Szkice Humanistyczne tom XII, nr 3 (vol. 29)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Szkice Humanistyczne tom XII, nr 3 (vol. 29)"

Transkrypt

1 Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusieckiego ISSN Kwartalnik Szkice Humanistyczne tom XII, nr 3 (vol. 29) Wydawnictwo OSW Olsztyn 2012

2 Kolegium Redakcyjne prof. Zbigniew HULL (red. naczelny), dr Małgorzata KUŚMIERCZYK (sekretarz redakcji), mgr Elżbieta BUDNIK Rada Programowa Helena CIA ŻELA (Warszawa), Józef GÓRNIEWICZ (Olsztyn), Svietlana KONYUSHENKO (Kaliningrad), Jan KUROWICKI (Jelenia Góra), Józef LIPIEC (Kraków), Walery L. OBUCHOW (Sankt Petersburg), Andrzej PAWŁUCKI (Gdańsk), Andrzej RADZIEWICZ-WINNICKI (Katowice), Jacek RA B (Gliwice), Renate SEEBAUER (Wiedeń), Helen SIMONS (Southampton), Maria SZYSZKOWSKA (Warszawa), Włodzimierz TYBURSKI (Toruń) Redaktor naukowy tomu dr Barbara Juśkiewicz-Szwaczyna Projekt okładki Monika Przeździecka Redaktor językowy mgr Ewa Hopfer Redaktor statystyczny dr Mariusz Wawrzyniak Redaktorzy tematyczni prof. Janusz Czerwiński, prof. Henryk Kostyra, dr n. med. Leonard Januszko Streszczenia w języku angielskim (tłumaczenie i weryfikacja) mgr Anastazja Kaźmir Copyright by Olsztyńska Szkoła Wyższa 2012 Adres Redakcji: Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusieckiego ul. Bydgoska Olsztyn tel. (fax) Główną wersją czasopisma jest wersja papierowa. Kwartalnik w wersji on-line, regulamin publikowania prac i wzór arkusza recenzyjnego znajdują się na stronie: szkicehumanistyczne.osw.olsztyn.pl

3 SPIS TREŚCI OD REDAKTORA... 5 ZDROWIE PUBLICZNE Anna Hinburg, Małgorzata E. Kuśmierczyk, Katarzyna Przybyłowicz, Joanna Ciborska Ocena sposobu żywienia w populacji dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością (Evaluation of nutrition habits of children and teenagers with overweight and obesity) Danuta Umiastowska, Ewa Kupcewicz, Alina Kędzia Nawyki żywieniowe a wydolność ortostatyczna dzieci i młodzieży (Eating habits vs orthostatic tolerance of children and adolescents) Anna Malwina Kamelska, Krzysztof Bryl Ocena zawartości cholesterolu w mleku kobiecym pobieranym w trakcie dnia oraz w nocy (The analysis of cholesterol content in breast milk during the day and at night) Maria Śmiechowska Żywność, żywienie a zdrowie i jakość życia seniorów (The influence of food, nutrition and health on the quality of senior citizens life) Katarzyna Wołosik, Małgorzata Knaś, Anna Zalewska, Marek Niczyporuk, Adrian W. Przystupa Skwalen szarłatu zalety wykorzystania w zachowaniu zdrowia (Amaranth saualene advantages for health) Jarosław Całka Prozdrowotne właściwości czerwonego wina w świetle współczesnych badań naukowych (Health-promoting properties of red wine in the light of contemporary research) 57 Ałła Aleksiejczuk, Wieczysław Niczyporuk, Kira Sokołowa Próba oceny syntezy beta-d- -galaktozydazy przez szczepy Lactobacillus (An attempt to evaluate the synthesis of beta- -galactosidase by Lactobacillus) Adam Więk, Katarzyna Tkacz Technologia grillowania a bezpieczeństwo zdrowotne produktów mięsnych (The influence of grilling on the health safety of meat products) Ireneusz Całkosiński, Arkadiusz Zasadowski, Joanna Rosińczuk-Tonderys, Justyna Bazan Konsekwencje zdrowotne wynikające z zanieczyszczenia środowiska dioksynami (Health consequences resulting from dioxin pollution) Ireneusz Całkosiński, Arkadiusz Zasadowski, Joanna Rosińczuk-Tonderys, Maria Młot, Justyna Bazan Zanieczyszczenia środowiskowe ksenoestrogenami jako przyczyna zakłóceń hormonalnych (Xenoestrogenic environmental contamination as endocrine disruptors) Kazimiera Ćwiek-Ludwicka Czynniki ryzyka zdrowotnego w opakowaniach żywności (Health risk factors in food packaging) Halina Bojarowicz, Anna Chajkowska Liposomy właściwości oraz zastosowanie w farmacji i kosmetologii (Liposomes properties and application in pharmaceutics and cosmetology) 121 Joanna Płocica, Barbara Tal-Figiel, Wiesław Figiel Zastosowanie borowiny w kosmetyce analiza mikroskopowa, badania reologiczne i sensoryczne (The use of peat mud in cosmetics microscopic analysis, rheological and sensory analysis) Joanna Białkowska, Leszek Fra ckowiak Znajomość zasad diagnostyki raka piersi po wdrożeniu programu profilaktyki od 2006 roku (Breast cancer diagnosis following the 2006 prevention program implementation) FIZJOTERAPIA Leonard Januszko, Barbara Juśkiewicz-Swaczyna Neurofizjologiczne mechanizmy warunkujące prawidłową postawę człowieka (Neurophysiological mechanisms determining human body posture)

4 4 Spis treści Dariusz Czaprowski Kręgosłup-miednica-kończyny dolne jako zespół połączeń funkcjonalnych możliwe implikacje kliniczne (The functional connection of the spine-pelvis and lower limbs possible clinical implications) Paulina Pawłowska, Dariusz Czaprowski, Katarzyna Piwowarska, Emilia Toczyłowska Częstość występowania dolegliwości bólowych kręgosłupa u dzieci oraz ocena czynników związanych z ryzykiem ich występowania (Spinal pain in children) Agnieszka Kędra, Dariusz Czaprowski, Elżbieta Rutkowska Czynniki ryzyka przeciążeń kręgosłupa lędźwiowego dzieci i młodzieży w lekcji wychowania fizycznego (Risk factors for lumbar spine overload in children and teenagers during physical education class) Karolina Białobrzewska, Anna Afeltowicz-Mich, Dominik Sitarski, Dariusz Czaprowski Możliwości wykorzystania treningu stabilizacyjnego kompleksu lędźwiowo-miedniczno-biodrowego w terapii zaburzeń postawy ciała u dzieci (The lumbar area-pelvis -hip complex stabilization training- in the treatment of postural disorders in children) Grzegorz Lemiesz, Katarzyna Michno, Ryszard Biernat Ocena funkcjonalna i postępowanie rehabilitacyjne w przypadku kręgozmyku przedniego opis przypadku (Functional evaluation and rehabilitation procedures for anterior spondylolisthesis a case study) WYCHOWANIE FIZYCZNE Magdalena Rokicka-Hebel Przedszkola z dobrymi i złymi warunkami do aktywności fizycznej a umiejętności ruchowe dzieci (Motor skills of children from pre-schools with and without sports facilities) Krystyna Buchta, Anna Bochenek Kształcenie nauczycieli wychowania fizycznego w systemie studiów dwustopniowych (Second cycle education for physical education teachers) Mirosław Zalech Możliwość kreowania wizerunku nauczyciela wychowania fizycznego poprzez rozwijanie pozytywnych i eliminowanie negatywnych cech osobowych w świetle oczekiwań młodzieży z zawodowych szkół ponadgimnazjalnych (Creating the image of a physical education teacher by developing positive and eliminating negative personality traits in the light of the expectations of teenagers from upper-secondary vocational schools) 247 MATERIAŁY POKONFERENCYJNE Sylwia Czartoryska, Barbara Juśkiewicz-Swaczyna Praca fizyczna w pozycji stojącej a bóle kręgosłupa (The influence of physical work in upright position on back pain) Rafał Stachowicz, Ewa Rydzewska Krioterapia i pole magnetyczne w leczeniu rwy kulszowej (Kriotherapy and magnetic fields in the treatment of sciatic neuralgia) Kamil Obiedziński, Bartosz Molik Zastosowanie terapii kinesiotaping w leczeniu bólów kręgosłupa odcinka lędźwiowo-krzyżowego u kierowców zawodowych (Kinesiotaping in the treatment of lumbar back pain in professional drivers) Krystian Mielowski, Aleksander Ronikier Ocena rozwoju fizycznego dzieci z woj. warmińsko- -mazurskiego na przykładzie miasta i gminy Bisztynek (Evaluation of physical development of children from Warmia and Mazury based on the example of the Bisztynek area) Milena Borkowska, Agnieszka Oponowicz Zmniejszanie zaburzeń sensorycznych u dzieci z autyzmem na podstawie porównania efektywności Metody Ruchu Rozwijającego i terapii stymulacji sensorycznej według Delacato (The comparison of the effectiveness of the developing movement therapy method and the sensory stimulation therapy by Delacto on the reduction of sensory disorders in autistic children)

5 OD REDAKTORA Szkice Humanistyczne to pismo o szerokim profilu, obejmujące różne wymiary życia ludzkiego, otwarte na wszystko, co dotyczy człowieka problemy społeczne, filozoficzne, ale także dotyczące zdrowia. Stało się już tradycją, że każdego roku jeden numer tego kwartalnika poświęcony jest prezentacji zagadnień z zakresu zdrowia publicznego, fizjoterapii i wychowania fizycznego. Aktualny zeszyt przedstawia taką właśnie tematykę. Pierwsza grupa prac podejmuje szeroko rozumianą problematykę żywienia człowieka. Artykuły prezentują metody oceny sposobu żywienia, wpływu racjonalnego odżywiania na prawidłowy rozwój i wydolność ortostatyczną dzieci i młodzieży, a także na funkcjonowanie osób w starszym wieku. Tematykę żywieniową rozszerzają interesujące prace przedstawiające prozdrowotne właściwości skwalenu szarłatu czy polifenoli zawartych w czerwonym winie. Podjęta została także bardzo ważna problematyka zagrożeń zdrowia człowieka wynikających z zanieczyszczeń środowiska dioksynami i ksenoestrogenami, przedstawione zostały badania na temat zagrożenia bezpieczeństwa zdrowotnego produktów mięsnych oraz wpływu opakowań na jakość żywności. Tematykę kosmetologiczną prezentują dwie prace traktujące o wykorzystaniu w tej dziedzinie liposomów oraz borowin. Druga część kwartalnika przedstawia artykuły z zakresu fizjoterapii. Hasłem przewodnim tych prac jest posturologia wieku rozwojowego. Wprowadzeniem do tej tematyki jest analiza neurofizjologicznych mechanizmów warunkujących prawidłową postawę ciała człowieka oraz prezentacja biomechanicznych zależności między kręgosłupem, miednicą i kończynami dolnymi. Kolejne z prezentowanych prac analizują wpływ tego kompleksu funkcjonalnego na proces diagnostyczno- -terapeutyczny dzieci i młodzieży z zaburzeniami postawy ciała. Pogłębieniem tej problematyki są artykuły dotyczące epidemiologii i czynników ryzyka dolegliwości bólowych kręgosłupa u dzieci, młodzieży i osób dorosłych. Przedstawione zostały także możliwości wykorzystania treningu stabilizacyjnego w terapii zaburzeń postawy ciała. W aktualnym numerze Szkiców Humanistycznych zamieszczono także prace traktujące o aktywności fizycznej i czynnikach wpływających na kształtowanie się umiejętności ruchowych u dzieci. Kolejne artykuły podkreślają rolę kompetencji zawodowych nauczycieli wychowania fizycznego. Interesującym elementem jest zwrócenie uwagi na opinie uczniów w odniesieniu do predyspozycji i niepożądanych cech u nauczycieli. Kwartalnik Szkice Humanistyczne stwarza możliwość publikowania prac naukowych nie tylko doświadczonym badaczom, ale także najmłodszym adeptom. W ostatniej części zeszytu znalazły się prace studentów i ich opiekunów nauko-

6 6 Od Redaktora wych z Wydziału Fizjoterapii. Zawierają one wyniki badań prowadzonych w ramach prac magisterskich, prezentowanych na studenckiej sesji plakatowej, która odbyła się w czerwcu 2012 roku w Olsztyńskiej Szkole Wyższej w trakcie II Konferencji Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji pod hasłem Wybrane problemy rehabilitacji osób z zespołami bólowymi kręgosłupa. Plakaty stały się podstawą do przygotowania artykułów zamieszczonych w zeszycie jako Materiały Pokonferencyjne. Autorzy trzech pierwszych prac uzyskali nagrody w konkursie na najlepszy plakat. Aktualny numer Szkiców Humanistycznych dzięki zróżnicowaniu tematyki prezentowanych artykułów zainteresuje na pewno wiele osób zajmujących się szeroko rozumianą problematyką zdrowia człowieka. Barbara Juśkiewicz-Swaczyna

7 OSW Szkice Humanistyczne Tom XII 2012 Nr 3 ZDROWIE PUBLICZNE Anna Hinburg 1, Małgorzata E. Kuśmierczyk 1, Katarzyna Przybyłowicz 2, Joanna Ciborska 2 1 Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusieckiego 2 Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Ocena sposobu żywienia w populacji dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością Wstęp Epidemiologia otyłości ma swój początek już w okresie rozwojowym [7]. Na podstawie badań przeprowadzonych w Polsce w latach stwierdzono, że występowanie nadwagi u dzieci i młodzieży w wieku 6-17 lat szacuje się na poziomie 8,7%, a występowanie otyłości na poziomie 3,4%. W tej samej populacji dziewczęta znacznie częściej wykazywały tendencję do nadmiernej masy ciała [4]. Otyłość prosta u dzieci stanowi około 90% wszystkich przypadków [2]. Jest zaburzeniem objawiającym się nagromadzeniem w tkance podskórnej tłuszczu w wyniku nadmiernego przyjmowania pożywienia powodującego tzw. dodatni bilans energetyczny. Tkanka tłuszczowa zbudowana jest z komórek tłuszczowych (adypocytów) zwiększających swoją liczbę lub objętość jako konsekwencja nadmiernego spożywania energii. Wzrost ich ilości może nastąpić trzy lub nawet pięciokrotnie, a nadmierna liczba adypocytów utrzymuje się przez całe życie. Otyłość tego typu nazywana jest hiperplastyczną, należącą do schorzeń wrodzonych lub wykształconych na skutek przekarmiania. Powiększenie objętości istniejących w ciele dziecka komórek tłuszczowych jest charakterystyczne dla otyłości hipertroficznej. Kształtuje się ona w wieku późniejszym w wyniku nadmiernego spożywania pokarmów i jest łatwiejszym typem, który można minimalizować. Jednak często u dzieci dominuje otyłość mieszana, czyli hiperplastyczna i hipertroficzna. W Polsce schorzenie to występuje u 5-15% populacji i zwiększa się wraz z wiekiem. O otyłości dziecka mówi się, gdy masa ciała przekracza 20% wartości zalecanej. W celu określenia prawidłowości masy ciała należy posługiwać się wskaźnikiem BMI (Body Mass Index) i odnieść uzyskaną wartość do siatek centylowych. BMI oblicza się, dzieląc masę ciała przez wzrost (m) podniesiony do

8 8 Anna Hinburg i in. kwadratu. Przyjmuje się, że wskaźnik BMI o wartości pomiędzy centylem oznacza nadwagę, a powyżej 97 centyla otyłość [1]. Główną przyczyną otyłości prostej jest przekarmianie w wieku niemowlęcym. Częściej jednak problemy związane z przyrostem masy ciała mają dzieci karmione sztucznie, gdyż otrzymują mieszanki mleczne bardziej treściwe (dodatek zagęszczaczy) od mleka kobiecego i znacznie większe objętościowo niż faktyczne zapotrzebowanie. W związku z powyższym w profilaktyce otyłości propaguje się karmienie piersią, a w przypadku stosowania zastępczych mieszanek mlecznych zaleca unikanie cukru i skrobi oraz przestrzeganie zasad schematu sztucznego żywienia dotyczącego ilości i częstości podawania pożywienia. Wpływ na otyłość ma również mała aktywność fizyczna wśród dzieci i młodzieży, spowodowana spędzaniem wolnego czasu przed telewizorem lub komputerem, w wyniku czego energia z przyjmowanego pożywienia jest znacznie większa od energii wydatkowanej, prowadząc do nagromadzenia tkanki tłuszczowej w ciele [11]. Prawdopodobieństwo występowania otyłości w wieku dojrzałym jest znacznie wyższe u otyłych nastolatków, natomiast gdy jedno z rodziców ma nadmierną masę ciała, ryzyko nadwagi u dzieci jest większe i kształtuje się na poziomie 80%. Dzieci z otyłością są bardziej narażone na problemy ze zdrowiem związane między innymi z niewydolnością układu oddechowego, z wadami postawy, zaburzeniami lipidowymi oraz nadciśnieniem tętniczym i wieloma innymi schorzeniami rozwijającymi się na tle wadliwego żywienia [6]. Cel badań Celem podjętych badań było określenie żywieniowych uwarunkowań nadmiernej masy ciała u dzieci i młodzieży z uwzględnieniem płci. Materiał i metoda Przebadano 100 osób z regionu Warmii i Mazur, w tym dziewczęta stanowiły 42%, a chłopcy 58%. Dobór próby do badań był celowy spośród dzieci i młodzieży z nadwagą lub otyłością ustaloną na podstawie wskaźnika Body Mass Index zestawionego z siatkami centylowymi. Wiek badanej populacji wynosił 5-17 lat, a wartość średnia wskaźnika BMI 30,27 kg/m 2. Metodę badania stanowiła jakościowa ocena wybranych elementów sposobu żywienia przeprowadzona techniką wywiadu przy użyciu kwestionariusza wywiadu dietetycznego [2]. Analizy statystycznej dokonano za pomocą programu STATISTICA 10,0. Istotność statystyczną różnic w sposobie żywienia z uwzględnieniem płci w populacji dzieci i młodzieży badano testem χ 2 (chi-kwadrat Pearsona) przy poziomie istotności p = 0,05.

9 Ocena sposobu żywienia w populacji dzieci... 9 Wyniki Niewystarczającą liczbę posiłków w ciągu dnia (3 i 2 posiłki) spożywała blisko 1/3 badanych, jedynie 7% populacji wskazywało liczbę spożywanych posiłków powyżej pięciu w ciągu dnia. Cytowane przez Wykę i wsp. [12] badania dzieci z regionu Podlasia wskazywały, że 80% dzieci spożywało zwyczajowo cztery posiłki w ciągi dnia, spożycie trzech posiłków deklarowało 18% badanych dzieci [5]. Publikowane w 2012 roku wyniki badań Wyki i zespołu informują, że blisko 74% ankietowanych dzieci z województwa opolskiego spożywa pięć posiłków dziennie, regularne zjadanie czterech posiłków wskazało 17% populacji badanej, trzy posiłki tylko 9% dzieci [12]. Tak rozbieżne wyniki badań wskazują na konieczność propagowania racjonalnych zasad żywienia poprzez edukację zarówno dzieci, młodzieży, jak i rodziców oraz być może na konieczność głębszej analizy sytuacji społeczno-ekonomicznej różnych obszarów kraju. Około 50% osób spożywało posiłki przed telewizorem/komputerem w towarzystwie rodziny i/lub samotnie. Blisko 70% badanych odczuwało dobry nastrój w czasie jedzenia, natomiast 28% bardzo dobry, nastrój średni zaledwie 4%. Wielkość jednorazowo spożywanych przez dzieci i młodzież porcji pożywienia była najczęściej oceniana jako średnia (55% wskazań). Duże porcje spożywało 16% badanych. 88% osób wskazało, że nie zna przybliżonej wartości energetycznej produktów/potraw. W badanej grupie stwierdzono niewystarczające spożycie roślin strączkowych (odpowiedź nigdy wskazało 51% populacji), ryb ( rzadziej niż 1 raz w tygodniu 45% oraz nigdy 18% wskazań), ciemnego pieczywa ( rzadziej niż 1 raz w tygodniu 59% odpowiedzi oraz nigdy 27%), kasz ( rzadziej niż 1raz w tygodniu 50% oraz nigdy 28% badanej grupy) i warzyw ( prawie codziennie spożywało je jedynie 25% osób), (tab. 1). Najczęściej spożywanymi przetworami mleczarskimi były sery podpuszczkowe oraz jogurty smakowe, słodzone odpowiednio 78% i 82% odpowiedzi. 44% dzieci i młodzieży wskazywało częstość spożycia mleka jako częściej niż 1 raz w tygodniu, natomiast 26% spożywało je prawie codziennie. Sery twarogowe nie występowały w jadłospisach 23% badanych (tab.1). Spośród źródeł węglowodanów złożonych najczęściej wybierano ziemniaki (98% populacji) oraz makarony (65% osób). Produktami dostarczającymi w diecie badanych białek były najczęściej wieprzowina (74% dzieci i młodzieży) i drób (81% badanych). Słodycze prawie codziennie spożywało 67% respondentów, a częściej niż 1 raz w tygodniu powyżej 1/3 badanych (33%), (tab. 1). Słodzone napoje i soki owocowe w populacji dzieci i młodzieży z nadmierną masą ciała spożywało prawie codziennie 48% osób oraz taki sam odsetek badanych częściej niż 1 raz w tygodniu. Stwierdzono statystycznie istotne różnice związane z płcią w przypadku częstości spożycia: mleka, wieprzowiny oraz pełnoziarnistego pieczywa (tab. 1).

10 10 Anna Hinburg i in. Tabela 1 Częstość spożycia wybranych produktów spożywczych w populacji dzieci i młodzieży z nadmierną masą ciała Parametr Klasy Odsetek populacji % dziewogółem częta chłopcy test χ 2 Weryfikacja hipotezy o niezależności cech p poziom istotności Spożycie mleka Spożycie wieprzowiny Spożycie pełnoziarnistego pieczywa Spożycie warzyw Spożycie soków owocowych Spożycie owoców Spożycie ziemniaków rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie 2 2 nigdy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy 13,309 0,004* 10,280 0,016* 11,405 0,003* 0,410 0,814 rzadziej niż raz w tyg ,410 0,814 częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg ,531 0,766 częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy ,262 0,153

11 Ocena sposobu żywienia w populacji dzieci Spożycie makaronu Spożycie ryżu Spożycie drobiu Spożycie wołowiny Spożycie strączkowych suchych Spożycie sera podpuszczkowego Spożycie sera białego Spożycie słodyczy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy rzadziej niż raz w tyg. częściej niż raz w tyg prawie codziennie nigdy *Różnice statystycznie istotne przy poziomie istotności p 0,05 cd. tabeli 1 3,855 0,277 1,550 0,460 3,691 0,297 2,404 0,301 3,618 0,164 5,170 0,160 1,979 0,372 0,850 0,356

12 12 Anna Hinburg i in. Mleko było spożywane częściej w populacji chłopców ( częściej niż jeden raz w tygodniu blisko 1/3 wskazań i prawie codziennie około 1/5 populacji). W jadłospisach dziewcząt mleko kilka razy w tygodniu lub rzadziej (razem około 30% wskazań), (rys. 1) odsetki odpowiedzi [%] rzadziej ni raz w tygodniu czêœciej ni raz w tygodniu prawie codziennie nigdy dziewczêta ch³opcy Rys. 1. Częstość spożycia mleka w populacji dzieci i młodzieży z uwzględnieniem płci Mięso wieprzowe było spożywane częściej w populacji chłopców, prawie 50% badanych zadeklarowało spożycie wieprzowiny kilka razy w tygodniu, natomiast w przypadku dziewcząt odsetek ten był niższy prawie o połowę (rys. 2). odsetki odpowiedzi [%] rzadziej ni raz w tygodniu czêœciej ni raz w tygodniu dziewczêta prawie codziennie ch³opcy nigdy Rys. 2. Częstość spożycia wieprzowiny w populacji dzieci i młodzieży z uwzględnieniem płci

13 Ocena sposobu żywienia w populacji dzieci Pieczywo ciemne było spożywane z częstością: rzadziej niż jeden raz w tygodniu przez blisko 30% osób z obu subpopulacji. Aż 23% badanych chłopców nie spożywało tego produktu nigdy (rys. 3) odsetki odpowiedzi [%] rzadziej ni raz w tygodniu czêœciej ni raz w tygodniu nigdy dziewczêta ch³opcy Rys. 3. Częstość spożycia pieczywa ciemnego w populacji dzieci i młodzieży z uwzględnieniem płci Czynnikami determinującymi nadmierną masę ciała są: brak regularności w spożywaniu posiłków oraz niewystarczająca ich liczba w ciągu dnia, dodatni bilans energetyczny, zjadanie produktów o wysokim indeksie glikemicznym i mała aktywność fizyczna [9, 10]. Stankiewicz i wsp. [7] oceniający wiedzę i zachowania zdrowotne dzieci i młodzieży z nadmierną masą ciała wskazują, że jako produkt sprzyjający utrzymaniu zdrowia ciemne pieczywo było częściej wybierane w ankiecie przez dziewczęta w wieku lat niż przez chłopców w tej samej grupie wiekowej. Podobne obserwacje uzyskano w badaniach własnych. W badaniach prezentowanych przez Oblacińską i Jodkowską [3] nie stwierdzono statystycznie istotnych różnic związanych z płcią, dotyczących spożycia ciemnego pieczywa czy mleka.

14 14 Anna Hinburg i in. Wnioski 1. Wśród badanych dzieci i młodzieży stwierdzono nieprawidłowości w zakresie żywienia mogące sprzyjać powstawaniu nadmiernej masy ciała, należą do nich: częste spożycie słodyczy i słodzonych napojów, serów podpuszczkowych oraz jogurtów smakowych, niewystarczające natomiast spożycie produktów bogatych w błonnik pokarmowy. 2. Nie stwierdzono znaczących różnic w sposobie żywienia związanych z płcią, mogących szczególnie determinować nadwagę i otyłość w grupie dziewcząt lub chłopców. Piśmiennictwo 1. Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, 2007, s Kozłowska-Wojciechowska M., Poradnictwo dietetyczne, pod red.: Hasik J., Gawęcki J., Żywienie człowieka zdrowego i chorego, t. 2, Wyd. PWN, Warszawa 2004, s Oblacińska J., Jodkowska M., Otyłość u polskich nastolatków, epidemiologia, styl życia, samopoczucie, Raport z badań uczniów gimnazjów w Polsce, Wyd. Instytut Matki i Dziecka, Warszawa, Obuchowicz A., Epidemiologia nadwagi i otyłości-narastaja cego problemu zdrowotnego w populacji dzieci i młodzieży. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 2005, 1, 3, s Roszko-Kirpsz I. Olejnik B.J., Zalewska M. WSP.: Wybrane nawyki żywieniowe a stan odżywienia dzieci i młodzieży regionu Podlasia. Problemy Higieny i Epidemiologii, 2001, 92: Sikorska-Wiśniewska G., Nadwaga i otyłość u dzieci i młodzieży. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2007, 6, 55, s Stankiewicz M., Pieszko M., Śliwińska A., Małgorzewicz S., Wierucki Ł., Zdrojewski T., Wyrzykowski B., Łysiak-Szydłowska W., Występowanie nadwagi i otyłości oraz wiedza i zachowania zdrowotne dzieci i młodzieży małych miast i wsi wyniki badania Polskiego Projektu 400 miast, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 2010, 6, 2, s Stefanowicz A., Kamińska H., Birkholz D., Niedźwiecki M., Balcerska A., Obesity and overweightcurrent health problems of childhood, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 2009, 5, 4, s Sygit K., Bad eating habits a hazard to Heath in the population of children and youth, Zdrowie Publiczne, 2010, 120, 2, s Szanecka E, Małecka-Tendera E., Zmiana nawyków żywieniowych a problem otyłości u dzieci, Endokrynologia, otyłość. Zaburzenia przemiany materii, 2006, 2, 3, s Wądołowska L., Żywieniowe podłoże zagrożeń zdrowia w Polsce, Wyd. UWM, Olsztyn, 2010, s Wyka J., Grochowska-Niedworok E., Malczyk E., Misiarz M., Hołyńska K., Wiedza żywieniowa rodziców oraz występowanie nadwagi i otyłości wśród dzieci w wieku szkolnym, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 2012, tom XLV, nr 3:

15 Ocena sposobu żywienia w populacji dzieci Ocena sposobu żywienia w populacji dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością Streszczenie Nadwaga oraz otyłość wśród dzieci i młodzieży to jeden z najbardziej niepokojących problemów zdrowotnych krajów wysokorozwiniętych. W piśmiennictwie medycznym i żywieniowym zjawisko to interpretowane jest jako jedno z najgroźniejszych i skutkujących zaburzeniami rozwojowymi oraz w dalszej perspektywie licznymi powikłaniami w postaci chorób żywieniowozależnych. Według różnych danych naukowych nadwaga i otyłość dotyczyć może od 3% do 8% chłopców oraz od 4% do 11% dziewcząt. Celem podjętych badań było określenie żywieniowych uwarunkowań nadmiernej masy ciała u dzieci i młodzieży z uwzględnieniem płci. W badanej grupie stwierdzono niewystarczające spożycie roślin strączkowych, ryb, ciemnego pieczywa, kasz i warzyw. Najczęściej spożywanymi przetworami mleczarskimi były sery podpuszczkowe oraz jogurty smakowe, słodzone. Spośród źródeł węglowodanów złożonych najczęściej wybierano ziemniaki i makarony. Produktami dostarczającymi w diecie badanych białek zazwyczaj były wieprzowina i drób. Spożycie słodyczy oraz słodzonych napojów i soków owocowych w populacji dzieci i młodzieży z nadmierną masą ciała było wysokie. Stwierdzono statystycznie istotne różnice związane z płcią w przypadku częstości spożycia: mleka, wieprzowiny oraz ciemnego pieczywa. Słowa kluczowe: nadwaga, otyłość, sposób żywienia dzieci i młodzieży. Evaluation of nutrition habits of children and teenagers with overweight and obesity Summary Overweight and obesity among children and adolescents is one of the most alarming health problems of highly-developed countries. Medical and nutrition literature describes this phenomenon as one of the most dangerous and resulting in developmental disorders and, in the longer term, a number of complications in the form of food-related diseases. According to various scientific data the excess weight and obesity can range from 3% to 8% of boys and 4% to 11% of girls.the aim of the study was to define the dietary determinants of obesity in children and adolescents by gender. The group examined had inadequate intake of legumes, fish, brown bread, groats and vegetables. The most frequently consumed dairy products were hard cheese and flavored, sweetened yogurt. Among the sources of complex carbohydrates most often chosen products were potatoes and pasta. Protein providing products in the respondents diet were usually pork and poultry. Consumption of sweets and soft drinks and fruit juices in the population of children and adolescents with excess body weight was high. There were statistically significant gender differences in the frequency of consumption of milk, pork, and brown bread. Key words: overweight, obesity, diet of children and adolescents.

16

17 OSW Szkice Humanistyczne Tom XII 2012 Nr 3 Danuta Umiastowska 1, Ewa Kupcewicz 2, Alina Kędzia 3 1 Uniwersytet Szczeciński 2 Olsztyńska Szkoła Wyższa im. Józefa Rusieckiego 3 Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Nawyki żywieniowe a wydolność ortostatyczna dzieci i młodzieży Wstęp Racjonalne odżywianie to takie komponowanie posiłków, które dostarczą, zwłaszcza młodemu organizmowi, niezbędnych składników pokarmowych pozwalających na prawidłowy rozwój dziecka. Taki sposób żywienia zaspakaja podstawowe potrzeby biologiczne, społeczne i psychiczne człowieka, umożliwiając mu utrzymanie zaprogramowanego genetycznie rozwoju psychicznego i fizycznego [8]. Wraz ze zmieniającym się społeczeństwem przemianom ulegają także nawyki żywieniowe. Zwyczaje i tradycje stosowane w rodzinach od pokoleń ulegają modyfikacji. Tendencje tych przemian wiążą się najczęściej ze spożywaniem produktów niezgodnych z polskimi normami spożywczymi, nieregularnym spożywaniem głównych posiłków, czy choćby zastępowaniem świeżych owoców i warzyw mrożonkami i gotowymi przetworami. Nie istnieje produkt spożywczy, który zawierałby wszystkie niezbędne składniki odżywcze w odpowiednich, potrzebnych dla organizmu ilościach. Tylko odpowiednie wykorzystanie wielu różnych produktów pozwala na właściwe zbilansowanie diety [6]. Coraz mniejszą wagę przykładamy do wspólnych posiłków, co spowodowane jest między innymi różnymi porami pracy rodziców, nadmierną liczbą dodatkowych zajęć dzieci i dorosłych, ciągłym pośpiechem. Podejmowanie coraz to nowych obowiązków powoduje nieregularne spożywaniem głównych posiłków i przesuwanie ich na różne pory dnia. Zwiększa się konsumpcja produktów żywnościowych wysoko przetworzonych, zawierających substancje dodatkowe, które nadają żywności ładniejszy wygląd i przedłużają jej świeżość. Dość często zastępujemy świeże owoce i warzywa mrożonkami i gotowymi przetworami owocowo-warzywnymi. Niezdrowym zwyczajem stało się jedzenie, zwłaszcza

18 18 Danuta Umiastowska i in. przez dzieci i młodzież, wysokokalorycznych przekąsek, takich jak chipsy, chrupki, frytki, hamburgery, cheesburgery, zapiekanki, batony i inne słodycze, których dostępność jest bardzo duża we wszystkich środowiskach bez względu na wielkość zamieszkiwanej aglomeracji. Cel pracy Celem prezentowanych wyników badań jest przedstawienie zależności zachodzących między nadciśnieniem tętniczym występującym u uczniów a ich parametrami somatycznymi oraz nawykami żywieniowymi. Materiał i metody Badania zrealizowano w ramach projektu badawczego nr N N pt. Styl życia dzieci i młodzieży a poziom ich sprawności fizycznej, wydolności i rozwoju somatycznego realizowanego w latach Założeniem przedstawionego projektu badawczego jest kształtowanie pozytywnych postaw dzieci i młodzieży wobec uczestnictwa w aktywności ruchowej i promowanie zdrowego stylu życia. Badaniami objęto dzieci w wieku 8, 9, 11, 12, 14 i 15 lat z dużych miast, małych miast i wsi województwa zachodniopomorskiego. W prezentowanej pracy wykorzystano (za zgodą autorów) wybrane pytania z kwestionariusza ankietowego zatytułowanego Styl życia dzieci i młodzieży. Korzystano z niego wcześniej podczas realizacji wspólnego międzynarodowego projektu badawczego Kinder heute Bewegungsmuffel, Fast Food Junkies, Medienfreaks, Eine Lebensstialanalyse prowadzonego pod kierownictwem prof. Hansa Petera Brandl-Bredenbeck z Deutsche Sporthochschule w Kolonii. W prezentowanej pracy wykorzystano tylko niektóre z pytań dotyczących sposobu odżywiania się dzieci [7]. Przyjęto dwa równoległe nurty działania: pierwszy diagnostyczny, mający na celu poznanie poziomu sprawności fizycznej, rozwoju somatycznego oraz wydolności, a także sposobu odżywiania, podejmowania uczestnictwa w różnych formach ruchu i zachowań prozdrowotnych badanych, oraz drugi edukacyjny, mający na celu przygotowanie środowisk oddziałujących na ucznia w kształtowaniu jego postaw i nawyków. Ponadto dokonano pomiarów podstawowych parametrów somatycznych (masy i wysokości ciała) i na ich podstawie obliczono wskaźnik BMI. Uzyskane wyniki poddano analizie statystycznej. Wartości charakteryzujące poziom ciśnienia tętniczego określane mianem nadciśnienia przyjęto według norm opracowanych przez A. Krzyżaniak [3].

19 Nawyki żywieniowe a wydolność ortostatyczna Wyniki badań Do grupy dzieci z nadciśnieniem tętniczym zakwalifikowano 147 osób, co stanowiło 8,0% badanej grupy. W tabelach 1-3 przedstawiono rozkład procentowy dzieci z ciśnieniem w normie (n DZ = 851, n CH = 997, n WSZYSCY = 1848) i z nadciśnieniem tętniczym (n DZ = 62, n CH = 85, n WSZYSCY = 147). Tabela 1 Liczebność w grupie dziewcząt ze względu na rodzaj ciśnienia w kategoriach wieku [%] Wiek Ciśnienie w normie Nadciśnienie n % n % 8 lat ,6 5 8,1 9 lat , ,9 11 lat ,9 9 14,5 12 lat , ,0 14 lat , ,7 15 lat ,0 3 4,8 Razem , ,0 Tabela 2 Liczebność w grupie chłopców ze względu na rodzaj ciśnienia w kategoriach wieku [%] Wiek Ciśnienie w normie Nadciśnienie n % n % 8 lat , ,5 9 lat , ,6 11 lat , ,5 12 lat , ,3 14 lat , ,7 15 lat 89 8,9 8 9,4 Razem , ,0

20 20 Danuta Umiastowska i in. Tabela 3 Liczebność wszystkich badanych ze względu na rodzaj ciśnienia kategoriach wieku [%] Wiek Ciśnienie w normie Nadciśnienie n % n % 8 lat , ,9 9 lat , ,5 11 lat , ,6 12 lat , ,7 14 lat , ,8 15 lat ,3 11 7,5 Razem , ,0 Najwyższy odsetek chłopców z nadciśnieniem tętniczym stwierdzono w grupie 14-latków (24,7%), a najniższy u 15-letnich dziewcząt (4,8%). Tendencję do nadciśnienia tętniczego zauważono także u uczniów w wieku dojrzewania między 13. a 14. rokiem życia. Częściej podwyższone ciśnienie odnotowano u chłopców niż u dziewcząt (tabele 1-2). W całej analizowanej populacji wystąpiło 7,4% dzieci z nadciśnieniem tętniczym (3,1% dziewcząt i 4,3% chłopców). % 70,0 60,0 57,1 63,6 50,0 40,0 30,0 50,0 33,3 23,1 30,0 50,0 44,4 35,0 33,3 25,0 20,0 10,0 9,1 0,0 8 lat 9 lat 11 lat 12 lat 14 lat 15 lat Rys. 1. Badani uczniowie z nadwagą (na podstawie wskaźnika BMI) w grupie z nadciśnieniem tętniczym [%] Najliczniej reprezentowaną grupę dzieci z nadwagą i nadciśnieniem tętniczym stanowiły 12-letnie dziewczęta i 11-letni chłopcy. Najniższy odsetek dziewcząt z nadwagą i nadciśnieniem tętniczym zaobserwowano wśród 14-latek (rys. 1).

21 Nawyki żywieniowe a wydolność ortostatyczna Czynnik płci różnicuje statystycznie istotnie występowanie nadwagi i nadciśnienia tętniczego we wszystkich kategoriach wieku (χ 2 <χ α2 ). Analizując nawyki żywieniowe badanych dzieci, dokonano podziału spożywanych produktów spożywczych na dwie grupy korzystnych i niekorzystnych dla zdrowia. Do grupy pierwszej (korzystnych dla zdrowia) zaliczono: ciemne pieczywo, różne płatki zbożowe, nabiał, twaróg, jogurty, woda mineralna, świeże warzywa i owoce, surówki, makaron, ryż, ziemniaki, ryby, jajka, mięso i wędliny. Natomiast do grupy drugiej (niekorzystnych dla zdrowia) zaliczono: słone paluszki, chipsy, orzeszki, frytki, pizzę, hamburgery, fast-foody, napoje gazowane takie jak coca-cola, pepsi czy lemoniada, smażona kiełbasa i mięso z grilla oraz słodycze. W tabeli 4 przedstawiono analizę deklarowanych przez dzieci preferencji żywnościowych. Produkty niekorzystne dla zdrowia spożywane przez badane dzieci [%] Tabela 4 Dziewczęta Chłopcy Wiek norma nadciśnienie norma nadciśnienie 8 lat 51,3 59,4 55,5 58,0 9 lat 49,6 52,1 52,3 52,1 11 lat 48,2 49,4 49,8 50,1 12 lat 52,9 56,3 47,2 56,3 14 lat 39,8 45,3 49,3 51,3 15 lat 37,6 42,1 57,6 62,4 Różnice między grupą z ciśnieniem w normie a nadciśnieniem tętniczym nie są istotne statystycznie (χ 2 >χ α2 ) dla dziewcząt w wielu 11 lat oraz dla chłopców w wieku 9, 11 i 14 lat. Natomiast w tabeli 3 przedstawiono zależności pomiędzy wysokością wskaźnika BMI świadczącego o nadwadze lub otyłości a preferencjami żywieniowymi badanych dzieci. Obliczony współczynnik korelacji Spearmana wskazuje na występowanie wyraźniejszej zależności między spożywanymi produktami spożywczymi niekorzystnymi dla zdrowia zarówno u dziewcząt, jak i u chłopców (tab. 5). Prowadzone w różnych ośrodkach badania nad nawykami żywieniowymi dzieci i młodzieży pozwalają na sformułowanie stwierdzenia o wielu błędach popełnianych przy komponowaniu diety na tym etapie ontogenezy. Wyniki badań J. Świderskiej-Kopacz i współpracowników wskazują na nieprawidłowości w sposobie żywienia gorzowskiej młodzieży gimnazjalnej przejawiające się niewielkim odsetkiem spożywanych owoców (41,7%), napojów mlecznych (46,0%) czy ciem-

22 22 Danuta Umiastowska i in. Zależność między wskaźnikiem BMI a sposobem odżywiania się uczniów Tabela 5 Płeć Dziewczęta Chłopcy Grupa Produkty korzystne dla zdrowia Produkty niekorzystne dla zdrowia ciśnienie w normie 0,25 0,18 nadciśnienie tętnicze 0,19 0,31 ciśnienie w normie 0,11 0,12 nadciśnienie tętnicze 0,14 0,23 nego pieczywa (14,7%). Natomiast co trzeci nastolatek deklaruje codzienne spożywanie słodyczy [5]. Podobne wyniki zanotowano wśród tarnowskich gimnazjalistów, co potwierdzają badania przeprowadzone przez B. Kubik i współpracowników. Młodzież ta często spożywała słodycze (44,0%), a rzadko produkty z grupy korzystnych dla zdrowia [4]. Także wcześniejsze badania dzieci szczecińskich realizowane w ramach międzynarodowego programu badawczego wskazują na przewagę niekorzystnych produktów spożywczych w diecie 9-10 latków [1]. Na podstawie analizy materiału badawczego badanych uczniów województwa zachodniopomorskiego sformułowano następujące wnioski: 1. Czynnik płci różnicuje występowanie nadciśnienia tętniczego w badanej grupie. 2. Wyższą wartością wskaźnika BMI charakteryzują się uczniowie gimnazjum, wśród których zauważono podwyższanie wskaźnika uzależnione od deklarowanego spożywania chipsów, słodyczy i innych fast-foodów. 3. Najwyższy odsetek dzieci z nadwagą i nadciśnieniem tętniczym odnotowano u 12-letnich dziewcząt i 11-letnich chłopców. Piśmiennictwo 1. Brandl-Bredenbeck H.P., Stefani M., Keßler C., Brettschneider W.D., Kussin U., Bortoli L., Carraro A. Laskiene S., Seghers J., Vanreusel B., Shpakov A., Sudeck G., Szczepanowska E., Umiastowska D., Children today Couch potatoes, fast food-junkies, mediafreaks? Lifestyles and health behaviour first results of an international comparison, International Jurnal of Physical Education, Meyer and Meyer Sport, Koeln, volume XLVI, Issue 1, 1 st Quarter, 2009, p Danielzik S., Müller M.J., Sozioöonomische Einflüsse auf Lebensstil und Gesundheit von Kindern, [in:] Deutsche Zeitschrift für Sportmedizin 57, 2006, 9, Krzyżaniak A., Krzywińska-Wiewiorowska M., Stawińska-Witoszyńska B., Blood pressure references for Polish children and adolescents. J. of Pediatrics, 2009, 168: Kubik B., Kozioł U., Błaszczyk-Tyszka A., Poznanie zachowań zdrowotnych młodzieży letniej, a wpływ rodziny na kształtowanie zdrowego stylu życia w opinii uczniów gimnazjum klas trzecich. Amnales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin Polonia, 2004, suppl. XIV, 233,

23 Nawyki żywieniowe a wydolność ortostatyczna Świderska-Kopacz J., Marcinkowski J.T., Jankowska K., Zachowania zdrowotne młodzieży gimnazjalnej i ich wybrane uwarunkowania. Cz. IV. Sposób żywienia. Problemy Higieny i Epidemiologii, 2008, 89(2), s Umiastowska D., Nutritional habits of children and youth from rural areas in the Westpomeranian Province as one of the elements of a healthy lifestyle, in: Somatic development, physical fitness and health status of rural children and adolescents, edited by H. Popławska, Monography, Josef Pilsudski University of Physical Education in Warsaw Faculty of Physical Education in Biała Podlaska, 2009, p Umiastowska D., Żółtowska H., Zachowania żywieniowe młodzieży gimnazjalnej z różnych aglomeracji województwa zachodniopomorskiego. Nowa Pediatria 4/2009, s Woynarowska B., Edukacja zdrowotna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, Nawyki żywieniowe a wydolność ortostatyczna dzieci i młodzieży Streszczenie Racjonalne odżywianie to takie komponowanie posiłków, które dostarczą, zwłaszcza młodemu organizmowi, niezbędnych składników pokarmowych pozwalających na prawidłowy rozwój dziecka. Niezdrowym zwyczajem stało się jedzenie, zwłaszcza przez dzieci i młodzież, wysokokalorycznych przekąsek, takich jak chipsy, chrupki, frytki, hamburgery, zapiekanki, batony i inne słodycze, których dostępność jest bardzo duża we wszystkich środowiskach bez względu na wielkość zamieszkiwanej aglomeracji. Nadmiar takich produktów w diecie dziecka może być przyczyną poważnych problemów zdrowotnych. Istotne jest zatem, aby już od najmłodszych lat kształtować u dzieci prawidłowe nawyki żywieniowe. Słowa kluczowe: nawyki żywieniowe, uczniowie, nadciśnienie tętnicze. Eating habits vs orthostatic tolerance of children and adolescents Summary Rational nutrition is a composition of meals which provides, especially the young organism, with essential nutrients to allow the proper development of the child. Children and young people have developed unhealthy eating habits. High-calorie snacks such as crisps, chips, fries, burgers, pies, candy bars and other sweets are available everywhere, regardless of the size of inhabited cities. The excess of such products in the child s diet can cause serious health problems. It is important, therefore, that children develop proper eating habits from an early age. Key words: eating habits, students, hypertension.

24

25 OSW Szkice Humanistyczne Tom XII 2012 Nr 3 Anna Malwina Kamelska, Krzysztof Bryl Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Ocena zawartości cholesterolu w mleku kobiecym pobieranym w trakcie dnia oraz w nocy Karmienie piersią niemowlęcia pełni rolę protekcyjną w przypadku ryzyka wystąpienia niektórych chorób cywilizacyjnych m.in. otyłości [1, 2], cukrzycy typu I i II [3, 4], nadciśnienia [5], chorób sercowo-naczyniowych [6, 7] w wieku dorosłym. Ponadto karmienie naturalne kształtuje również prawidłowy profil lipidowy i glukozowy w późniejszym życiu człowieka [7, 9]. Dzieci karmione naturalnie przez okres 26 tygodni lub dłużej odznaczają się 51% mniejszym ryzykiem otyłości w wieku dziewięciu lat 1. Programowanie apetytu poprzez szlak leptynowy u dzieci w wieku 3 lat jest związane z dłuższym okresem przyjmowania pokarmu kobiecego [8]. Okazuje się, że paradoksalnie wysoka zawartość cholesterolu w mleku kobiecym wpływa na prawidłowe kształtowanie metabolizmu tego związku w dalszej perspektywie czasu [10]. Dieta bogata w cholesterol u niemowląt miałaby trwale stymulować procesy jego katabolizmu, doprowadzając do zmniejszenia zawartości tego sterolu w późniejszym życiu [11]. Cholesterol bierze udział w procesie mielinizacji rozwijającego się centralnego układu nerwowego noworodka oraz jest prekursorem kwasów żółciowych, witaminy D 3 i hormonów steroidowych [12]. Niska jego zawartość w produktach mlekozastępczych przeznaczonych do żywienia niemowląt [13, 14] jest niekorzystna, dlatego też należy zachęcać matki do jak najdłuższego karmienia piersią. Pomimo tak obiecujących badań, kobiety karmiące często stereotypowo sądzą, że karmiąc niemowlę w nocy wpływają na szybszy przyrost masy ciała dziecka i rzekome pojawianie się otyłości w wieku dorosłym malca. Ponadto ze względu na wysoką zawartość cholesterolu w mleku kobiecym matki boją się występowania arteriosklerozy u ich potomków. 1 Cathal Mc Crory, Layte Dr Richard. Breastfeeding and risk of overweight and obesity at nine years of age. Social Science & Medicine, w druku, manuskrypt zaakceptowany, dostęp online 17 kwietnia 2012.

26 26 Anna Malwina Kamelska, Krzysztof Bryl Organizm niemowlęcia absorbuje 92% lipidów znajdujących się w mleku ludzkim. Tłuszcz pochodzący z mleka kobiecego jest głównym źródłem energii dla rozwijającego się organizmu oraz pokrywa na niego zapotrzebowanie w 50% [15]. Poziom lipidów jest najbardziej zmiennym składnikiem i zależy w dużej mierze od potrzeb niemowlęcia, dnia laktacji oraz indywidualnych predyspozycji kobiety [16, 17]. Również w trakcie doby skład mleka kobiecego zmienia się. W pracy oceniono oraz porównano stężenie jednego z lipidów mleka, cholesterolu w pokarmie ludzkim stosowanym do karmienia w ciągu dnia oraz w nocy. Ponadto, w pracy wykorzystano nową procedurę izolacji cholesterolu z mleka kobiecego. Potrzeba zaprojektowania nowej metody wynikała z małej ilości materiału (<50 cm 3 ), które kobiety dobrowolnie przeznaczały do badań. Przekładało się to na niską zawartość tłuszczu. Często nie osiągano 0,5 g wymaganych w szeroko stosowanej metodzie IDF Standard [18]. Materiał i metoda Materiał badany Mleko pobierane od kobiet karmiących stanowiło mleko dojrzałe II fazy, czyli uzyskiwane bezpośrednio po karmieniu dziecka. Próbki uzyskiwano przez 5 kolejnych dni. Przeanalizowano 60 próbek mleka matek (30 pochodziło z karmienia dziennego, 30 z karmienia nocnego). W badaniu wzięła udział grupa 6 kobiet. Najstarsza miała 40 lat, pozostałe 83% kobiet mieściło się w przedziale wiekowym od lat. Większość badanych kobiet (83%) pochodziła z terenów wiejskich położonych w województwie podlaskim, 16% kobiet pochodziło z miast województwa warmińsko-mazurskiego. Według wskaźnika BMI (Body Mass Index) 16% kobiet posiadała wartość prawidłową (interpretacja Ferro Luzzi 1992 [19]). Jedna kobieta cechowała się niedowagą, a pozostałe kobiety nadwagą. Żadna z badanych kobiet nie paliła papierosów w czasie ciąży i karmienia piersią. Niemowlęta w momencie przeprowadzania badań miały od 2 tygodni do 4 miesięcy, ich masa urodzeniowa mieściła się w przedziale gram. Wśród badanych niemowląt były 3 dziewczynki i 3 chłopców.

27 Ocena zawartości cholesterolu w mleku kobiecym Organizacja badań Badania zostały przeprowadzone w okresie od marca do maja 2011 roku. Od każdej kobiety pobrano 5 próbek z dziennego i 5 próbek z nocnego karmienia. Każdą pobraną próbkę przenoszono najpierw do lodówki, a po zakończeniu karmienia (dziennego lub nocnego) do zamrażarki (temp. -30 o C). Próbki transportowano zamrożone w szczelnych pojemnikach do Katedry Fizyki i Biofizyki Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Porównanie zawartości cholesterolu uzyskiwanej wg procedury IDF Standard oraz metody uproszczonej Zawartość cholesterolu w badanym mleku wyznaczono metodą chromatografii gazowej z zastosowaniem zmodyfikowanej procedury IDF Standard 1992 (International Dairy Federation) [18] oraz nowej metody uproszczonej zaprojektowanej przez autorów. Próbki, które zastosowano do oznaczeń metodą IDF poddano wcześniejszej ekstrakcji (metoda ekstrakcyjno-wagowa). Zawartość cholesterolu uzyskanego z obu procedur porównano (12 próbek). Po potwierdzeniu możliwości wykorzystania nowej uproszczonej metody, próbki przygotowano według nowej procedury. Odczynnikami użytymi w badaniach były: standard wewnętrzny cholesterolu detriakontan 99% cz.d.a., zakupione z Chempur; heksan cz.d.a., MerckKGaA; aceton cz.d.a., Chempur; eter naftowy i dietylowy cz.d.a., Chempur; metanol 96% cz.d.a., Chempur; etanol cz.d.a., Eurochem BGD Tarnów. Przygotowanie próbek wg zmodyfikowanej metody IDF Standard 1992 Ekstrakcję tłuszczu z mleka prowadzono wg metody ekstrakcyjno-wagowej [20]. Do kolby dodano 30 cm 3 acetonu oraz 30 cm 3 eteru naftowego. Zawartość kolby mieszano ręcznie w odstępach półgodzinnych przez cały dzień. Zebrano górną warstwę (organiczną) po ekstrakcji. Warstwę wodną (dolną) zalano ponownie 30 cm 3 acetonu oraz 30 cm 3 eteru naftowego. Procedurę ekstrakcji powtórzono trzykrotnie. Zebrane frakcje organiczne połączono i odparowano w wyparce próżniowej rotacyjnej. Odmierzono 0,5 g wyizolowanego tłuszczu do kolby stożkowej, dodano 1 cm 3 standardu wewnętrznego detriakontanu (1 mg/cm 3 ) oraz 50 cm 3 2M roztworu KOH w metanolu. Mieszaninę poddano zmydlaniu w łaźni wodnej z mieszaniem w temperaturze 100 o C przez 1h. Po zmydlaniu mieszaninę schłodzono do temperatury 40 o C i przeniesiono ilościowo do rozdzielacza. Dodano 50 cm 3 wody destylowanej i przeprowadzono ekstrakcję zużyciem 25 cm 3 eteru

28 28 Anna Malwina Kamelska, Krzysztof Bryl dietylowego. Próbkę energicznie wytrząsano przez 1 minutę. Ekstrakcję eterem powtórzono trzykrotnie. Połączone ekstrakty eterowe przepłukano pięciokrotnie wodą destylowaną i dodano 25 g bezwodnego siarczanu sodu, a następnie przesączono przez sączek. Rozpuszczalnik odparowano w rotacyjnej wyparce próżniowej. Otrzymany ekstrakt po dodaniu mieszaniny n-heksan:izopropanol (93:7) poddano analizie chromatograficznej. Schemat powyższej procedury (wykorzystanej przez autorów w przypadku produktów mlekozastępczych dla niemowląt [14]) przedstawiono na rysunku 1. MLEKO KOBIECE cm acetonu cm eteru naftowego zebranie górnej warstwy (organicznej) odparowanie na wyparce pró niowej rotacyjnej 0,5 g t³uszczu 3 +1 cm standardu wewnêtrznego cm 2M KOH/metanol o 100 C/1h sch³adzanie do rozdzielacza +50 cm HO 2 3 3x ekstrakcja 3 25 cm eter dietylowy wytrz¹sanie zebranie ekstraktów 5x p³ukanie wod¹ s¹czenie 25 g bezwodnego siarczanu sodu pozostawienie do odparowania analiza chromatograficzna Rys. 1. Schemat procedury izolacji cholesterolu z próbek opartej na zmodyfikowanej metodzie IDF Standard Przygotowanie próbek opartej na metodzie uproszczonej Odmierzono i przeniesiono do pojemnika 5 cm 3 mleka. Dodano 1 cm 3 standardu wewnętrznego detriakontanu (1 mg/cm 3 ) oraz 25 cm 3 2M roztworu KOH w etanolu (1:9). Mieszaninę poddano gotowaniu i mieszaniu na mieszadle magnetycznym w temperaturze 60 o C przez 1 godzinę. Próbki schłodzono do temperatury pokojowej i przeniesiono ilościowo do probówek wirowniczych. Dodano 10 cm 3 wody destylowanej i 20 cm 3 n-heksanu. Próbę wirowano przez 3 minuty w wirówce przy 2000 obr./min. Dodano 20 cm 3 n-heksanu. Ekstrakcję

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 98 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu zdrowia. Polega ono na całkowitym pokryciu zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?!

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Rozporządzenie Z dniem 01.09.2015 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI W WIEKU PONIEMOWLĘCYM Z TRÓJMIASTA I OKOLIC

ŻYWIENIE DZIECI W WIEKU PONIEMOWLĘCYM Z TRÓJMIASTA I OKOLIC BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVIII, 2015, 3, str. 412 417 Witold Kozirok, Beata Mroczkowska ŻYWIENIE DZIECI W WIEKU PONIEMOWLĘCYM Z TRÓJMIASTA I OKOLIC I. CZĘSTOŚĆ SPOŻYCIA WYBRANYCH PRODUKTÓW SPOŻYWCZYCH

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

Prawidłowo zbilansowana dieta i aktywność fizyczna jako niezbędny element zdrowego stylu życia. Anna Jelonek dietetyk

Prawidłowo zbilansowana dieta i aktywność fizyczna jako niezbędny element zdrowego stylu życia. Anna Jelonek dietetyk Prawidłowo zbilansowana dieta i aktywność fizyczna jako niezbędny element zdrowego stylu życia Anna Jelonek dietetyk Rola jednostek i społeczeństwa Sposób odżywiania kobiety w ciąży związany z przekarmieniem

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek - Pielęgniarstwo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek - Pielęgniarstwo Nazwa przedmiotu: Kierunek: Specjalność: Dietetyka Pielęgniarstwo Wymiar godzin: 45godzin Wykłady: 15godzin, Samokształcenie: 30godzin, Europejski System Transferu Punktów Karta opisu przedmiotu Kod: Rok

Bardziej szczegółowo

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Opracowali uczestnicy/uczestniczki koła dziennikarskiego Numer poświęcony programowi Owoce i warzywa w szkole 1 Program

Bardziej szczegółowo

TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3

TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3 TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3 Program Trzymaj Formę! jest realizowany w naszej szkole od roku szkolnego 2006/2007. Za cel naszego działania postawiliśmy sobie edukację

Bardziej szczegółowo

ZASADY ŻYWIENIA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI

ZASADY ŻYWIENIA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI ZASADY ŻYWIENIA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI Optymalnym i fizjologicznym sposobem żywienia niemowląt jest karmienie piersią. Pokarm kobiecy wytwarzany w wystarczających ilościach przez zdrową matkę w pełni

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Nazwa przedmiotu HIGIENA Z ELEMENTAMI DIETETYKI. 2. Numer kodowy BIO03c. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Nazwa przedmiotu HIGIENA Z ELEMENTAMI DIETETYKI. 2. Numer kodowy BIO03c. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski Projekt OPERACJA SUKCES unikatowy model kształcenia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odpowiedzią na potrzeby gospodarki opartej na wiedzy współfinansowany ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji. Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY

Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji. Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY 1 Partnerzy programu: Agencja Rynku Rolnego Instytut Żywności

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk Robert Niedźwiedź Gdańsk 2012/2013 rok Nadwaga i otyłość z roku na rok w coraz większym stopniu dotykają dzieci

Bardziej szczegółowo

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego:

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego: DANE OSOBOWE........................ data*.................................................. Imię i nazwisko: *............................................... Telefon: *..................................................

Bardziej szczegółowo

Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych

Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych Opracowała: mgr inż. Anna Zając 1 1. Wstęp Program własny

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE

ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE WYDZIAŁ NAUK O ŻYWIENIU CZŁOWIEKA I KONSUMPCJI SGGW POLSKIE TOWARZYSTWO NAUK ŻYWIENIOWYCH ŻYWIENIE DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM A ICH ZDROWIE dr hab. Jadwiga Hamułka, prof. SGGW dr hab. Anna Kołłajtis-Dołowy

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 2011/2012

Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 2011/2012 Sprawozdanie z realizacji programu pt. Trzymaj Formę w Gimnazjum Nr 1 w Żywcu w roku szkolnym 11/12 Celem programu była promocja zasad aktywnego stylu życia z wykorzystaniem zbilansowanej diety, a także

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejszy temat: DLACZEGO DIETY NIE DZIAŁAJĄ Statystyki otyłości i chorób w Polsce: 61,6% mężczyzn ma nadwagę lub otyłość. 50,3% kobiet ma nadwagę lub otyłość. Na przestrzeni

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN III POWIATOWY KONKURS WIEDZY O ŻYWNOŚCI I PRAWIDŁOWYM ŻYWIENIU CZŁOWIEKA

REGULAMIN III POWIATOWY KONKURS WIEDZY O ŻYWNOŚCI I PRAWIDŁOWYM ŻYWIENIU CZŁOWIEKA REGULAMIN III POWIATOWY KONKURS WIEDZY O ŻYWNOŚCI I PRAWIDŁOWYM ŻYWIENIU CZŁOWIEKA STAWIAMY NA MLEKO I PRODUKTY MLECZNE 1. Organizator Konkursu: Zespół Szkół Techniczno Usługowych w Trzebini ul. Gwarków

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy dietetyki KOD WF/II/st/19 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne 3. POZIOM STUDIÓW 1 : II stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iii semestr

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością dr n. hum. Izabela Tabak Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka Dlaczego warto zajmować się

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

Celem badania jest opisanie nawyków żywieniowych uczniów szkół w Sieradzu.

Celem badania jest opisanie nawyków żywieniowych uczniów szkół w Sieradzu. Spis treści Wstęp... 3 Cel badania... 3 Wykorzystana metoda i technika badawcza... 3 Struktura społeczno- demograficzna badanych... 4 Prezentacja wyników badań... 8 Body Mass Index...20 Wnioski końcowe...22

Bardziej szczegółowo

Ocena prawidłowości masy ciała i wyliczanie zapotrzebowania na energię. Scenariusz lekcji

Ocena prawidłowości masy ciała i wyliczanie zapotrzebowania na energię. Scenariusz lekcji Ocena prawidłowości masy ciała i wyliczanie zapotrzebowania na energię Scenariusz lekcji Opracowanie: Anna Harton, Danuta Gajewska, Joanna Myszkowska-Ryciak, Sylwia Gudej na potrzeby programu Mądre żywienie,

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU RAPORT Z BADAŃ MONITORINGOWYCH ZAKRESIE WYBRANYCH GRUP ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO ORAZ SUPLEMENTÓW DIETY PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 ROKU.

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE MA ZNACZENIE. Opracowanie prezentacji: Agnieszka Danielewicz, dietetyk, edukator społeczny w cukrzycy

ŻYWIENIE MA ZNACZENIE. Opracowanie prezentacji: Agnieszka Danielewicz, dietetyk, edukator społeczny w cukrzycy ŻYWIENIE MA ZNACZENIE Opracowanie prezentacji: Agnieszka Danielewicz, dietetyk, edukator społeczny w cukrzycy Oczekiwania wobec Młodych Wyniki w nauce Osiągnięcia w sporcie Przebojowość Pewność siebie

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010

ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 ZAŁOŻENIA IV EDYCJI PROGRAMU PROFILAKTYCZO EDUKACYJNEGO TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 Państwowa Inspekcja Sanitarna we współpracy ze Stowarzyszeniem Polska Federacja Producentów Żywności w roku

Bardziej szczegółowo

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 1. Cel główny Uczeń ocenia swój sposób żywienia Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 2. Cele szczegółowe Uczeń: ocenia wielkość porcji poszczególnych grup produktów spożywczych identyfikuje

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

otyłości, jako choroby nie tylko groźnej samej w sobie, lecz sprzyjającej rozwojowi wielu innych schorzeń skracających życie współczesnemu

otyłości, jako choroby nie tylko groźnej samej w sobie, lecz sprzyjającej rozwojowi wielu innych schorzeń skracających życie współczesnemu Informacja o Szwajcarsko-Polskim Programie Współpracy ( KIK/34) pt. Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE ZA ROK 2009 Z REALIZACJI,,PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WŚRÓD MIESZKAŃCÓW GMINY BOBOLICE W LATACH 2009-2013

SPRAWOZDANIE ZA ROK 2009 Z REALIZACJI,,PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WŚRÓD MIESZKAŃCÓW GMINY BOBOLICE W LATACH 2009-2013 SPRAWOZDANIE ZA ROK 2009 Z REALIZACJI,,PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA WŚRÓD MIESZKAŃCÓW GMINY BOBOLICE W LATACH 2009-2013 1. Podniesienie świadomości społeczności lokalnej w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Metadane scenariusza Zasady zdrowego żywienia 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: - zna zasady prawidłowego żywienia, - zna piramidę zdrowego żywienia, - zna zapotrzebowanie energetyczne dla osób w danym

Bardziej szczegółowo

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY KATEDRA I ZAKŁAD ZDROWIA PUBLICZNEGO Prof. dr hab. n med.dr h.c. Piotr Książek W zdrowym ciele zdrowy duch Decimus Junius Juvenalis Prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Wydział Lekarski, Zakład Higieny i Dietetyki UJCM. Zakład Higieny i Dietetyki. Podstawy żywienia człowieka

Wydział Lekarski, Zakład Higieny i Dietetyki UJCM. Zakład Higieny i Dietetyki. Podstawy żywienia człowieka Załącznik nr 4 do zarządzenia nr 12 Rektora UJ z 15 lutego 2012 r. Sylabus modułu kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa jednostki prowadzącej moduł Nazwa modułu kształcenia Wydział Lekarski,

Bardziej szczegółowo

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami:

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami: Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Ilość posiłków w ciągu dnia: 4-5 Odstępy między posiłkami: regularne, co 3,5-4h ŚNIADANIE : max.2h od momentu wstania KOLACJA : min.3h przed snem Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ?

Bardziej szczegółowo

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz

Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Kolejna konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz Instrukcje: W celu oceny prawidłowości zastosowania przez Pana/Panią zaleceń żywieniowych z poprzedniej konsultacji, proszę opisać w poniższym

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA

Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA realizowanego w ramach programu edukacyjnego Trzymaj formę współorganizowanego przez Główny Inspektorat Sanitarny oraz Polską

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

1.Odżywiam się zdrowo

1.Odżywiam się zdrowo Opracowane wyników ankiety przeprowadzonej w ramach Programu Trzymaj Formę Ankietowanych 195 uczniów klas pierwszych, drugich i trzecich. Termin wypełniania ankiety od 8.10 do 17.10.2013 roku 1.Odżywiam

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze

5. Surowce, dodatki do żywności i materiały pomocnicze spis treści 3 Wstęp... 8 1. Żywność 1.1. Podstawowe definicje związane z żywnością... 9 1.2. Klasyfikacja żywności... 11 2. Przechowywanie i utrwalanie żywności 2.1. Zasady przechowywania żywności... 13

Bardziej szczegółowo

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20]

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20] Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH w zawodzie: Dietetyk 322[20] ETAP PRAKTYCZNY SESJA LETNIA 2012 Łomża, lipiec 2012 r. Strona 1 z 35 1. Treść zadania z załącznikami:

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

Zasady i znaczenie racjonalnego żywienia

Zasady i znaczenie racjonalnego żywienia Zasady i znaczenie racjonalnego żywienia Racjonalne żywienie to dostarczenie organizmowi we właściwym czasie odpowiednich dla jego potrzeb składników odżywczych w odpowiedniej ilości Wiąże się to nie tylko

Bardziej szczegółowo

ZDROWIE Zasady zdrowego stylu życia NA TALERZU Poradnik dla

ZDROWIE Zasady zdrowego stylu życia NA TALERZU Poradnik dla ZDROWIE Zasady zdrowego stylu życia NA TALERZU Poradnik dla Ucznia Rodzica Nauczyciela Zdrowie człowieka to fundament, na którym opiera się całe jego szczęście i wszystkie umiejętności. Benjamin Disraeli

Bardziej szczegółowo

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo?

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Według definicji zdrowe odżywianie to sposób jedzenia, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu jego zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Błędy w żywieniu niemowląt i małych dzieci - czy są to już zaburzenia karmienia?

Błędy w żywieniu niemowląt i małych dzieci - czy są to już zaburzenia karmienia? Błędy w żywieniu niemowląt i małych dzieci - czy są to już zaburzenia karmienia? Piotr Socha, Anna Stolarczyk, Anna Rybak Klinika Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii w Instytucie

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM . WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM TESTY TESTY ROZWIĄZAŁO 140 UCZNIÓW 1.Co dostarcza organizmowi najwięcej energii? A)WĘGLOWODANY, TŁUSZCZE I BIAŁKA B)MAGNEZ,POTAS

Bardziej szczegółowo

Program Koła Kulinarnego Palce lizać. Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r.

Program Koła Kulinarnego Palce lizać. Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r. Program Koła Kulinarnego Palce lizać Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r. 1 Założenia ogólne: Prowadzące: Aneta Ciapcińska i Aleksandra Rubajczyk Miejsce realizacji: Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia.

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Nieprawidłowe odżywianie w wieku niemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym: hamuje rozwój

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin

Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin Szczecin 2014 Wstęp Nadwaga i otyłość jest jednym z najczęstszych zaburzeń rozwojowych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN II POWIATOWEGO KONKURSU WIEDZY O ŻYWNOŚCI I PRAWIDŁOWYM ŻYWIENIU CZŁOWIEKA

REGULAMIN II POWIATOWEGO KONKURSU WIEDZY O ŻYWNOŚCI I PRAWIDŁOWYM ŻYWIENIU CZŁOWIEKA REGULAMIN II POWIATOWEGO KONKURSU WIEDZY O ŻYWNOŚCI I PRAWIDŁOWYM ŻYWIENIU CZŁOWIEKA Owoce w naszym żywieniu 1. Organizator Konkursu: Zespół Szkół Techniczno Usługowych w Trzebini ul. Gwarków 3, 32-541

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r.

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia w stołówkach i asortymentu w sklepikach szkolnych szansą na poprawę sposobu żywienia i stanu zdrowia dzieci i młodzieży. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak

Bardziej szczegółowo