Ilościowa analiza sygnału EEG. Zastosowanie badawcze i diagnostyczne. 1. Elektroencefalografia, czyli pomiar aktywności bioeletrycznej mózgu.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ilościowa analiza sygnału EEG. Zastosowanie badawcze i diagnostyczne. 1. Elektroencefalografia, czyli pomiar aktywności bioeletrycznej mózgu."

Transkrypt

1 Mgr Dariusz Zapała Katedra Psychologii Eksperymentalnej Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Ilościowa analiza sygnału EEG. Zastosowanie badawcze i diagnostyczne 1. Elektroencefalografia, czyli pomiar aktywności bioeletrycznej mózgu. Elektroencefalografia (EEG) jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych i najczęściej stosowanych metod badania pracy mózgu. Początki tej techniki sięgają przełomu XIX i XX wieku, kiedy to po raz pierwszy zaczęto rejestrować, przy pomocy elektrod umiejscowionych na skórze głowy, zmiany w polu elektrycznym, których źródłem jest aktywność skupisk komórek nerwowych. O ile sama zasada działania elektroencefalografów pozostała niezmieniona przez dziesięciolecia, o tyle komputeryzacja procesu obróbki danych z rejestracji poszerzyła znacznie zakres stosowania EEG w badaniach naukowych i diagnostyce klinicznej. Początkowo rejestrowana oscylacja potencjałów zbieranych za pomocą kilku elektrod na skórze głowy był przenoszony na ciągły zapis w postaci papierowego elektroencefalogramu, który następnie analizowanł ekarza w sposób podobny jak np. zapis aktywności serca (elektrokardiogram). Oparta na wzrokowej analizie diagnoza okazała się szczególnie pomocna w badaniach zaburzeń snu oraz epilepsji. Głównymi ograniczeniami tradycyjnego sposobu przekształcania sygnału, był brak możliwości: analizowania większej liczby źródeł sygnału (z elektrod), wizualizacji danych w poszczególnych pasmach częstotliwości, czy też synchronizacji zapisu z bodźcami prezentowanymi osobie badanej. Dopiero możliwość zamiany rejestrowanej aktywności na zapis cyfrowy znacznie rozszerzył wachlarz zastosowań techniki EEG. Obecnie elektroencefalografy umożliwiają rejestrację sygnału z 64., 128., a nawet 256. elektrod jednocześnie, co gwarantuje bardzo dobre odwzorowanie zmian w sygnale w zależności od miejsca w którym dokonywany jest pomiar. Nie stanowi problemu, również możliwość skojarzenia ze sobą momentu w jakim osobie badanej zaaplikowano określony bodziec (np. w postaci wzrokowej, dźwiękowej, czy dotykowej) z reakcją jego mózgu, z dokładnością do pojedynczych milisekund. Współczesne oprogramowanie do analizy EEG pozwala na dokonywanie szeregu przekształceń surowego sygnału, w celu: odfiltrowania zakłóceń z otoczenia, usunięcia z zapisu

2 sygnału nie pochodzącego z mózgu, lokalizacji źródła poszczególnych zmian, czy też wizualizacji w zakresie częstotliwości czy czasu odpowiadającym potrzebą diagnosty lub badacza (Jaśkowski, 2009). Dzięki temu postępowi EEG stało się ważną metodą :w diagnostyce przedoperacyjnej, lokalizacji źródeł wyładowań padaczkowych, monitorowaniu stanu śpiączki i stwierdzeniu śmierci mózgu, a także wykrywania niektórych schorzeń (np. choroba Creutzfelda-Jakoba). Możliwe stało się również odnoszenie wyników badania elektroencefalograficznego do danych uzyskiwanych z innych metod badania aktywności mózgu, jak funkcjonalny rezonans magnetyczny (fmri). Jednak nie tylko medycyna skorzystała na możliwościach cyfrowej obróbki sygnału EEG. Wyraźny postęp nastąpił w zakresie badań podstawowych z obszaru psychofizjologii i neurobiologii. Elektroencefalografia jako metoda rejestracja aktywności mózgu w badaniach eksperymentalnych umożliwiła odkrycie prawidłowości w sygnale skojarzonych z określonymi zdaniami umysłowymi, procesami poznawczymi czy cechami indywidualnymi. Obecnie znamy komponenty sygnału stanowiące odwzorowanie takich zjawisk jak: reakcja na twarz, wyobrażony ruch dłoni, rozpoznanie określonego obiektu w przestrzeni czy też znalezienie rozwiązania na złożonego problemu. Odkrywane są również wzorce aktywności dla bardzo subtelnych procesów, jak przewidywanie zamiarów i stanów emocjonalnych innych osób (Pineda, 2005). Odkrycia w dziedzinie badań podstawowych nad aktywnością bioeletryczną mózgu przełożyły się natomiast na konkretne urządzenia wykorzystujące sygnał EEG nie jako wzorzec do diagnozy lub wyjaśniania zjawisk psychicznych, lecz mechanizm sterujący (Allison i in., 2007). 2. Interfejsy mózg-komputer oraz terapia neurofeedback jako szczególne zastosowanie EEG Urządzenia do treningu neurofeedback oraz interfejsy mózg-komputer to narzędzia, które wykorzystują to samo zjawisko, czyli tzw. biologiczne sprzężenie zwrotne (ang. biofeedback) do dwóch różnych celów. Pierwsza technika służy usprawnieniu różnych zdolności fizycznych (np. kontrola mięśni) lub psychicznych (np. uwaga, pamięć, koncentracja) poprzez naukę kontroli określonych zmian w sygnale EEG, których własności interpretowane są jako odzwierciedlenie trenowanych funkcji. Interfejsy mózg-komputer (ang. brain-computer interface; BCI) również wykorzystują świadomą kontrolę aktywności EEG, ale w celu kontroli zewnętrznych urządzeń jak: komputer; wózek inwalidzki czy proteza, głównie w celu usprawnienia komunikacji z otoczeniem (Graimann i in., 2010). Sprzężenie zwrotne (Rys. 1) stanowiące podstawę działania wszystkich systemów neurofeedback oraz BCI opiera się o te same etapy ilościowych przekształceń sygnału EEG (Wolpaw, i in., 2002; Allison, i in., 2007). Jest to:

3 a) Rejestracja sygnału, czyli przechwycenie oraz zapis do postaci cyfrowej aktywności mózgu użytkownika wykonującego określoną czynność umysłową (np. koncentrującego się na obserwacji wybranego elementu na ekranie, w przypadku neurofeedbacku lub chęci poruszenia prawą lub lewą dłonią w sterowaniu BCI). b) Wydobywanie charakterystycznych cech sygnału, czyli wyprowadzenie z zapisu aktywności EEG takich zmian, które są typowe dla trenowanej funkcji lub efektu wykorzystywanego do sterowania uprzędzeniem. c) Klasyfikacja, polegająca na dopasowaniu wyodrębnionych cech sygnału do znanych wzorców dla danej czynności. W ten sposób możliwe jest określenie w jaki stopniu użytkownik poprawnie wykonuje zadanie (neurofeedback) lub jaką reakcje chce wywołać (brain-computer interface). d) Oddziaływanie na otoczenie, na tym etapie poprawie zakwalifikowane zmiany w sygnale zamieniane są na reakcje urządzenia, którą może zaobserwować użytkownik. Dla celów treningowych może to być wizualizacja jego postępów (w postaci gry komputerowej lub wskaźników ilościowych), zaś w komunikacji BCI reakcja zgodna z intencją (ruch kursora w wybranym kierunku, przesunięcie protezy we właściwą stronę). Rys. 1 Schemat sprzężenia zwrotnego i etapów przetwarzania sygnału w interfejsach mózgkomputer (na podstawie: Cudo, Zabielska, Zapała, w druku).

4 W odróżnieniu od analizy na potrzeby diagnostyki lub badań psychofizjologicznych, przekształcenia sygnału EEG w systemach neurofeedback oraz BCI odbywa się w sposób całkowicie zautomatyzowany i niemal w trybie online. Postawienie przed użytkownikami oraz algorytmami sterującymi tak trudnego zdania powoduje, że większość obecnie stosowanych urządzeń tego typu cechuje się dość małą efektywnością (Cudo i in. 2011). Użytkownicy, czyli osoby korzystające z urządzeń neurofeedaback oraz BCI przejawiają duże różnice indywidualne w tempie oraz skuteczności nauki kontroli własnych fal mózgowych. Niektóre osoby są w stanie wytrenować taką umiejętności w ciągu kilku krótkich sesji, natomiast inni uzyskują słabe efekty nawet po wielogodzinnych próbach. Przeszkadza to w powszechnym wykorzystywaniu takich metod. O ile w przypadku terapii neurofeedback trening kontroli fal mózgowych jest celem samym w sobie, bo ma prowadzić w efekcie do poprawienia trenowanej sprawności, o tyle systemy BCI nie spełniają swojej funkcji, gdy kontrola jest niewystarczająca (Allison, Neuper, 2010). Kolejna przeszkoda to skuteczność samych algorytmów stosowanych w obróbce sygnału EEG. Jak wspomniano wcześniej obróbka sygnału odbywa się w systemach neurofeedback oraz BCI w czasie rzeczywistym i w sposób automatyczny. Wydobycie jednak z sygnału i poprawne sklasyfikowanie poszukiwane reakcji jest zadaniem bardzo trudnym. Dzieje się tak dlatego, że w samym sygnale rejestrowanym przez EEG znajduje się bardzo dużo elementów, które nie pochodzą z aktywności mózgu, lecz są artefaktami pochodzenia: mięśniowego, okoruchowego, skórnego lub sztucznego (np. sieć elektryczna) (Luck, 2005). Takie błędne informacje mogą zostać uwzględnione przez program sterujący i przekształcone na niewłaściwą reakcję systemu. Dodatkowo same zmiany w zapisie reprezentujące zadanie wykonywane przez użytkownika są trudne do opisania w sposób umożliwiający je łatwe odnalezienie w całym sygnale. Duża zmienność pomiędzy warunkami rejestracji oraz cechami indywidualnymi użytkowników sprawiają, że jakiekolwiek ilościowe analizy sygnału EEG na potrzeby neurofeedback czy BCI są wciąż bardzo mało skuteczne. 3. Analiza ilościowa sygnału EEG Niezależnie, czy zapis sygnału EEG zostanie wykorzystany do diagnostyki, badań eksperymentalnych czy sterowania urządzeniami zewnętrznymi, prowadzenie na nim analiz ilościowych wymaga wykonania tych samych kroków. Służą one: wyczyszczeniu zapisu z zakłóceń, wydobyciu z niego poszukiwanych cech oraz wykorzystaniu jako materiał porównawczy, lub do wizualizacji.

5 3.1 Filtracja danych Podczas każdego pomiaru EEG elektroda umiejscowiona na skórze głowy oprócz aktywności bioelektrycznej mózgu odbiera cały szereg sygnałów pochodzących z otoczenia oraz różnych części ciała osoby badanej. Są to w dużej mierze sygnału sztuczne, jak zakłócenia pochodzące bezpośrednio z sieci elektrycznej lub przedmiotów przewodzących napięcie. Mogą to również być dystraktory biologiczne: rytm serca, skurcze mięśni, ruchy oczu, czy zmiany przewodności skóry. Pierwszą,,linią obrony przed tego typu zanieczyszczeniami jest stosowanie filtrów do zarejestrowanego sygnału. Z doświadczenia wiem, że fale mózgowe oscylują w paśmie częstotliwości w większości od 1 do 50 Hz, więc wszystko co znajduje się poniżej oraz powyżej tej granicy nie powinno nieść żadnej istotnej informacji. Dokonuje się zatem,,odcięcia tych częstotliwości przy pomocy filtrów górnoprzepustowych (dla odcięcia niskich częstotliwości) oraz dolnoprzepustowych (dla wysokich częstotliwości). Nie jest to jednak rozwiązanie idealne, ponieważ nie pozostaje bez wpływu na resztę danych. Dodatkowo istnieją rytmy, których zakres występowania jest bardzo bliski dolnej granicy (fale wolne) i górnej granicy (fale gamma) stosowania filtrów. Część zakłóceń, jak chociażby pole elektryczne (50 Hz), może pozostawiać ślad w postaci tzw. harmonicznych, czyli fal o podobnej charakterystyce, ale innej częstotliwości, które pozostają obecne w zapisie nawet po filtracji. Można więc stosowań ten zabieg dopiero jako wstęp do właściwego czyszczenia sygnału. 3.2 Wykrywanie artefaktów Pomimo wielu lat rozwoju technik cyfrowej obróbki danych, wciąż najskuteczniejszą metodą usuwania z sygnału zakłóceń (artefaktów) jest wzrokowe przeszukiwanie zapisu przed doświadczonego elektroencefalografistę. Zakres zmienności charakterystyk poszczególnych artefaktów jest tak duża, że trudno jest je opisać w postaci jakiejkolwiek formuły matematycznej. Co więcej, wiele zakłóceń przypomina komponenty sygnału mogące świadczyć o patologii lub będące specyficzną reakcją na bodziec. Dopiero odniesienie zapisu do kontekstu w jakim odbywało się badania umożliwia technikowi właściwe odróżnienie sygnału od szumu. O ile w procedurze badań klinicznych czy eksperymentalnych wzrokowa ocena sygnału jest możliwa, o tyle w urządzeniach typu neurofeedback oraz BCI wszystko odbywa się w czasie rzeczywistym. Niezbędne jest zastosowanie zastosowanie algorytmów komputerowych. Najprostszym i obarczonym największym ryzykiem błędu sposobem automatycznego usuwania artefaktów, jest wprowadzenie prostych charakterystyk w postaci zakresu częstotliwości, zmienności w czasie oraz mocy sygnału dla poszczególny rodzajów zakłóceń. Niestety modelowe lub uśrednione wartości dla artefaktów rzadko odpowiadają parametrom rejestrowanym w konkretnym badaniu. Dlatego też, gdy wprowadzone przez nas wartości będą zbyt,,liberalne istnienie ryzyko przeoczenia znacznej liczby zakłóceń, zaś podejście zbyt,,konserwatywne

6 powoduje odrzucenie z zapisu wielu dobrych próbek. Zdecydowanie lepsze rezultaty przynosi stosowanie metod bardziej zaawansowanych jak sztuczne sieci neuronowe lub analiza niezależnych składowych (ICA). Są to metody, które w mniejszym stopniu polegają na ustalonych a priori przez użytkownika wartościach. W przypadku sztucznych sieci neuronowych program,,uczy się rozpoznawać, co jest lub nie jest artefaktem poprzez wielokrotne przetwarzanie zadanego materiału. Analiza składowych niezależnych poszukuje zaś prawidłowości w sygnale, które są rejestrowane przez różne źródła (elektrody), ale posiadające wspólne cechy świadczące, że stanowią to samo zjawisko (Vigário, 1997). Pomimo, że te techniki również cechują się mniejszą skutecznością, niż analiza wzrokowa, to bez ich stosowania trudno byłoby tworzyć urządzenia korzystające z sygnału EEG przetwarzanego w czasie rzeczywistym. 3.3 Przekształcanie sygnału Oczyszczony z zakłóceń zapis można poddać przekształceniom mającym na celu odnalezienie w sygnale takich cech, które mają wartość diagnostyczną (badania kliniczne); stanowią neurofizjologiczną odpowiedź mózgu na zadany bodziec (badania eksperymentalne) lub świadczą o dokonaniu przez użytkownika określonego wyboru (neurofeedback; BCI). Istnieje kilka technik, które służą ekstrakcji takich cech, w zależności od celu, któremu mają potem służyć. Metoda potencjałów wywołanych skorelowanych ze zdarzeniem (ang. event related potentials; ERP) jest jedną z najczęściej spotykanych. Zasadą jej działania jest zsynchronizowanie z zapisem EEG momentu pojawienia się bodźca, który zostaje podany osobie badanej. W przypadku badań klinicznych może to być np. stymulacja świetlna lub dźwiękowa mająca na celu stwierdzenie, na jakim poziomie fizjologicznym doszło do upośledzenia zmysłów pacjenta. Obszar badań eksperymentalnych w których stosuje się ERP jest natomiast bardzo szeroki, gdyż bodźcami których odpowiedź analizujemy mogą być zarówno przekazy na granicy świadomej percepcji, jak również zadania wyobrażeniowe, werbalne lub pamięciowe. W przypadku ERP musimy po prostu dokładnie umiejscowić na linii czasu moment w którym bodziec został odebrany z tym jakim zmianą podlegał uśredniony zapis EEG po jego pojawieniu się. Z dotychczasowych badań wiemy już, że istnieją określone załamki (komponenty) sygnału, które obecne są w zapisie w reakcji na określony bodziec w również określonych ramach czasowych (Szelenberger, 2000). Jednym z nich jest tzw. komponent P300, który jest dodatnim wychyleniem w uśrednionym z wielu prób zapisie EEG, następującym w ok. 300 ms po pojawieniu się bodźca, który był oczekiwany przez osobę badaną (Conroy i in., 2007). Natura tego zjawiska związana z świadomym skierowaniem uwagi użytkownika na konkretny istotny element w gronie obiektów nieistotnych znalazł zastosowanie, również w urządzeniach neurofeedback (trenowanie uwagi) i interfejsach mózg-komputer (wybór reakcji zgodnej z intencją) (Donchin i in., 2000).

7 Inna metoda tzw. analiza częstotliwościowa polega na wyodrębnieniu z pełnego sygnału EEG poszczególnych jego składowych częstotliwości (np. za pomocą tzw. transformacji Fouriera) i analizowanie ich cech, takich jak moc (amplituda). Obecnie identyfikujemy kilka rodzaii fal mózgowych, które posiadają określone zakresy częstotliwości, a ich zmienność łączona jest z konkretnymi zjawiskami umysłowymi (Jaśkowski, 2007). Na przykład fale o częstotliwości od 8 do 13 Hz to tzw. rytmy alfa, która są dobrze widoczne w zapisie w czasie relaksu i przy braku stymulacji różnymi bodźcami. Ich udział w sygnale maleje, gdy tylko wzrasta aktywność poznawcza i percepcyjna osoby badanej. Szczególny ich rodzaj znalazł zastosowanie w urządzeniach BCI oraz neurofeedback, bo okazało się, że jest wrażliwy nie tylko na bodźce płynące z zewnątrz, ale również na aktywność wyobrażeniową, w tym wypadku polegającą na planowaniu ruchu prawej lub lewej dłoni (Pfurtscheller, Neuper,. 1997). Odczytując zmiany w tym paśmie częstotliwości możemy wiedzieć, czy użytkownik chciałby skierować kontroler w jedną, czy w drugą stronę (Pfurtscheller, Neuper,. 2001). Udział poszczególnych fal w zapisie ma również zastosowanie diagnostyczne np. zmniejszenie mocy sygnału z zakresu od 13 do 30 Hz (rytmy beta) może świadczyć o różnych zmianach patologicznych, jak zaburzenia poznawcze. Rozbijając sygnał na poszczególne zakresy częstotliwości możemy analizować nie tylko ich moc, ale również jej zmianę w czasie, rozłożenie na poszczególnych elektrodach, a także potencjalne źródło. Pierwszą rzecz umożliwiają przekształcenia czasowo-częstotliwościowe takie jak ERSP (ang. event related spectral perturbation), dzięki którym uzyskujemy bardzo dobrą wizualizację jak moc w poszczególnych zakresach częstotliwości zmieniała się wraz z upływem czasu od zdarzenia, czyli momentu pojawienia się bodźca (Makeig, 1993). W aspekcie synchronizacji w czasie metoda ta przypomina wspomnianą wcześniej technikę ERP. Uzyskany tu wynik jest jednak wynikiem z poszczególnych elektrod lub uśrednionych grup elektrod, więc nie daje nam całościowego obrazu jak zmieniały się potencjały we wszystkich źródeł z których pochodzi sygnał. Taka możliwość uchwycenia charakterystycznego rozkładu napięcia w kluczowym dla procedury momencie umożliwia wcześniej wspomniana technika ICA., bowiem może ona szukać różnych prawidłowości w sygnale, nie tylko tych będących artefaktami. Ma ona spore znaczenie dla działania systemów opartych o analizę sygnału w czasie rzeczywistym jak urządzenia BCI (Graimann i in., 2010). Rozwiązaniem w dużej mierze kontrowersyjnym są rozwiązania poszukujące źródła rejestrowanego sygnału w mózgu. Z racji ograniczeń technicznych samej elektroencefalografii (elektrody rejestrują aktywność tylko z górnej warstwy kory mózgu, ulegającą licznym zniekształceniom i rozproszeniu) nie można powiedzieć, że miejsce z którego pochodzi pomiar jest również miejscem w którym sygnał ma swoje źródło (Luck, 2005). Tym niemniej istnieją metody, które w oparciu o różnego typu przekształcenia matematyczne i statystyczne wyznaczają domniemane miejsca z których dane zjawisko bierze swój początek (np.

8 BESA; LORETA). Takie dopasowanie wyładowania z miejsca w którym mogło ono powstać miałoby niebagatelne znaczenie z punktu widzenia zastosowań medycznych (np. lokalizacja źródeł napadów padaczkowych). 4. Podsumowanie Pomimo, że elektroencefalografia jest metodą rozwijającą się od ponad wieku i jej praktyczne zastosowanie nie podlega dyskusji, to nadal tak jak na początku jej skuteczność uzależniona jest od doświadczenia człowieka na wielu etapach analizy wyników. Współczesne metody automatycznego przekształcania i czyszczenia zapisu cechują się mniejszą skutecznością, niż tradycyjna ocena wzrokowa doświadczonego elektroencefalografisty. Ogranicza to możliwość stosowania tej techniki w medycynie, badaniach naukowych a zwłaszcza w technikach opartych o przetwarzanie sygnału w czasie rzeczywistym (neurofeedback, interfejsy mózg-komputer). Bez rozwoju metod ilościowej analizy sygnału EEG, które pozwoliłby zautomatyzować oraz zobiektywizować ten proces, technika ta straci swoją dotychczasową pozycję oraz przydatność. Nie postęp techniczny w zakresie rejestracji sygnału, a zmiany w algorytmach komputerowej obróbki danych definiują obecnie granice zastosowania elektroencefalografii w praktyce. 5. Bibliografia Allison, B.Z., Neuper, Ch. (2010). Could anyone use a BCI? W: D.S. Tan, A. Nijholt (red.), Brain Computer Interfaces. Applaying our Minds to Human-Computer Interaction (s ). London: Springer-Verlag. Allison, B.Z., Wolpaw, E.W., Wolpaw, J.R., (2007) Brain-computer interface systems: progress and prospects. Expert Review of Medical Devices, 4, Conroy, M.A., Polich, J. (2007). Normative Variation of P3a and P3b from a Large Sample. Gender, Topography, and Response Time. Journal of Psychophysiology, 21(1), Cudo, A., Zabielska, E., Bałaj, B. (2011) Wprowadzenie w zagadnienia interfejsów mózg-komputer. W: O. Gorganiuk, B. Kostrubiec-Wojtachnio, D. Musiał, M. Wiechetek, A. Błachnio, A. Przepiórka (red.), Studia z psychologii w KUL, T. 17 (s ). Lublin: Wydawnictwo KUL. Cudo, A., Zabielska, E., Zapała, D. (w druku) Interfejsy mózg-komputer oparte o techniki elektroencefalograficzne. Studia z psychologii w KUL, T. 18. Lublin: Wydawnictwo KUL. Donchin, E., Spencer, K.M., Wijesinghe, R. (2000). The mental prosthesis: assessing the speed of a P300-based brain-computer interface. Transactions on Rehabilitation Engineering, IEEE,

9 8, Graimann, B., Allison, B.Z., Pfurtscheller, G. (2010). Brain-Computer Interfaces: a gentle introduction. W: B. Graimann, B.Z. Allison, G. Pfurtscheller (red.), Brain Computer Interfaces Revolutionizing Human Computer Interaction (1-28). New York: Springer Publishing. Jaśkowski, P. (2009). Neuronauka poznawcza. Jak mózg tworzy umysł. Warszawa: Vizja Press&IT. Luck, S.J. (2005). An Introduction to Event-Related Potential Technique. Cambridge, Massachussets: MIT Press. Makeig, S. (1993). Auditory event-related dynamics of the EEG spectrum and effects of exposure to tones.electroencephalography and clinical neurophysiology, 86(4), Pfurtscheller, G., Neuper, C. (1997). Motor imagery activates primary sensorimotor area in humans. Neuroscience Letters, 239, Pfurtscheller, G., Neuper, C. (2001). Motor imagery and direct brain-computer communication. Proceedings, IEEE, 89, Pineda, J. A. (2005). The functional significance of mu rhythms: Translating seeing and hearing into doing. Brain Research Reviews, 50, Szelenberger, W. (2000) Potencjały wywołane. Warszawa: "Elmiko" Wolpaw, J.R., Birbaumer, N., McFarland, D.J., Pfurtscheller, G., Vaughan, T.M. (2002). Brain computer interfaces for communication and control. Clinical Neurophysiology, 113, Vigário, R. N. (1997). Extraction of ocular artefacts from EEG using independent component analysis. Electroencephalography and clinical neurophysiology, 103(3),

Multimedialne Systemy Medyczne

Multimedialne Systemy Medyczne Multimedialne Systemy Medyczne Brain-Computer Interfaces (BCI) mgr inż. Katarzyna Kaszuba Interfejsy BCI Interfejsy BCI Interfejsy mózgkomputer. Zwykle wykorzystują sygnał elektroencefalografu (EEG) do

Bardziej szczegółowo

Elektrofizjologiczne podstawy lokalizacji ogniska padaczkowego. Piotr Walerjan

Elektrofizjologiczne podstawy lokalizacji ogniska padaczkowego. Piotr Walerjan Elektrofizjologiczne podstawy lokalizacji ogniska padaczkowego Piotr Walerjan Elektrofizjologia w padaczce Dlaczego stosujemy metody elektrofizjologiczne w diagnostyce padaczki? Ognisko padaczkowe Lokalizacja

Bardziej szczegółowo

Neurokognitywistyka. Mózg jako obiekt zainteresowania w

Neurokognitywistyka. Mózg jako obiekt zainteresowania w Neurokognitywistyka. Mózg jako obiekt zainteresowania w psychologii poznawczej Małgorzata Gut Katedra Psychologii Poznawczej WyŜsza Szkoła Finansów i Zarządzania w Warszawie http://cogn.vizja.pl Wykład

Bardziej szczegółowo

Neurofeedback: jego rosnąca popularność i zastosowania

Neurofeedback: jego rosnąca popularność i zastosowania Neurofeedback: jego rosnąca popularność i zastosowania Michał Czerwiński Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Zakład Fizyki Biomedycznej Koło Fizyki Biomedycznej Sygnał EEG Sygnał EEG, w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Opracowała: K. Komisarz

Opracowała: K. Komisarz Opracowała: K. Komisarz EEG ElektroEncefaloGraf - aparat do pomiaru fal mózgowych i oceny pracy mózgu. BIOFEEDBACK - z ang. biologiczne sprzężenie zwrotne (dostarczanie człowiekowi informacji zwrotnej

Bardziej szczegółowo

Analiza danych medycznych

Analiza danych medycznych Analiza danych medycznych Wykład 2 Rejestracja sygnału EEG Plan wykładu 1. Zasady aplikacji elektrod 2. Wzmacniacz EEG 3. Cechy sygnału EEG 4. Podstawowe rytmy mózgowe 5. Przetworzenie zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

Komputery sterowane myślami

Komputery sterowane myślami Komputery sterowane myślami Andrzej Materka Marcin Byczuk materka@p.lodz.pl www.materka.p.lodz.pl Plan wykładu Komputery i ich sterowanie Elektryczne sygnały mózgowe Sterowanie komputerem za pomocą myśli

Bardziej szczegółowo

Po pierwsze diagnoza- Mini QEEG

Po pierwsze diagnoza- Mini QEEG NEWSLETTER BIOMED NEWS Nr. 09/2015 Po pierwsze diagnoza- Mini QEEG Chcąc zrozumieć zasadę działania mózgu, można powiedzieć nieco upraszczając, że to niezbędny do życia procesor, który jest w stanie równolegle

Bardziej szczegółowo

WSEI Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie UMYSŁ SZACHISTY

WSEI Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie UMYSŁ SZACHISTY UMYSŁ SZACHISTY Projekt MAT - Rozwijanie umiejętności talentów szachowych poprzez trening sprawności poznawczej, kreatywności i innowacyjności myślenia młodych szachistów Robert Porzak, Jan Przewoźnik

Bardziej szczegółowo

www.pwt.et.put.poznan.pl

www.pwt.et.put.poznan.pl Piotr Wołowik Studium Doktoranckie na Wydziale Elektrycznym Politechniki Poznańskiej ul. Piotrowo 3A, 60-965 Poznań e-mail: piotrw@et.put.poznan.pl 2005 Poznańskie Warsztaty Telekomunikacyjne Poznań 8-9

Bardziej szczegółowo

INTERFEJSY MÓZG-KOMPUTER OPARTE O TECHNIKI ELEKTROENCEFALOGRAFICZNE

INTERFEJSY MÓZG-KOMPUTER OPARTE O TECHNIKI ELEKTROENCEFALOGRAFICZNE Studia z Psychologii w KUL, tom 18 red. O. Gorbaniuk, B. Kostrubiec-Wojtachnio, D. Musiał, M. Wiechetek ISBN 978-83-7702-726-4 Lublin, Wyd. KUL 2012, s. 195-216 Andrzej Cudo 1, Emilia Zabielska 2, Dariusz

Bardziej szczegółowo

Co to jest termografia?

Co to jest termografia? Co to jest termografia? Słowo Termografia Pochodzi od dwóch słów "termo" czyli ciepło i "grafia" rysować, opisywać więc termografia to opisywanie przy pomocy temperatury zmian zachodzących w naszym organiźmie

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE SYGNAŁU EEG W INTERFEJSACH BCI ŁĄCZĄCYCH CZŁOWIEKA Z KOMPUTEREM

ZASTOSOWANIE SYGNAŁU EEG W INTERFEJSACH BCI ŁĄCZĄCYCH CZŁOWIEKA Z KOMPUTEREM Piotr Wołowik Politechnika Poznańska Instytut Elektroniki i Telekomunikacji ul. Piotrowo 3A, 60-965 Poznań e-mail: piotrw@et.put.poznan.pl 2004 Poznańskie Warsztaty Telekomunikacyjne Poznań 9-10 grudnia

Bardziej szczegółowo

Prezentacja, którą czytacie jest jedynie zbiorem sugestii. Nie zawiera odpowiedzi na pytania wprost. Jeżeli nie wiedzielibyście jak odpowiedzieć na

Prezentacja, którą czytacie jest jedynie zbiorem sugestii. Nie zawiera odpowiedzi na pytania wprost. Jeżeli nie wiedzielibyście jak odpowiedzieć na Prezentacja, którą czytacie jest jedynie zbiorem sugestii. Nie zawiera odpowiedzi na pytania wprost. Jeżeli nie wiedzielibyście jak odpowiedzieć na któreś z pytań, to poniżej macie kierunek w jakim podążać

Bardziej szczegółowo

1. Elektrofizjologiczne podstawy metody potencjałów wywołanych

1. Elektrofizjologiczne podstawy metody potencjałów wywołanych Paweł Stróżak Instytut Psychologii Katedra Psychologii Eksperymentalnej Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Metoda potencjałów wywołanych w neuronauce poznawczej 1. Elektrofizjologiczne podstawy

Bardziej szczegółowo

IMPLEMENTATION OF THE SPECTRUM ANALYZER ON MICROCONTROLLER WITH ARM7 CORE IMPLEMENTACJA ANALIZATORA WIDMA NA MIKROKONTROLERZE Z RDZENIEM ARM7

IMPLEMENTATION OF THE SPECTRUM ANALYZER ON MICROCONTROLLER WITH ARM7 CORE IMPLEMENTACJA ANALIZATORA WIDMA NA MIKROKONTROLERZE Z RDZENIEM ARM7 Łukasz Deńca V rok Koło Techniki Cyfrowej dr inż. Wojciech Mysiński opiekun naukowy IMPLEMENTATION OF THE SPECTRUM ANALYZER ON MICROCONTROLLER WITH ARM7 CORE IMPLEMENTACJA ANALIZATORA WIDMA NA MIKROKONTROLERZE

Bardziej szczegółowo

Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie)

Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie) Systemy odbioru i przetwarzania informacji cechuje: wieloetapowość (odbiór informacji przez receptory, dekodowanie,kodowanie) specjalizacja strukturalna i funkcjonalna ze względu na rodzaj bodźca oraz

Bardziej szczegółowo

Komunikacja Człowiek Komputer

Komunikacja Człowiek Komputer Komunikacja Człowiek Komputer Praca zbiorowa pod redakcją Dariusza Sawickiego Warszawa 2011 Autorzy: Marcin Godziemba-Maliszewski rozdziały 11, 12, 14, 15, 16, Marcin Kołodziej rozdziały 18, D1, Andrzej

Bardziej szczegółowo

APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor)

APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor) APARAT DO MONITOROWANIA FUNKCJI MÓZGU W INTENSYWNEJ TERAPII NOWORODKÓW EEG DigiTrack Trend (Color Cerebral Function Monitor) W Polsce rodzi się około 24 000 wcześniaków z masą ciała poniżej 2500 g. W ciągu

Bardziej szczegółowo

PÓŁKULE MÓZGOWE I ICH ROLA W DIAGNOSTYCE

PÓŁKULE MÓZGOWE I ICH ROLA W DIAGNOSTYCE PÓŁKULE MÓZGOWE I ICH ROLA W DIAGNOSTYCE BUDOWA MÓZGU -półkule lewa półkula język, logika, zdolności matematyczne, porządkowanie elementów, przyswajanie wiedzy akademickiej, prawa półkula rytm, rymy, muzyka,

Bardziej szczegółowo

Zespół EEG Instytutu. EEG Biofeedback jako nowoczesna metoda terapeutyczna

Zespół EEG Instytutu. EEG Biofeedback jako nowoczesna metoda terapeutyczna Ul. Londyńska 2 03-921 Warszawa www.eeg.com.pl Katedra Psychoterapii i Psychologii Zdrowia Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin Zespół u serdecznie Państwa zaprasza

Bardziej szczegółowo

Niniejsza część pracowni poświęcona jest metodologii badania reakcji mózgu na bodźce, które są czasowo ale niekoniecznie fazowo związane z bodźcem.

Niniejsza część pracowni poświęcona jest metodologii badania reakcji mózgu na bodźce, które są czasowo ale niekoniecznie fazowo związane z bodźcem. Pracownia EEG / ERD/S Spis treści 1 Wstęp 2 Zmiany pasmowej mocy sygnału EEG 2.1 Interpretacja fizjologiczna 2.2 Estymacja zmian mocy sygnału EEG w dziedzinie czasu 3 Cwiczenia 3.1 Paradygmat 3.1.1 wersja

Bardziej szczegółowo

Wzorce aktywności mózgu przy świadomym i nieświadomym przetwarzaniu informacji

Wzorce aktywności mózgu przy świadomym i nieświadomym przetwarzaniu informacji Wzorce aktywności mózgu przy świadomym i nieświadomym przetwarzaniu informacji Aneta Brzezicka Interdyscyplinarne Centrum Stosowanych Badań Poznawczych, SWPS Zdumiewająca hipoteza brzmi: Ty, Twoje radości

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE DO ZŁOŻENIA OFERTY NA DOSTAWĘ SPRZĘTU MEDYCZNEGO

ZAPROSZENIE DO ZŁOŻENIA OFERTY NA DOSTAWĘ SPRZĘTU MEDYCZNEGO ZAPROSZENIE DO ZŁOŻENIA OFERTY NA DOSTAWĘ SPRZĘTU MEDYCZNEGO Gdańsk, dnia 02.04.2015r. Zamawiający: Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki, ul. Łąkowa 1-2, 80-743 Gdańsk tel.: (58) 300-92-12, tel.

Bardziej szczegółowo

Dmuchając nad otworem butelki można sprawić, że z butelki zacznie wydobywać się dźwięk.

Dmuchając nad otworem butelki można sprawić, że z butelki zacznie wydobywać się dźwięk. Zadanie D Gwiżdżąca butelka Masz do dyspozycji: plastikową butelkę o pojemności 1,5- l z szyjką o walcowym kształcie i długości ok. 3 cm, naczynie o znanej pojemności, znacznie mniejszej niż pojemność

Bardziej szczegółowo

Autoreferat rozprawy doktorskiej. Zastosowanie wybranych epizodów elektroencefalograficznych jako sygnału sterującego w interfejsie człowiek-maszyna

Autoreferat rozprawy doktorskiej. Zastosowanie wybranych epizodów elektroencefalograficznych jako sygnału sterującego w interfejsie człowiek-maszyna AKADEMIA GÓRNICZO-HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE WYDZIAŁ ELEKTROTECHNIKI, AUTOMATYKI, INFORMATYKI I INŻYNIERII BIOMEDYCZNEJ Autoreferat rozprawy doktorskiej Zastosowanie wybranych epizodów

Bardziej szczegółowo

Wykład 3. metody badania mózgu I. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii

Wykład 3. metody badania mózgu I. dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii Wykład 3 metody badania mózgu I dr Marek Binder Zakład Psychofizjologii ośrodkowy układ nerwowy (OUN) mózgowie rdzeń kręgowy obwodowy układ nerwowy somatyczny układ nerwowy: przewodzi informacje z i do

Bardziej szczegółowo

GABINET TERAPII METODĄ EEG BIOFEEDBACK

GABINET TERAPII METODĄ EEG BIOFEEDBACK GABINET TERAPII METODĄ EEG BIOFEEDBACK Gabinet terapii metodą EEG Biofeeddback funkcjonuje w naszej szkole od 2006 r. dzięki sprzętowi ufundowanemu z Europejskiego Funduszu społecznego. Przez pięć lat

Bardziej szczegółowo

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego

Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego Metrologia: organizacja eksperymentu pomiarowego (na podstawie: Żółtowski B. Podstawy diagnostyki maszyn, 1996) dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Teoria eksperymentu: Teoria eksperymentu

Bardziej szczegółowo

SYMULATOR EKG. Bartłomiej Bielecki 1, Marek Zieliński 2, Paweł Mikołajaczak 1,3

SYMULATOR EKG. Bartłomiej Bielecki 1, Marek Zieliński 2, Paweł Mikołajaczak 1,3 SYMULATOR EKG Bartłomiej Bielecki 1, Marek Zieliński 2, Paweł Mikołajaczak 1,3 1. Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Chełmie 2. Państwowy Szpital im. Ludwika Rydygiera w Chełmie 3. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Informatyki w Medycynie

Zastosowanie Informatyki w Medycynie Zastosowanie Informatyki w Medycynie Dokumentacja projektu wykrywanie bicia serca z sygnału EKG. (wykrywanie załamka R) Prowadzący: prof. dr hab. inż. Marek Kurzyoski Grupa: Jakub Snelewski 163802, Jacek

Bardziej szczegółowo

Biofeedback biologiczne sprzężenie zwrotne

Biofeedback biologiczne sprzężenie zwrotne Biofeedback biologiczne sprzężenie zwrotne Paweł Strumiłło Zakład Elektroniki Medycznej* )* Wykład w części przygotowany na podstawie materiałów studentów przedmiotu Aparatura Medyczna: Jacka Galanciaka

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie różnych metod komputerowej analizy potencjałów ruchowych w zapisie EMG

Zastosowanie różnych metod komputerowej analizy potencjałów ruchowych w zapisie EMG Alicja Kędzia Katedra i Zakład Anatomii Prawidłowej Akademii Medycznej we Wrocławiu Wojciech Derkowski Poradnia Neurologiczna i Pracownia EEG w Kluczborku Zastosowanie różnych metod komputerowej analizy

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. Andrzej Cudo, Emilia Zabielska, Bibianna Bałaj 1 Instytut Psychologii Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Streszczenie. Andrzej Cudo, Emilia Zabielska, Bibianna Bałaj 1 Instytut Psychologii Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Studia z Psychologii w KUL, tom 17 red. O. Gorbaniuk, B. Kostrubiec-Wojtachnio, D. Musiał, M. Wiechetek, A. Błachnio, A. Przepiórka ISBN 978-83-7702-473-7 Lublin, Wyd. KUL 2011, s. 189-211 Andrzej Cudo,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 7. Nieprawidłowy zapis EEG: EEG w padaczce

Rozdział 7. Nieprawidłowy zapis EEG: EEG w padaczce Rozdział 7. Nieprawidłowy zapis EEG: EEG w padaczce Znaczenie zapisu EEG w rozpoznaniu i leczeniu EEG wspiera kliniczne rozpoznanie padaczki, ale na ogół nie powinno stanowić podstawy rozpoznania wobec

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

HAŁASU Z UWZGLĘDNIENIEM ZJAWISK O CHARAKTERZE NIELINIOWYM

HAŁASU Z UWZGLĘDNIENIEM ZJAWISK O CHARAKTERZE NIELINIOWYM ZASTOSOWANIE SIECI NEURONOWYCH W SYSTEMACH AKTYWNEJ REDUKCJI HAŁASU Z UWZGLĘDNIENIEM ZJAWISK O CHARAKTERZE NIELINIOWYM WPROWADZENIE Zwalczanie hałasu przy pomocy metod aktywnych redukcji hałasu polega

Bardziej szczegółowo

Neuronalne korelaty przeżyć estetycznych (Rekonstrukcja eksperymentu)

Neuronalne korelaty przeżyć estetycznych (Rekonstrukcja eksperymentu) Neuronalne korelaty przeżyć estetycznych (Rekonstrukcja eksperymentu) NEUROESTETYKA PIOTR PRZYBYSZ Wykład monograficzny. UAM Poznań 2010 Rozumienie piękna na gruncie psychologii sztuki i w neuroestetyce

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SEMANTYCZNA OBRAZU I DŹWIĘKU

ANALIZA SEMANTYCZNA OBRAZU I DŹWIĘKU ANALIZA SEMANTYCZNA OBRAZU I DŹWIĘKU obraz dr inż. Jacek Naruniec Analiza Składowych Niezależnych (ICA) Independent Component Analysis Dąży do wyznaczenia zmiennych niezależnych z obserwacji Problem opiera

Bardziej szczegółowo

Security Master Class

Security Master Class Security Master Class Platforma kompleksowej analizy zdarzeń Linux Polska SIEM Radosław Żak-Brodalko Senior Solutions Architect Linux Polska sp. z o.o. Podstawowe problemy Jak pokryć lukę między technicznym

Bardziej szczegółowo

Postępy neuroinżynierii Podsumowanie

Postępy neuroinżynierii Podsumowanie Postępy neuroinżynierii Podsumowanie Paweł Strumiłło Zakład Elektroniki Medycznej Neuroinżynieria Neuroinżynieria (ang. neuroengineering) jest dyscypliną, w której wykorzystuje się techniki inżynierii

Bardziej szczegółowo

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową.

Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Metoda Krakowska Metoda opracowana przez prof. Jagodę Cieszyńską opiera się na wieloletnich doświadczeniach w pracy z dziećmi z zaburzona komunikacją językową. Jest to metoda sylabowa oparta na wspomaganiu

Bardziej szczegółowo

Elektryczna aktywność mózgu. Interfejsy mózg komputer/ biofeedback

Elektryczna aktywność mózgu. Interfejsy mózg komputer/ biofeedback Elektryczna aktywność mózgu Interfejsy mózg komputer/ biofeedback BCI Brain Computer Interface zasada działania Użytkownik EEG, ERP, EOG, EMG, ECoG, fmri, PET, aktywność poj. neuronów Inwazyjne i nieinwazyjne

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

Transpozer czasowy mowy

Transpozer czasowy mowy Transpozer czasowy mowy Politechnika Gdańska ul. Narutowicza 11/12 80-233 Gdańsk www.pg.gda.pl 1. Wprowadzenie Transpozer czasowy mowy został opracowany w celu wspierania rozumienia mowy przez osoby z

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku.

WSTĘP. Skaner PET-CT GE Discovery IQ uruchomiony we Wrocławiu w 2015 roku. WSTĘP Technika PET, obok MRI, jest jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się metod obrazowych w medycynie. Przełomowymi wydarzeniami w rozwoju PET było wprowadzenie wielorzędowych gamma kamer,

Bardziej szczegółowo

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel

Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego. Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel Umiejętności szkolne i ich wykorzystanie w podstawie funkcjonowania sensomotorycznego Opracowała mgr Dorota Rudzińska-Friedel OGÓLNE Umiejętność, które wykorzystujemy we wszelkiego typu działaniach SAMOREGULACJI

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

Korelacje wzrokowo-słuchowe

Korelacje wzrokowo-słuchowe Korelacje wzrokowo-słuchowe Bartosz Kunka Katedra Systemów Multimedialnych Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki Politechnika Gdańska Synestezja a percepcja wielomodalna Synestezja pojęcie

Bardziej szczegółowo

Poprawa Atrakcyjności Kształcenia dla Seniorów

Poprawa Atrakcyjności Kształcenia dla Seniorów Poszukiwanie Skarbów Internetu Poprawa Atrakcyjności Kształcenia dla Seniorów Narzędzie autodiagnozy Kryteria Work Package 3 Narzędzie Autodiagnozy: Kryteria Narzędzie autodiagnozy opiera się na pytaniach,

Bardziej szczegółowo

PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ

PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ PIERWSZE EKSPERYMENTALNE BADANIA NAD DZIEĆMI I MŁODZIEŻĄ NIEMÓWIĄCĄ Grupa osób niemówiących nigdy nie została zidentyfikowana jako wymagająca specyficznych oddziaływań i pomocy mającej na celu kompensowanie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM AKUSTYKI MUZYCZNEJ. Ćw. nr 12. Analiza falkowa dźwięków instrumentów muzycznych. 1. PODSTAWY TEORETYCZNE ANALIZY FALKOWEJ.

LABORATORIUM AKUSTYKI MUZYCZNEJ. Ćw. nr 12. Analiza falkowa dźwięków instrumentów muzycznych. 1. PODSTAWY TEORETYCZNE ANALIZY FALKOWEJ. LABORATORIUM AKUSTYKI MUZYCZNEJ. Ćw. nr 1. Analiza falkowa dźwięków instrumentów muzycznych. 1. PODSTAWY TEORETYCZNE ANALIZY FALKOWEJ. Transformacja falkowa (ang. wavelet falka) przeznaczona jest do analizy

Bardziej szczegółowo

Dziewięć dziesiątych w obliczu mechatronizacji techniki

Dziewięć dziesiątych w obliczu mechatronizacji techniki Dziewięć dziesiątych w obliczu mechatronizacji techniki PRELEGENT: dr inż. Krzysztof Smółka krzysztof.smolka@p.lodz.pl Instytut Mechatroniki i Systemów Informatycznych WEEIA, Politechnika Łódzka PLAN PREZENTACJI

Bardziej szczegółowo

Zalew danych skąd się biorą dane? są generowane przez banki, ubezpieczalnie, sieci handlowe, dane eksperymentalne, Web, tekst, e_handel

Zalew danych skąd się biorą dane? są generowane przez banki, ubezpieczalnie, sieci handlowe, dane eksperymentalne, Web, tekst, e_handel według przewidywań internetowego magazynu ZDNET News z 8 lutego 2001 roku eksploracja danych (ang. data mining ) będzie jednym z najbardziej rewolucyjnych osiągnięć następnej dekady. Rzeczywiście MIT Technology

Bardziej szczegółowo

Sylabus. Zaawansowana analiza danych eksperymentalnych Advanced analysis of experimental data

Sylabus. Zaawansowana analiza danych eksperymentalnych Advanced analysis of experimental data Sylabus Nazwa przedmiotu (w j. polskim i angielskim) Nazwisko i imię prowadzącego (stopień i tytuł naukowy) Zaawansowana analiza danych eksperymentalnych Advanced analysis of experimental data dr Grzegorz

Bardziej szczegółowo

Biofeedback BIOFEEDBACK - BIOLOGICZNE SPRZĘŻENIE ZWROTNE (BIOLOGIA - NAUKA O ORGANIZMACH ŻYWYCH FEEDBACK - SPRZĘŻENIE ZWROTNE)

Biofeedback BIOFEEDBACK - BIOLOGICZNE SPRZĘŻENIE ZWROTNE (BIOLOGIA - NAUKA O ORGANIZMACH ŻYWYCH FEEDBACK - SPRZĘŻENIE ZWROTNE) Biofeedback Metoda pozwalająca uzyskać świadomą kontrolę w zakresie funkcji fizjologicznych przebiegających normalnie poza udziałem naszej świadomości (pod kontrolą autonomicznego układu nerwowego). Metoda

Bardziej szczegółowo

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 6: Psychologia poznawcza

Wstęp do kognitywistyki. Wykład 6: Psychologia poznawcza Wstęp do kognitywistyki Wykład 6: Psychologia poznawcza Sześciokąt nauk kognitywnych I. Psychologia poznawcza Poznanie to zdolność człowieka do odbierania informacji z otoczenia i przetwarzania ich w celu

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Procesy poznawcze - percepcja i uwaga 1100-Ps11PP-SJ. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii.

OPIS PRZEDMIOTU. Procesy poznawcze - percepcja i uwaga 1100-Ps11PP-SJ. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii. OPIS PRZEDMIOTU Nazwa Kod 1100-Ps11PP-SJ Poziom kształcenia: jednolite studia magisterskie Profil: Forma studiów Stacjonarne Rok/semestr I 1 nazwisko koordynatora dydaktycznych i formy zajęć Liczba punktów

Bardziej szczegółowo

System monitoringu jakości energii elektrycznej

System monitoringu jakości energii elektrycznej System monitoringu jakości energii elektrycznej Pomiary oraz analiza jakości energii elektrycznej System Certan jest narzędziem pozwalającym na ciągłą ocenę parametrów jakości napięć i prądów w wybranych

Bardziej szczegółowo

SCALANIE MIĘDZYMODALNE

SCALANIE MIĘDZYMODALNE SCALANIE MIĘDZYMODALNE ROLA MÓŻDŻKU W PERCEPCJI JAKO PROCESIE INTEGRACJI SENSORYCZNO-MOTORYCZNEJ Adriana Schetz Instytut Filozofii Uniwersytet Szczeciński www.kognitywistykanaus/schetz/ CEL: POKAZAĆ JAK

Bardziej szczegółowo

Interaktywne wykresy. Interaktywne histogramy. Analiza granicznych wartości w zapisie EKG. Pełne dostosowanie do indywidualnych potrzeb

Interaktywne wykresy. Interaktywne histogramy. Analiza granicznych wartości w zapisie EKG. Pełne dostosowanie do indywidualnych potrzeb HOLTER EKG nowość 2 Holter EKG NOWe MOŻLIWOŚCI w DIAGNOSTYCE holterowskiej btl-08 Holter EKG Nowy holter BTL to jakość, niezawodność, łatwość obsługi oraz zapewnienie pacjentowi komfortu badania. BTL Holter

Bardziej szczegółowo

Testy z użytkownikami jako narzędzia wspomagające projektowanie interfejsów użytkownika

Testy z użytkownikami jako narzędzia wspomagające projektowanie interfejsów użytkownika Projektowanie miejsc pracy przy komputerze Testy z użytkownikami jako narzędzia wspomagające projektowanie interfejsów użytkownika dr inż. Walery Susłow mgr inż. Michał Statkiewicz Podstawowe pojęcia Interfejs

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Neurofizjologia Neurophysiology Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr hab. Grzegorz Formicki Zespół dydaktyczny Dr hab. Grzegorz Formicki Prof. dr hab. Peter Massanyi Dr

Bardziej szczegółowo

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk Metody neurofizjologiczne w pediatrii Mgr Marzena Mańdziuk REHABILITACJA REHABILITACJA LECZNICZA REHABILITACJA PEDAGOGICZNO- -ZAWODOWA REHABILITACJA SPOŁECZNA Stosowane metody terapii: 1. NDT-Bobath 2.

Bardziej szczegółowo

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody.

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Załącznik nr 1 Specyfikacja przedmiotu zamówienia Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Słowniczek pojęć Badanie

Bardziej szczegółowo

Informatyka w medycynie Punkt widzenia kardiologa

Informatyka w medycynie Punkt widzenia kardiologa Informatyka w medycynie Punkt widzenia kardiologa Lech Poloński Mariusz Gąsior Informatyka medyczna Dział informatyki zajmujący się jej zastosowaniem w ochronie zdrowia (medycynie) Stymulacja rozwoju informatyki

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Neurophysiology

KARTA KURSU. Neurophysiology KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Neurofizjologia Neurophysiology Kod Punktacja ECTS* 1 Koordynator Dr hab. Grzegorz Formicki Zespół dydaktyczny Dr hab. Grzegorz Formicki Prof. dr hab. Peter Massanyi Dr

Bardziej szczegółowo

Badania rynku turystycznego

Badania rynku turystycznego Badania rynku turystycznego Kontakt 2 Konsultacje: Środa 8.15 9.45 Czwartek 9.30 12.30 Miejsce: Rektorat UMCS, p. 506, tel. 81-537 51 55 E-mail: rmacik@hektor.umcs.lublin.pl Witryna z materiałami dydaktycznymi:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

METODA TOMATISA. Stymulacja audio psycho. Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa

METODA TOMATISA. Stymulacja audio psycho. Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa METODA TOMATISA Stymulacja audio psycho lingwistyczna Trening uwagi słuchowej Stymulacja słuchowa mgr Jolanta Kowalczyk Łokaj mgr Anna Kocięcka Zbylut mgr Małgorzata Lewandowska Prawa Tomatisa Głos człowieka

Bardziej szczegółowo

Telemetryczna rejestracja i analiza czynności skurczowej macicy oraz jajowodów Telemetric recording and analysis of uterine and oviducts contractions

Telemetryczna rejestracja i analiza czynności skurczowej macicy oraz jajowodów Telemetric recording and analysis of uterine and oviducts contractions Telemetryczna rejestracja i analiza czynności skurczowej macicy oraz jajowodów Telemetric recording and analysis of uterine and oviducts contractions E. Brzozowska*, E. Oczeretko*, Z. Gajewski** *Katedra

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Elektroniki

Laboratorium Elektroniki Wydział Mechaniczno-Energetyczny Laboratorium Elektroniki Badanie wzmacniaczy tranzystorowych i operacyjnych 1. Wstęp teoretyczny Wzmacniacze są bardzo często i szeroko stosowanym układem elektronicznym.

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Wiesz już co chcesz osiągnąć w badaniu marketingowym i jak to (idealnie) zorganizować. Ale jakimi metodami? Skąd pewność, że będą efektywne? Ćwiczenie: jaką metodą zbadasz co koledzy/koleżanki na sali

Bardziej szczegółowo

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Mirosław KAŹMIERSKI Okręgowy Urząd Miar w Łodzi 90-132 Łódź, ul. Narutowicza 75 oum.lodz.w3@gum.gov.pl WZORCOWANIE URZĄDZEŃ DO SPRAWDZANIA LICZNIKÓW ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1. Wstęp Konieczność

Bardziej szczegółowo

Tranzystorowe wzmacniacze OE OB OC. na tranzystorach bipolarnych

Tranzystorowe wzmacniacze OE OB OC. na tranzystorach bipolarnych Tranzystorowe wzmacniacze OE OB OC na tranzystorach bipolarnych Wzmacniacz jest to urządzenie elektroniczne, którego zadaniem jest : proporcjonalne zwiększenie amplitudy wszystkich składowych widma sygnału

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

1 Obsługa aplikacji sonary

1 Obsługa aplikacji sonary Instrukcja laboratoryjna do ćwiczenia: Badanie własności sonarów ultradźwiękowych Celem niniejszego ćwiczenia jest zapoznanie osób je wykonujących z podstawowymi cechami i możliwościami interpretacji pomiarów

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

ZAŁĄCZNIK RADA UNII EUROPEJSKIEJ, ZAŁĄCZNIK Projekt konkluzji Rady Wczesne wykrywanie i leczenie zaburzeń komunikacyjnych u dzieci, z uwzględnieniem zastosowania narzędzi e-zdrowia i innowacyjnych rozwiązań RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. PRZYPOMINA,

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 w Bydgoszczy Katedra i Klinika Psychiatrii

Bardziej szczegółowo

System aepex ocena głębokości znieczulenia na miarę XXI wieku?

System aepex ocena głębokości znieczulenia na miarę XXI wieku? A n n a D u r k a System aepex ocena głębokości znieczulenia na miarę XXI wieku? Studenckie Koło Naukowe Anestezjologii, Intensywnej Terapii i Medycyny Ratunkowej II Zakład Anestezjologii i Intensywnej

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie metod eksploracji danych (data mining) do sterowania i diagnostyki procesów w przemyśle spożywczym

Zastosowanie metod eksploracji danych (data mining) do sterowania i diagnostyki procesów w przemyśle spożywczym POLITECHNIKA WARSZAWSKA Instytut Technik Wytwarzania Zastosowanie metod eksploracji danych (data mining) do sterowania i diagnostyki procesów w przemyśle spożywczym Marcin Perzyk Dlaczego eksploracja danych?

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych.

Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych. Wykorzystanie integracji sensorycznej w usprawnianiu zaburzeń rozwojowych. Termin integracja sensoryczna po raz pierwszy został użyty przez Ch. Sherringtona w 1902 roku w Anglii. Nowe znaczenie temu terminowi

Bardziej szczegółowo

Sen i czuwanie rozdział 9. Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8

Sen i czuwanie rozdział 9. Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8 Sen i czuwanie rozdział 9 Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8 SEN I CZUWANIE SEN I RYTMY OKOŁODOBOWE FAZY SNU CHARAKTERYSTYKA INDUKOWANIE SNU MECHANIZM I STRUKTURY MÓZGOWE RYTMY OKOŁODOBOWE

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i protetyka słuchu i wzroku APARATY SŁUCHOWES

Diagnostyka i protetyka słuchu i wzroku APARATY SŁUCHOWES Diagnostyka i protetyka słuchu i wzroku APARATY SŁUCHOWES Wprowadzenie Aparat słuchowy (ang. hearing aid) urządzenie, którego zadaniem jest przetwarzanie odbieranych sygnałów w taki sposób, aby: dźwięki

Bardziej szczegółowo

Wstępne wyniki analizy "sample entropy" w badaniach sygnału elektrohisterograficznego.

Wstępne wyniki analizy sample entropy w badaniach sygnału elektrohisterograficznego. Wstępne wyniki analizy "sample entropy" w badaniach sygnału elektrohisterograficznego. Dariusz Radomski, Antoni Grzanka, Sławomir Graczyk Politechnika Warszawska Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Podstawy

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Aktory 1 Definicja aktora Aktor (ang. actuator) -elektronicznie sterowany człon wykonawczy. Aktor jest łącznikiem między urządzeniem przetwarzającym informację

Bardziej szczegółowo

Biofeedback : -metoda, która umożliwia badanemu obserwować własne reakcje fizjologiczne. Dzięki mechanizmowi biologicznego sprzężenia zwrotnego

Biofeedback : -metoda, która umożliwia badanemu obserwować własne reakcje fizjologiczne. Dzięki mechanizmowi biologicznego sprzężenia zwrotnego Szklarska Poręba 2010 Biofeedback : -metoda, która umożliwia badanemu obserwować własne reakcje fizjologiczne. Dzięki mechanizmowi biologicznego sprzężenia zwrotnego (bio-feedback) uczy jak zmieniać niekorzystne

Bardziej szczegółowo

SI w procesach przepływu i porządkowania informacji. Paweł Buchwald Wyższa Szkoła Biznesu

SI w procesach przepływu i porządkowania informacji. Paweł Buchwald Wyższa Szkoła Biznesu SI w procesach przepływu i porządkowania informacji Paweł Buchwald Wyższa Szkoła Biznesu Początki SI John MC Carthy prekursor SI Alan Thuring pomysłodawca testu na określenie inteligencji maszyn Powolny

Bardziej szczegółowo

EKG (Elektrokardiogram zapis czasowych zmian potencjału mięśnia sercowego)

EKG (Elektrokardiogram zapis czasowych zmian potencjału mięśnia sercowego) 6COACH 26 EKG (Elektrokardiogram zapis czasowych zmian potencjału mięśnia sercowego) Program: Coach 6 Projekt: na ZMN060c CMA Coach Projects\PTSN Coach 6\EKG\EKG_zestaw.cma Przykład wyników: EKG_wyniki.cma

Bardziej szczegółowo

DZIŚ I JUTRO INTELIGENTNYCH ROBOTÓW. INTERFEJS MÓZG-KOMPUTER*

DZIŚ I JUTRO INTELIGENTNYCH ROBOTÓW. INTERFEJS MÓZG-KOMPUTER* N e u r o k o g n i t y w i s t y k a w p a t o l o g i i i z d r o w i u, 2 0 0 9 2 0 1 1 P o m o r s k i U n i w e r s y t e t M e d y c z n y w S z c z e c i n i e 134 142 FILIP KULASZYŃSKI DZIŚ I JUTRO

Bardziej szczegółowo

BIOSENSORY SENSORY BIOMEDYCZNE. Sawicki Tomasz Balicki Dominik

BIOSENSORY SENSORY BIOMEDYCZNE. Sawicki Tomasz Balicki Dominik BIOSENSORY SENSORY BIOMEDYCZNE Sawicki Tomasz Balicki Dominik Biosensor - jest to czujnik, którego element biologiczny oddziałuje z substancją oznaczaną, a efekt jest przekształcany przez zespolony z nim

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Spawalnicze ExpoWELDING 2012 16-18 października 2012 NOWOŚCI TARGOWE

Międzynarodowe Targi Spawalnicze ExpoWELDING 2012 16-18 października 2012 NOWOŚCI TARGOWE Międzynarodowe Targi Spawalnicze ExpoWELDING 2012 16-18 października 2012 NOWOŚCI TARGOWE FIRMA: SOMAR S.A. ul. Karoliny 4 40-186 Katowice tel. 32 359 71 00 fax. 32 359 71 11 e-mail: biuro@somar.com.pl

Bardziej szczegółowo

Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy o wzmacniaczu mocy. Takim obciążeniem mogą być na przykład...

Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy o wzmacniaczu mocy. Takim obciążeniem mogą być na przykład... Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Inżynierii Systemów Sterowania

Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Inżynierii Systemów Sterowania Politechnika Gdańska Wydział Elektrotechniki i Automatyki Katedra Inżynierii Systemów Sterowania Podstawy Automatyki Badanie i synteza kaskadowego adaptacyjnego układu regulacji do sterowania obiektu o

Bardziej szczegółowo

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska

Dane mikromacierzowe. Mateusz Markowicz Marta Stańska Dane mikromacierzowe Mateusz Markowicz Marta Stańska Mikromacierz Mikromacierz DNA (ang. DNA microarray) to szklana lub plastikowa płytka (o maksymalnych wymiarach 2,5 cm x 7,5 cm) z naniesionymi w regularnych

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej

Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Uwarunkowania i kierunki rozwoju systemów kontroli w administracji publicznej Prof AE dr hab. Wojciech Czakon Katedra Zarządzania Przedsiębiorstwem Akademia Ekonomiczna w Katowicach Program wystąpienia

Bardziej szczegółowo

Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska

Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Zygmunt Kubiak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Na podstawie: Albert Lozano-Nieto: RFID Design Fundamentals and Applications, CRC Press, Taylor & Francis Group, London New York, 2011 RFID RadioFrequency

Bardziej szczegółowo

www.diers.de Pomiar siły mięśni Analiza stóp i chodu Analiza kręgosłupa i postawy NEW Dynamic Spine & Posture Analysis BIOMEDICAL SOLUTIONS

www.diers.de Pomiar siły mięśni Analiza stóp i chodu Analiza kręgosłupa i postawy NEW Dynamic Spine & Posture Analysis BIOMEDICAL SOLUTIONS www.diers.de Pomiar siły mięśni Analiza stóp i chodu Analiza kręgosłupa i postawy NEW Dynamic Spine & Posture Analysis BIOMEDICAL SOLUTIONS SPINE & SURFACE TOPOGRAPHY Analiza kręgosłupa i postawy najnowszej

Bardziej szczegółowo