Ocena problemu niedoborów leków w Europie ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji we Francji, Grecji, Polsce, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena problemu niedoborów leków w Europie ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji we Francji, Grecji, Polsce, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii"

Transkrypt

1 Ocena problemu niedoborów leków w Europie ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji we Francji, Grecji, Polsce, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii opracowana przez birgli ag Baarerstrasse Zug Szwajcaria Zawiera komentarz Europejskiego Stowarzyszenia Firm Euro-Farmaceutycznych (EAEPC) Strona 1 z 79

2 Niniejszy raport został przygotowany na zlecenie Europejskiego Stowarzyszenia Firm Euro-Farmaceutycznych (EAEPC). Zug, czerwiec 2013 Autorzy i współautorzy Charles Gloor - Opracowanie treści raportu, Polska, Wielka Brytania, Europa Maurice Dantés - Dystrybucja równoległa Ernesto Graefenhain - Anastasios Pantazis - Hiszpania Grecja Jeremy Poole - Wielka Brytania Jacques Pujol - Francja James Chitwood - Badania uzupełniające Wyłączenie odpowiedzialności: Birgli działa jako niezaleŝna firma badawcza, której powierzono analizę problemu niedoborów leków w odniesieniu do kilku z rynków europejskich. Świadcząc nasze usługi badawcze zakładamy, Ŝe informacje, które nam przekazano i otrzymane przez nas w formie ustnej bądź pisemnej, są zgodne ze stanem faktycznym i prawdziwe, i Ŝe Ŝadna ze stron, od której zbieraliśmy te informacje nie zataiła Ŝadnych istotnych danych; dotyczy to równieŝ stanu naszej własnej wiedzy, oceny i analiz. Ani Birgli, ani jej współpracownicy bądź informatorzy nie ponoszą odpowiedzialności za jakiekolwiek straty poniesione przez osoby, opierające swą pracę lub badania na poniŝszej publikacji. Strona 2 z 79

3 Ocena problemu niedoborów leków w Europie: komentarz Europejskiego Stowarzyszenia Firm Euro- Farmaceutycznych (EAEPC) do raportu opracowanego przez firmę birgli Wprowadzenie do raportu birgli Niedobory leków w aptekach, hurtowniach, a niekiedy na poziomie pacjentów, stają się coraz powaŝniejszym problemem dla podmiotów działających na rynku farmaceutycznym. Kozłem ofiarnym stali się dystrybutorzy równolegli, którzy są powszechnie identyfikowani jako główni winowajcy niedoborów. Tymczasem funkcjonowanie łańcucha dostaw w branŝy farmaceutycznej oraz proces dostarczania leków do pacjentów jest bardziej złoŝony, niŝ się powszechnie uwaŝa, i nawet niewielkie niedociągnięcie w jednym obszarze systemu moŝe mieć długotrwałe konsekwencje dla całego łańcucha dostaw. Faktem jest, Ŝe problem niedoborów dotyczy zarówno generyków, jak i leków chronionych patentem, chociaŝ dystrybucja równoległa generyków jest niewielka. Z niedoborami mamy do czynienia takŝe w krajach, w których dystrybucja równoległa leków w ogóle nie występuje, takich jak USA i Szwajcaria. Chcąc wnieść istotną treść do toczącej się dyskusji, Europejskie Stowarzyszenie Firm Euro-Farmaceutycznych (EAEPC) zleciło niezaleŝnej szwajcarskiej firmie konsultingowej birgli sporządzenie raportu na ten temat. Autorzy znają problematykę łańcucha dostaw w branŝy farmaceutycznej, dzięki czemu raport został sporządzony w oparciu o doświadczenie praktyczne. Czy bezpieczeństwo pacjentów jest zagroŝone? Problem niedoborów leków zyskał w ostatnich latach duŝy rozgłos w mediach i w kręgach politycznych, przez co w warunkach panującej recesji gospodarczej i wdraŝania programów oszczędnościowych pozornie urósł do rangi kryzysu. Temat niewątpliwie jest waŝny. Dobro pacjentów wymaga, by mieli oni dostęp do najlepszej opieki, jaką jest im w stanie zaoferować publiczny system opieki zdrowotnej. Niedobory naleŝy przewidywać i zapobiegać im w celu zminimalizowania ich wpływu na pacjentów. Jest więc istotne, by wszystkie zaangaŝowane podmioty, nie tylko te po stronie biznesu, ale takŝe decydenci i media, rozumieli przyczyny występowania niedoborów. Podczas gdy wnioski i rekomendacje zawarte w raporcie pochodzą wyłącznie od autorów, EAEPC pragnie umiejscowić je w szerszym kontekście wielkości obrotów generowanych przez dystrybucję równoległą na rynku europejskim w przeszłości i obecnie. Strona 3 z 79

4 Kontekst: wielkość dystrybucji równoległej w przeszłości i obecnie Na podstawie danych pochodzących z dorocznych raportów członków EAEPC stwierdzić moŝna, Ŝe obroty generowane przez dystrybucję równoległą leków w Europejskim Obszarze Gospodarczym w ciągu ostatnich 5 lat utrzymują się na praktycznie niezmienionym poziomie i sięgają około 4,5 mld EUR (wartość obliczona na podstawie detalicznych cen leków). Wielkość tej działalności na poszczególnych rynkach ulega wahaniom, spowodowanym róŝnymi czynnikami. Na przykład, w wyniku zmian kursów walut import równoległy do Wielkiej Brytanii obniŝył się, przy jednoczesnym zachowaniu korzystnych warunków dla eksportu z tego kraju (choć w odniesieniu do innych produktów). ObniŜki cen w Niemczech (nowelizacja ustawy regulującej rynek produktów leczniczych AMNOG) ograniczyły zapotrzebowanie na import równoległy do tego kraju, co z kolei umoŝliwiło dostęp do jego źródeł innym rynkom importującym, otwierając nowe kierunki przepływów handlowych. Limity dostaw (kontyngenty) narzucone przez producentów ograniczają dostępność leków kierowanych do dystrybucji równoległej, a w reakcji na mniejsze wielkości serii, importerzy równolegli wybierają inne produkty. Typowy portfel produktów zawiera zazwyczaj od 400 do 2000 pozycji asortymentowych, a więc o wiele więcej niŝ ma to miejsce w przypadku przeciętnego producenta leków. W dystrybucji równoległej będzie więc uczestniczyć większa liczba produktów (i producentów) i większa liczba rynków. MoŜe to prowadzić do pozornego wzrostu obrotów, podczas gdy dane faktyczne mówią o ich zasadniczo stałym poziomie. Problem niedoboru leków nie był dostrzegany jeszcze kilka lat temu, natomiast teraz jest nagłośniony i kojarzony w mediach mniej lub bardziej z niepoŝądanym eksportem w kontekście dystrybucji równoległej. Zwykła logika mówi, Ŝe muszą być jeszcze inne przyczyny, dla których zjawisko to stało się obecnie tak istotne. Na przykład w opinii wydanej w lipcu 2012 francuski organ ds. ochrony konkurencji uznał, Ŝe problem niedoborów leków we Francji posiada wiele aspektów, jest złoŝony i nie wiąŝe się jedynie z eksportem równoległym. Podobnie raport birgli stanowi pierwszą próbę wykazania, Ŝe przyczyny niedoborów produktów leczniczych są bardzo indywidualne i zróŝnicowane w zaleŝności od rynku i produktu. W rezultacie, porównanie jednego przypadku z innym moŝe niekiedy okazać się trudne. Nie istnieje modelowy przypadek wystąpienia niedoboru produktu leczniczego. Jakie są przyczyny niedoborów leków? Raport sporządzony przez birgli dokumentuje najwaŝniejsze przyczyny niedoborów lub problemów z zaopatrzeniem, w oparciu o ankiety przeprowadzone wśród uczestników rynku farmaceutycznego. Niektóre z tych przyczyn są znane, ale celem EAEPC było przygotowanie raportu, który w jasny sposób zaprezentuje dostępne dane i przedstawi mierzalne wyniki. Niestety, autorzy przyznają, Ŝe zadanie to okazało się niemoŝliwe do wykonania. Tym niemniej, wydaje się, Ŝe w branŝy dostępne są dane uporządkowane w sposób mniej lub bardziej systematyczny, takŝe niepotwierdzone, ale ich wymiana między konkurującymi podmiotami komercyjnymi moŝe napotykać na przeszkody prawne i praktyczne, które naleŝy Strona 4 z 79

5 przezwycięŝyć w celu zapewnienia pacjentom potrzebnych im leków. Jest to we wspólnym interesie zainteresowanych stron, poniewaŝ w przeciwnym razie władze krajowe wprowadzić przepisy, które jeszcze bardziej skomplikują łańcuch dostaw. EAEPC jest gotowe słuŝyć Państwu pomocą w tym swoistym porównaniu stanu wiedzy. mogą Raport birgli wykazuje, Ŝe drastyczne obniŝki cen leków oraz ograniczenie wydatków państwa związanych z refundacją leków w krajach dotkniętych kryzysem ekonomicznym miało duŝy wpływ na decyzje biznesowe firm farmaceutycznych zmierzające do cięcia kosztów, specjalizacji produkcji i do pewnego stopnia takŝe zawęŝenia portfela produktów. Ponadto, na rynkach borykających się z problemami finansowymi, takich jak Portugalia i Grecja, na których występowały duŝe opóźnienia płatności w ramach systemu refundacji, wiele podmiotów wprowadziło obostrzenia w warunkach płatności stosowanych w łańcuchu dostaw, co w skrajnych przypadkach sprowadza się do tego, Ŝe akceptowane są jedynie transakcje gotówkowe (jak ma to miejsce w Grecji). Zjawisko to zmniejsza dostępność leków dla pacjentów, i zmusza niektóre podmioty do oparcia płynności na eksporcie (w tej sytuacji jest to jedyny pewny sposób zapewnienia płynności). Na niektórych tanich rynkach (na przykład Grecja, Rumunia, Czechy) obserwujemy zjawisko spadku ilości leków wprowadzanych na rynek, a nawet przypadki wycofywania produktów z rynku, poniewaŝ ich sprzedaŝ okazała się zbyt mało zyskowna. Na przykład w Grecji w 2012 roku wycofano z rynku 203 produkty, spośród których 25 nie ma odpowiedników generycznych. Innym aspektem rynku farmaceutycznego analizowanym przez birgli są systemy kontyngentów. W następstwie orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Adalat, systemy te bardzo szybko rozpowszechniły się na rynku hurtowym. Limity miały początkowo zapobiegać dystrybucji równoległej, natomiast ich arbitralne stosowanie jest obecnie uwaŝane za czynnik, który wywołuje niedobory. Pomimo Ŝe w systemie kontyngentów pacjenci zazwyczaj uzyskują dostęp do leku w ciągu 24/48 godzin, to narzucone przez producentów limity dostaw często nie są modyfikowane na tyle szybko, by sprostać wahaniom popytu. Innym czynnikiem mającym wpływ na problem są kwestie związane z wytwarzaniem i jakością produktów. Z biegiem lat, wielu producentów zdecydowało się na specjalizację swoich zakładów i procesów produkcyjnych. Podobnie postąpili ich konkurenci. W efekcie większość produktów wytwarzana jest przez znacznie mniejszą liczbę producentów i w znacznie mniejszej liczbie zakładów niŝ dotychczas. Ostatnio w Wielkiej Brytanii wystąpiły niedobory monoazotanu izosorbidu (ISMN) na tle wątpliwości związanych z bezpieczeństwem stosowania produktu, podczas gdy jednocześnie trwały poszukiwania zamienników. Zakład produkujący ISMN dostarcza jedną trzecią światowej produkcji. Ponadto, w celu obniŝenia kapitału obrotowego, w minionych latach firmy wprowadzały zmiany polegające na skróceniu łańcuchów dostaw i wyeliminowaniu nadmiernych zapasów magazynowych. Wreszcie, na kilku rynkach europejskich producenci zaczęli stosować praktyki polegające na dostawie leków bezpośrednio do aptek; praktyki te spotykają się z zarzutami niskiej efektywności, powodowania zakłóceń w Strona 5 z 79

6 łańcuchu dostaw i wywierania niekorzystnego wpływu na wypełnianie przez hurtownie obowiązków dostaw ( public service obligation) Rola dystrybucji równoległej Nie ulega wątpliwości, Ŝe w ostatnich latach nastąpiła znacząca ewolucja rynku leków pochodzących z importu/eksportu równoległego. Aktualne dane wskazują, Ŝe w miarę zwiększania róŝnic cen leków między poszczególnymi krajami, obrót produktami leczniczymi zyskał wymiar ogólnoeuropejski. Obserwujemy wahania między rynkami, poniewaŝ kursy walut, ceny i systemy refundacji zmieniają się coraz bardziej płynnie. Warto zauwaŝyć, Ŝe w Grecji, gdzie niedobory leków były szczególnie mocno odczuwalne, w ostatnich latach odnotowano spadek eksportu. W 2007 roku, gdy niedobory nie były problemem, poziom eksportu przekraczał 800 mln EUR, co stanowi wartość dwukrotnie wyŝszą niŝ obecnie. Biorąc pod uwagę duŝe róŝnice cen między róŝnymi rynkami europejskimi i działaniami zmierzającymi do ograniczenia kosztów, dystrybucja równoległa jest praktyką, która na pewno się utrzyma. Jest ona takŝe promowana przez kraje członkowskie, poniewaŝ rozumieją one i cenią korzystny wpływ, jaki konkurencja na rynku leków wywiera na ceny. Przed kilkoma dniami francuski organ ds. ochrony konkurencji, dostrzegając korzystny wpływ dystrybucji równoległej na ceny leków, wezwał do ograniczenia barier handlowych. Dystrybucja równoległa okazała się zbawienna takŝe dla aptek i hurtowni, które na wielu rynkach były w sytuacji walki o przetrwanie w warunkach spadających marŝy, i dla których import i eksport jest z tego względu sposobem na zachowanie płynności, a pochodzące z nich przychody wspierają funkcjonowanie struktur sprzedaŝy hurtowej w tychŝe krajach. Wnioski Jak wskazuje jednoznacznie raport birgli, przyczyny niedoborów występujących obecnie na europejskim rynku farmaceutycznym są złoŝone i ma na nie wpływ wiele czynników. Rola dystrybucji równoległej w debacie na temat problemu niedoboru została zdecydowanie wyolbrzymiona. Obrót lekami w ramach dystrybucji równoległej w Europejskim Obszarze Gospodarczym pozostaje zasadniczo na niezmienionym poziomie od pięciu lat. Zaobserwowano wręcz dąŝenie do wypełniania luki w celu zapewnienia zaopatrzenia w produkt referencyjny, kiedy producent musi wycofać produkt z jednego z rynków krajowych. EAEPC wyraŝa nadzieję, Ŝe dzięki publikacji raportu birgli, wszystkie podmioty uczestniczące w łańcuchu dostaw w branŝy farmaceutycznej, a takŝe przedstawiciele mediów, decydenci i organy regulacyjne, zyskają lepszy wgląd w przyczyny niedoborów leków w Europie, dzięki czemu pacjenci i pracownicy słuŝby zdrowia odbudują swoje zaufanie w sprawne działanie łańcucha dostaw i będą mieli dostęp do produktów leczniczych za kaŝdym razem, gdy będą im one potrzebne. Strona 6 z 79

7 Spis treści 1. STRESZCZENIE RAPORTU Co zawiera raport, a czego nie obejmuje Gromadzenie danych PODSTAWOWE ZASADY Potrzeby/prawa pacjentów a aspekty o charakterze handlowym a moŝliwości ekonomiczne Zasada proaktywności Przewidywanie niedoborów i zapobieganie im DEFINICJA I KATEGORYZACJA NIEDOBORÓW Nieprecyzyjny zakres znaczeniowy pojęcia niedobory Główne przyczyny niedoborów NIEDOBORY NIEKTÓRE PRZYCZYNY I ICH ANALIZA Problemy o charakterze ekonomicznym i programy oszczędnościowe ObniŜki cen i zmniejszenie wydatków Międzynarodowe ceny referencyjne Opóźnienia w dokonywaniu płatności Procedura przetargowa (w szczególności dotycząca generyków) Ustawodawstwo wspierające dystrybucję równoległą Zagadnienia o charakterze handlowym Zaostrzenie warunków płatności Ograniczenia we wprowadzaniu produktów na rynek i przypadki ich wycofania z rynku Tanie rynki Rynki korzystające z procedur przetargowych Dystrybucja równoległa Implementacja systemów kontyngentowych i innych sztucznych filtrów łańcucha dostaw (jako częściowa reakcja na dystrybucję równoległą) Zwiększone ryzyko oszustw i niewłaściwe zachowania rynkowe Proces produkcji i łańcuch dostaw Proces produkcji Zmiany w ustawodawstwie dotyczącym API (aktywnych substancji farmaceutycznych) Strona 7 z 79

8 Just-in-time : kwestie dotyczące łańcucha dostaw Strategia kanałowa wraz z programem DTP Ilustracyjne podsumowanie przyczyn niedoborów REGULACJE PRAWNE Konsekwencje obowiązującego ustawodawstwa europejskiego Podsumowanie inne rynki Niemcy Rozporządzenia o pracy aptek (Apothekenbetriebsordnung) Niemcy wymóg 5% ANALIZA POSZCZEGÓLNYCH KRAJÓW Analiza porównawcza Stany Zjednoczone Niedobory w Stanach Zjednoczonych Ustawodawstwo w Stanach Zjednoczonych dotyczące niedoborów leków Wielka Brytania Dostępna lista niedoborów Agencje Definicja / rozumienie niedoborów przez róŝne podmioty Podstawowe przyczyny niedoborów w oparciu o analizy dokonane przez róŝne podmioty i wywiady Producenci Apteki, szpitale, hurtownie, oraz lekarze przepisujący leki Aktualne skutki niedoborów Podstawowa opieka medyczna Specjalistyczna opieka medyczna Pacjenci Aktualne specyficzne rozwiązania/propozycje dotyczące rynku Regulacje dotyczące niedoborów Francja Dostępna lista niedoborów Agencje Definicja/ rozumienie niedoborów przez róŝne podmioty Podstawowe przyczyny niedoborów w oparciu o analizy dokonane przez róŝne podmioty i wywiady Producenci Strona 8 z 79

9 Hurtownie Szpitale Apteki Uwagi ogólne Aktualne skutki niedoborów Aktualne specyficzne rozwiązania na rynku francuskim Rozwiązania sterowane centralnie Rozwiązania kreatywne Propozycje przedstawiane przez stowarzyszenia Obowiązujące regulacje dotyczące niedoborów Artykuł R Code de la Santé Publique (Ustawy o zdrowiu publicznym) wymaga od kaŝdego hurtownika: Dekret /09/ Grecja Dostępna lista niedoborów Definicja/rozumienie niedoborów przez róŝne podmioty Podstawowe przyczyny niedoborów w oparciu o analizy dokonane przez róŝne podmioty i wywiady Podsumowanie ankiety Proces powiadamiania rynku Aktualne skutki niedoborów Aktualne specyficzne rozwiązania dotyczące rynku Polska Dostępna lista niedoborów Podstawowe przyczyny niedoborów w oparciu o analizy dokonane przez róŝne podmioty i wywiady Ustawa Refundacyjna: Systemy kontyngentów stosowane przez podmioty odpowiedzialne (MAH): Eksport równoległy: Brak zdolności finansowej hurtowni oraz aptek Ograniczony dostęp do rynku / ograniczenie dostępnych linii produkcyjnych (od podmiotów odpowiedzialnych) Ogólne niedobory produkcyjne Prawne regulacje dotyczące niedoborów proces powiadamiania rynku Aktualne skutki niedoborów Strona 9 z 79

10 6.6. Hiszpania Dostępne listy niedoborów Definicja/rozumienie niedoborów przez róŝne podmioty Podstawowe przyczyny niedoborów w oparciu o analizy dokonane przez róŝne podmioty i wywiady Oszczędności i cięcia budŝetowe Dystrybucja równoległa Podsumowanie ankiety Proces powiadamiania rynku Regulacje prawne dotyczące niedoborów RD. 4 / RD. 8 / RD. 9 / RD. 16 / Ustawodawstwo oczekujące na przyjęcie Obowiązek zaopatrzenia ludności (public service obligation) Okólnik 2/ REKOMENDACJE Wspólna płaszczyzna pacjent Elementy wspólne Niedobory leków w całej Europie są faktem Brak wspólnej definicji Brak danych i potrzeba przejrzystości Brak komunikacji Rekomendacje centralne i rekomendacje Państw Członkowskich Scentralizowany system raportowania zastosowanie systemu wczesnego ostrzegania Wzmocnienie obowiązującego centralnego ustawodawstwa w celu szybkiego transferu produktów do obszarów, w których wystąpiły niedobory Stworzenie jednostki centralnej wszystkich zainteresowanych podmiotów w celu zbadania i przyjęcia rozwiązań wraz z organami ustawodawczymi (centralnymi I krajowymi) Kruczki prawne Praktyczne rekomendacje Dostawcy usług medycznych (szpitale, apteki) Firmy handlowe (hurtownicy, dystrybutorzy równolegli) Strona 10 z 79

11 Podejście kompleksowe WNIOSKI BIBLIOGRAFIA Wywiady z Organami Europejskimi badania prowadzone przez birgli Wywiady z Europejską Centralą Podmiotów odpowiedzialnych posiadających pozwolenia na dopuszczenie do obrotu Rozmowy na poziomie krajowym/ wywiady badania prowadzone przez birgli Badania prowadzone przez birgli we Francji Badania prowadzone przez birgli w Grecji Badania prowadzone przez birgli w Polsce Badania prowadzone przez birgli w Hiszpanii Badania prowadzone przez birgli w Wielkiej Brytanii Dokumenty, artykuły, strony internetowe i inne źródła Artykuły, dokumenty, strony internetowe Oficjalne strategie badanie birgli SŁOWNICZEK KIM JEST BIRGLI? Strona 11 z 79

12 Tabele Tabela 1: Przyczyny niedoborów Tabela 2: Cięcia cenowe dokonane w wybranych państwach europejskich w okresie Tabela 3: Działania regulacyjne w odniesieniu do cen Tabela 4: Ustalanie cen referencyjnych w UE Tabela 5: Regulacje mające na celu promowanie korzystania z dystrybucji równoległej (2004) Tabela 6: Dostęp do rynku: Dostępność 70 innowacyjnych lekarstw zatwierdzonych przez EMA Tabela 7: Podsumowanie odpowiednich dyrektyw unijnych Tabela 8: Sytuacja dotycząca niedoborów we Francji Tabela 9: Dekret /09/28 (rozporządzenie w Francji) Tabela 10: Podsumowanie ankiety Grecja Tabela 11: Kluczowe róŝnice cenowe pomiędzy Polską i Niemcami Tabela 12: Podsumowanie ankiety Hiszpania Wykresy Wykres 1: Wskaźnik cen leków Portugalia a inne kraje Wykres 2: Wskaźnik cen leków (*obliczenia dokonane przez birgli) Wykres 3: 2008 składanie wniosków o ustalenie cen i/lub nadanie statusu leku refundowanego Wykres 4: Przegląd przyczyn niedoborów Wykres 5: SprzedaŜ farmaceutyków w Grecji Wykres 6: Eksport równoległy z Grecji Strona 12 z 79

13 1. Streszczenie raportu Problem niedoborów leków zyskał w ostatnich latach duŝy rozgłos w mediach, przez co w warunkach panującej recesji gospodarczej i wdraŝania programów oszczędnościowych urósł do rangi kryzysu. Wina za ten stan rzeczy przypisywana jest róŝnym czynnikom, z jednoczesnymi dość przypadkowymi odniesieniami do innych. Nasz raport pokazuje, Ŝe przyczyny są dość zróŝnicowane i faktycznie zaleŝą w wielu przypadkach od specyfiki rynku, czasu, produktu i oczywiście charakteru samej przyczyny. Stąd teŝ poszczególne przypadki stanowią właściwie jedynie migawkę całej sytuacji i nie mogą być stosowane w odniesieniu do innych przypadków. Celem niniejszego raportu jest ułatwienie zrozumienia przyczyn leŝących u podstaw problemu niedoborów leków, opis aktualnie podejmowanych działań mających na celu zredukowanie tych niedoborów, a takŝe przedstawienie proponowanych rozwiązań (które w większości obejmują juŝ istniejące pomysły prezentowane przez róŝne strony), które mogą stać się przedmiotem analizy podejmowanej przez zaangaŝowane strony. W trakcie prowadzenia badań, jedna kwestia okazała się być wspólna dla wielu z analizowanych przypadków, a mianowicie brak komunikacji i koordynacji działań pomiędzy wszystkimi zaangaŝowanymi stronami. Terminem partnerzy określamy by wymienić tylko niektórych podmioty odpowiedzialne (MAH), płatników, hurtownie, apteki, szpitale/dostawców usług medycznych, ustawodawców/organy państwowe (w państwach członkowskich i na poziomie UE) oraz dystrybutorów równoległych Co zawiera raport, a czego nie obejmuje ChociaŜ problem niedoborów leków, biorąc pod uwagę duŝą ilość informacji na ten temat, wydaje się być zagadnieniem o zasięgu globalnym, niniejszy raport będzie koncentrował się w większym stopniu na sytuacji we Francji, Grecji, Polsce, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii. Pewne odwołania i analogie pojawiać się będą w odniesieniu do wielu innych rynków, a w szczególności do rynku Stanów Zjednoczonych, który wydaje się najbliŝszy ilościowemu określeniu problemu niedoborów. W przeciwieństwie do wielu innych analiz pojawiających się obecnie na rynku, niniejszy raport nie zawiera analizy zalet róŝnych systemów dystrybucyjnych aktualnie istniejących na rynku (sprzedaŝ hurtowa, dystrybucja bezpośrednia do aptek - DTP, dystrybucja jednokanałowa, dystrybucja bezpośrednia do pacjenta, itp.). Niniejszy raport nie dokonuje równieŝ przeglądu ani analizy zakresów opieki zdrowotnej, do której mają prawo pacjenci w pięciu krajach objętych badaniem (i w innych państwach) i jakie koszty są z taką opieką związane. Innymi słowy, naszym zamiarem nie jest zdefiniowanie pojęcia uniwersalny system opieki zdrowotnej ani praw pacjenta dostępnych w ramach tego systemu. Strona 13 z 79

14 Rzetelne dane ilościowe opisujące przedmiotową kwestię są bardzo trudne do zdobycia, co potwierdza PGEU i wiele innych instytucji 1 2. Po części jest to wynikiem wyjątkowej niechęci obserwowanej po stronie partnerów, z którymi się spotkaliśmy i z którymi rozmawialiśmy, do ujawnienia posiadanych przez nich danych. KaŜdy z partnerów posiada swoje własne dane i jedynym sposobem osiągnięcia pełnej przejrzystości uzyskanych informacji jest ich ujawnienie i przeanalizowanie wszystkich potencjalnych punktów zbieŝności Gromadzenie danych Aby zapewnić osiągnięcie bardziej reprezentatywnego poziomu uczestnictwa w wielu przeprowadzonych przez nas bezpośrednio wywiadach, w luźny sposób zastosowaliśmy zasady Chatham House. Oznacza to, iŝ mimo Ŝe będziemy próbować przypisać wszystkie odniesienia bezpośrednio do ich źródła, tam gdzie uzyskaliśmy na to pozwolenie, odniesienia te będą miały charakter dość ogólny. 1 Medicine Shortages in European Community Pharmacies [Niedobory leków w aptekach na terenie Wspólnoty Europejskiej], Ref E 003, PGEU 2 APPG Pharmacy Report of Inquiry into NHS Medicines Shortages [Apteki APPG Raport z postępowania wyjaśniającego w sprawie niedoborów leków w systemie NHS], 15 maj 2012, %20Report%20of%20Inquiry%20Into%20NHS%20Medicines%20Shortages.pdf Strona 14 z 79

15 2. Podstawowe zasady 2.1. Potrzeby/prawa pacjentów Prawa pacjentów w Europie są chronione na podstawie art. 81 Dyrektywy 2001/83, który stanowi, Ŝe: Posiadający pozwolenie na dopuszczenie do obrotu produktu leczniczego oraz dystrybutorzy danego produktu leczniczego wprowadzanego do obrotu w Państwie Członkowskim, w granicach ich obowiązków, zapewniają właściwe i stałe dostawy danego produktu leczniczego dla aptek oraz dla osób upowaŝnionych do zaopatrywania w produkty lecznicze w taki sposób, Ŝe uwzględnione są potrzeby pacjentów w danym Państwie Członkowskim 3. Przepis ten jest wielokrotnie przytaczany niemal w kaŝdym dokumencie, będącym przedmiotem analizy, czy to w dokumentach oficjalnych, czy teŝ w raportach/czasopismach/artykułach. Nie ulega wątpliwości, Ŝe pacjent powinien być głównym podmiotem dyskusji dotyczącej niedoborów leków, wpływu, jaki ta sytuacja ma na jego/jej stan zdrowia oraz podstawowych konsekwencji takiego stanu rzeczy a aspekty o charakterze handlowym NiezaleŜnie od art. 81 Dyrektywy 2001/83, pojawiły się problemy strukturalne, które częściowo nasiliły się wskutek kryzysu ekonomicznego w Europie. Artykuł, jaki pojawił się w 2012 roku w Wall Street Journal dość wyraźnie określił to w następujący sposób: w lutym (2012), Grecja, Hiszpania, Portugalia i Włochy były zadłuŝone względem przemysłu farmaceutycznego na kwotę 15 miliardów euro ; kwota dotyczyła opóźnionych płatności za produkty wykorzystane lub zakupione przez dostawców usług medycznych 4. Problemowi naleŝności nieuregulowanych przez płatników działających na róŝnych rynkach towarzyszy inne istotne zjawisko, jakim jest presja ze strony organów rządowych na obniŝenie cen farmaceutyków na wielu rynkach w celu zmniejszenia wydatków i kosztów. 5 JeŜeli rynek podlega temu rodzajowi regulacji, producenci leków znajdujących się na listach leków refundowanych nie mają innego wyboru, jak tylko zaakceptować narzucone obniŝki albo usunąć swoje produkty z listy. 3 Komitet Farmaceutyczny, 22 października 2012, 69-te Spotkanie, Pharm 610, Punkt porządku 2.a), Dyrekcja Generalna ds. Zdrowia i Konsumentów Komisji Europejskiej, 4 Drug Firms Urge Price Action; Steep Discounts in 5 European Nations Create Shortages [Producenci leków Ŝądają podjęcia działań w kwestii cen; duŝe obniŝki cen w 5 europejskich krajach powodują niedobory], 25 czerwca 2012, Wall Street Journal, 5 The implications of international reference pricing and parrallel trade on social welfare and patient access: Final Report [Konsekwencje międzynarodowego systemu cen referencyjnych i handlu równoległego w odniesieniu do opieki społecznej i dostępu pacjenta do usług medycznych: Raport końcowy], Charles River Associates, wrzesień 2012 Strona 15 z 79

16 a moŝliwości ekonomiczne Przez moŝliwości ekonomiczne rozumiemy moŝliwości zapewnienia przez dany kraj opieki zdrowotnej na zakładanym poziomie. Jak pokrótce pokazano powyŝej, niektóre z krajów nie są obecnie w stanie pokryć kosztów związanych ze świadczeniem opieki zdrowotnej na dotychczasowym/obecnym poziomie, łącznie z kosztami produktów leczniczych. Implikuje to waŝne pytania dotyczące dostępu pacjentów do opieki zdrowotnej. PoniewaŜ systemy płatnicze istniejące w danym kraju nie są juŝ w stanie pokryć kosztów niektórych terapii, w zasadzie jest to równoznaczne z niedoborem funduszy. To z kolei przekłada się na fakt, Ŝe apteki i szpitale nie mają dostępu do leków wskutek problemów z płatnościami, co prowadzi do niedoborów leków na danym rynku. Takie skutki moŝna zaobserwować w przypadku wielu rynków, a zwłaszcza w Grecji, gdzie apteki nie są w stanie złoŝyć zamówień z powodu problemów z płatnościami, a pacjenci nie są w stanie sami zapłacić za leczenie, podczas gdy producenci są zmuszeni do podejmowania decyzji o wycofaniu swoich produktów z rynku, przesuwaniu terminów wprowadzenia na rynek nowych produktów albo w ogóle rezygnacji z ich wprowadzenia. 6 7 Na moŝliwości ekonomiczne miał wpływ kryzys gospodarczy, ale problem pojawił się juŝ wcześniej, jeszcze przed recesją i wynikającymi z niej programami oszczędnościowymi. 8 JednakŜe naleŝy przy tym dodać, Ŝe w wielu systemach opieki zdrowotnej juŝ duŝo wcześniej, przed kryzysem, występowały deficyty, problemy związane z polityką cenową i inne problemy o charakterze strukturalnym. Kryzys spowodował, Ŝe wiele z tych problemów jest teraz bardziej odczuwalnych i widocznych Zasada proaktywności Istniejące w chwili obecnej regulacje zakładają wysoki poziom proaktywności. W przypadku wielu rynków, podmioty odpowiedzialne (MAH) muszą w sposób proaktywny informować odpowiednie władze odpowiedzialne za opiekę zdrowotną o niedoborach, których istnienia są świadome, pojawiających się wskutek decyzji podejmowanych przez producentów lub decyzji o charakterze biznesowym JednakŜe, wiele istniejących obecnie na rynku niedoborów nie wynika wyłącznie czy bezpośrednio z przyczyn natury produkcyjnej lub biznesowej, ale wiąŝe się takŝe z innymi zagadnieniami dotyczącymi 6 Wywiady/dyskusje przeprowadzane w poszczególnych krajach badanie birgli 7 The implications of international reference pricing and parrallel trade on social welfare and patient access: Final Report [Konsekwencje międzynarodowego systemu cen referencyjnych i handlu równoległego w odniesieniu do opieki społecznej i dostępu pacjenta do usług medycznych: Raport końcowy], Charles River Associates, wrzesień Pharma access problems putting EU at risk [Problemy z dostępem do leków zagraŝają UE ], World News / 20 maja 2013, Lynne Taylor, 20/Pharma_access_problems_putting_EU_at_risk.aspx 9 Przegląd istniejących regulacji badanie birgli zobacz odnośniki do regulacji odnoszących się do tej tematyki 10 Reflection paper on medicinal product supply shortages caused by manufacturing/good Manufacturing Practice Compliance problems [Raport z badań na temat niedoborów w dostawach produktów medycznych warunkowanych czynnikami związanymi z procesem produkcji / problemami w zakresie zgodności z Dobrą Praktyką Produkcyjną], Europejska Agencja Leków, 22 listopada 2012, EMA/590745/2012, Ochrona Zdrowia Pacjentów 11 Lieferengpässe von Humanarzneimitteln [Wąskie gardła w łańcuchu dostaw produktów leczniczych stosowanych u ludzi], , BfArM, Lieferengp/lieferengp-node.html Strona 16 z 79

17 struktury kanałów dystrybucyjnych, dystrybucji równoległej, kontyngentów, polityki łańcucha dostaw, oraz ograniczonej liczby producentów. Czynniki te są równieŝ wskazywane jako potencjalne przyczyny niedoborów. Obecnie nadzór nad tym obszarem jest raczej ograniczony, mimo iŝ w zasadzie zastosowanie znajdują tu te same przepisy prawa. Niemniej jednak, podejmowane są kroki zmierzające do zwiększenia kontroli nad wymienionymi czynnikami, czego dowodem są róŝne działania inicjowane na poziomie krajowym czy europejskim Przewidywanie niedoborów i zapobieganie im Dobro kaŝdego pacjenta wymaga, by miał on dostęp do najlepszej opieki, jaką jest w stanie zapewnić mu publiczny system opieki zdrowotnej. Niedobory naleŝy przewidywać i zapobiegać im w celu minimalizacji ich negatywnego wpływu na pacjentów. Dokonamy przeglądu róŝnych mechanizmów rynkowych oraz propozycji zgłaszanych przez róŝnych graczy funkcjonujących na rynku. Strona 17 z 79

18 3. Definicja i kategoryzacja niedoborów 3.1. Nieprecyzyjny zakres znaczeniowy pojęcia niedobory Termin niedobory nie jest wystarczająco szeroki by opisać, dlaczego lub jak długo konkretny produkt jest dotknięty niedoborem. Ponadto, termin ten w róŝnych językach ma równieŝ zupełnie inne konotacje. W języku niemieckim słowo Defekt stosowane jest przez hurtowników na określenie przerwy w łańcuchu dostaw, natomiast BfArM (niemiecka agencja leków) korzysta z terminu Lieferengpässe lub wąskie gardła w łańcuchu dostaw. W języku francuskim stosowane słowa to ruptures de stock, które oznaczają zakłócenia, podczas gdy hurtownicy korzystają z terminu manquant, oznaczającego brakujący. Wydaje się, iŝ nie istnieje jedno słowo, które objęłoby swoim zakresem wszystkie przyczyny niedoborów produktu. Bardziej rozbudowane wyraŝenia byłyby bardziej opisowe i być moŝe bardziej uŝyteczne. Prostą sugestią byłoby więc korzystanie z krótkich fraz, które dawałyby co najmniej pewną wskazówkę co do wspomnianych przyczyn, natomiast słowo niedobory byłoby stosowane w odniesieniu do wszystkich przyczyn. Oto kilka moŝliwych wyraŝeń: Negatywny wpływ na ciągłość dostaw wskutek {wymienić przyczynę(y)} Niedostępność leku w punkcie wydania wskutek {wymienić przyczynę(y)} JednakŜe bez pewnego rodzaju ilościowego/mierzalnego i czasowego komponentu powiązanego z definicją, nadal nie będziemy mogli ocenić stopnia zaawansowania i przyczyn niedoborów Główne przyczyny niedoborów Nasza analiza doprowadziła do zidentyfikowania licznych przyczyn prowadzących do problemów z zaopatrzeniem w produkty lecznicze. PoniŜej przedstawiamy ich podsumowanie w podziale na dwa główne rodzaje. Lista ta pozostaje otwarta. Tabela 1 : Przyczyny niedoborów 12 Nr Nieprzewidywalne Nr Przewidywalne 1. Klęski Ŝywiołowe 1. Wycofanie produktu 2. Problemy produkcyjne 2. Konsolidacja sektora przemysłu (MiA) 3. Niedobory surowcowe 3. Ograniczona wydajność produkcyjna Niezgodność ze standardami regulacyjnymi Niedobory materiałów opakowaniowych 6. Nieoczekiwany popyt Zarządzenie zapasami w oparciu o strategię just-in-time 5. Reglamentacja / system kwotowy Celowe niedobory mające na celu manipulację ceną 12 Badania Birgli. Strona 18 z 79

19 Nr Nieprzewidywalne Nr Przewidywalne 7. Epidemie 7. Zmiany na rynku 8. Dystrybucja równoległa 8. Pojawienie się nowego konkurenta, nowej formuły, lub wygaśnięcie patentu 9. Kwestie związane z konkurencyjnością 10. Skutki wahań kursów walut 11. NiezaleŜne zagadnienia (kryzys finansowy, zadłuŝenie, nieuiszczenie naleŝności) Dysponujemy raportami rynkowymi w odniesieniu do praktycznie kaŝdego z powyŝszych przypadków, ale opierając się na naszych badaniach i ocenie, większość z przedstawionych powyŝej przyczyn moŝna zaklasyfikować do kilku kluczowych obszarów, które mogą być w luźny sposób zgrupowane pod następującym tytułem: Kwestie ekonomiczne, biznesowe i łańcuch dostaw Ponownie pragniemy zwrócić uwagę na wyzwanie, jakim było zdobycie wymiernych danych w niektórych obszarach, oraz na przyjęte przez nas podejście, polegające na unikaniu wykorzystywania niepotwierdzonych dowodów. W oparciu o listy produktów, w odniesieniu do których nastąpiło przerwa ciągłości dostaw lub które nie są natychmiast dostępne w punktach wydania, z naszej perspektywy moŝemy dość bezpiecznie zakładać, Ŝe produkt nie znajduje się tam, gdzie powinien być, wtedy, kiedy powinien tam być. Czy moŝna tę sytuację zdefiniować jako niedobory, pozostaje, do pewnego stopnia, kwestią przyjętej perspektywy. Dlatego dokonamy przeglądu tych kluczowych obszarów, które podlegały naszej analizie z perspektywy europejskiej, a następnie w pięciu krajach objętych badaniem. Mogą pojawić się tutaj pewne wątpliwości co do stronniczości w wyborze zagadnień; na zarzuty takie moŝemy odpowiedzieć tylko tyle, iŝ nasza analiza nie jest w pełni wyczerpująca. Jednocześnie, zdajemy sobie sprawę, Ŝe wskazuje ona na pewne ogólne cechy charakteryzujące sytuację w Europie i na rynkach objętych badaniem; naleŝałoby jednak dodać, Ŝe kolejność, w jakiej omawiamy poszczególne zagadnienia nie ma większego znaczenia, ale wszystkie one są wzajemnie powiązane. Strona 19 z 79

20 4. Niedobory niektóre przyczyny i ich analiza 4.1. Problemy o charakterze ekonomicznym i programy oszczędnościowe Jesteśmy wszyscy wyjątkowo świadomi wyzwań, jakim muszą sprostać dzisiaj wszystkie rynki w Europie (i na innych kontynentach). KaŜdego dnia media atakują nas informacjami na ten temat. Do najczęściej poruszanych naleŝą problemy, z jakimi boryka się sektor opieki zdrowotnej w krajach dotkniętych problemami finansowymi, przede wszystkim w południowej Europie, które zmuszone są dokonywać znaczących cięć w swoich budŝetach. PoniŜsze fragmenty artykułów doskonale to obrazują: Po informacjach o wstrzymaniu dostaw przez producentów leków w Wielkiej Brytanii w obliczu zadłuŝenia organów państwowych z tytułu niezapłaconych rachunków sięgającego 1,7 mld funtów, producenci uspakajają farmaceutów, Ŝe nie dotkną ich problemy związane z niedoborami leków podobne do tych, jakie pojawiły się w Grecji. 13 Unia Europejska (UE) jest naraŝona na niebezpieczeństwo, poniewaŝ milionów pacjentów w regionie nie stać na leki ostrzega czołowy polityk unijny. 14 Pogłębiający się kryzys ekonomiczny w strefie euro naraził publiczne i prywatne instytucje systemu opieki zdrowotnej na całym świecie, a w szczególności w Europie, na ograniczenia budŝetowe. Systemy opieki zdrowotnej przeŝywają obecnie kryzys finansowania, co ma niekorzystne konsekwencje dla sytuacji zdrowotnej w danym kraju. 15 BieŜąca sytuacja ekonomiczna faktycznie jest trudna. Rządy wielu krajów zastosowały środki w celu zmniejszenia wydatków na opiekę medyczną (by nie ograniczać wydatków w innych obszarach budŝetu). Sprowadza się do stosowania między innymi trzech podstawowych rozwiązań: obniŝania cen, ustalania cen referencyjnych, oraz opóźnień w płatnościach (zamierzonych bądź nie) ObniŜki cen i zmniejszenie wydatków PoniŜej przedstawiono krótkie streszczenie niektórych obniŝek cen zastosowanych w ostatnim czasie: 13 UK will not face drug shortages like debt-ridden Greece, manufacturers say [Wielkiej Brytanii nie dotkną problemy związane z niedoborami leków, tak jak miało to miejsce w pogrąŝonej w długach Grecji, twierdzą producenci], James Waldron, 4 marca 2013, Chemist and Druggist, 14 Pharma access problems putting EU at risk [Problemy z dostępem do leków zagraŝają UE ], World News / 20 maja 2013, Lynne Taylor, 20/Pharma_access_problems_putting_EU_at_risk.aspx 15 Acute or chronic: the impact of economic crisis on healthcare and health [Ostry czy przewlekły: wpływ kryzysu ekonomicznego na opiekę zdrowotną i zdrowie], lipiec 2012, Część dziewiąta, KPMG.COM, publikationer/brancher/healthcare/documents/issuesmonitor-july2012.pdf Strona 20 z 79

21 Tabela 2: Cięcia cenowe dokonane w wybranych państwach europejskich w okresie Kraj Termin ObniŜka ceny Grecja Maj 2010, Lipiec 2011 Irlandia Luty 2010 Portugalia Październik 2010 Hiszpania Maj 2010 Polska ObniŜka w wysokości 22% średniej ceny, a następnie powszechne obniŝki w wysokości 10% ObniŜka ceny w wysokości 40% na leki nieopatentowane. Dalsze obniŝki w 2012 roku Potrącenie 6% z maksymalnej ceny detalicznej i dalsze cięcia w lipcu 2012, łącznie z nowym koszykiem krajów referencyjnych ObniŜki cen oscylujące pomiędzy 0-30% zgodnie z poziomem cen dla wszystkich leków nieopatentowanych ObniŜki cen w aptekach w średniej wysokości 5,7% (przy średnich cenach niŝszych juŝ o 43% w porównaniu z innymi rynkami UE i o 59% w przypadku leków innowacyjnych) Działania o podobnym charakterze zostały podjęte na wielu innych rynkach, a w wymienionych krajach miały miejsce równieŝ dalsze kroki, co moŝna podsumować w następujący sposób: Tabela 3: Działania regulacyjne w odniesieniu do cen Działania regulacyjne w odniesieniu do cen podjęte w krajach UE w 2010 i ObniŜki cen Czechy Niemcy Grecja Islandia Irlandia Litwa Malta Portugalia Hiszpania Szwajcaria Turcja Wielka Brytania ZniŜki, rabaty, zwroty/wypłaty i inne rozwiązania Estonia Niemcy Włochy Litwa Polska Portugalia Rumunia Hiszpania Ceny referencyjne Niemcy Islandia Litwa Malta Słowacja Hiszpania Szwajcaria Planowane zmiany w wynagrodzeniu za dystrybucję Belgia Niemcy Grecja Islandia Włochy Łotwa Litwa Polska Portugalia Hiszpania Szwajcaria Zmiany w podatku VAT na leki Czechy Finlandia Grecja Łotwa Polska Portugalia Wielka Brytania Rządom wymienionych krajów udało się obniŝyć ponoszone wydatki na leki, ale pojawiły się pewne skutki uboczne wprowadzenia takich regulacji. 16 The implications of international reference pricing and parrallel trade on social welfare and patient access: Final Report [Konsekwencje międzynarodowego systemu cen referencyjnych i handlu równoległego w odniesieniu do opieki społecznej i dostępu pacjenta do usług medycznych: Raport końcowy], Charles River Associates, wrzesień Impact of the new Reimbursement Act on the Pharmaceutical Sector in Poland, 27 November 2012, IMS 18 Acute or chronic: the impact of economic crisis on healthcare and health, July 2012, Volume Nine, KPMG.COM, Strona 21 z 79

22 Rosnące dysproporcje cenowe pomiędzy róŝnymi krajami doprowadziły do podziału rynków na takie, gdzie obowiązuje niŝsza cena i takie, gdzie obowiązuje wyŝsza cena. Wykres 1: Wskaźnik cen leków Portugalia a inne kraje 19 Wskaźnik cen leków Dania 190% Niemcy 206% Wielka Brytania Francja 102% 116% Portugalia Francja Wielka Brytania Niemcy Dania Portugalia 100% 0% 50% 100% 150% 200% 250% Podobna analiza 10 innowacyjnych produktów na kilku rynkach Europy Środkowo- Wschodniej dostarcza dalszych dowodów na istnienie znacznych rozbieŝności pomiędzy rynkami. 19 Caracterização e valorização do (des)abastecimento do mercado farmacêutico nacional, Relatório sumário, 10 Sept 2012, For Apifarma by Deloitte Consultores: %B3rio_ %20(2).pdf Strona 22 z 79

23 Wykres 2: Wskaźnik cen leków 20 (*obliczenia dokonane przez birgli) Wskaźnik cen 10 ostatnich leków innowacyjnych dopuszczonych do obrotu (w porównaniu z cenami na rynkach Niemiec, Hiszpanii i Francji) Grecja* 57% Polska 61% Słowacja Rumunia Węgry Francja Hiszpania 65% 67% 72% 72% 75% Niemcy Czechy Hiszpania Francja Węgry Rumunia Słowacja Polska Grecja* Czechy 80% Niemcy 100% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% Skutki przyjętego ostatnio ustawodawstwa dotyczącego ustalania cen moŝna zaobserwować w Portugalii. W 2005 roku, przy wskaźniku cen w Portugalii słuŝącym jako punkt odniesienia w wysokości 100, wskaźnik w przypadku Niemiec wyniósł Innymi słowy, wskutek działań podjętych przez rząd Portugalii, ceny obowiązujące w Niemczech są obecnie dwa razy wyŝsze niŝ w Portugalii, w oparciu o średnie ceny w 2012 roku. W połączeniu ze znacznymi znymi obniŝkami cen, obserwujemy równieŝ, Ŝe wydatki rządowe na farmaceutyki zostały radykalnie zmniejszone w krajach, które zostały dotkliwie dotknięte skutkami kryzysu, ale równieŝ w krajach takich jak Polska, gdzie negatywny wpływ recesji na rynek był nieco mniejszy. 20 European Turmoil 2012: A Review of Drug Prices and Market Access Across Europe [Przegląd cen lekarstw i dostępu do leków na rynku w Europie], HIS Global Insight, Slide Share, 21 Cost-containment policies in public pharmaceutical spending in the EU [Regulacje dotyczące ograniczania kosztów w odniesieniu do wydatków publicznych na cele farmaceutyczne w UE], Economic Papers 461, wrzesień 2012, Komisja Europejska, Strona 23 z 79

24 Wybrane przykłady wpływu działań w obszarze obniŝania wydatków i cięcia cen Hiszpania wydatki w 2012 roku niŝsze o 2,2 mld euro w porównaniu z Grecja wydatki publiczne na sektor farmaceutyczny w 2012 roku niŝsze o 1,65 mld euro w porównaniu z Polska 650 milionów euro w odniesieniu do sprzedaŝy leków na receptę (Rx) w porównaniu z Dokładna analiza obniŝek cen i działań mających na celu cięcie kosztów znajduje się poza zakresem niniejszego raportu, ale niektóre z pozycji zawartych w naszej bibliografii słuŝyć mogą jako źródło dalszych informacji o kaŝdym z przedstawionych przez nas przypadków. Informacje tam zawarte pokazują, Ŝe wiele innych obszarów sektora opieki zdrowotnej zostanie dotkniętych podobnymi problemami, włączając w to niedobory leków, zagadnienie stanowiące główny temat niniejszej analizy Międzynarodowe ceny referencyjne Skutki cięcia cen w przypadku jednego lub większej ilości rynków moŝna równieŝ zauwaŝyć w innych krajach, poza tymi, które go dokonują, wskutek istnienia systemów międzynarodowych cen referencyjnych w większości krajów w Europie. W rezultacie, gdy jeden z krajów dokonuje obniŝenia cen, następuje dość szybki efekt domina polegający na redukcji cen na innych rynkach. Mimo, Ŝe ustalanie cen referencyjnych nie jest niczym nowym, artykuł zamieszczony ostatnio w Wall Street Journal opisuje dramatyczne konsekwencje cięcia cen, a Andrew Witty, Dyrektor GSK wskazuje, Ŝe 26 krajów wewnątrz i poza Europą posiada systemy ustalania cen referencyjnych, w których koszykach uwzględniona jest Grecja. ObniŜka cen w Grecji o 10% moŝe kosztować przemysł około 300 milionów euro w samej Grecji, ale juŝ 800 milionów euro w Europie i aŝ do 2,2 miliarda euro na całym świecie. 25 PoniŜsza tabela przedstawia szczegółowo listę krajów w UE, gdzie istnieją systemy ustalania cen referencyjnych. KaŜdy z nich wykorzystuje inny koszyk krajów w celu dokonania stosownych kalkulacji. 22 Badanie przeprowadzone przez birgli w Hiszpanii 23 Badanie przeprowadzone przez birgli w Grecji 24 Impact of the new Reimbursement Act on the Pharmaceutical Sector in Poland [Wpływ nowej Ustawy o refundacji leków na sektor farmaceutyczny w Polsce], Warszawa, 27 listopada 2012, IMS 25 Drug Firms Urge Price Action; Steep Discounts in 5 European Nations Create Shortages [Producenci leków Ŝądają podjęcia działań w kwestii cen; duŝe obniŝki cen w 5 europejskich krajach powodują niedobory], 25 czerwca 2012, Wall Street Journal, Strona 24 z 79

25 Tabela 4: Ustalanie cen referencyjnych w UE 26 Ustalanie cen referencyjnych w UE Kraje posiadające system cen referencyjnych Kraje, gdzie system cen referencyjnych został zniesiony Kraje, które nigdy nie wprowadziły systemu cen referencyjnych NajniŜsza cena produktów w grupie PoniŜej średniej ceny produktów w grupie Średnia cena PowyŜej średniej BE, BG, CZ, DE, DK, EE, EL, ES, FI, FR, HR, HU, IT, LT, LV, NL, NO, PL, PT, RO, SI, SK SE AT, CY, IE, LU, MT, UK Obliczanie cen referencyjnych BG, CZ, DE, DK, EE, FR, HU, HR, IT, LT, LV, PL, RO, SI, SK DE, ES, FI BE, EL, NL PT PowyŜsze dane pokazują, iŝ obniŝka ceny w praktycznie kaŝdym kraju w Europie moŝe przynieść dość szybki i dramatyczny skutek w odniesieniu do ustalania cen produktów na innych rynkach. Pokazują równieŝ, jak bardzo są powiązane rynki w Europie, i Ŝe właściwie rynek farmaceutyczny jest w znacznym stopniu kontrolowany. W istocie wiele podstawowych koncepcji definiujących wolny rynek, takich jak ustalanie cen, odnosi się do przemysłu farmaceutycznego w najlepszym przypadku w minimalnym zakresie Opóźnienia w dokonywaniu płatności ChociaŜ opóźnienia w dokonywaniu płatności stanowią prawdopodobnie dość znamienny objaw kryzysu finansowego w ogóle, ich wpływ na cały przemysł jest radykalny. Niektórzy mogą twierdzić, Ŝe przemysł farmaceutyczny, hurtownicy, i apteki w niektórych krajach finansowały korzystanie z leczenia w okresach przekraczających w niektórych przypadkach dwanaście miesięcy. Z radykalnymi obniŝkami cen podejmowanymi przez rządy róŝnych krajów ściśle powiązane są takŝe inne zjawiska. Pierwsze odnosi się do opóźnień w płatnościach po stronie płatników (publiczne systemy ubezpieczeń zdrowotnych) na rzecz aptek/szpitali, co ma wpływ na wcześniejszy etap łańcucha płatności. W przypadku wielu rynków, opóźnienia w płatnościach sięgają ponad 360 dni. W lutym 2012 roku, Grecja, Hiszpania, Portugalia 26 VOGLER S., HABL C., BOGUT M. i VONČINA L Comparing pharmaceutical pricing and reimbursement policies in Croatia to the European Union Member States[Porównanie cen produktów farmaceutycznych i regulacji dotyczących refundacji leków w Chorwacji z państwami członkowskimi Unii Europejskiej]. Croatian medical journal 52: Strona 25 z 79

MISJA HASCO-LEK. " Produkowanie leków najwyższej jakości, skutecznie zaspokajających potrzeby zdrowotne pacjentów "

MISJA HASCO-LEK.  Produkowanie leków najwyższej jakości, skutecznie zaspokajających potrzeby zdrowotne pacjentów MISJA HASCO-LEK " Produkowanie leków najwyższej jakości, skutecznie zaspokajających potrzeby zdrowotne pacjentów " Rynek farmaceutyczny - dzień dzisiejszy i obserwowane kierunki zmian Michał Byliniak PPF

Bardziej szczegółowo

FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE

FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE 2/09/2008-22/10/2008 Znaleziono 329 odpowiedzi z 329 odpowiadających wybranym kryteriom UDZIAŁ Kraj DE - Niemcy 55 (16.7%) PL - Polska 41 (12.5%) DK -

Bardziej szczegółowo

Recykling odpadów opakowaniowych

Recykling odpadów opakowaniowych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Apteki a wejście do UE

Apteki a wejście do UE Apteki a wejście do UE część 2 W poprzednim numerze przedstawiłem ogólne informacje dotyczące aptek, związane z wejściem do UE. Mimo, że na dzień wydania tego numeru Vitaminy C++ nie ma jeszcze oficjalnie

Bardziej szczegółowo

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach

Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach IP/08/1831 Bruksela, dnia 28 listopada 2008 r. Łączność szerokopasmowa: zmniejszają się różnice między europejskimi krajami o najlepszych i najgorszych wynikach Jak wynika ze sprawozdania opublikowanego

Bardziej szczegółowo

Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA

Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej/Dział Współpracy Międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych

Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych 13/05/2008-20/06/2008 Znaleziono 408 odpowiedzi z 408 odpowiadających wybranym kryteriom 0. Uczestnictwo Kraj DE - Niemcy 48 (11,8%) PL - Polska 44 (10,8%)

Bardziej szczegółowo

TABELA I: FLOTY RYBACKIE PAŃSTW CZŁONKOWSKICH (UE-28) W 2014 R.

TABELA I: FLOTY RYBACKIE PAŃSTW CZŁONKOWSKICH (UE-28) W 2014 R. EUROPEJSKIE RYBOŁÓWSTWO W LICZBACH Poniższe tabele zawierają podstawowe dane statystyczne dotyczące różnych obszarów związanych ze wspólną polityką rybołówstwa (WPRyb), a mianowicie: floty rybackie państw

Bardziej szczegółowo

Co mówią liczby. Sygnały poprawy

Co mówią liczby. Sygnały poprawy EU27 Produkcja (9m2007): Tekstylia +1 % OdzieŜ +2 % Co mówią liczby. Raport. Tekstylia i odzieŝ w Unii Europejskiej.Trzy kwartały 2007 Produkcja Sygnały poprawy Po raz pierwszy od roku 2000 Unia Europejska

Bardziej szczegółowo

Frekwencja w wyborach parlamentarnych oraz samorządowych

Frekwencja w wyborach parlamentarnych oraz samorządowych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Co z dostępnością leków dla pacjenta? Stanisław Kasprzyk, Senior Manager, IMS Health, Polska

Co z dostępnością leków dla pacjenta? Stanisław Kasprzyk, Senior Manager, IMS Health, Polska Co z dostępnością leków dla pacjenta? Stanisław Kasprzyk, Senior Manager, IMS Health, Polska 1 Dystrybucja w oczach pacjenta Uproszczony schemat dystrybucji produktów farmaceutycznych APTEKA PACJENT HURTOWNIA

Bardziej szczegółowo

Perspektywa europejska rynku energii. Prof. Krzysztof Żmijewski Sekretarz Generalny. Rynek Energii w Polsce r.

Perspektywa europejska rynku energii. Prof. Krzysztof Żmijewski Sekretarz Generalny. Rynek Energii w Polsce r. SPOŁECZNA RADA NARODOWEGO PROGRAMU REDUKCJI EMISJI Perspektywa europejska rynku energii Prof. Krzysztof Żmijewski Sekretarz Generalny Rynek Energii w Polsce 13.4.211 r. Warszawa Społeczna Rada NPRE Struktura

Bardziej szczegółowo

Mapa Unii Europejskiej

Mapa Unii Europejskiej Mapa Unii Europejskiej 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń zna: nazwy państw Unii Europejskiej, nazwy stolic państw Unii Europejskiej, flagi państw Unii Europejskiej. b) Umiejętności Uczeń potrafi: wskazać

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr BłaŜej Lepczyński, Uniwersytet Gdański, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Marta Penczar Instytut

Bardziej szczegółowo

Obniżenie wieku emerytalnego: Straty dla przyszłych emerytów, pracujących i gospodarki

Obniżenie wieku emerytalnego: Straty dla przyszłych emerytów, pracujących i gospodarki Rząd przyjął najgorszy z rozważanych wariantów decydując się na bezwarunkowe obniżenie wieku emerytalnego do 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Na tej decyzji stracą wszyscy przyszli emeryci, pracujący

Bardziej szczegółowo

Ogólnoeuropejskie badanie opinii publicznej na temat zdrowia i bezpieczeństwa w pracy

Ogólnoeuropejskie badanie opinii publicznej na temat zdrowia i bezpieczeństwa w pracy Ogólnoeuropejskie badanie opinii publicznej na temat zdrowia i bezpieczeństwa w pracy Reprezentatywne wyniki z 2 państw członkowskich Unii Europejskiej Pakiet obejmujący wyniki dla 2 państw UE i dla Polski

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI 14.06.2005-15.07.2005 Znaleziono 803 odpowiedzi z 803 odpowiadających wybranym kryteriom Proszę wskazać główny sektor działalności

Bardziej szczegółowo

Ankieta internetowa dla inspektorów

Ankieta internetowa dla inspektorów Ankieta internetowa dla inspektorów Drodzy inspektorzy rolnictwa ekologicznego! Jesteśmy wdzięczni za włączenie się w projekt poświęcony doskonaleniu szkoleń, poprzez udział w ankiecie internetowej. Stanowi

Bardziej szczegółowo

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne

solutions for demanding business Zastrzeżenia prawne Zastrzeżenia prawne Zawartośd dostępna w prezentacji jest chroniona prawem autorskim i stanowi przedmiot własności. Teksty, grafika, fotografie, dźwięk, animacje i filmy, a także sposób ich rozmieszczenia

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro część I Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Sytuacja ekonomiczna aptek w Polsce

Sytuacja ekonomiczna aptek w Polsce Naczelna Izba Aptekarska Sytuacja ekonomiczna aptek w Polsce dr GRZEGORZ KUCHAREWICZ Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej NIA 2014 30 tysięcy polskich farmaceutów 14 100 aptek i punktów aptecznych Apteka

Bardziej szczegółowo

Odsetek gospodarstw domowych posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w domu

Odsetek gospodarstw domowych posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w domu GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE 7 marzec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 77

Bardziej szczegółowo

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie

Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie Energetyka OZE/URE w strategii Unii Europejskiej: w kierunku promocji odnawialnych źródeł energii w Europie 30/03/2011 Natalia Matyba PLAN PREZENTACJI I. Strategia Europa 2020 nowe kierunki działao Unii

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014

Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy. Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Sytuacja kobiet 50+ na europejskim rynku pracy Iga Magda Instytut Badań Strukturalnych 13.01.2014 Zatrudnienie w UE: kobiety a mężczyźni Zatrudnienie kobiet rosło przy spadających wskaźnikach zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE październik Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie regionalne PKB na 1 mieszkańca według PPP na poziomie NTS 3

Zróżnicowanie regionalne PKB na 1 mieszkańca według PPP na poziomie NTS 3 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR przegląd wyników badań opinii publicznej nt. euro z lat 2004-2009 w zakresie wybranych zagadnień

EUROBAROMETR przegląd wyników badań opinii publicznej nt. euro z lat 2004-2009 w zakresie wybranych zagadnień BIURO PEŁNOMOCNIKA RZĄDU DS. WPROWADZENIA EURO PRZEZ RZECZPOSPOLITĄ POLSKĄ EUROBAROMETR przegląd wyników badań opinii publicznej nt. euro z lat 2004-2009 w zakresie wybranych zagadnień Ocena konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach

Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach Keep on Track! - nasze działania dla monitorowania realizacji celów wspólnotowych w różnych krajach Anna Pobłocka-Dirakis eclareon Consulting Warszawa, 24 Wrzesień 2014 Strategy Consulting Policy Consulting

Bardziej szczegółowo

Urząd Komunikacji Elektronicznej Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego. Warszawa, kwiecień 2008 r. 1/16

Urząd Komunikacji Elektronicznej Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego. Warszawa, kwiecień 2008 r. 1/16 Analiza penetracji rynku telefonii ruchomej w Polsce na tle pozostałych krajów Europy. Warszawa, kwiecień 2008 r. 1/16 Spis treści 1. Cel, zakres analizy...3 2. Polska w latach 1997-2007...4 2.1. Metoda

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne skutki importu równoległego produktów leczniczych

Ekonomiczne skutki importu równoległego produktów leczniczych Czerwiec 2006 Ulrika Enemark, Associate Professor of Health Economics Kjeld Møller Pedersen, Professor of Health Economics Jan Sørensen, Health economist, Director, CAST Podsumowanie Handel równoległy

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW

PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW PRAKTYCZNY PRZEWODNIK DLA WNIOSKODAWCÓW PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI AKCJA - ZAGRANICZNA MOBILNOŚĆ SZKOLNEJ KADRY EDUKACYJNEJ W RAMACH PROJEKTÓW INSTYTUCJONALNYCH (VETPRO_COM) I. INFORMACJE OGÓLNE

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 czerwca 2013 r. Poz. 724 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 17 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 25 czerwca 2013 r. Poz. 724 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 17 czerwca 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia czerwca 0 r. Poz. 7 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW ) z dnia 7 czerwca 0 r. w sprawie informacji podsumowującej o dokonanych wewnątrzwspólnotowych

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji

www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji www.pwc.com Podsumowanie dwóch lat Ustawa o działalności leczniczej Próba oceny skutków regulacji Ocena ogólna : Ustawa była częścią istotnego pakietu zmian obok ustawy refundacyjnej i planowanej ustawy

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE czerwiec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Współpraca międzyregionalna w ramach inicjatywy INTERREG III C na przykładzie wybranych projektów. Przemysław Kniaziuk. JTS INTERRREG IIIC East

Współpraca międzyregionalna w ramach inicjatywy INTERREG III C na przykładzie wybranych projektów. Przemysław Kniaziuk. JTS INTERRREG IIIC East Współpraca międzyregionalna w ramach inicjatywy INTERREG III C na przykładzie wybranych projektów Przemysław Kniaziuk JTS INTERRREG IIIC East Łączymy regiony Europejskie regiony połączone są widoczną infrastrukturą

Bardziej szczegółowo

Narażenie ludności miejskiej na powietrze zanieczyszczone ozonem

Narażenie ludności miejskiej na powietrze zanieczyszczone ozonem GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Program PIN Performance Road Safety Index

Program PIN Performance Road Safety Index Program PIN Performance Road Safety Index Ciągła potrzeba poprawy brd w Unii Europejskiej Warszawa, 14 lutego 2013 Mircea Steriu, Oficer Projektu ETSC PIN Wprowadzenie do ETSC ETSC jest niezależną organizacją

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU

WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU GOSPODARCZEGO NA POZYCJĘ KONKURENCYJNĄ UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM Tomasz Białowąs Katedra Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej, UMCS w Lublinie bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. 1 Kraje OECD: należące do Unii Europejskiej: Austria (AT), Belgia (BE), Dania (DK), Estonia (EE), Finlandia (FI), Francja (FR), Grecja (EL), Hiszpania

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2013 R. * Komisji Europejskiej z dn. 10.01.2014 r. 2 T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) Wykres 01. STRUKTURA LUDNOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ W 2013

Bardziej szczegółowo

Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie

Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie Informacje prasowe sieci Eurydice Kluczowe dane dotyczące nauczania języków w szkołach w Europie Ján Figel, komisarz UE ds. edukacji, kształcenia, kultury i młodzieży, powiedział: Chociaż obserwujemy pewne

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 11 / 01 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 00 9 0 fax (+ ) 9 1 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyk transakcyjnych w eksporcie i ubezpieczenia eksportowe. Marcin Siwa - Dyrektor Działu Oceny Ryzyka Coface Poland

Ocena ryzyk transakcyjnych w eksporcie i ubezpieczenia eksportowe. Marcin Siwa - Dyrektor Działu Oceny Ryzyka Coface Poland Ocena ryzyk transakcyjnych w eksporcie i ubezpieczenia eksportowe 23 03 2011 Marcin Siwa - Dyrektor Działu Oceny Ryzyka Coface Poland Oceny krajów wg Coface OCENY COFACE (Country Risk) przedstawiają wpływ

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie zjawiskiem carbon leakage

Zagrożenie zjawiskiem carbon leakage SPOŁECZNA RADA NARODOWEGO PROGRAMU REDUKCJI EMISJI Zagrożenie zjawiskiem carbon leakage prof. Michał Kleiber Wiceprzewodniczący 6 czerwca 20 r. Warszawa /25 Powody emigracji przemysłu koszty zakupu praw

Bardziej szczegółowo

Urząd Komunikacji Elektronicznej Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego 1/18

Urząd Komunikacji Elektronicznej Departament Analiz Rynku Telekomunikacyjnego 1/18 Analiza penetracji rynku telefonii ruchomej w Polsce na tle pozostałych krajów Europy. 1/18 Spis treści Warszawa, kwiecień 2008 r. 1. Cel, zakres analizy...3 2. Polska w latach 1997-2007...4 2.1. Metoda

Bardziej szczegółowo

Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu i szkoleniu

Osoby dorosłe uczestniczące w kształceniu i szkoleniu GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r.

Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r. Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r. W roku 2006 ogólne obroty handlu zagranicznego wzrosły w porównaniu do roku 2005. Eksport ( w cenach bieŝących) liczony w złotych był wyŝszy

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr Błażej Lepczyński Marta Penczar dr Błażej Lepczyński, Marta Penczar Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Bardziej szczegółowo

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego

Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro. Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego Zmiany w strukturze dochodów polskiego sektora bankowego po wejściu do strefy euro Sylwester Kozak Departament Systemu Finansowego 1 Cel badania Rozpoznanie kierunków i skali zmian w strukturze kosztów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie wzorów wniosków w zakresie refundacji leku, środka

Bardziej szczegółowo

Ekologiczny smak sukcesu.

Ekologiczny smak sukcesu. www.ecropolis.eu Ekologiczny smak sukcesu. Walory sensoryczne i ich znaczenie w działalności przedsiębiorstw funkcjonujących na rynku żywności ekologicznej. Dr inż. Mariusz Maciejczak Wydział Nauk Ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice

Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice Polskie Biuro Eurydice Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji ul. Mokotowska 43 Warszawa Warszawa, 6 lipca 2011 roku Wiek rozpoczynania edukacji obowiązkowej w Europie Opracował Zespół Polskiego Biura Eurydice

Bardziej szczegółowo

ZADANIA DO ĆWICZEŃ. 1.4 Gospodarka wytwarza trzy produkty A, B, C. W roku 1980 i 1990 zarejestrowano następujące ilości produkcji i ceny:

ZADANIA DO ĆWICZEŃ. 1.4 Gospodarka wytwarza trzy produkty A, B, C. W roku 1980 i 1990 zarejestrowano następujące ilości produkcji i ceny: ZADANIA DO ĆWICZEŃ Y produkt krajowy brutto, C konsumpcja, I inwestycje, Y d dochody osobiste do dyspozycji, G wydatki rządowe na zakup towarów i usług, T podatki, Tr płatności transferowe, S oszczędności,

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA EUROPA 2020 PODSTAWOWE WSKAŹNIKI

STRATEGIA EUROPA 2020 PODSTAWOWE WSKAŹNIKI STRATEGIA EUROPA 2020 PODSTAWOWE WSKAŹNIKI Strategia Europa 2020 to unijny program wzrostu i rozwoju społeczno-gospodarczego na aktualne dziesięciolecie. Strategia ta, ze względu na czas jej tworzenia,

Bardziej szczegółowo

EKSPORT WYROBÓW WYSOKIEJ TECHNIKI W UNII EUROPEJSKIEJ EXPORT OF HIGH TECH IN THE EUROPEAN UNION

EKSPORT WYROBÓW WYSOKIEJ TECHNIKI W UNII EUROPEJSKIEJ EXPORT OF HIGH TECH IN THE EUROPEAN UNION PRACE NAUKOWE UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU RESEARCH PAPERS OF WROCŁAW UNIVERSITY OF ECONOMICS nr 416 2016 Współczesne problemy ekonomiczne. ISSN 1899-3192 Rozwój zrównoważony w wymiarze globalnym

Bardziej szczegółowo

Pomoc państwa dla przedsiębiorstw w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego

Pomoc państwa dla przedsiębiorstw w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego IV Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia 12 marca 2009 Pomoc państwa dla przedsiębiorstw w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego Dr Anna Jarosz-Friis Komisja Europejska, DG ds. Konkurencji, COMP

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

CASE-Doradcy Spółka z o.o. POZIOM WYDATKÓW NA LEKI. POLSKA NA TLE KRAJÓW OECD

CASE-Doradcy Spółka z o.o. POZIOM WYDATKÓW NA LEKI. POLSKA NA TLE KRAJÓW OECD CASE-Doradcy Spółka z o.o. POZIOM WYDATKÓW NA LEKI. POLSKA NA TLE KRAJÓW OECD Poniżej przedstawiamy opracowanie porównawcze, przygotowane na podstawie najnowszych międzynarodowych danych statystycznych.

Bardziej szczegółowo

Podział środków budżetowych w Unii Europejskiej. Politologia, PUW 2008 Wojciech St. Mościbrodzki,

Podział środków budżetowych w Unii Europejskiej. Politologia, PUW 2008 Wojciech St. Mościbrodzki, Podział środków budżetowych w Unii Europejskiej Politologia, PUW 2008 Wojciech St. Mościbrodzki, www.wojmos.com wojmos@wojmos.com Budżet UE Budżet UE tworzony jest z kilku źródeł. Należą do nich m.in..

Bardziej szczegółowo

Wyniki PGF SA po IV kwartale 2009 roku. Warszawa 1 marca 2010

Wyniki PGF SA po IV kwartale 2009 roku. Warszawa 1 marca 2010 Wyniki PGF SA po IV kwartale 2009 roku Warszawa 1 marca 2010 Agenda PGF na rynku farmaceutycznym w Polsce IV kwartał 2009 roku w pigułce Innowacja źródłem przewagi konkurencyjnej Dane finansowe PGF na

Bardziej szczegółowo

Wydatki na ochronę zdrowia w

Wydatki na ochronę zdrowia w Wydatki na ochronę zdrowia w wybranych krajach OECD Seminarium BRE CASE Stan finansów ochrony zdrowia 12 czerwca 2008 r. Agnieszka Sowa CASE, IZP CM UJ Zakres analizy Dane OECD Health Data 2007 (edycja

Bardziej szczegółowo

Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl

Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl Zmiany jakości opodatkowania w UE po 2008 roku Bazyli Samojlik samojlik@onet.eu samojlik@kozminski.edu.pl b.samojlik 1 Etapy kryzysu I. Kryzys na rynkach finansowych, bankowych i poza bankowych II. III.

Bardziej szczegółowo

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej

Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej IP/08/1397 Bruksela, dnia 25 września 2008 r. Internet szerokopasmowy dla wszystkich Europejczyków: Komisja rozpoczyna debatę na temat przyszłości usługi powszechnej W jaki sposób UE może zapewnić wszystkim

Bardziej szczegółowo

Elementy systemu podatkowego

Elementy systemu podatkowego Elementy systemu podatkowego I. ogólne prawo podatkowe 1. zobowiązania podatkowe i postępowanie podatkowe ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 1 2. kontrola skarbowa -ustawa z dnia 28 września

Bardziej szczegółowo

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK 07.06.206 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: tel. 509 509 56 media@sedlak.pl PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 207 ROK Jak wynika z prognoz Komisji Europejskiej na 207 rok, dynamika realnego

Bardziej szczegółowo

Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie

Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie Bezstronna informacja o lekach Najlepsze praktyki europejskie Teresa Leonardo Alves Polska, listopad 2009 Health Action International (HAI) jest niezależną, globalną siecią starającą się zwiększyć dostęp

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ W 2015 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ W 2015 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ W 2015 R. Według prognoz Komisji Europejskiej 1 wzrost produktu krajowego brutto Unii Europejskiej w 2015 r. ma wynieść (w cenach stałych) 1,9%,

Bardziej szczegółowo

Rozp. 1408/71: art. 12; art. 72 Rozp. 574/72: art. 10a; art. 85.2 i 3. 1.1. Nazwisko ( 1a )...

Rozp. 1408/71: art. 12; art. 72 Rozp. 574/72: art. 10a; art. 85.2 i 3. 1.1. Nazwisko ( 1a )... KOMISJA ADMINISTRACYJNA DS. ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO PRACOWNIKÓW MIGRUJĄCYCH Patrz: Pouczenie na stronie 3 E 405 ( 1 ) ZAŚWIADCZE DOTYCZĄCE SUMOWANIA OKRESÓW UBEZPIECZENIA, ZATRUDNIENIA LUB PRACY NA

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu Katarzyna Maciejewska Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu DEFINICJE ŚWIADOMOŚCI Świadomość: zdolność człowieka do zdawania sobie sprawy ze swego istnienia i z tego co jest przedmiotem jego

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo informacyjne w Unii Europejskiej

Społeczeństwo informacyjne w Unii Europejskiej Notatka informacyjna Kwiecień 2008; http://www.stat.gov.pl, e mail: obslugaprasowa@stat.gov.pl Społeczeństwo informacyjne w Unii Europejskiej Badania gospodarstw domowych i przedsiębiorstw Główny Urząd

Bardziej szczegółowo

z dnia 30 czerwca 1993 r. ustanawiające specjalne szczegółowe zasady stosowania rolniczych kursów przeliczeniowych w sektorze cukru

z dnia 30 czerwca 1993 r. ustanawiające specjalne szczegółowe zasady stosowania rolniczych kursów przeliczeniowych w sektorze cukru ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (EWG) NR 1713/93 z dnia 30 czerwca 1993 r. ustanawiające specjalne szczegółowe zasady stosowania rolniczych kursów przeliczeniowych w sektorze cukru KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

O wzroście gospodarczym w Europie, czyli niepewna perspektywa rozwoju krajów zachodnich

O wzroście gospodarczym w Europie, czyli niepewna perspektywa rozwoju krajów zachodnich www.case-research.eu O wzroście gospodarczym w Europie, czyli niepewna perspektywa rozwoju krajów zachodnich 144. Seminarium mbank-case Andrzej Rzońca (SGH, TEP, FOR), Aleksander Łaszek (FOR) 28/04/2016

Bardziej szczegółowo

Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne

Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne Konsultacje prowadzone przez Dyrekcję Generalną Komisji Europejskiej ds. Rynku Wewnętrznego i Usług Uwaga wstępna:

Bardziej szczegółowo

Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej

Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej Wnioski z badania IBnGR Perspektywa finansowa 2007-2013 przyniosła nowe instrumenty finansowania.

Bardziej szczegółowo

Wpływ ustawy refundacyjnej na funkcjonowanie dystrybutorów leków. senacka Komisja Gospodarki, 6 listopada 2013

Wpływ ustawy refundacyjnej na funkcjonowanie dystrybutorów leków. senacka Komisja Gospodarki, 6 listopada 2013 Wpływ ustawy refundacyjnej na funkcjonowanie dystrybutorów leków senacka Komisja Gospodarki, 6 listopada 2013 Rola dystrybutorów hurtowych w systemie ochrony zdrowia Producent/firma farmaceutyczna Dystrybutor

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Ekonomiczna

Wyższa Szkoła Ekonomiczna Współczesne tendencje na rynku pracy DrCecylia Sadowska Snarska Snarska Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Białymstoku 1. Uwarunkowania demograficzne rynku pracy. 2. Kierunki zmian w popytowej stronie rynku pracy.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo emerytalne kobiet w Europie. dr Agnieszka Chłoń-Domińczak Instytut Statystyki i Demografii SGH Instytut Badań Edukacyjnych

Bezpieczeństwo emerytalne kobiet w Europie. dr Agnieszka Chłoń-Domińczak Instytut Statystyki i Demografii SGH Instytut Badań Edukacyjnych Bezpieczeństwo emerytalne kobiet w Europie dr Agnieszka Chłoń-Domińczak Instytut Statystyki i Demografii SGH Instytut Badań Edukacyjnych 1. Przesłanki badania 2. Cele badawcze 3. Uwarunkowania rynku pracy

Bardziej szczegółowo

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Analiza wraŝliwości Banków Spółdzielczych na dokapitalizowanie w kontekście wzrostu akcji

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii badań i innowacji z 2014 r.

Tablica wyników Unii badań i innowacji z 2014 r. Tablica wyników Unii badań i innowacji z 2014 r. Tablica wyników Unii innowacji w zakresie badań i innowacji Streszczenie Wersja PL DG ds. Przedsiębiorstw i Przemysłu Streszczenie Tablica wyników Unii

Bardziej szczegółowo

Ankieta koniunkturalna 2016 Polska w ocenie inwestorów zagranicznych. Charakterystyka działalności badanych przedsiębiorstw

Ankieta koniunkturalna 2016 Polska w ocenie inwestorów zagranicznych. Charakterystyka działalności badanych przedsiębiorstw Ankieta koniunkturalna 2016 Polska w ocenie inwestorów zagranicznych Charakterystyka działalności badanych przedsiębiorstw 1 Struktura respondentów - branże Usługi 43,1% Przetwórstwo 22,6% Zaopatrzenie

Bardziej szczegółowo

KOBIETY W ZARZĄDACH I RADACH NADZORCZYCH. Partnerstwo w biznesie. Iwona Kozera Fundacja Liderek Biznesu, Fundator

KOBIETY W ZARZĄDACH I RADACH NADZORCZYCH. Partnerstwo w biznesie. Iwona Kozera Fundacja Liderek Biznesu, Fundator KOBIETY W ZARZĄDACH I RADACH NADZORCZYCH. Partnerstwo w biznesie Iwona Kozera Fundacja Liderek Biznesu, Fundator Kontekst Badania wskazują, iż przedsiębiorstwa posiadające zróżnicowany skład najwyższych

Bardziej szczegółowo

Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE

Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE Lokalne Grupy Rybackie i Oś 4 w różnych krajach UE Próba podsumowania Urszula Budzich-Tabor, FARNET Support Unit Warszawa, 25 czerwca 2013 r. Co trzeba wiedzieć o Osi 4 w UE, żeby ją zrozumieć? Gdzie jesteśmy

Bardziej szczegółowo