ze strony oleju. Próbki oleju są pobierane i analizowane po każdych dwudziestu godzinach pracy. Po zakończeniu testu i demontażu silnika, każdy jego element jest starannie fotografowany i oceniany według standardów, umożliwiających powtarzalność doświadczeń i rzetelne porównanie produktów. Na przykład, zwęglone osady na tłokach mogą sygnalizować zużycie i degradację, a to oznacza cofnięcie prac nawet do etapu przygotowania formulacji, co nie jest proste, bo zmiana jednego składnika może mieć znaczący wpływ na inne parametry mówi dr G. James Johnston z ExxonMobil. Wjeżdżając na drogę Po zakończeniu testów silnika, formulacje smarne przechodzą sprawdzian na stanowisku dynamometrycznych badań silnika, gdzie samochody pracują nawet przez 24 godziny. W ten sposób przekłada się testy wydajnościowe na osiągi pojazdu i wykazuje doskonałe właściwości ochronne olejów Mobil 1. Samochody różnych producentów, których standardy musi spełnić olej Mobil 1, pokonują podczas testów dystans od do km. Próbki oleju są pobierane wielokrotnie podczas każde- Sekwencja IIIG - głowica silnika oraz dźwigienki zaworowe. Urządzenie do wizualnej oceny czystości tłoka wg Sekwencji IIIG (z bliska). Lepkościomierz automatyczny do badania lepkości kinematycznej zgodnie z normą ASTM D Świat Motoryzacji

Diagnostyka i naprawa samochodowych instalacji elektrycznych

Diagnostyka i naprawa samochodowych instalacji elektrycznych Biblioteka Sekcji Instalacji Diagnostyka i naprawa samochodowych instalacji elektrycznych Samochody z grupy VAG SKODA P r o f e s j o n a l n e e B o o k i Wstęp Drogi Czytelniku! Coraz większe wymagania

Bardziej szczegółowo

GRUNT TO SPECJALIZACJA

GRUNT TO SPECJALIZACJA NAPRAWY, KTÓRE POWINIENEŚ WYKONYWAĆ W ASO 1 Autoryzowany Serwis Obsługi(ASO) posiada specjalistyczne narzędzia dostarczane przez producentów. Są one kompatybilne z konkretnym modelem auta. Dzięki nim Autoryzowany

Bardziej szczegółowo

Nowy, opracowany przez VARTA, program TESTOWANIA AKUMULATORÓW skorzystaj z niego. Pewny start to akumulator

Nowy, opracowany przez VARTA, program TESTOWANIA AKUMULATORÓW skorzystaj z niego. Pewny start to akumulator Nowy, opracowany przez VARTA, program TESTOWANIA AKUMULATORÓW skorzystaj z niego. Pewny start to akumulator TEST STANU AKUMULATORA VARTA : JAK TO DZIAŁA 1. Rola akumulatorów w ostatnim czasie bardzo się

Bardziej szczegółowo

WISPER 706 Alpino WISPER 806 Alpino

WISPER 706 Alpino WISPER 806 Alpino UZUPEŁNIENIE DO INSTRUKCJI UŻYTKOWANIA DOTYCZĄCE STEROWNIKA /z wyświetlaczem LCD/ DLA ROWERU ELEKTRYCZNEGO WISPER 706 Alpino WISPER 806 Alpino 1 Opis funkcji sterownika z wyświetlaczem LCD dla modeli rowerów

Bardziej szczegółowo

Twój klucz do sukcesu: partner programu warsztatowego Bosch Układy Hamulcowe

Twój klucz do sukcesu: partner programu warsztatowego Bosch Układy Hamulcowe Twój klucz do sukcesu: partner programu warsztatowego Bosch Układy Hamulcowe Chcesz osiągać lepsze wyniki, więcej sukcesów? Zostań partnerem programu warsztatowego Bosch Rozszerz ofertę Twojego serwisu:

Bardziej szczegółowo

K O L E K C J A E X P E R T. W S Z Y S T K O, C O N A L E Ż Y W I E D Z I E ć O PEUGEOT. ZAPROJEKTOWANY, BY CIESZYĆ.

K O L E K C J A E X P E R T. W S Z Y S T K O, C O N A L E Ż Y W I E D Z I E ć O PEUGEOT. ZAPROJEKTOWANY, BY CIESZYĆ. K O L E K C J A E X P E R T W S Z Y S T K O, C O N A L E Ż Y W I E D Z I E ć O AMORTYZATORY WYCIERACZKI KLIMATYZACJA PEUGEOT POLSKA Sp. z o.o., 02/2007 Druk AMPiR Wzór zastrzeżony UKŁAD WYDECHOWY OŚWIETLENIE

Bardziej szczegółowo

t E termostaty k r A M fazowe r c E t ja ta c k Af A u E M d or r AH f M In o p

t E termostaty k r A M fazowe r c E t ja ta c k Af A u E M d or r AH f M In o p MAHLE Aftermarket Informacja o produktach Termostaty fazowe Konwencjonalna regulacja temperatury: bezpieczeństwo w pierwszym rzędzie Optymalny przebieg procesu spalania w silniku samochodu osobowego zapewnia

Bardziej szczegółowo

MaxiEcu Licznik: Diagnostyka, test, kodowanie

MaxiEcu Licznik: Diagnostyka, test, kodowanie Diagnostyka: Włączamy program, wybieramy przycisk Renault. Wybieramy: Model, rocznik, deska rozdzielcza. Klikamy przycisk połącz 1) Teraz mamy do wyboru kilka opcji, Zaczniemy od odczytu informacji o sterowniku

Bardziej szczegółowo

www.viaken.pl INTERFEJS FIAT ECU SCAN USB INSTRUKCJA OBSŁUGI www.viaken.pl strona 1/17

www.viaken.pl INTERFEJS FIAT ECU SCAN USB INSTRUKCJA OBSŁUGI www.viaken.pl strona 1/17 INTERFEJS FIAT ECU SCAN USB INSTRUKCJA OBSŁUGI www.viaken.pl strona 1/17 1. BEZPIECZEŃSTWO PRACY Przed pierwszym uruchomieniem urządzenia należy uważnie przeczytać instrukcję obsługi. Urządzenie przeznaczone

Bardziej szczegółowo

The Battery Replacement Programme

The Battery Replacement Programme Nasza wizja... Uwolnić naszych partnerów od rosnących kosztów i problemów z coraz bardziej skomplikowaną wymianą akumulatorów, zwłaszcza w najbardziej zaawansowanych samochodach (w tym z systemem Start&Stop).

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy cennik na następnych stronach

Szczegółowy cennik na następnych stronach Leasing Bosch 103% na KTSy z oprogramowaniem 1. Leasing 103%- Podstawowe założenia: - okres leasingowania: 36 msc. - czynsz inicjalny 10 % - wysokość wykupu: 1 % - bardzo atrakcyjne warunki finansowe dla

Bardziej szczegółowo

AUTO EXPERT 2009. nr 1. INFORMACJE 4 Aktualności 6 Nowości na rynku

AUTO EXPERT 2009. nr 1. INFORMACJE 4 Aktualności 6 Nowości na rynku AUTO EXPERT 2009 SPIS TREŚCI nr 1 10 Sprostać normom. Legalizacja analizatorów spalin 12 Turbo-dziura. Uszkodzenia turbospręŝarek 14 Ekologiczne koło. Nowatorskie rozwiązania techniczne 43 W stronę logistyki.

Bardziej szczegółowo

LEDWOLT Inteligentnt woltomierz motocyklowy. Instrukcja obsługi. usprawnienia Laboratorium Badawcze

LEDWOLT Inteligentnt woltomierz motocyklowy. Instrukcja obsługi. usprawnienia Laboratorium Badawcze LEDWOLT Inteligentnt woltomierz motocyklowy Instrukcja obsługi usprawnienia Laboratorium Badawcze Zastosowanie LEDWOLT jest precyzyjnym, inteligentnym woltomierzem motocyklowym. Zastępuje tradycyjną kontrolkę

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA SZKOLEŃ TECHNICZNYCH

TEMATYKA SZKOLEŃ TECHNICZNYCH TEMATYKA SZKOLEŃ TECHNICZNYCH Szkolenia odbywają się na warsztacie. Szkolenia podzielone jest na dwie części teoretyczną i praktyczną na warsztacie. Pierwszą częścią jest wykład teoretyczny trwający ok.

Bardziej szczegółowo

Warunki gwarancji. 1. Podstawowa gwarancja na nowy samochód.

Warunki gwarancji. 1. Podstawowa gwarancja na nowy samochód. Warunki gwarancji Gwarant zapewnia nabywcy dobrą, jakość i sprawne działanie samochodu pod warunkiem użytkowania i obsługi w zgodzie z zaleceniami zawartymi w niniejszej Książce Gwarancyjnej oraz Instrukcji

Bardziej szczegółowo

KD459.42 Zalecenia dotyczące montażu/demontażu

KD459.42 Zalecenia dotyczące montażu/demontażu KD459.42/PL/01-06/2014 KD459.42 Zalecenia dotyczące montażu/demontażu CITROEN : FORD : MAZDA : MINI : PEUGEOT : SUZUKI : VOLVO : Berlingo (B9 et M59), C2, C3 (I, II et A51), C4, C5 (Fl et X7), Dispatch

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa. Hydrauliczny układ Start-Stop (HSS) dla maszyn budowlanych PI 090020

Informacja prasowa. Hydrauliczny układ Start-Stop (HSS) dla maszyn budowlanych PI 090020 Hydrauliczny układ Start-Stop (HSS) dla maszyn budowlanych PI 090020 Głównym celem zastosowania automatycznego hydraulicznego układu Start -Stop w maszynach budowlanych było zmniejszenie zużycia paliwa

Bardziej szczegółowo

Przegląd auta przed zakupem - Lista kontrolna

Przegląd auta przed zakupem - Lista kontrolna MSS Adrian Wasyk ul. Znanieckiego 8/15 03-980 Warszawa Tel.510905900 NIP: 9521962479 MOBILNY SERWIS SAMOCHODOWY 24h Przegląd auta przed zakupem - Lista kontrolna Samochód marki:. Model: Typ:..... Nr rejestracyjny:

Bardziej szczegółowo

Centrum Szkoleniowo-Technologiczne PL. 43-190 Mikołów ul. Pokoju 2 tel.(0-32)226-26-01,tel./fax (032)226-26-01 www.zstws.com.pl/

Centrum Szkoleniowo-Technologiczne PL. 43-190 Mikołów ul. Pokoju 2 tel.(0-32)226-26-01,tel./fax (032)226-26-01 www.zstws.com.pl/ Temat kursu: Układy hamulcowe i systemy kontroli trakcji Czas trwania: 2 dni opis budowy oraz zasady działania konwencjonalnych układów hamulcowych i układów ABS, TCS, ASR, EBD i ESP opis budowy oraz zasady

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA ZAWODOWA TECHNIK POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH. Praktyka zawodowa

PRAKTYKA ZAWODOWA TECHNIK POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH. Praktyka zawodowa PRAKTYKA ZAWODOWA TECHNIK POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH Praktyka zawodowa powinna odbyć się: w semestrze II 4 tygodnie Praktyka zawodowa BHP podczas diagnozowania i naprania pojazdów Diagnozowanie i naprawianie

Bardziej szczegółowo

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych ale Pół żartem, pół serio o naszej rutynie Czasem zdarza się, że pozwalamy wjechać klientowi na stanowisko Być może cierpi on na wadę wzroku

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI TESTERY AKUMULATORÓW

SPIS TREŚCI TESTERY AKUMULATORÓW SPIS TREŚCI TESTERY AKUMULATORÓW Tester akumulatorów BBT 305 Tester akumulatorów BBT 605 Tester akumulatorów BT 301 Tester akumulatorów Milton Tester akumulatorów Milton Digital Tester akumulatorów 500A2

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Hybrydy są dla Ciebie najlepszym wyborem?

Dlaczego Hybrydy są dla Ciebie najlepszym wyborem? Dlaczego Hybrydy są dla Ciebie najlepszym wyborem? 1. Gama dostosowana do Twoich potrzeb 6. Cisza, spokój, komfort 2. 10 lat gwarancji 7. Droga Hybryd Toyoty 3. Bezkonkurencyjna niezawodność 8. Prius Plug-in

Bardziej szczegółowo

Samochód ważny element naszego życia.

Samochód ważny element naszego życia. Samochód ważny element naszego życia. Samochód dla wielu z nas jest podstawowym środkiem transportu bez którego nie wyobrażamy sobie funkcjonowania. Dzięki niemu możemy dojechać do pracy, na zakupy, na

Bardziej szczegółowo

Urządzenie diagnostyczne TEXA AXONE S TPS + Navigator Nano S

Urządzenie diagnostyczne TEXA AXONE S TPS + Navigator Nano S Urządzenie diagnostyczne TEXA AXONE S TPS + Navigator Nano S TXDZ11011 Axone S TPS to urządzenie diagnostyczne przygotowane do szybkiej diagnozy czujników ciśnienia montowanych w kołach samochodów osobowych

Bardziej szczegółowo

MECHANIKA LAKIERNIA. SERWIS 4x4 KLIMATYZACJA OBSŁUGA FLOT SAMOCHODOWYCH

MECHANIKA LAKIERNIA. SERWIS 4x4 KLIMATYZACJA OBSŁUGA FLOT SAMOCHODOWYCH SERWIS MECHANIKA LAKIERNIA SERWIS 4x4 KLIMATYZACJA OBSŁUGA FLOT SAMOCHODOWYCH SERWIS Firma PATYRA SERWIS rozpoczęła działalność w branży motoryzacyjnej w 2004 r. Solidność wykonywanych usług i ciągłe dążenie

Bardziej szczegółowo

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska

Seria Jubileuszowa. Rozwiązania informatyczne. Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości. oszczędność energii. ochrona środowiska Sprężarki śrubowe Airpol PRM z przetwornicą częstotliwości Seria Jubileuszowa Każda sprężarka śrubowa z przetwornicą częstotliwości posiada regulację obrotów w zakresie od 50 do 100%. Jeżeli zużycie powietrza

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE PRZY KUPNIE NOWEGO SAMOCHODU

WYTYCZNE PRZY KUPNIE NOWEGO SAMOCHODU Wytyczne wykonano w ramach projektu Doskonalenie poziomu edukacji w samorządach terytorialnych w zakresie zrównoważonego gospodarowania energią i ochrony klimatu Ziemi dzięki wsparciu udzielonemu przez

Bardziej szczegółowo

Szkolenia Techniczne dla warsztatów ciężarowych

Szkolenia Techniczne dla warsztatów ciężarowych Szkolenia Techniczne dla warsztatów ciężarowych Szkolenia Techniczne dla warsztatów ciężarowych Szkolenia składają się z zajęć teoretycznych oraz praktycznych prowadzonych przy pojeździe. Na potrzeby realizacji

Bardziej szczegółowo

PRZETWORNICA NAPIĘCIA DC NA AC MOC: 100W 150W 300W 350W 400W 600W. Instrukcja obsługi

PRZETWORNICA NAPIĘCIA DC NA AC MOC: 100W 150W 300W 350W 400W 600W. Instrukcja obsługi PRZETWORNICA NAPIĘCIA DC NA AC MOC: 100W 150W 300W 350W 400W 600W Instrukcja obsługi 1. OPIS 2. PODŁĄCZANIE URZĄDZENIA Podłącz czerwony przewód z czerwonego zacisku (+) akumulatora do czerwonego gniazda

Bardziej szczegółowo

Pompy oleju i wody marki PIERBURG

Pompy oleju i wody marki PIERBURG Pompy oleju i wody marki PIERBURG Dostępne teraz także na rynku posprzedażnym Firma Motorservice rozszerza asortyment pomp oleju i wody marki KOLBENSCHMIDT o produkty marki PIERBURG. Tym samym Motorservice

Bardziej szczegółowo

System informacji warsztatowej do serwisowania, napraw i diagnozy układów klimatyzacji samochodowej

System informacji warsztatowej do serwisowania, napraw i diagnozy układów klimatyzacji samochodowej Nowość: AUTODATA CD Układy Klimatyzacji Samochodowej System informacji warsztatowej do serwisowania, napraw i diagnozy układów klimatyzacji samochodowej Z początkiem 2008 roku wydawnictwo AUTODATA wzbogaciła

Bardziej szczegółowo

microplc Sposoby monitoringu instalacji technologicznych przy pomocy sterownika

microplc Sposoby monitoringu instalacji technologicznych przy pomocy sterownika Sposoby monitoringu instalacji technologicznych przy pomocy sterownika microplc 1 1.WSTĘP 3 2.Łączność za pośrednictwem internetu 4 3.Łączność za pośrednictwem bezprzewodowej sieci WI-FI 5 4.Łączność za

Bardziej szczegółowo

Centrum Szkoleniowe WSOP

Centrum Szkoleniowe WSOP Oferta szkoleń dla mechaników i elektroników samochodowych Temat kursu Czas (dni/godzin) Układy hamulcowe Układy wtryskowe silników z ZI Układy wtryskowe silników z ZS Automatyczne skrzynie biegów Elektrotechnika

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE. Podsumowanie Dostateczny Powypadkowe Niskie

PODSUMOWANIE. Podsumowanie Dostateczny Powypadkowe Niskie Raport z inspekcji Stan PODSUMOWANIE Podsumowanie Dostateczny Powypadkowe Niskie Silnik Dostateczny - wycieki Postłuczkowe Niskie Zawieszenie Dostateczny Popowodziowe Średnie Hamulce dobry Przekręcony

Bardziej szczegółowo

Kompetentni nauczyciele kształcenia zawodowego branży motoryzacyjnej. Program praktyk w zakresie DIAGNOSTYKA UKŁADÓW POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH

Kompetentni nauczyciele kształcenia zawodowego branży motoryzacyjnej. Program praktyk w zakresie DIAGNOSTYKA UKŁADÓW POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH Kompetentni nauczyciele kształcenia zawodowego branży motoryzacyjnej Program praktyk w zakresie DIAGNOSTYKA UKŁADÓW POJAZDÓW SAMOCHODOWYCH WPROWADZENIE Na etapie kształcenia w systemie szkolnym w zakresie

Bardziej szczegółowo

WIELOFUNKCYJNY TRASER KABLI EM422A

WIELOFUNKCYJNY TRASER KABLI EM422A WIELOFUNKCYJNY TRASER KABLI EM422A INSTRUKCJA OBSŁUGI SPIS TREŚCI 1. WPROWADZENIE... - 3-2. DANE TECHNICZNE...- 3-3. NADAJNIK...- 3-4. ODBIORNIK...- 4-5. WYKRYWANIE TRASY PRZEWODU... - 5-6. WYKRYWANIE

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja samochodu

Identyfikacja samochodu Producent Fiat Model Punto Rok produkcji Rejestracja Tel. - prywatny Stan licznika Tel. - komórkowy Numer zlecenia Tel. - służbowy Data 29/04/2015 Producent Fiat Model Punto (12-) 1,2 8V Autodata Limited

Bardziej szczegółowo

Dane techniczne Obowiązują dla roku modelowego 2012. Amarok

Dane techniczne Obowiązują dla roku modelowego 2012. Amarok Dane techniczne Obowiązują dla roku modelowego 2012 Amarok Informacje na temat zużycia paliwa i emisji CO 2 znajdują się w niniejszych danych technicznych. Nie wszystkie kombinacje silnika, skrzyni biegów

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż w kompletach na oś samochodu

Sprzedaż w kompletach na oś samochodu Wywiad IN: Dlaczego wybraliście strukturę spółki (SAS). Co właściwie ona oznacza? GL: Szybko stało się jasne, że SAS (Company Limited by Shares) będzie najbardziej wydajną formą współpracy, zapewniającą

Bardziej szczegółowo

Sterownik Pracy Wentylatora Fx21

Sterownik Pracy Wentylatora Fx21 PRODUCENT URZĄDZEŃ ELEKTRONICZNYCH Sterownik Pracy Wentylatora Fx21 Płynna regulacja obrotów wentylatora. Miękki start wentylatora. Ustawiane progi min. i max. obrotów wentylatora. Duży cyfrowy wyświetlacz.

Bardziej szczegółowo

TOM III Opis przedmiotu zamówienia

TOM III Opis przedmiotu zamówienia TOM III Opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia jest wykonanie przeglądów okresowych i napraw samochodów osobowych należących do Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200

MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200 www.swind.pl MAŁA PRZYDOMOWA ELEKTROWNIA WIATROWA SWIND 3200 Producent: SWIND Elektrownie Wiatrowe 26-652 Milejowice k. Radomia ul. Radomska 101/103 tel. 0601 351 375, fax: 048 330 83 75. e-mail: biuro@swind.pl

Bardziej szczegółowo

Rok produkcji Rejestracja. Tel. - służbowy Data 20/03/2015. Producent Ford Model Focus ('11) 1,6 TDCi Autodata Limited 2012.

Rok produkcji Rejestracja. Tel. - służbowy Data 20/03/2015. Producent Ford Model Focus ('11) 1,6 TDCi Autodata Limited 2012. Producent Ford Model Focus Rok produkcji Rejestracja Tel. - prywatny Stan licznika Tel. - komórkowy Numer zlecenia Tel. - służbowy Data 20/03/2015 Producent Ford Model Focus ('11) 1,6 TDCi Autodata Limited

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. Alkomat cyfrowy DA-3000M

Instrukcja obsługi. Alkomat cyfrowy DA-3000M Instrukcja obsługi Alkomat cyfrowy DA-3000M Alkomat cyfrowy DA-3000M Alkomat DA-3000 AlcoScent jest małym testerem o zakresie pomiarowym (do 4 promili) i dokładności do dziesiętnych części promila. Wykonuje

Bardziej szczegółowo

I. Wprowadzenie do diagnostyki elektrycznych i elektronicznych układów pojazdów samochodowych

I. Wprowadzenie do diagnostyki elektrycznych i elektronicznych układów pojazdów samochodowych Spis treści I. Wprowadzenie do diagnostyki elektrycznych i elektronicznych układów pojazdów samochodowych 1. Organizacja pracy i zasady bhp 12 1.1. Organizowanie stanowiska pracy 13 1.1.1. Projektowanie

Bardziej szczegółowo

CONSUL BUSINESS TRANSFER MARKETING

CONSUL BUSINESS TRANSFER MARKETING Firma Consul Business Transfer Marketing jest autoryzowanym Przedstawicielem Niemieckiej Firmy HAUBER ELEKTRONIK w Polsce na zasadach wyłączności. Naszym Klientom pragniemy zapewnić wysoką jakość usług,

Bardziej szczegółowo

NASZ SERWIS DLA PAŃSTWA SERWISU

NASZ SERWIS DLA PAŃSTWA SERWISU NASZ SERWIS DLA PAŃSTWA SERWISU Obecnie MAHLE Aftermarket zapewnia Państwu również urządzenia do serwisowania klimatyzacji Behr. MAHLE Aftermarket i Behr Service partnerstwo dla dobrego klimatu Firma Behr

Bardziej szczegółowo

Program serwisowy. Pewny start to akumulator ZACZNIJ DZIAŁAĆ DZIĘKI KOMPLEKSOWEMU ROZWIĄZANIU FIRMY VARTA

Program serwisowy. Pewny start to akumulator ZACZNIJ DZIAŁAĆ DZIĘKI KOMPLEKSOWEMU ROZWIĄZANIU FIRMY VARTA Program serwisowy VARTA START-STOP VSSP 2.1 Pewny start to akumulator ZACZNIJ DZIAŁAĆ DZIĘKI KOMPLEKSOWEMU ROZWIĄZANIU FIRMY VARTA VARTA SOLIDNY I PEWNY PARTNER, NA KTÓRYM MOŻESZ POLEGAĆ Technologia samochodowa

Bardziej szczegółowo

SPRZĘGŁA JEDNOKIERUNKOWE ALTERNATORÓW SPOKOJNA PRACA WYDŁUŻA ŻYWOTNOŚĆ.

SPRZĘGŁA JEDNOKIERUNKOWE ALTERNATORÓW SPOKOJNA PRACA WYDŁUŻA ŻYWOTNOŚĆ. Silnik Podwozie SERWIS SPRZĘGŁA JEDNOKIERUNKOWE ALTERNATORÓW SPOKOJNA PRACA WYDŁUŻA ŻYWOTNOŚĆ. Znaczne pokrycie zapotrzebowania RYNKU pojazdów AZJATYCKICh SPRZĘGŁA JEDNOKIERUNKOWE ALTERNATORÓW ODGRYWAJĄ

Bardziej szczegółowo

EM4028 Karta sieciowa PCI 10/100/1000 Mbps

EM4028 Karta sieciowa PCI 10/100/1000 Mbps EM4028 Karta sieciowa PCI 10/100/1000 Mbps 2 POLSKI EM4028 Karta sieciowa PCI 10/100/1000 Mbps Spis treści 1.0 Wprowadzenie... 2 1.1 Zawartość opakowania... 2 1.2 Przed rozpoczęciem instalacji... 2 2.0

Bardziej szczegółowo

EM4029 Adapter sieciowy PCI-e 10/100/1000 Mb/s

EM4029 Adapter sieciowy PCI-e 10/100/1000 Mb/s EM4029 Adapter sieciowy PCI-e 10/100/1000 Mb/s EM4029 - Adapter sieciowy PCI-e 10/100/1000 Mb/s 2 POLSKI Spis treści 1.0 Wprowadzenie... 2 1.1 Zawartość opakowania... 2 1.2 Przed rozpoczęciem... 2 2.0

Bardziej szczegółowo

Serwis All-inclusive. Bez dodatkowych warunków. Umowy serwisowe CharterWay dla samochodów ciężarowych.

Serwis All-inclusive. Bez dodatkowych warunków. Umowy serwisowe CharterWay dla samochodów ciężarowych. Serwis All-inclusive. Bez dodatkowych warunków. Umowy serwisowe CharterWay dla samochodów ciężarowych. Umowy serwisowe CharterWay: oszczędny i niezawodny sposób, aby Twój pojazd mógł być stale w ruchu.

Bardziej szczegółowo

PR242012 23 kwietnia 2012 Mechanika Strona 1 z 5. XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów

PR242012 23 kwietnia 2012 Mechanika Strona 1 z 5. XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów Mechanika Strona 1 z 5 XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów Odwrócona zasada: liniowy silnik ruch obrotowy System napędowy XTS firmy Beckhoff

Bardziej szczegółowo

Opis pojazdu oraz komputera DTA

Opis pojazdu oraz komputera DTA Opis pojazdu oraz komputera DTA Identyfikacja pojazdu Pojazd budowany przez studentów Politechniki Opolskiej o nazwie własnej SaSPO (rys. 1), wyposażony jest w sześciu cylindrowy silnik benzynowy 2900

Bardziej szczegółowo

nowe trendy mobilności w regionach Europy

nowe trendy mobilności w regionach Europy E-pojazdy nowe trendy mobilności w regionach Europy Marek Drożdż Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN Partnerzy programu Polska Holandia Hiszpania Wielka Brytania Szwecja Włochy Małopolska

Bardziej szczegółowo

Kompetentni nauczyciele kształcenia zawodowego branży motoryzacyjnej. Program praktyk w zakresie ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

Kompetentni nauczyciele kształcenia zawodowego branży motoryzacyjnej. Program praktyk w zakresie ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA Kompetentni nauczyciele kształcenia zawodowego branży motoryzacyjnej Program praktyk w zakresie ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA WPROWADZENIE Na etapie kształcenia w systemie szkolnym w zakresie elektrotechniki

Bardziej szczegółowo

Program Bosch Części i Diagnostyka Samochodowa

Program Bosch Części i Diagnostyka Samochodowa Program Bosch Części i Diagnostyka Samochodowa Program warsztatowy Bosch Części i Diagnostyka Samochodowa to oferta dla warsztatów naprawiających samochody z silnikami benzynowymi i wysokoprężnymi. Zapewnia:

Bardziej szczegółowo

7,32% ECOSTRALIS. oszczędność zużycia paliwa w modelu. Auto Service

7,32% ECOSTRALIS. oszczędność zużycia paliwa w modelu. Auto Service 7,32% TÜV SÜD potwierdza certyfikatem porównanie pomiarów zużycia paliwa wykonane przez Iveco. oszczędność zużycia paliwa w modelu ECOSTRALIS Dodatkowe informacje dot. szczegółów testu dostępne są na stronie

Bardziej szczegółowo

Magnetyczna technika mocowania dla pras wykrawających

Magnetyczna technika mocowania dla pras wykrawających www.inmetbth.pl Magnetyczna technika mocowania dla pras wykrawających Szybsza wymiana narzędzi Ekspresowa wymiana narzędzi w prasach oraz szybkie i precyzyjne mocowanie form to kolejna odpowiedź grupy

Bardziej szczegółowo

NOWY KOMPAKTOWY TESTER DLA MAŁYCH I ŚREDNICH WARSZTATÓW SAMOCHODOWYCH

NOWY KOMPAKTOWY TESTER DLA MAŁYCH I ŚREDNICH WARSZTATÓW SAMOCHODOWYCH mega macs 42 SE NOWY KOMPAKTOWY TESTER DLA MAŁYCH I ŚREDNICH WARSZTATÓW SAMOCHODOWYCH W skrócie Nowy mega macs 42 SE to mobilne i wydajne urządzenie diagnostyczne, do którego obsługi nie są konieczne skomplikowane

Bardziej szczegółowo

Pojęcie Ekojazdy Eco-Driving

Pojęcie Ekojazdy Eco-Driving Ekojazda Pojęcie Ekojazdy Eco-Driving jest nurtem edukacyjnym i świadomość zainicjowanym w celu dostarczenia użytkownikom dróg porad i zasad, które pokazują, że regularne przeglądy pojazdu połączone ze

Bardziej szczegółowo

W niektórych rozwiązaniach uwzględniane są dodatkowo takie parametry jak:

W niektórych rozwiązaniach uwzględniane są dodatkowo takie parametry jak: Zasada działania ESP 1 Podstawowe założenia pracy systemu Układ ESP (ang. Electronic Stability Programm) jak wskazuje nazwa stabilizuje samochód wpadający w poślizg, korygując tor jego jazdy. Zastosowane

Bardziej szczegółowo

AlphaElectric Nabierz mocy z elektryczną mobilnością

AlphaElectric Nabierz mocy z elektryczną mobilnością AlphaElectric Nabierz mocy z elektryczną mobilnością AlphaElectric nowy wymiar mobilności Motoryzacja jest jednym z obszarów, w którym zmiany zachodzą w zawrotnym tempie. Obecnie jesteśmy świadkami postępu

Bardziej szczegółowo

Człowiek najlepsza inwestycja. Do wszystkich uczestników postępowania ZMIANA TREŚCI ZAŁĄCZNIKA

Człowiek najlepsza inwestycja. Do wszystkich uczestników postępowania ZMIANA TREŚCI ZAŁĄCZNIKA Do wszystkich uczestników postępowania ZMIANA TREŚCI ZAŁĄCZNIKA do Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia na dostawę tablic dydaktycznych do projektu Dobry zawód - lepsza przyszłość współfinansowanego

Bardziej szczegółowo

EUROPEAN UNION EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FOUND KLASTER GREEN CARS

EUROPEAN UNION EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FOUND KLASTER GREEN CARS EUROPEAN UNION EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FOUND KLASTER GREEN CARS Klaster Green Cars Konsorcjum Klaster Green Cars (Stream) powstało w Warszawie w czerwcu 2007 roku rozpoczynając realizację programu

Bardziej szczegółowo

JESTEŚMY PO TO, ABY WSPIERAĆ TWÓJ BIZNES NILFISK PAKIETY SERWISOWE SZYTE NA MIARĘ

JESTEŚMY PO TO, ABY WSPIERAĆ TWÓJ BIZNES NILFISK PAKIETY SERWISOWE SZYTE NA MIARĘ JESTEŚMY PO TO, ABY WSPIERAĆ TWÓJ BIZNES NILFISK PAKIETY SERWISOWE SZYTE NA MIARĘ PROFESJONALNY SERWIS POCZUJ RÓŻNICĘ Aby czyszczenie odznaczało się najwyższą jakością, musi spełniać dwa istotne wymogi.

Bardziej szczegółowo

System operacyjny Android wersja 4.2.2 Język polski

System operacyjny Android wersja 4.2.2 Język polski ENDEAVOUR 800QC Skrócona instrukcja obsługi tabletu System operacyjny Android wersja 4.2.2 Język polski Dziękujemy wybranie produktu firmy Blaupunkt. Dokonali Państwo dobrego wyboru. Oczywiście będziemy

Bardziej szczegółowo

IRISPen Air 7. Skrócona instrukcja obsługi. (Android)

IRISPen Air 7. Skrócona instrukcja obsługi. (Android) IRISPen Air 7 Skrócona instrukcja obsługi (Android) Niniejsza skrócona instrukcja obsługi pomaga w rozpoczęciu korzystania z urządzenia IRISPen Air TM 7. Zapoznaj się z nią przed przystąpieniem do użytkowania

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY SYSTEM KONTR OLI TRAKCJI OLI ukła uk dy dy be zpiec zeńs zpiec zeńs a tw czyn czyn

SYSTEMY SYSTEM KONTR OLI TRAKCJI OLI ukła uk dy dy be zpiec zeńs zpiec zeńs a tw czyn czyn SYSTEMY KONTROLI TRAKCJI układy bezpieczeństwa czynnego Gdańsk 2009 Układy hamulcowe w samochodach osobowych 1. Roboczy (zasadniczy) układ hamulcowy cztery koła, dwuobwodowy (pięć typów: II, X, HI, LL,

Bardziej szczegółowo

LED - rewolucja w oświetleniu

LED - rewolucja w oświetleniu LED - rewolucja w oświetleniu Dziękujemy za wynalezienie żarówki, Panie Edison. Teraz nasza kolej! Oczywiście jesteśmy wdzięczni Panu Edisonowi za wynalezienie żarówki. Niestety, tradycyjne żarówki już

Bardziej szczegółowo

Numery identyfikacyjne i zakup części zamiennych Bezpieczeństwo przede wszystkim! Sprawdzenie skutera przed jazdą Rozdział 1 Obsługa codzienna

Numery identyfikacyjne i zakup części zamiennych Bezpieczeństwo przede wszystkim! Sprawdzenie skutera przed jazdą Rozdział 1 Obsługa codzienna Podziękowania 8 O poradniku 9 Numery identyfikacyjne i zakup części zamiennych 9 Bezpieczeństwo przede wszystkim! 10 Sprawdzenie skutera przed jazdą 11 Sprawdzanie poziomu oleju silniki dwusuwowe 11 Sprawdzanie

Bardziej szczegółowo

Tytuł Aplikacji: Aplikacja wentylatora 400kW i związane z tym oszczędności

Tytuł Aplikacji: Aplikacja wentylatora 400kW i związane z tym oszczędności Poniższy artykuł został w pełni przygotowany przez Autoryzowanego Dystrybutora firmy Danfoss i przedstawia rozwiązanie aplikacyjne wykonane w oparciu o produkty z rodziny VLT Firma Danfoss należy do niekwestionowanych

Bardziej szczegółowo

Aktywacja. Wstęp. Zakładanie nowej firmy. Rejestracja programu. Aktywacja danych firmy. Zmiana danych firmy

Aktywacja. Wstęp. Zakładanie nowej firmy. Rejestracja programu. Aktywacja danych firmy. Zmiana danych firmy Aktywacja Wstęp Zakładanie nowej firmy Rejestracja programu Aktywacja danych firmy Zmiana danych firmy 2 Aktywacja Wstęp Programy linii SYMFONIA START umożliwiają prowadzenie tylko jednej firmy. Ponadto,

Bardziej szczegółowo

Rzeczoznawca : mgr inż. Marek BĄK

Rzeczoznawca : mgr inż. Marek BĄK OCENA TECHNICZNA nr: z dnia: 205/0/7 Rzeczoznawca : mgr inż. Marek BĄK Zleceniodawca: Idea Leasing S.A. Adres: Strzegomska 42b 53-6 Wrocław Zadanie: Ocena stanu technicznego i określenie wartości rynkowej

Bardziej szczegółowo

1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego.

1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego. Obsługa Klientów 1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego. 01 18.500.000 produktów FANUC zainstalowanych na całym świecie 55 lat doświadczenia średni

Bardziej szczegółowo

HC-CARGO z bliska. Your Expert in Parts

HC-CARGO z bliska. Your Expert in Parts Your Expert in Parts Your Expert in Parts HC-CARGO z bliska Nasi specjaliści Nasi pracownicy chętnie zaoferują Wam wszechstronną pomoc. W firmie HC-CARGO znajdziecie odpowiedzi na niemal wszystkie pytania

Bardziej szczegółowo

Dystrybutor energii elektrycznej w systemie przedpłatowym z obsługą czterech gniazd sieciowych 230V~ AMPS RFID Instrukcja obsługi

Dystrybutor energii elektrycznej w systemie przedpłatowym z obsługą czterech gniazd sieciowych 230V~ AMPS RFID Instrukcja obsługi Dystrybutor energii elektrycznej w systemie przedpłatowym z obsługą czterech gniazd sieciowych 230V~ AMPS RFID Instrukcja obsługi 1 Spis treści 1. Przeznaczenie 2. Opis techniczny 2.1 Dane techniczne 2.2

Bardziej szczegółowo

DLA SERWISÓW SAMOCHODOWYCH

DLA SERWISÓW SAMOCHODOWYCH Reklama w wyszukiwarce DLA SERWISÓW SAMOCHODOWYCH Czego użytkownicy szukają częściej? Kiedy najlepiej reklamować wymianę oleju, a kiedy rozrządu? Czy przepłacasz za kliknięcia w reklamę w Twoim mieście?

Bardziej szczegółowo

Napędy hybrydowe kontra elektryczne. Perspektywy rozwoju na najbliższe lata. Sebastian Kucia

Napędy hybrydowe kontra elektryczne. Perspektywy rozwoju na najbliższe lata. Sebastian Kucia Napędy hybrydowe kontra elektryczne. Perspektywy rozwoju na najbliższe lata. Sebastian Kucia Przegląd rynku aut elektrycznych w Polsce Model Segment Waga w kg Prz śpiesze ie od 0 do 100 km/h Prędkość maksymalna

Bardziej szczegółowo

Narzędzia diagnostyczne

Narzędzia diagnostyczne Narzędzia diagnostyczne PRÓBNIK CIŚNIENIA WTRYSKU HS-A0020 TU-114 Miernik ciśnienia układu wtryskowego silniki benzynowe Ciśnienie max. 10bar Przeznaczenie serwis motoryzacyjny, badanie ciśnienia wtrysku

Bardziej szczegółowo

Państwa Klasa C: C 200

Państwa Klasa C: C 200 Ilustracja zbliżona Ilustracja zbliżona Podsumowanie Silnik C 200 13920 Model specjalny i pakiety 2356 PLN Lakier Czerń obsydianu metalik 4084 PLN Obręcze kół Obręcze kół ze stopów metali lekkich, 17"

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Rejestrator Parametrów

Instrukcja obsługi Rejestrator Parametrów Instrukcja obsługi Rejestrator Parametrów ( instrukcja dostępna także w programie diagnostycznym oraz na www.ac.com.pl) ver. 1.1 2012-06-20 Producent: AC Spółka Akcyjna. 15-182 Białystok, ul. 27 Lipca

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ASB. www.ntn-snr.com. With You

TECHNOLOGIA ASB. www.ntn-snr.com. With You TECHNOLOGIA ASB www.ntn-snr.com NTN-SNR, TWÓRCA SYSTEMU ASB Firma NTN-SNR po raz pierwszy zaprezentowała system ASB, czujnik prędkości koła w 1997 roku. W tym samym roku, została nagrodzona Grand rix D

Bardziej szczegółowo

Twój partner. w gastronomii! www.mmgastro.pl

Twój partner. w gastronomii! www.mmgastro.pl Twój partner w gastronomii! www.mmgastro.pl FIRMA M&M Gastro to lider sprzedaży profesjonalnego sprzętu dla gastronomii, firma gwarantująca każdemu klientowi profesjonalną i kompleksową obsługę od projektu

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. Przedmiotem zamówienia jest : dzierżawa systemu do lokalizacji i monitorowania pojazdów.

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA. Przedmiotem zamówienia jest : dzierżawa systemu do lokalizacji i monitorowania pojazdów. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia jest : dzierżawa systemu do lokalizacji i monitorowania pojazdów. 38200-4 Globalne systemy nawigacji i pozycjonowania (GPS lub równorzędne), 7230000- Usługi

Bardziej szczegółowo

Typowe uszkodzenia przy pompach wody i ich przyczyny

Typowe uszkodzenia przy pompach wody i ich przyczyny Typowe uszkodzenia przy pompach wody i ich przyczyny www.meyle.com Pompy wodne marki MEYLE innowacyjna technika zamiast technicznego zastoju Prawidłowy dobór wysokowartościowych poszczególnych elementów

Bardziej szczegółowo

List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA. a Politechniką Białostocką

List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA. a Politechniką Białostocką Informacja prasowa Białystok, 1 grudnia 2012 List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA a Politechniką Białostocką W dniu 30.11.2012 r. w siedzibie Politechniki Białostockiej doszło do podpisania

Bardziej szczegółowo

Euroscan instrukcja obsługi

Euroscan instrukcja obsługi Euroscan instrukcja obsługi 1 EUROSCAN System EUROSCAN polega na możliwości odczytu informacji z układów głównych samochodu.. System ten używa się dla nawiązania połączenia pomiędzy komputerem samochodowym

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA ELEKTROWNIA WIATROWA

Bardziej szczegółowo

ContiSys OBD. www.vdo.com. Professional. Zawsze właściwe rozwiązanie pod ręką.

ContiSys OBD. www.vdo.com. Professional. Zawsze właściwe rozwiązanie pod ręką. j aksymalne any dla m w to k a je tw ro s Zap ieczeń ści i bezp efektywno ssional fe ro OBD P ContiSys www.vdo.com ContiSys OBD Professional. Zawsze właściwe rozwiązanie pod ręką. Wielomarkowy- OBD Skaner

Bardziej szczegółowo

Praktyki zawodowe Technik pojazdów samochodowych 311513

Praktyki zawodowe Technik pojazdów samochodowych 311513 raktyki zawodowe Technik pojazdów samochodowych 311513 1. iagnostyka, naprawa i obsługa pojazdów samochodowych 2. Organizacja obsługi i naprawy pojazdów samochodowych 1. iagnostyka i naprawa podzespołów

Bardziej szczegółowo

Sterownik wymiennika gruntowego

Sterownik wymiennika gruntowego Sterownik wymiennika gruntowego Instrukcja obsługi i montażu WPROWADZENIE Urządzenie jest przeznaczone do sterowania pracą wymiennika gruntowego w systemach wentylacji mechanicznej. Głównym celem sterownika

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ

PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ Technik pojazdów samochodowych Symbol zawodu: 311513 Czas trwania praktyki: 4 tygodnie (160 godz.) 1. Diagnostyka i naprawa podzespołów i zespołów pojazdów samochodowych Uczeń

Bardziej szczegółowo

PARAMETRY TECHNICZNE SAMOCHODU OSOBOWEGO, OCHRONNEGO POWYŻEJ 5 MIEJSC. Oferta Wykonawcy - oferowane parametry 1 2 3 4 5

PARAMETRY TECHNICZNE SAMOCHODU OSOBOWEGO, OCHRONNEGO POWYŻEJ 5 MIEJSC. Oferta Wykonawcy - oferowane parametry 1 2 3 4 5 /pieczęć / PARAMETRY TECHNICZNE SAMOCHODU OSOBOWEGO, OCHRONNEGO POWYŻEJ 5 MIEJSC Lp. Wyszczególnienie Opis DANE TECHNICZNE 1. Silnik wysokoprężny spełniający normę emisji spalin min. EURO 5 2. Maksymalna

Bardziej szczegółowo

CSMIO IP. Wyjścia różnicowe Dodatek. copyright 2012 CS-Lab s.c.

CSMIO IP. Wyjścia różnicowe Dodatek. copyright 2012 CS-Lab s.c. CSMIO IP Wyjścia różnicowe Dodatek copyright 2012 CS-Lab s.c. Spis treści 1 Informacje ogólne Dlaczego wyjścia różnicowe?... 3 1.1 Użyte oznaczenia... 3 2 Przykłady podłączeń... 4 2.1 Sterowniki silników

Bardziej szczegółowo

Kompetentni nauczyciele kształcenia zawodowego branży motoryzacyjnej. Program praktyk w zakresie ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

Kompetentni nauczyciele kształcenia zawodowego branży motoryzacyjnej. Program praktyk w zakresie ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA Kompetentni nauczyciele kształcenia zawodowego branży motoryzacyjnej Program praktyk w zakresie ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA Autor: Marek Zalewski WPROWADZENIE Na etapie kształcenia w systemie szkolnym

Bardziej szczegółowo

Bosch Pojazdy Użytkowe profesjonalne wsparcie warsztatów

Bosch Pojazdy Użytkowe profesjonalne wsparcie warsztatów Bosch Pojazdy Użytkowe profesjonalne wsparcie warsztatów Większa liczba zleceń: boom na rynku pojazdów użytkowych Wzrost rynku napraw pojazdów użytkowych: dobre wieści dla właścicieli warsztatów Kluczowe

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi Diagnostyka

Instrukcja obsługi Diagnostyka Instrukcja obsługi Diagnostyka Dziękujemy za nabycie artykułu i zaufaniu do naszego asortymentu produktów. Compact 3.0 N&D jest urządzeniem klimatyzacyjnym niezależnym od wyłączonego lub włączonego silnika,

Bardziej szczegółowo