MIŁOSIERDZIE BOGA W DZIEŁACH JEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MIŁOSIERDZIE BOGA W DZIEŁACH JEGO"

Transkrypt

1 KS. DR PROF. MICHAŁ SOPOĆKO MIŁOSIERDZIE BOGA W DZIEŁACH JEGO TOM IV O UROCZYSTOŚĆ NAJMIŁOSIERNIEJSZEGO ZBAWICIELA WYDAWNICTWO NASZEJ RODZINY PARYŻ 1967

2 Nihil obstat Parisiis, die 8 a Maji a Nihil obstat Londini, die 13 a Junii a Imprimatur Londini, die 14 a Junii a Aloisius MISIAK Sup. Regionalis S.A.C. Casimirus SOŁOWIEJ, S. Th. M. Censor deputatus Ladislaus STANISZEWSKI, Prot. Ap. Vicarius Delegatus pro Polonis in Anglia et Cambria 2

3 Oto czwarty i ostatni tom pracy ks. prof. Michała Sopoćko pt.,, Miłosierdzie Boga w dziełach Jego. Pierwszy tom traktował o zbawczej misji Chrystusa, który przykładem swe go życia boską nauką objawił ludzkości nieprzebrane skarby miłosierdzia Ojca. W drugim tomie przedstawił Autor dowody tegoż miłosierdzia w tajemnicy męki, śmierci, zmartwychwstania i wniebowstąpienia Pańskiego. Te proste a głębokie rozważania, szczególnie zalecane na okres wielkanocny, oddają jeszcze dziś ogromną przysługę nie tylko wiernym w świecie żyjącym, ale też kapłanom i osobom zakonnym. Trzeci tom dzieła poświęcił ks. dr Sopoćko omówieniu tajemnicy Chrystusa Mistycznego, praktycznie działaniu Ducha Św. w Kościele, w poszczególnych duszach, a nawet w dziejach całej ludzkości. Obecnie oddajemy w ręce Czytelników tom czwarty. Liczni Subskrybenci długo i cierpliwie czekali na tę książkę. Na jej opóźnienie złożyły się nie tylko przyczyny natury technicznej, ale też doktrynalnej. Sobór Watykański II zaważył mocno na nowym, do potrzeb czasu dostosowanym sformułowaniu istotnych prawd i aktualnych problemów wiary i obyczajów. I z tym musimy się wszyscy liczyć. Z konieczności tekst już oddanego do druku maszynopisu uległ poważnym zmianom i różnym przeróbkom. Treść tomu IV omawia różne problemy aktualne związane z nabożeństwem do Najmiłosierniejszego Zbawiciela. I tak rozdział pierwszy podaje powody, dlaczego mamy się starać o ustanowienie liturgicznego święta Miłosierdzia. Dobrze zrozumiany i praktykowany kult może bowiem przyczynić się do rozwiązania wielu problemów moralnych i społecznych, jakie dręczą dzisiejszą ludzkość. Rozdział drugi uwydatnia ideę Miłosierdzia zawartą w tekstach liturgicznych oraz we formułach sakramentalnych. W myśl zasady: jak się modlisz, tak żyjesz, łatwo stąd wyciągnąć wniosek, że nabożeństwo do Najmiłosierniejszego Zbawiciela może się walnie przyczynić do ożywienia i pogłębienia życia chrześcijańskiego. W rozdziale trzecim Autor rozwiązuje trudności i odpiera zarzuty, jakie stawia się wprowadzeniu nowego nabożeństwa do kalendarza liturgicznego. Byłoby rzeczą nie do przebaczenia, gdyby w kulcie Miłosierdzia zabrakło miejsca dla Niepokalanej Matki Miłosierdzia. Czyni to ks. dr Sopoćko w rozdziale czwartym. Dłuższe rozważania zawarte w piątym rozdziale są poświęcone ważnemu zagadnieniu wychowania chrześcijańskiego, któremu ostatni Sobór poświęcił osobny Dekret (28 X 1965). Równie ważna jest metoda dzisiejszego duszpasterstwa, którym zajmuje się rozdział szósty. W istocie swojej praca duszpasterska jest kontynuowaniem misji samego Chrystusa. Duszpasterze i czynniki odpowiedzialne za ten odcinek działalności Kościoła o tyle będą skutecznymi narzędziami, o ile do głębi przejmą się duchem Mistrza, dostosowując Jego naukę do potrzeb czasu, miejsca i osób. Na szczególną uwagę zasługują w tym rozdziale problemy związane z celami i warunkami małżeństwa i rodziny, kolebki przyszłych pokoleń. Tak więc całość dzieła ks. prof. Sopoćko jest ważną pozycją wydawniczą, która w oparciu o dogmat miłosierdzia przyczyni się do pogłębienia świadomości życia religijnego wiernych i do rozbudzenia ich ducha apostolskiego w konkretnych warunkach powołania i pracy. Kto ludziom dobrze czyni i winy odpuszcza, ten obraz Boży na sobie nosi i jest jakby Pan Bóg w podobieństwie (ks. Piotr Skarga). 3

4 Tom I w oprawie karton NF Tom II w oprawie karton 8.00 NF Tom II w oprawie płóciennej 8.00 NF Tom III w oprawie karton 8.00 NF Tom IV w oprawie karton 8.00 NF Wszystkie tomy razem NF Zamówienia i należność przesyłać na adres: APOSTOLAT DE LA MISÉRICORDE 25, rue Surcouf, PARIS 7 e C.C.P. PARIS

5 WSTĘP Sławcie Pana, bo dobry, bo na wieki Jego miłosierdzie (Ps. 106, 1). Wysławiać lub wielbić kogoś, znaczy uznawać jego dobroć i okazywać mu wielką cześć dla tej dobroci. Według Arystotelesa dobrem jest to, czego wszyscy pożądają. Aby dobro było pożądane, winno posiadać pewną doskonałość. A więc dobrem jest to, co jest doskonałe i dlatego zasługuje na uwielbienie. Jeżeli komu brakuje doskonałości, jaką winien posiadać, na przykład lekarzowi wiedzy fachowej, ten nie jest dobry i nie zasługuje na cześć. Rozróżniamy dobroć wsobną i odnośną. Wsobnym jest takie dobro, które samo w sobie jest doskonałe. Odnośnym zaś nazywamy takie, które się innym udziela. Dobroć może być nadto absolutna lub względna. Absolutnym dobrem jest to, które posiada w sobie wszystkie doskonałości na najwyższym stopniu. Względnym zaś jest takie dobro, które ma tylko pewne doskonałości pod jakimś względem. Absolutnym dobrem jest tylko Bóg, albowiem On sam tylko posiada wszystkie doskonałości w najwyższym stopniu. Wszystkie inne dobra poza Bogiem są względne. W Bogu też rozróżniamy dobroć wsobną i odnośną. Dobrocią wsobną w Bogu jest nieskończona wzniosłość Jego natury, przez którą posiada wszystkie doskonałości w najwyższym stopniu. Przedstawmy sobie nieskończoną potęgę, nieskończoną mądrość, nieskończoną piękność, świętość itp. To wszystko obejmuje wsobna dobroć Boga jako nieskończone morze wszystkich dóbr, a obejmuje nie przez liczne formy i jakości, lecz przez jedną najprostszą i najwznioślejszą formę, mianowicie przez swoją naturę. Dlatego wsobna dobroć Boga nazywa się jeszcze naturalną. Wsobnej, czyli naturalnej dobroci Bóg nie otrzymał od nikogo, ale ma ją sam z siebie. On jest więc pierwszym aktem, pierwszym dobrem, od nikogo niezależnym, pierwszym źródłem niewyczerpanym wszelkiego dobra i wszelkiej doskonałości. Jak słońce ma światło samo z siebie, a księżyc i planety świecą tylko odbitym światłem słonecznym, tak Bóg ma dobroć z siebie, obejmując wszystkie doskonałości jednym aktem swojej istoty, a stworzenia mają tylko ograniczony udział w Jego dobroci. Dlatego Pan Jezus powiedział: Nikt nie jest dobry, tylko sam Bóg (Łk. 18, 19). Dobroć wsobna Boga jest nieskończona i niezmienna: ona nigdy się nie zmniejsza ani zwiększa, gdy dobroć innych bytów jest zmienna, ograniczona i względna, zmniejsza się i zwiększa, a często zanika zupełnie; ich doskonałości mogą się potęgować, wzrastać i słabnąć, albowiem nie mają w sobie źródła, a 5

6 pochodzą z zewnątrz, są zależne od dobroci najwyższej. Ten dobry Bóg udzielił swej dobroci innym bytom: widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre (Rodz. 1, 31). Dlatego tylko sam Bóg godzien jest najwyższego uwielbienia. Nadto Bóg jak się rzekło jest również największą dobrocią odnośną i dlatego jest celem ostatecznym wszystkiego, co istnieje. Jam jest Alfa i Omega, początek i koniec (Obj. 1, 8). Przez te słowa Duch Święty zaznacza, że Bóg dał początek wszystkim rzeczom przez akt stworzenia i że dla tych rzeczy stworzonych sam stał się celem ostatecznym, zakreślając bieg wieków i wypełniając sobą wszelkie pragnienia sprawiedliwych istot rozumnych, aby jak mówi Apostoł Bóg był wszystkim we wszystkich (I Kor. 15, 28). Wypełnia zaś wszystko nie tylko jako przyczyna sprawcza wszystkich dóbr, których pożądają stworzenia lecz także sam przez się jako najwyższe dobro i cel ostateczny wszystkich, po osiągnięciu którego nastąpi zaspokojenie pragnień, wieczne używanie i odpoczynek. Aniołowie jako duchy najczystsze w najkrótszym czasie osiągnęli swój cel ostateczny. Ludzie zaś jako najniższe istoty rozumne wymagają dłuższego czasu do osiągnięcia tego celu. Pan wszystko zdziałał dla siebie samego (Przyp. 16, 4). Albowiem z Niego, przez Niego i w Nim jest wszystko (Rz. 11, 36). Z Niego, ponieważ wszystko począł w swej myśli, nikt Go nie uczył i nikt Mu nie pomagał. Przez Niego, ponieważ przez siebie wszystko uczynił, nie potrzebując żadnego pośrednictwa. W Nim albo dla Niego, ponieważ wszystko do Niego się skierowuje z natury swojej jako do swego ostatecznego celu, dla którego wszystko i przez którego wszystko (Żyd. 2, 10). Jeżeli Bóg jest celem, dla którego wszystko istnieje, powstaje pytanie, jakiego dobra albo jakiej korzyści mógł się On spodziewać w stworzeniu i utrzymaniu świata? Bóg żadnej korzyści ze stworzeń nie ma, albowiem sam jest nieskończenie doskonały i pod każdym względem sobie wystarczający, jako będący najwyższym dobrem. Człowiek buduje dom i stara się go dostatnio i pięknie urządzić, aby korzystać z niego i mieć zadowolenie estetyczne. Człowiek bowiem sam sobie nie wystarcza do szczęścia i dlatego potrzebuje tych zewnętrznych środków. Ale Bóg wystarcza sam sobie najzupełniej i niczego dla siebie nie szuka w stworzeniu i urządzeniu świata. Jak słońcu nic nie przybywa, gdy promienie jego padają na obłoki, malując je w rozmaite barwy, tak i Bogu nic nie przybywa z rozmaitości gatunków, piękności i wielkiej ilości stworzeń, które się znajdują od Niego w nieskończonej odległości jakby zawieszone w nicości. Cel więc, jaki Bóg miał w stworzeniu i urządzeniu świata, musiał być nie wewnętrzny, ale zewnętrzny. Właściwością dobra, a szczególnie dobra doskonałego jest to, że rozlewa się ono i udziela innym swych doskonałości. Tak słońce swoim nadmiarem światła i ciepła promieniuje na ziemię i inne planety, oświecając je i ogrzewając, 6

7 a nawet czyniąc je na podobieństwo swoje ciałami świecącymi, podobnie Bóg jako Dobro najdoskonalsze z natury swojej skłania się do udzielania. Czyni to od wieków przez naturalne udzielania się Ojca Synowi, a Ojciec i Syn udziela się Duchowi Świętemu udzielanie całej swojej istoty, potęgi, mądrości, dobroci i szczęścia. To udzielanie się Ojca Synowi przez rozum, a Ojca i Syna Duchowi Świętemu przez wolę jest przedwieczne, pełne, istotne i tak doskonałe, że przez nie całe dobro udzielone staje się jedną, wspólną i tą samą naturą trzech Osób Boskich. Oprócz tego udzielania się naturalnego i przedwiecznego jest jeszcze inne, wolne, które się dokonuje w czasie. Oto Bóg zechciał mieć podobne sobie istoty, które raczył przybrać za swe dzieci, uczestniczące w Jego chwale i szczęśliwości. To było przedmiotem pierwszego wolnego chcenia Pana Boga i pierwszej Jego intencji, którą powziął od wieków i z której wypłynęły wszystkie inne dobrowolne Jego zamiary i postanowienia. Do tego celu zmierzało wszystko, co Bóg uczynił od początku i co czynić będzie aż do końca świata. To udzielanie się Boga nie wypływa z konieczności Jego natury, ale jest zupełnie wolne; wypływa z Jego nieskończonej miłości, która w stosunku do tych przybranych Jego dzieci jest miłosierdziem. Rozpoczęło się ono pierwszym aktem postanawiającym stworzenie świata i ludzi, dokonało się aktem stwórczym przez podniesienie istot rozumnych do nadprzyrodzonego stanu synostwa Bożego, a urzeczywistniło się przez Wcielenie Słowa Przedwiecznego, odkupienie grzesznych ludzi i uświęcenie ich, jakie się dokonuje w Kościele i dokonywać się będzie do końca świata. Ponieważ Bóg wszystko uczynił dla siebie, dla chwały swojej, powstaje pytanie, jaka jest chwała Boga z Jego przybranych dzieci? Tu należy rozróżnić chwałę wewnętrzną i zewnętrzną. Wewnętrzna chwała Boga polega na doskonałym poznaniu siebie, miłowaniu i radości Boga z siebie samego. Tę chwałę wewnętrzną posiada Bóg w sposób najdoskonalszy od wieków i dla jej powiększenia nie potrzebował stwarzać świata, ani w nim istot rozumnych, jakimi są aniołowie i ludzie. Bóg bowiem zawsze najlepiej poznaje siebie, kocha i należycie ocenia. Toteż żadne stworzenie nie przysporzy Mu chwały wewnętrznej, albowiem nie zdoła ani poznać należycie swego Stwórcy, ani też Go ocenić i ukochać tak, jak na to zasługuje; nie może ograniczonym rozumem przenikać na wskroś Nieskończonego. Dlatego celem stworzenia była chwała zewnętrzna. Chwała Boża zewnętrzna jest obiektywna i formalna. Obiektywna chwała Boża zewnętrzna polega na piękności i wzniosłości rzeczy stworzonych, a przede wszystkim na piękności przybranych dzieci Bożych. Jak bowiem geniusz artysty czy poety ujawnia się w mnogości i piękności jego utworów, tak zewnętrzna obiektywna chwała Boża ujawnia się zarówno w ilości i blasku dworzan niebieskich, jak i w innych rzeczach stworzonych. Zewnętrzna chwała Boża formalna polega na błogosławionym widzeniu, miłości i radości tych 7

8 stworzeń rozumnych; na tym mianowicie, że one Boga oglądają, kochają i stąd czerpią niewymowne szczęście. A więc chwała Boża jest szczęściem stworzeń rozumnych. Formalna tedy chwała Boża zewnętrzna wypływa z tego, że stworzenia rozumne poznają Boga, kochają Go i cieszą się, iż Bóg jest ich celem ostatecznym. Chociaż więc stworzenia nie dodają Bogu chwały wewnętrznej, to jednak powiększają Jego chwałę zewnętrzną i przez to się uszczęśliwiają. Jak słońce odbijając swą jasność i piękność w zwierciadłach, przez to poniekąd powiększa i mnoży swą wspaniałość, upiększając zarazem i same zwierciadła, tak nieskończona w sobie doskonałość Boża, odbijając się w stworzeniach rozumnych, jak gdyby się w nich pomnaża i powiększa zewnętrznie, uszczęśliwiając równocześnie stworzenia. Zastanawiając się jeszcze nad powodami, dla których Bóg stworzył świat, winniśmy odróżnić rację chwały od racji pożytku i rozkoszy (przyjemności). Pożytek i rozkosz (przyjemność) należą do dóbr wewnętrznych, a te są w Bogu nieskończonej doskonałości i żadne dobra zewnętrzne ich nie powiększają. Jeżeli mówimy, że Bóg cieszy się z nawrócenia grzeszników lub ze świątobliwego życia sprawiedliwych, nie mamy na myśli wewnętrznej radości Boga, ale zewnętrzną Jego chwałę. Tak więc Bóg nie mógł stworzyć świata z motywu pożytku i rozkoszy, wynikających stąd dla Niego, gdyż stworzenia nic Bogu przydać nie mogą. Stworzenia bowiem nie dodają Bogu, jak wyżej wspomniałem, chwały wewnętrznej, ale powiększają chwałę zewnętrzną. Im więcej będzie dzieci Bożych, które Go lepiej poznają i ukochają, tym większa będzie chwała Boża zewnętrzna, jaką Bóg miał na względzie stwarzając świat widzialny i niewidzialny. Przystało bowiem, by Istota Najdoskonalsza cieszyła się nie tylko wewnętrznym szczęściem, ale i otrzymała zewnętrzną chwałę od stworzeń, które by ją poznawały, kochały i wielbiły, a przez to i same się uszczęśliwiły. Do szczęścia tedy Bóg powołał istoty rozumne nie z konieczności, ale zupełnie dobrowolnie, jedynie z miłosierdzia swojego, tak że najwyższe nasze dobro znajduje się w Jego chwale i na odwrót największa chwała Boża zewnętrzna jest największym naszym szczęściem. Stąd Kościół w hymnie anielskim Gloria in excelsis Deo składa po dziękowanie Bogu głównie za wielką chwałę Jego, która jest zarazem naszym największym szczęściem. Chwały mojej nie oddam innemu (Iz. 48, 11) mówi Bóg ustami Proroka albowiem nie ma nikogo poza Bogiem, komu by się ta chwała należała. Nieskończona doskonałość Boga nie może czego innego chcieć i do czego innego dążyć, jak tylko do chwały swojej, a przez to i do szczęścia naszego. I Bóg nie byłby Bogiem, gdyby do tego nie dążył. Bóg jest tak doskonały, że najdoskonalsza istota stworzona jest niczym wobec niego, a najmniejsze dobro należące do Boga więcej znaczy niż największe dobro stworzone. Dlatego i chwała Boża ma większe znaczenie, niż 8

9 cały wszechświat. Toteż człowiek nie może sobie obrać wznioślejszego dobra jak szukanie we wszystkim chwały Bożej, a unikanie nawet najmniejszej rzeczy, która by się sprzeciwiała chwale Bożej. Największą chwałą Boga jest widzenie Go przez błogosławionych, do którego z miłosierdzia swojego powołuje On istoty rozumne w ich życiu przyszłym. Toteż poznawanie i wielbienie Boga w Jego miłosierdziu już w tym życiu najlepiej przysposabia człowieka do chwały w życiu przyszłym. Wprawdzie można wielbić Boga i w innych doskonałościach, jak np. w mądrości, opatrzności, sprawiedliwości itp. Dlaczego tedy mamy wyróżniać Jego miłosierdzie? Na to pytanie postaramy się tu odpowiedzieć, podając zarazem sposób tego uwielbienia przez ustanowienie święta Najmiłosierniejszego Zbawiciela w niedzielę Przewodnią. * * * Przez całe swoje życie starałem się wielbić Boga w Miłosierdziu, ponieważ zawsze odczuwałem nad sobą Jego Opatrzność i otrzymywałem liczne łaski, których czułem się niegodnym. Od ukazania się encykliki Piusa XI Miserentissimus Redemptor, z dn. 8. V r., Miłosierdzie Boże utożsamiam z Osobą Najmiłosierniejszego Zbawiciela, w którym ta doskonałość Boża najbardziej się ujawniła. Dlatego Miłosierdzie Boże zawsze pisałem wielką literą a w traktacie De Misericordia Dei deque eiusdem Festo instituendo (Wilno 1940, Detroit 1943, Warszawa 1947) na str. 43. i 45 pisałem: Słuszną byłoby rzeczą, aby uroczystość Miłosierdzia Bożego lub Boga Miłosiernego albo Najmiłosierniejszego Zbawiciela została ustanowiona w niedzielę Przewodnią. Na końcu zaś tej rozprawy załączyłem Litanię o Jezusie Królu miłosierdzia. Nadto, w r napisałem broszurkę O Święto Najmiłosierniejszego Zbawiciela (wydaną przez Księgarnię św. Wojciecha w Poznaniu 1947 r.), w której na str. 8 zaznaczyłem: Chrystus jest uosobieniem Miłosierdzia Bożego, a Kościół narzędziem i szermierzem jego po wszystkie czasy. Tę myśl rozwijałem i pogłębiałem we wszystkich pracach. 1 Co się tyczy Siostry Faustyny Kowalskiej ( ) ze Zgromadzenia SS. Matki Boskiej Miłosierdzia, umieściłem o niej wzmiankę w wymienionym traktacie łacińskim i na str. 29 dodałem: We wszystkim, co było podane wyżej, z całego serca najpokorniej poddaję się decyzji Kościoła i przed jego orzeczeniem faktom wyżej podanym przypisuję tylko wiarę ludzką. Przekonanie o konieczności ustanowienia uroczystości Najmiłosierniejszego Zbawiciela w niedzielę Przewodnią powziąłem nie na skutek przeżyć Siostry Faustyny, która była tylko okazją, lecz z głębokich rozważań i studiów, których wyniki w tym 9

10 miejscu w obecnych niezwykłych czasach i bardzo trudnych okolicznościach mam zaszczyt tylko pokrótce przedstawić. Obecnie również jestem tego samego zdania. * * * 1 Miłosierdzie Boże, Wilno, 1936; Idea Miłosierdzia Bożego w liturgii, Poznań, 1937; Mikołaj Łęczycki o wychowaniu duchowym, Wilno, 1935; Miłosierdzie Boże jedyną nadzieją ludzkości, Londyn, 1948; Miłosierdzie Boże nadzieją ludzkości, Wrocław, 1948; Poznajmy Boga w Jego Miłosierdziu, Poznań, 1949; Król Miłosierdzia, Poznań, 1949; Godzina św. i Nowenna o Miłosierdzie Boże nad światem, Poznań, 1949; Wielbijmy Boga w Jego Miłosierdziu, modlitewnik, Londyn, 1960; Dyskusja liturgiczna, Homo Dei, 1949, ss ; 1951, ss ; 1951, SS ; Matka Miłosierdzia, Homo Dei, 1957, ss ; Kult Serca Jezusowego a kult Miłosierdzia Bożego, Ateneum Kapłańskie, 1957, ss ; Wielbijmy Boga w Jego Miłosierdziu, Pulaski Wisconsin, U.S.A., 1958; Miłosierdzie Boga w Dziełach Jego t. I, Londyn Veritas, 1959; Miłosierdzie Boga w Dziełach Jego t. II Paryż, 1961; Miłosierdzie Boga w Dziełach Jego t. III, Paryż, Wszystkie wymienione publikacje mają Imprimatur kościelne. 10

11 Rozdział pierwszy DLACZEGO MAMY WIELBIĆ BOGA W MIŁOSIERDZIU CZYLI W KULCIE NAJMIŁOSIERNIEJSZEGO ZBAWICIELA? Mamy wielbić Boga w Miłosierdziu dlatego, że ze wszystkich doskonałości Bożych, ono najbardziej ujawnia się i najskuteczniej nakłania nas do chwalenia i ukochania Boga oraz ufania mu, a kontemplacja tego przymiotu najpewniej prowadzi do świętości. I. Wzniosłość Miłosierdzia Bożego Bóg, jako istota najdoskonalsza, jest nierozdzielną jednością, bez żadnych składników w swej naturze. Wprawdzie wyznajemy w Bogu Trzy Osoby, różniące się między sobą tylko pochodzeniem, ale w swej naturze Bóg jest jeden, dlatego też jego doskonałości nie różnią się rzeczowo ani między sobą, ani od jego istoty. Ponieważ rozum ludzki nie potrafi w jednym pojęciu oddać całej doskonałości Boga, dlatego spostrzegając jej przejawy u stworzeń, podnosi je do najwyższego stopnia i przypisuje Stwórcy, w którym w rzeczywistości wszystko stanowi najdoskonalszą jedność. Dla lepszego poznania Boga nie tylko rozróżniamy w Nim poszczególne doskonałości, ale łączymy je w pewne grupy, odnosząc jedne do natury Boga, a inne do Jego stosunku do stworzeń; pierwsze nazywamy doskonałościami absolutnymi czyli wsobnymi, a drugie relatywnymi czyli odnośnymi. Do pierwszych należą: prostota czyli niezłożoność, samoistność (aseitas), niezmienność, nieograniczoność, wieczność itp. Spośród tych doskonałości natury Boga na pierwszym miejscu trzeba postawić samoistność czyli to, że Bóg ma w sobie rację swego bytu. Z samoistności płyną wszystkie inne doskonałości natury Bożej i ona stanowi metafizyczną istotę Boga. Do odnośnych doskonałości Boga zaliczamy te, które towarzyszą czynnościom Jego na zewnątrz. Teologowie rozróżniają pięć głównych odnośnych doskonałości Boga: dobrotliwość, mądrość, opatrzność, sprawiedliwość i miłosierdzie. Inne odnośne doskonałości zaliczają do wymienionych, np.: cierpliwość, łaskawość i miłość do miłosierdzia; to, że Bóg jest celem ostatecznym wszystkiego do opatrzności; prawdomówność i wierność do sprawiedliwości itp. Otóż spośród tych odnośnych doskonałości 11

12 miłosierdzie Boże wydaje się najwyższą doskonałością, albowiem w każdym dziele Bożym znajduje się ono u samego źródła, czyli że jest głównym motywem działania Boga na zewnątrz. 1. Miłosierdzie Boże wyróżnia się spośród Jego odnośnych doskonałości. Pismo św. wyróżnia miłosierdzie Boże spośród innych doskonałości Bożych, mówiąc ogólnie: Wszystkie drogi Pańskie miłosierdzie i prawda (Ps. 24, 10) i rozciągając tę doskonałość na wszystkie dzieła Boże: Miłosierdzie Jego ponad wszystkie dzieła Jego (Ps. 144, 9) oraz w szczególności, przypisując Mu dzieło stworzenia: Który utwierdził ziemię nad wodami, bo na wieki miłosierdzie Jego (Ps. 135, 6); dzieło Opatrzności: Który daje pokarm wszelkiemu ciału, bo na wieki miłosierdzie Jego (Ps. 135, 25); w szczególności zaś dzieło Odkupienia: Który odkupił nas od nieprzyjaciół naszych, bo na wieki miłosierdzie Jego (Ps. 135, 24); a wreszcie dzieło naszego uświęcenia: Który z wielkiego miłosierdzia odrodził nas przez zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa ku nadziei żywej (I P. 1, 3). Objawione prawdy stały się przedmiotem badań Ojców Kościoła, którzy widzą w miłosierdziu główny motyw działania Bożego. Tak św. Augustyn powiada: Wyznaję, Panie, że jesteś miłosierny we wszystkich dziełach swoich i dlatego powiedziałeś przez sługę swego: Miłosierdzie Jego ponad wszystkie dzieła Jego (Ps. 144, 9). 1 Bóg jest tu miłosierny, ale w przyszłości będzie sprawiedliwy. 2 Miłosierdzia Jego nie brakuje w żadnym dziele Jego 3. Podobnie wyraża się św. Jan Chryzostom: Wszystko, co Bóg czyni, pochodzi z Jego miłosierdzia i łaskawości 4, a św. Piotr Chryzolog dodaje: Zginęłoby wszystko, co Bóg uczynił, gdyby nie miłosierdzie Boże 5. Św. Bernard zaś wyjaśniając słowa św. Pawła Błogosławiony Ojciec miłosierdzia (II Kor. 1, 3) powiada: Bóg nie jest Ojcem sądów, ale tylko Ojcem miłosierdzia, a karanie pochodzi z nas samych 6. Szczególnie św. Tomasz, Doktor Anielski, doskonale i głęboko rozwinął naukę objawioną o miłosierdziu Bożym. Nasamprzód podaje określenie tej doskonałości: Miłosierdzie Boże to odwieczna doskonałość Stworzyciela, Odkupiciela i Uświęciciela w Jego stosunku do stworzeń, a w szczególności do ludzi, przez którą Bóg wyprowadza stworzenia z nędzy i uzupełnia ich braki 7. A więc miłosierdzie Boże to nie ludzka cnota miłosierdzia, która wypływa z miłości, wzrasta lub zanika, jako zależna od niej; to nie nastrój, uzależniony od warunków i okoliczności; to nie wzruszenie zmysłowe, ujawniające się w odruchowym współcierpieniu w cudzym nieszczęściu, jakie można zauważyć pod pewnym względem nawet u zwierząt, lecz jest to nieskończona i niezmienna doskonałość Boga, czyli jest to sam Bóg, litujący się nad nędzą naszą i uzupełniający liczne nasze braki. 12

13 Stosunek Boga do stworzeń ujawnia się w usuwaniu tych braków i udzielaniu im doskonałości. Udzielanie doskonałości, pojęte wprost, niezależnie od jakichkolwiek okoliczności, należy do dobrotliwości Bożej. O ile upatrujemy w Bogu zupełną bezinteresowność w udzielaniu dobrodziejstw, przypisujemy to szczodrobliwości Bożej. Czuwanie Boga, byśmy przy pomocy otrzymanych dobrodziejstw doszli do wytkniętego celu, nazywamy opatrznością. Udzielanie dobrodziejstw według z góry ustalonego planu i porządku, nazywamy sprawiedliwością Bożą. Wreszcie udzielanie doskonałości stworzeniom w celu wyprowadzenia ich z nędzy i uzupełnienia albo usunięcia braków, jest dziełem miłosierdzia Bożego. W każdym dziele Boga, zależnie od naszych zapatrywań, można widzieć wymienione doskonałości Boże. Na przykład ocalenie Mojżesza na Nilu, niezależnie od jakichkolwiek okoliczności, będzie dobrotliwością Boga. Jeżeli zwrócimy uwagę na bezinteresowność Boga w tym ocaleniu, przypiszemy to szczodrobliwości. Czuwanie nad opuszczonym dzieckiem na rzece nazwiemy opatrznością. Ocalenie Mojżesza, aby mógł wprowadzić Izraelitów z Egiptu, nazwiemy sprawiedliwością. Wreszcie uratowanie Mojżesza z licznych niebezpieczeństw i udzielenie mu odpowiednich warunków życia będzie dziełem miłosierdzia Bożego. W każdym z wymienionych momentów uderza nas przede wszystkim nędza dziecka. Przeto możemy powiedzieć, że dobrotliwość Boża to miłosierdzie, co stwarza i daje; szczodrobliwość to miłosierdzie, co hojnie obdarza i bez zasługi; opatrzność to miłosierdzie, co czuwa; sprawiedliwość Boża to miłosierdzie, co nagradza ponad zasługi, a karze mniej, niż winowajca zasłużył; wreszcie miłość Boża to miłosierdzie, co się lituje nad nędzą ludzką i pociąga nas ku sobie. Inaczej mówiąc miłosierdzie Boże jest głównym motywem działania Bożego na zewnątrz czyli znajduje się u źródła każdego dzieła Stwórcy 8. Doktor Anielski dowodzi w następujący sposób, że miłosierdzie jest najwyższą doskonałością odnośną Boga. Każdą doskonałość powiada on można rozpatrywać samą w sobie lub ze względu na tego, w kim się ona znajduje. Miłosierdzie rozważane samo w sobie jest doskonałością najwyższą, albowiem polega na udzielaniu się innym istotom przez wyprowadzenie ich z nędzy i usuwanie braków. Takie udzielanie jest właściwością bytów wyższych w stosunku do niższych, a w najwyższym stopniu jest właściwością Boga, w której to właściwości ujawnia się Jego największa potęga. Miłosierdzie rozważane ze względu na tego, w kim się ono znajduje, nie zawsze jest najwyższą doskonałością lecz tylko wówczas, gdy posiadający ją, jest sam bytem najwyższym czyli, że nie ma nikogo równego sobie ani nikogo ponad sobą. Kto bowiem ma kogoś ponad sobą, lepiej ujawnia swą doskonałość przez łączenie się z bytem wyższym w miłości, niż przez usuwanie braków w bytach niższych. Dlatego u ludzi najwyższą cnotą jest miłość Boga, która stanowi istotę 13

14 naszej doskonałości. Bóg zaś nie ma nad sobą nikogo, komu by się mógł poddawać przez miłość. Dlatego najwyższą doskonałością odnośną Boga jest miłosierdzie 9. Ściśle mówiąc żadna doskonałość w Bogu nie jest wyższa od drugiej, ponieważ między nimi nie ma rzeczowej różnicy, a każda z nich stanowi istotę Boga czyli jest Bogiem. Według jednak naszego sposobu pojmowania, miłosierdzie kierowane mądrością przedwieczną i wzmocnione miłością Boga ku sobie, jaśnieje ponad wszystkie doskonałości Boże przejawiające się w Jego stosunku do stworzeń. 1 Migne, P.L., 40, Migne, P.L., 39, Migne, P.L., 44, Migne, PL., 55, Migne, P.L., 51, Migne, P.L., 183, S.T., 1, q. 21, a. 3, c. 8 S.T., 1, q. 21, a S.T., 11.11, q. 30, a. 4, c. 2. Miłosierdzie Boga góruje nad sprawiedliwością. W rządach Opatrzności Bożej nad światem, obok miłosierdzia, naczelne miejsce zajmuje sprawiedliwość, co jest jedną z głównych prawd naszej wiary. Pismo św. wymienia zwykle, obok sprawiedliwości, miłosierdzie Boże, nazywając je wprost prawdą: Wszystkie drogi Pańskie miłosierdzie i prawda (Ps. 24, 10). Zestawiając te dwie doskonałości, Apostoł daje pierwszeństwo miłosierdziu: Miłosierdzie przewyższa sąd (Jak. 2, 13). Bierzemy tu sprawiedliwość nie w znaczeniu szerszym, kiedy utożsamia się ze świętością, ale w ścisłym jako stałą wolę oddania każdemu, co się komu należy. Z trzech znanych rodzajów sprawiedliwości (legalnej, zamiennej i rozdzielczej), możemy przypisać Bogu tylko rozdzielczą i to w innym znaczeniu, niż się mówi o sprawiedliwości rozdzielczej u ludzi. Sprawiedliwość rozdzielcza jest to stała wola przełożonego, aby rozdzielać wspólne dobra i ciężary między podwładnych według ich godności i zasług oraz odpowiednio wymierzać nagrody i kary. Otóż zachodzi wielka różnica między przełożonym u ludzi a Bogiem. Bóg daje byt stworzeniom i przeznacza je do odpowiedniego celu z własnej woli, jak również bez żadnego przymusu dostarcza im środków do celu. Podobnie zupełnie dobrowolnie związał siebie obietnicą nagrody i kary dla stworzeń rozumnych. Bóg nagradza ponad zasługi, jak mówi Apostoł: Oko nie widziało ani ucho nie słyszało i w serce człowieka nie wstąpiło, co przygotował Bóg tym, którzy Go miłują (I Kor. 2, 9). Podobnie wymierza kary mniejsze od win. Przy tym kary w życiu doczesnym przeważnie mają charakter leczniczy i 14

15 zapobiegawczy: Gdy nas sądzą, karanie odbieramy od Pana, abyśmy z tym światem potępieni nie byli (I Kor. 11, 32). Stąd wynika, że sprawiedliwość Boża, to nie jest sprawiedliwość ludzka, a na tym świecie jest ona właściwie miłosierdziem lub przynajmniej przed nim ustępuje. Wyższość miłosierdzia Bożego nad sprawiedliwością uzasadnia św. Tomasz w ten sposób: Cokolwiek czyni Bóg dla stworzeń, czyni według należnego, zawczasu przewidzianego i postanowionego porządku, który stanowi sprawiedliwość Bożą, znajdującą się obok miłosierdzia w każdym Jego dziele zewnętrznym. Ponieważ jednak porządek został przyjęty zupełnie dobrowolnie i nie był narzucony Bogu przez nikogo, dlatego w ustanowieniu takiego a nie innego porządku, trzeba widzieć tylko miłosierdzie Boże. Jeżeli coś należy się jakiemuś stworzeniu, to tylko na mocy tego, co było uprzednio postanowione. Ponieważ nie można w ten sposób cofać się w nieskończoność, trzeba w końcu zatrzymać się na tym, co zależy wyłącznie od woli Bożej czyli od miłosierdzia Bożego, które znajduje się u źródła każdego działania Bożego jako główny motyw tego działania, jako najwyższa doskonałość S.T., 1, q. 21, a Miłość Boga ku stworzeniom jest miłosierdziem Bóg jest miłością, powiada Pismo św. (I J. 4, 8), ale miłość Boża w ścisłym znaczeniu wyraża się we wzajemnym stosunku trzech Osób Boskich do siebie. Gdy zaś mówimy o miłości Bożej ku stworzeniom, a w szczególności ku ludziom, mamy na myśli miłosierdzie Boże, albowiem chodzi tu o miłość istot pogrążonych w nędzy moralnej. Miłosierdzie rozpatrywane w sobie jest najwyższą doskonałością właściwą Bogu, w którym się nie różni od bezinteresownej miłości ku stworzeniom 11. Dlatego i Pius XII w encyklice Haurietis aquas, nazywa miłość Boga ku ludziom miłością miłosierną, czyli miłosierdziem Bożym 12. Spośród wszystkich swych doskonałości Bóg najpierw objawił ludziom swe miłosierdzie podnosząc ich do stanu nadprzyrodzonego, darząc ich mianem swych dzieci przybranych, a po grzechu obiecując im Odkupiciela, zamiast ukarać sprawiedliwie, jak to uczynił wobec zbuntowanych Aniołów (Rodz. 3, 15). Zniżając się do ludzkiego sposobu myślenia, Duch Św. przez patriarchów i proroków podtrzymuje tę obietnicę i podaje głęboką naukę o miłosierdziu Bożym, które przede wszystkim najbardziej ma się ujawniać w dziele odkupienia. W każdej księdze Starego i Nowego Testamentu mówi się o miłosierdziu Bożym po kilkanaście i kilkadziesiąt razy, a najwięcej i najwymowniej mówi o nim Księga Psalmów. W całym Piśmie św. znajduje się przeszło czterysta miejsc, wysławiających wprost miłosierdzie Boże, a znacznie 15

16 więcej ubocznie, w Księdze zaś Psalmów sto trzydzieści razy wielbi Psalmista tę doskonałość Boga, poświęcając jeden z nich (135) wyłącznie temu przymiotowi. Psalmista mówiąc o Bogu nie zadowala się wyrazem miłosierny, lecz podaje cały szereg synonimów, jak gdyby chcąc wzmocnić nasze przekonanie o tej doskonałości: A Tyś, Panie, Bóg litościwy i miłościwy, cierpliwy i wielce miłosierny, i prawdziwy! (Ps. 85, 15). Litościwy i miłościwy Pan: długo czekający i wielce miłosierny (Ps. 102, 8) itp. Jeszcze w wyższym stopniu wysławia miłosierdzie Boże Najświętsza Maryja Panna w pieśni Magnificat, podkreślając powszechność miłosierdzia Bożego, jego ciągłość, nieskończoność i wieczność: A miłosierdzie Jego z pokolenia w pokolenie nad tymi, którzy się Go boją (Łk. 1, 50). Wybrana Córka Ojca Przedwiecznego, która doznała największego miłosierdzia, widzi je w duchu na wyżynach chwały Serafinów i Cherubinów jak również w otchłaniach czyśćcowych; natchnionym słowem proroczym głosi je wszystkim, a szczególnie tym, którzy lękają się Boga bojaźnią synowską. Widzi Ona największe miłosierdzie we Wcieleniu i Odkupieniu, w którym sama bierze czynny udział, stając się Matką miłosierdzia: Przygarnął w opiekę Izraela, sługę swego, pomny na miłosierdzie swoje (Łk. 1, 54). Wreszcie w tajemnicy, gdzie Słowo ciałem się stało, urzeczywistniła się obietnica miłosierdzia. Jezus Chrystus rozproszył nieufność ludzi grzesznych do Boga, nazywając Go Ojcem miłosierdzia: Ojciec wasz miłosierny jest (Łk. 6, 36); usunął z dusz bojaźń niewolniczą przed Bogiem sprawiedliwym, otwierając swe Boskie Serce, aby w jego niezgłębionym oceanie miłości i miłosierdzia dać skuteczny środek na wszystkie nieprawości i grzechy ludzkie. W licznych przypowieściach Zbawiciel podkreślał to nieograniczone miłosierdzie Boże, którym również hojnie szafował w uczynkach pocieszając strapionych, uzdrawiając chorych i wskrzeszając umarłych, a przede wszystkim przebaczając winnym grzechy (Magdalenie, Dyzmasowi, Piotrowi itp.). Wreszcie Zbawiciel złożył Bogu godne zadośćuczynienie za nieskończoną obrazę Bożego majestatu, popełnioną przez ludzkość, umierając na krzyżu i w ten sposób przywracając ludziom utracone synostwo Boże oraz prawo do nieba. Działanie Pana Jezusa w czasie Jego pobytu na ziemi było tylko początkiem miłosierdzia, które kontynuuje się w Kościele i rozlewa się już nie na rzesze galilejskie, ale na całą ludzkość. Tam Syn Boży złączył się z naturą ludzką w łonie Przeczystej Dziewicy, a teraz łączy się ze wszystkimi narodami w łonie Kościoła, w którym działa Duch Św., rządząc nim i uświęcając jego członków przez sakramenty święte, sakramentalia, charyzmaty i każdy czyn zasługujący na wieczną nagrodę. A więc nie tylko dzieło stworzenia i odkupienia było dziełem miłosierdzia Bożego, lecz jest nim i dzieło uświęcenia, które kontynuuje się i kontynuować będzie aż do skończenia świata. 11 B. Merkelbach O.P., Summa Theologiae Moralis I, nr 921; ST., II II, q. 30, a Acta Apostolicae Sedis, 1956, pag

17 Pomnij, Panie, na swoje miłosierdzie, i pod nieustanną opieką prowadź do świętości Twoje sługi, dla których Syn Twój, Chrystus, przelewając swoją Krew, ustanowił misterium wielkanocne. (Modlitwa liturgiczna z Wielkiego Piątku) 17

18 II. Idea Miłosierdzia Bożego ułatwia poznanie i ukochanie Boga A to jest życie wieczne, aby poznali Ciebie, jedynego Boga prawdziwego i tego, któregoś posłał, Jezusa Chrystusa (J. 17, 3). Poznanie tedy Boga jest życiem wiecznym czyli nadprzyrodzonym, jest koniecznym warunkiem miłości Boga, koniecznym warunkiem Jego chwały, a przez to samo i naszej szczęśliwości. Nie można bowiem kochać tego, kogo się nie zna, a tym bardziej nie można czerpać własnego szczęścia z takiej miłości. Ale jak poznać Boga, gdy Boga nikt nigdy nie widział (J. 1, 18)? 1. Przyrodzone poznanie Boga Poznanie Boga może być przyrodzone i nadprzyrodzone. Rozumem poznajemy Pana Boga w sposób przyrodzony przez poznawanie dzieł Bożych. Sobór Watykański I utrzymuje, że Bóg, początek i koniec wszechrzeczy, na pewno może być poznany naturalnym światłem rozumu, przy pomocy rzeczy stworzonych; niewidzialne bowiem rzeczy Boże stały się zrozumiałe dla stworzeń tego świata za pomocą rzeczy stworzonych 13. Ponieważ stworzenia wprost i bezpośrednio nie ujawniają nam Boga, przeto poznanie Go przyrodzone możliwe jest przez rozumowe dowodzenie. Dowody opierające się na faktach naturalnych czerpiemy, albo ze zjawisk świata nas otaczającego są to dowody kosmologiczne, albo z objawów duszy ludzkiej dowody psychologiczne. Jedne i drugie wydają się bardziej przekonywujące w świetle idei nieskończonego miłosierdzia Bożego. Daje ona bowiem rozumowi światło, a woli skuteczniejszą pobudkę do poszukiwania. Rozum poznaje Boga jako najwyższą Prawdę, a woli wskazuje Go jako najwyższe i najdoskonalsze Dobro, które z natury skłania się ku wylaniu, jak płyn z pełnego naczynia. Ta skłonność do udzielania się znajduje swoje dostateczne spełnienie w wewnętrznej działalności Boga przez to, że Bóg Ojciec poznaniem siebie rodzi Syna, a Syn z Ojcem przez wzajemną ku sobie miłość wydają Ducha Świętego. To wzajemne, odwieczne udzielanie się Osób Boskich jak powiedziałem najzupełniej uszczęśliwia Boga i wystarcza do wylewania się Jego dobrotliwości bez żadnej konieczności udzielania się stworzeniom. Wprawdzie tę wewnętrzną działalność Boga poznajemy tylko przez Objawienie, ale gdyśmy je otrzymali, rozumowo stwierdzamy, że skoro Bóg udziela się stworzeniom przez wyprowadzenie ich z największej nędzy nicości, i przez usunięcie największego braku braku istnienia przed aktem 18

19 stworzenia, czyni to zupełnie dobrowolnie, bez żadnej konieczności, jedynie z miłosierdzia swego. Ten motyw stworzenia świata lepiej wyjaśnia akt stwórczy i pobudza człowieka do naturalnej miłości Boga, który nie tylko stworzył świat, ale powodowany swym miłosierdziem nadal utrzymuje go w istnieniu oraz kieruje każde stworzenie do właściwego mu celu. Historia rodzaju ludzkiego, pojedynczych narodów i ludzi doskonale wskazuje, jak miłosierdzie Boże uprzedza ich swymi darami, jak czuwa nad losem każdego i skierowuje do celu. Nawet nieszczęście nas dotykające obraca Bóg na naszą korzyść, ponieważ przez nie umożliwia nam odwrócenie się od zła ku dobru i odpokutowanie już tutaj za grzechy oraz uzyskanie zasług i osiągnięcie zbawienia. 13 Denzinger, Nadprzyrodzone poznanie Boga Jeszcze w wyższym stopniu idea miłosierdzia Bożego ułatwia nam poznanie Boga w sposób nadprzyrodzony przez wiarę. Ona przypomina nam, że wszystkich ludzi Bóg przeznacza do uczestnictwa w swoim Boskim życiu, że w tym celu udzielił darów nadprzyrodzonych naszym prarodzicom, a po ich upadku obrał niesłychany, przedziwny i niepojęty dla Aniołów i ludzi sposób, by ludzkość ratować. Oto Syn Boży, przez którego wszystko się stało, co się stało (J. 1, 3), postanowił przyjąć naturę ludzką, by w niej i przez nią ratować cały rodzaj ludzki od wiecznej zguby. Mógł to uczynić przez samo tylko Wcielenie, tymczasem obrał drogę nadzwyczajnych cierpień fizycznych i moralnych, a wreszcie umarł haniebną śmiercią krzyżową, jak największy zbrodniarz. W Osobie Jezusa Chrystusa objawia się ludziom sam Bóg: ujawniają się w Nim wszystkie doskonałości Boże, a przede wszystkim nieskończone miłosierdzie Boże: Filipie, kto widzi Mnie, widzi Ojca. Jakże więc możesz mówić: Pokaż nam Ojca? Nie wierzycie, że Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie? Słowa, które do was mówię, nie od siebie samego mówię, ale Ojciec, który przebywa we Mnie, On działa. Nie wierzycie, że Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie. Choćby dla samych uczynków wierzcie (J. 14, 9 11). Tak więc Chrystus Pan w nauce i swoim całym życiu, a szczególnie w męce, śmierci, zmartwychwstaniu i wniebowstąpieniu daje nam poglądową lekcję o Bogu i Jego doskonałościach, a przede wszystkim o nieskończonym miłosierdziu Bożym. Dlatego i uroczystość Najmiłosierniejszego Zbawiciela byłaby najlepszym uwielbieniem Boga w Jego miłosierdziu. Fakt Objawienia możemy poznać na pewno, albowiem Bóg w Objawieniu zwykle daje swój podpis i pieczęć uwierzytelniającą. Tym podpisem są cuda, a 19

20 pieczęcią uwierzytelniającą są proroctwa. Chociaż w słowach i czynach Chrystusa przebija się mądrość i potęga nadludzka, to jednak powołuje się On głównie na swe cuda, z których największym było zmartwychwstanie. To jest podpis i pieczęć uwierzytelniająca, że Chrystus Pan miał posłannictwo od Boga: Dzieła, które wypełniam, świadczą o Mnie, że Ojciec Mnie posłał (J. 5, 36). A ponieważ Zbawiciel nauczał głównie o miłosierdziu i czynił miłosierdzie, dlatego pod wpływem tej idei najlepiej poznajemy Boga w sposób nadprzyrodzony przez wiarę. Wiara może być aktem i cnotą. Aktem wiary jest faktyczne uznanie za prawdę tego, co Bóg objawił. Bóg nie może się mylić ani innych w błąd wprowadzać. Stąd wszystko, czego Chrystus nauczał, jest prawdą. Niektóre prawdy są dla rozumu niedostępnymi tajemnicami, albo nasuwają trudności ze strony rozumu. Rozum sam na taką prawdę nie może się zgodzić, gdyż zgadza się zwykle na prawdę dla niego oczywistą, potrzeba tu zatem wpływu woli, aby rozum uznał też za prawdę to, czego nie pojmuje. Ale i wola sama tego wpływu wywrzeć nie może bez łaski. Stąd już w samym akcie wiary potrzebna jest łaska miłosierdzia Bożego, wywierająca swój wpływ na rozum przez oświecenie w danej prawdzie oraz na wolę, aby silnie zapragnęła uwierzyć i pobudziła rozum do uległości. Wierzyć jest aktem rozumu, uznającego prawdę Bożą na rozkaz woli poruszonej przez Boga łaską 14. W samym tedy akcie wiary widzimy miłosierdzie Boże. Jako cnota wiara towarzyszy nieodłącznie łasce uświęcającej i tak jest konieczna do zbawienia, jak i łaska. Wlewa ją Bóg do duszy przy chrzcie św. i dlatego nazywa się cnotą wlaną. Traci ją człowiek tylko przez grzechy przeciwne wierze (apostazja, niedowiarstwo). Inne grzechy śmiertelne nie usuwają całkowicie cnoty wiary, a tylko czynią ją bezkształtowną z braku miłości Bożej. Stąd wynika, że i w cnocie wiary występuje przede wszystkim nieskończone miłosierdzie Boże. Bóg więc jest głównym sprawcą wiary jako aktu i jako cnoty. Łaska nieskończonego miłosierdzia Bożego powołuje nas do wiary, rozwija ją i podtrzymuje nawet u grzesznika. My zaś z naszej strony winniśmy czynnie współdziałać przez pokorne przyzwolenie rozumu i poddanie się autorytetowi Bożemu. Mógł Bóg stworzyć człowieka mędrcem, który by bez objawienia wyrozumował wszystkie prawdy, ale wówczas nie byłoby wielkości człowieka, nie byłoby prawdziwej wolności, a co za tym idzie, nie byłoby możliwości doskonalenia się i zasługi: Kto nie uwierzy, będzie potępiony (Mk 16, 16). Dlaczego Chrystus zobowiązał nas do wierzenia? Aby dać nam możność cnoty i zasługi oraz byśmy mogli lepiej miłować Pana Boga. 14 Denzinger,

21 3. Miłość Boga Nasza miłość Boga jest jednym z głównych motywów pobudzających Go do świadczenia nam miłosierdzia. Jeżeli nadzieja świeci u podstaw miłosierdzia Bożego, to miłość opromienia jego szczyty; czyli jeżeli Bóg ze względu na naszą ufność w Jego miłosierdzie świadczy już nam łaski, to nasza miłość Boga sprowadza do duszy przeobfitą ilość nowych łask Jego miłosierdzia. Miłość to prawdziwy ogień niebieski, co kształtuje każdą cnotę i nadaje jej wartość zasługującą na żywot wieczny. Dlatego przykazanie miłości jest największym przykazaniem Bożym, streszczającym w sobie wszystkie inne. Dla miłowania Boga stworzeni jesteśmy; jedynie dla tej miłości Bóg obdarzył nas rozumem i wolą. Miłość Boża to punkt wyjścia, środek i cel nasz ostateczny. Co ojcu po dzieciach bez serca? Co Bogu po stworzeniach rozumnych, które by nie płaciły Mu słodkiej daniny miłości? Miłość to istota i streszczenie całej naszej doskonałości, to królowa cnót wszystkich: Kochaj Boga i czyń co chcesz, głosi św. Augustyn. Przedmiotem miłości jest dobro, w którym mamy upodobanie. Przedmiotem naszej miłości boskiej jest Bóg jako dobro najwyższe, czyli nieskończona doskonałość Jego natury, obejmująca wszystkie inne Jego doskonałości w stopniu najwyższym. Bóg jako dobro może być miłowany jako nasze dobro, ze względu na dary i łaski, jakie otrzymujemy z Jego miłosierdzia; ale również jako dobro samo w sobie, godne najwyższego upodobania i miłości, bez względu na nas. W pierwszym wypadku nasza miłość Boga będzie pragnieniem Boga pożądanego ze względu na nas samych (ten rodzaj miłości, która szuka siebie w umiłowanym, nazywa się miłością pożądania ), a w drugim wypadku nasza miłość Boga będzie polegać na życzliwości pragnącej jak największej chwały Bożej i umiłowania Go przez wszystkie stworzenia (ta miłość, która szuka dobra umiłowanego, zwie się miłością życzliwości ). W tym ostatnim wypadku miłujemy Boga nie dlatego, że nam świadczy miłosierdzie, ale dlatego, że jest sam w sobie najwyższą Prawdą, Dobrem i Pięknem. Taka miłość jest miłością doskonałą, podczas gdy miłość Boga, jako dobra naszego, jest miłością niedoskonałą i stanowi podstawę teologicznej cnoty nadziei. Jednakże do miłości doskonałej prowadzi zwykle miłość niedoskonała, czyli miłość pożądania, powstająca w nas z rozważania i poznania dobrodziejstw nieskończonego miłosierdzia Bożego. Co należy rozumieć przez dobro Boże, które miłujemy dla Niego samego? Niektórzy teologowie sądzą, że dobro Boże naturalne to natura Boża ze wszystkimi jej przymiotami. Stąd wynikałoby, że do miłości doskonałej potrzeba poznania natury Bożej i wszystkich jej przymiotów. Powszechniejsze jednak jest zdanie, że naturalnym dobrem Bożym jest każdy przymiot Boży 21

22 poznawany osobno i, że wskutek tego, każdy przymiot z osobna może być przedmiotem miłości doskonałej. Spośród licznych przymiotów Boga, najłatwiej poznać miłosierdzie Boże, które zresztą najpierw Bóg objawił ludziom. Dlatego też poznanie miłosierdzia Bożego, a przede wszystkim uwielbienie Boga w tej Jego doskonałości, jest najskuteczniejszym środkiem obudzenia u ludzi Bożej miłości. Miłosierdzie bowiem obiektywnie zawiera w sobie naturę Bożą i wszystkie jej doskonałości. Stąd miłując wprost miłosierdzie Boże samo w sobie, miłujemy ubocznie całą naturę Bożą wraz ze wszystkimi jej przymiotami. A ponieważ ze wszystkich przymiotów Bożych najwięcej doświadczamy na tej ziemi miłosierdzia Bożego, toteż przez kult tegoż miłosierdzia najłatwiej budzimy w sobie miłość dla tego przymiotu Bożego, bez względu na jego przejawy w stosunku do nas: miłość z początku niedoskonałą, potem jednak wciąż się doskonalącą. Różne doskonałości Boże budzą w nas różne cnoty. I tak dobrotliwość Boża budzi w nas uwielbienie i zachwyt, sprawiedliwość bojaźń Bożą, mądrość przedwieczna wywołuje w duszy podziw i zdumienie, opatrzność pewność i bezpieczeństwo, szczodrobliwość obudza wdzięczność, a miłosierdzie Boże, przedstawiające nam Boga jako najlitościwszego Ojca budzi w nas naprzód ufność (spodziewanie się pomocy Bożej) podstawę miłości pożądania, a następnie doskonałą miłość życzliwości. A jeśli do tego dojdzie jeszcze zgłębienie dzieł miłosierdzia Bożego, wówczas już nie wiem, co bardziej Boskiego może powstać w duszy, by ją udoskonalić. Miłość Boża jest wynikiem współdziałania Boga i człowieka. Bóg wlewa łaskę miłości przy chrzcie świętym, a wkładem z naszej strony winna być współpraca z tą łaską. By łaska wzrastała, trzeba obudzać w sobie akty miłości Boga, w duchu tej miłości znosić cierpienia i przeciwności, a przede wszystkim unikać grzechu i prosić Ducha Świętego o dar miłości, czyli mądrość prawdziwą. Ona bowiem jest wyrazem miłości Ojca ku Synowi i Syna ku Ojcu i nazywa się istotną Miłością. Przede wszystkim zaś miłość powstaje pod wpływem rozważania dzieł nieskończonego miłosierdzia Bożego i wielbienia Boga w tej Jego największej doskonałości odnośnej. 4. Miłość bliźniego Z miłości ku Bogu wypływa prawdziwa miłość ku bliźnim, która ujawnia się w uczynkach miłosiernych względem ich ciała i duszy. Każdy, kto nienawidzi brata swego, zabójcą jest. Kto nie miłuje brata swego, nie jest z Boga, albowiem ta jest nowina, którąście słyszeli od początku, abyście się wzajemnie miłowali (I J. 3, 15 i 10 11). Otóż prawdziwa miłość bliźniego, 22

23 głównie pod wpływem idei miłosierdzia Bożego, staje się zasługującą na żywot wieczny. Winna ona bowiem ujawnić się w uczynkach. Zbawiciel zaś powiedział: Bądźcie miłosierni, jako i Ojciec wasz miłosierny jest (Łk. 6, 36), czyli naśladujcie miłosierdzie Boże, czyniąc dobrze bliźnim. Nic tak bardzo nie zbliża ludzi do Boga, jak miłosierdzie dla bliźnich; czyni ono nas synami Bożymi i żywymi obrazami dobroci Chrystusa, który ustawicznie świadczył miłosierdzie ludziom i zapowiedział karę na sądzie ostatecznym za brak tego miłosierdzia: Idźcie precz ode Mnie, przeklęci, w ogień wieczny czegokolwiek nie uczyniliście jednemu z tych najmniejszych, Mnie nie uczyniliście (Mt. 25, 41, 45). Tylko naśladowanie miłosierdzia Bożego czyni nasze miłosierne uczynki zasługującymi na żywot wieczny. Bez tego warunku praca charytatywna chrześcijan nie różni się niczym od działalności czysto świeckich organizacji filantropijnych, pozbawionych nadprzyrodzonych pobudek. Tymczasem dziś ogół ludzi nie zna miłosierdzia Bożego i dlatego nie naśladuje go w uczynkach. Nawet u wielu wiernych istnieje jakaś skłonność do ujemnego zapatrywania się na dobrego Boga i mimo ogólnego, mglistego pojęcia o miłosierdziu Bożym, niektórzy wprost przeciw Bogu się oszańcowują, jak gdyby podejrzewali w Nim brak miłosierdzia i chcieli się przed Nim ukryć. Nic więc dziwnego, że u takich nie ma mowy o nadprzyrodzonej miłości bliźniego, ujawniającej się w uczynkach miłosiernych. Jeśliby kto powiedział, że miłuje Boga, a nienawidziłby brata swego, kłamcą jest. Kto bowiem nie miłuje brata swego, którego widzi, Boga, którego nie widzi, jakże miłować może? Takie zaś mamy przykazanie od Boga, aby ten, kto miłuje Boga, miłował też i brata swego (I J. 4, 20 21). Podobnie, kto by twierdził, że jest miłosierny, a nie zdobyłby się na uczynki miłosierne względem duszy i ciała bliźniego, mając ku temu okazję i możliwość, byłby kłamcą. Toteż św. Jan Chrzciciel, przygotowując dusze na przyjęcie Królestwa Bożego, w swoich kazaniach na pierwszym miejscu stawia uczynki miłosierne: Kto ma dwie suknie, niechaj da temu, który nie ma, a kto ma pokarm, niech podobnie uczyni (Łk. 3, 11). Biorąc rzecz praktycznie, niemożliwą jest rzeczą zdobyć się na prawdziwą miłość nieprzyjaciół bez poznania i naśladowania miłosierdzia Bożego. Dlatego Zbawiciel nakazując miłość nieprzyjaciół zaleca wzorować się na Bogu: Miłujcie nieprzyjacioły wasze, dobrze czyńcie tym, którzy was nienawidzą. Błogosławcie tym, którzy wam złorzeczą, a módlcie się za tych, którzy was spotwarzają a zapłata wasza będzie wielka i będziecie synami Najwyższego, albowiem On łaskawy jest dla niewdzięcznych i złych (Łk i 35). 23

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

NA GÓRZE PRZEMIENIENIA

NA GÓRZE PRZEMIENIENIA KS. JERZY LECH KONTKOWSKI SJ NA GÓRZE PRZEMIENIENIA Modlitewnik dla dorosłych Wydawnictwo WAM KSIĘGA MODLITW ZNAK KRZYŻA W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen. MODLITWA PAŃSKA Ojcze nasz, któryś jest

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA SPIS TREŚ CI Wprowadzenie... 5 Przedmowa Rufina... 45 KSIĘGA PIERWSZA Przedmowa... 51 ROZDZIAŁ I. O Bogu... 58 (1 3. Bóg Istota niecielesna. 4 7. Bóg jest duchem. 8 9. Bóg jest niepodzielny.) Fragmenty

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

M O D L IT W Y I PIEŚNI M ARYJN E

M O D L IT W Y I PIEŚNI M ARYJN E M O D L IT W Y I PIEŚNI M ARYJN E M O D L I T W Y ANIOŁ PAŃSKI Anioł Pański zwiastował Pannie Maryi i poczęła z Ducha świętego. Zdrowaś Maryjo Oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa

Bardziej szczegółowo

UROCZYSTE BŁOGOSŁAWIEŃSTWA

UROCZYSTE BŁOGOSŁAWIEŃSTWA UROCZYSTE BŁOGOSŁAWIEŃSTWA Kapłan może udzielić uroczystego błogosławieństwa na zakończenie Mszy, liturgii słowa, godziny kanonicznej albo na zakończenie obrzędów sakramentów. Diakon, albo, jeżeli go nie

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘD PRZYJĘCIA DZIECKA Rodzice: Rodzice: Rodzice: Chrzestni: Drodzy rodzice, jakie imię wybraliście dla swojego dziecka?... O co prosicie Kościół Boży dla? O chrzest. Drodzy

Bardziej szczegółowo

Nowenna do św. Charbela

Nowenna do św. Charbela Nowenna do św. Charbela Modlitwa do odmawiania każdego dnia O dobry, miłosierny i najukochańszy Boże, z głębi serca, z pokorą wobec Ciebie pragnę moją modlitwą wyrazić wdzięczność za wszystko co otrzymałem

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

Wielkość tego święta mierzy się miarą niezwykłych obietnic, jakie Pan Jezus z tym świętem związał.

Wielkość tego święta mierzy się miarą niezwykłych obietnic, jakie Pan Jezus z tym świętem związał. Święto Miłosierdzia Bożego, ma najwyższą rangę wśród wszystkich postaci nabożeństwa do Miłosierdzia Bożego, które zostały objawione s. Faustynie. Po raz pierwszy o ustanowieniu tego święta mówił Pan Jezus

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego Jezus do Ludzkości Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego źródło: www.thewarningsecondcoming.com tłumaczenie: www.armiajezusachrystusa.pl Modlitwa Litanii 1 Ochrona

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Słowo wstępne... 3 Przedmowa do pierwszego i ósmego wydania... 9 Słowo do czytelnika... 13

Słowo wstępne... 3 Przedmowa do pierwszego i ósmego wydania... 9 Słowo do czytelnika... 13 SPIS TREŚCI Słowo wstępne... 3 Przedmowa do pierwszego i ósmego wydania... 9 Słowo do czytelnika... 13 ROZDZIAŁ I O DOSKONAŁOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIEJ 1. Co jest celem życia?... 7 2. Czym jest życie chrześcijańskie,

Bardziej szczegółowo

KERYGMAT. Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia

KERYGMAT. Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia KERYGMAT Opowieść o Bogu, który pragnie naszego zbawienia 1. BOŻA MIŁOŚĆ Ukochałem cię odwieczną miłością Bóg kocha cię osobiście. Bóg kocha właśnie ciebie, ponieważ jest TWOIM Ojcem. Iz 43, 1 Ja i Ty

Bardziej szczegółowo

O PANU BOGU O ANIOŁACH

O PANU BOGU O ANIOŁACH O PANU BOGU 1. Kto to jest Pan Bóg? Pan Bóg jest to Duch nieskończenie doskonały, Stworzyciel nieba i ziemi. 2. Ile jest Osób Boskich? Są trzy osoby Boskie: Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty. 3. Jak nazywamy

Bardziej szczegółowo

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty?

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? - *** - Jak odmawiać Koronkę lub Różaniec? Pytanie to może wyda Wam się banalne, ale czy takie jest w rzeczywistości. Wielu ludzi bardzo

Bardziej szczegółowo

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska RE Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A KLASY III D i III B KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska Duchu Święty przyjdź ZESŁANIE DUCHA ŚWIĘTEGO DOMINIKA CIBOROWSKA KL III D MODLITWA Przyjdź

Bardziej szczegółowo

Ewangelia Jana 3:16-19

Ewangelia Jana 3:16-19 1. POTRZEBA ŁASKI "(16) Bóg bowiem tak bardzo ukochał świat, że dał swego Jedynego Syna, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. (17) Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby

Bardziej szczegółowo

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A.D. 2015 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 6,1-14

Lectio Divina Rz 6,1-14 Lectio Divina Rz 6,1-14 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA Usprawiedliwienie wg KK 1992 : Usprawiedliwienie zostało nam wysłużone przez Mękę Chrystusa, który ofiarował się na krzyżu jako żywa, święta i miła Bogu ofiara i którego krew

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ PROGRAM NAUCZANIA POZNAJĘ BOGA I W NIEGO WIERZĘ PODRĘCZNIK JESTEM CHRZEŚCIJANINEM ROZDZIAŁ 1. Żyję w przyjaźni z Jezusem rozumie sens

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ DRUGI Skrucha i przyjęcie przebaczenia Pana Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 18,

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA (CZĘŚĆ I) 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem.

PRZYGOTOWANIE DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA (CZĘŚĆ I) 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem. 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem. 2. Jaką religią jest religia katolicka? Religia katolicka jest religią objawioną przez Boga O OBJAWIENIU BOŻYM 3. W czym zawiera

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI

Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI 1 Przedmiotowe zasady oceniania - Religia klasa IV-VI Szkoła Podstawowa nr 1 w Nowy Tomyślu Ocenianie poszczególnych form aktywności. Ocenie podlegają: a. prace klasowe (sprawdziany), b. kartkówki, c.

Bardziej szczegółowo

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca:

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca: 1. Na krzyżyku, na stojąco odmawiamy Wierzę w Boga. 2. Odmawiamy Ojcze nasz. 3. Teraz mamy trzy paciorki na każdym z nich odmawiamy Zdrowaś Maryjo Pierwsza modlitwa to jest modlitwa za pogłębienie wiary,

Bardziej szczegółowo

Miłosierdzie Miłosierdzie

Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie SP Klasa IV, Temat 57 SP SP Klasa IV, IV, Temat 57 57 SP Klasa IV, Temat 57 Koronka do Miłosierdzia Bożego Na początku odmawia się: Ojcze nasz..., Zdrowaś Maryjo..., Wierzę

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 29

Gimnazjum kl. I, Temat 29 Rok liturgiczny Okres zwykły Wielki Post Okres Bożego Narodzenia Triduum Paschalne Okres wielkanocny Adwent Okres zwykły Dopasuj nabożeństwo do okresu liturgicznego. Dopisz kolor szat liturgicznych obowiązujący

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -31-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Z RELIGII Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1 Klasa I Ocena Wymagania programowe Uczeń: - potrafi opowiedzieć o patronie kościoła parafialnego

Bardziej szczegółowo

NABOŻEŃSTWO WSTAWIENNICZE do Świętego Stanisława Kazimierczyka

NABOŻEŃSTWO WSTAWIENNICZE do Świętego Stanisława Kazimierczyka NABOŻEŃSTWO WSTAWIENNICZE do Świętego Stanisława Kazimierczyka Po błogosławieństwie kończącym Mszę św. celebrans i inni kapłani udają się przed relikwiarz świętego Stanisława Kazimierczyka. Wszyscy klękają.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy piątej szkoły podstawowej I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Koronka ku czci Trójcy Przenajświętszej

Koronka ku czci Trójcy Przenajświętszej Koronka ku czci Trójcy Przenajświętszej Parafia Trójcy Świętej w Koszęcinie [ wersja dla wiernych ] K: Boże, wejrzyj ku wspomożeniu memu. W: Panie, pośpiesz ku ratunkowi memu. * Chwała Ojcu i Synowi, i

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 8,18-30

Lectio Divina Rz 8,18-30 Lectio Divina Rz 8,18-30 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy

Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy Dusze czyśćowe potrzebują naszej modlitwy 128. Panie mój p r z y c h o d z ę d z i ś, G C serce me skruszone przyjm. G C Skłaniam się przed świętym tronem Twym. e a D D7 Wznoszę ręce moje wzwyż, G C miłość

Bardziej szczegółowo

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego

Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Propozycje śpiewów na Rekolekcje Oazowe stopnia podstawowego Wersja robocza 1999 Diakonia Muzyczna Ruchu Światło Życie Archidiecezji Warszawskiej i Diecezji Warszawsko Praskiej Objaśnienia: Pd: Piosenka

Bardziej szczegółowo

NIESZPORY WEJŚCIE (INGRES) PSALM CZYTANIE SŁOWA BOŻEGO CISZA ODPOWIEDŹ - RESPONSORIUM WYKŁAD SŁOWA BOŻEGO PIEŚŃ POCHWALNA

NIESZPORY WEJŚCIE (INGRES) PSALM CZYTANIE SŁOWA BOŻEGO CISZA ODPOWIEDŹ - RESPONSORIUM WYKŁAD SŁOWA BOŻEGO PIEŚŃ POCHWALNA WEJŚCIE (INGRES) NIESZPORY L: Panie, zostań z nami; Zb: Gdyż ma się ku wieczorowi i dzień się juz nachylił. L: Boże, pamiętaj o mnie według łaski Swojej. Zb: Panie, wysłuchaj mnie w sprawiedliwości Swojej.

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi. ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa tel. 18 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.pl okładka.indd 1 2015-03-03 08:10:05 Alicja Maksymiuk ŚWIĘTY JÓZEFIE,

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiot: religia Klasa: druga szkoły podstawowej Tygodniowa liczba godzin: 2 Przyjęto liczbę tygodni nauki: 32 Środki dydaktyczne:

Bardziej szczegółowo

Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć.

Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć. o. Walerian Porankiewicz Istotą naszego powołania jest tak całkowite oddanie się Bogu, byśmy byli jego ślepym narzędziem do wszystkiego, do czego tylko Bóg nas zechce użyć. To całkowite oddanie się Bogu

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY II i III WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY II I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa Pańska; Pozdrowienie

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Adwent 2015 r.... 3 Spotkania na niedziele Adwentu: I Niedziela Adwentu [C]... 4 LITURGIA DOMOWA II Niedziela Adwentu [C]... 6 III Niedziela Adwentu [C]...

Bardziej szczegółowo

PYTANIA I ODPOWIEDZI DO BIERZMOWANIA 2012

PYTANIA I ODPOWIEDZI DO BIERZMOWANIA 2012 1. Ustanowienie sakramentu bierzmowania. Sakrament bierzmowania został ustanowiony przez Pana Jezusa wtedy, gdy posłał w dniu pięćdziesiątnicy ducha Świętego na apostołów i tych, którzy byli zgromadzeni

Bardziej szczegółowo

Duch dziecięctwa i droga dziecięctwa

Duch dziecięctwa i droga dziecięctwa ks.porankiewicz ks.woźny Duch dziecięctwa i droga dziecięctwa Zaprawdę powiadam wam: Jeśli się nie odmienicie i nie staniecie jak dzieci, nie wejdziecie do królestwa niebieskiego. Dlaczego mamy być jak

Bardziej szczegółowo

MIŁOSIERDZIE BOGA W DZIEŁACH JEGO

MIŁOSIERDZIE BOGA W DZIEŁACH JEGO KS. DR PROF. MICHAŁ SOPOĆKO MIŁOSIERDZIE BOGA W DZIEŁACH JEGO TOM I NAKŁADEM KATOLICKIEGO OŚRODKA WYDAWNICZEGO VERITAS W LONDYNIE NIHIL OBSTAT Londini, 12. Decembris a. 1958 IMPRIMATUR Londini, 12. Decembris

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ CZWARTY Lepsze poznanie Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 4, 1-13 Diabeł kusi Jezusa,

Bardziej szczegółowo

RELIGIA OGÓLNE WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLAS I-VI

RELIGIA OGÓLNE WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLAS I-VI RELIGIA OGÓLNE WYMAGANIA PROGRAMOWE DLA KLAS I-VI 1. Interpretacja życia w świetle wiary - uczeń pogłębia świadomość dziecięctwa Bożego rozpoczętego na chrzcie świętym i odnajduje ślady Boga w otaczającym

Bardziej szczegółowo

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej Kryteria w zakresie oceny niedostatecznej Uczeń : - nie spełnia wymagań koniecznych na ocenę dopuszczającą, - odmawia

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

TEZY DO EGZAMINU 2016 R. umacnia do świadczenia o wierze chrześcijańskiej słowem i czynem;

TEZY DO EGZAMINU 2016 R. umacnia do świadczenia o wierze chrześcijańskiej słowem i czynem; 1. Ustanowienie sakramentu bierzmowania. TEZY DO EGZAMINU 2016 R. Sakrament bierzmowania został ustanowiony przez Pana Jezusa wtedy, gdy posłał w dniu pięćdziesiątnicy Ducha Świętego na Apostołów i tych,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Bierzmowani - ZMIANY! W środę 7 kwietnia w naszej parafii w Jeleńcu o godz. 15.00 Ks. Bp. Zbigniew Kiernikowski udzieli sakramentu bierzmowania.

Bierzmowani - ZMIANY! W środę 7 kwietnia w naszej parafii w Jeleńcu o godz. 15.00 Ks. Bp. Zbigniew Kiernikowski udzieli sakramentu bierzmowania. Bierzmowani - ZMIANY! W środę 7 kwietnia w naszej parafii w Jeleńcu o godz. 15.00 Ks. Bp. Zbigniew Kiernikowski udzieli sakramentu bierzmowania. Wszyscy, którzy zdadzą egzamin gromadzą się w Niedzielę

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada religijne wykraczające poza program nauczania i potrafi je zaprezentować, jest bardzo aktywny na lekcji, chętnie włącza się

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 Celujący: ze zrozumieniem wykonuje znak krzyża św. samodzielnie odtworzy z pamięci modlitwę Aniele Boży, Zdrowaś

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Dobro, prawda kontra oszustwo Brak miłości owocuje pustką Takie są czasy, że zło się wciąż ciska Metoda zarybista to powiedzieć grzechom:

Dobro, prawda kontra oszustwo Brak miłości owocuje pustką Takie są czasy, że zło się wciąż ciska Metoda zarybista to powiedzieć grzechom: Zapoznajcie się z fragmentem piosenki ks. Jakuba Bartczaka pt. Lekarstwo na zło i odpowiedzcie na pytania: Co jest konsekwencją braku miłości? Co jest lekarstwem na zło? Przez co Duch Święty dodaje siły

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Bożego Narodzenia 2015/16... 3 Spotkania na uroczystości i niedziele Okresu Bożego Narodzenia 2015/16: LITURGIA DOMOWA Uroczystość Bożego Narodzenia

Bardziej szczegółowo

Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II

Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Kościół

Bardziej szczegółowo

NOWENNA DO ŚWIĘTEGO JANA BOSCO

NOWENNA DO ŚWIĘTEGO JANA BOSCO NOWENNA DO ŚWIĘTEGO JANA BOSCO 1 1. Pieśń na wejście 2. Pozdrowienie kapłana Dzień 1 (22.01.) Miłość Boga Ojca, łaska naszego Pana Jezusa Chrystusa, i dar jedności w Duchu Świętym niech będą z wami wszystkimi.

Bardziej szczegółowo

Nowenna Pompejańska (cz. błagalna)

Nowenna Pompejańska (cz. błagalna) Każdą z dwóch części Nowenny Pompejańskiej odmawiamy przez 27 kolejnych dni. Najpierw część błagalną, a potem część dziękczynną. Źródło: http://pompejanska.rosemaria.pl/. 2014-04-12. Nowenna Pompejańska

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Przedmiotowy system oceniania z katechezy jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Ocenianie

Bardziej szczegółowo

Nowenna do Świętej Anny

Nowenna do Świętej Anny Nowenna do Świętej Anny Modlitwa na każdy dzień nowenny C hwalebna i święta Anno, wielka jest cześć, której doznajesz w niebie i na ziemi. Trójca Przenajświętsza miłuje cię jako matkę Najświętszej Maryi

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ DRODZY PARAFIANIE! W dniach od 9 16 marca nasza Wspólnota przeżywać będzie Misje parafialne. Tak jak przed ponad dwoma tysiącami

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -32-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo kiedyś i dziś. Rozdział 1. Bert H. Clendennen "A vessel of recovery" "Naczynie odnowy" tłum. Katarzyna Zieleźnik

Chrześcijaństwo kiedyś i dziś. Rozdział 1. Bert H. Clendennen A vessel of recovery Naczynie odnowy tłum. Katarzyna Zieleźnik Chrześcijaństwo kiedyś i dziś Rozdział 1 Bert H. Clendennen "A vessel of recovery" "Naczynie odnowy" tłum. Katarzyna Zieleźnik Malachiasz 3,6 - Ponieważ Ja, Pan nie odmieniam się, więc dlatego wy, synowie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI MODLITWY

SPIS TREŚCI MODLITWY SPIS TREŚCI MODLITWY Akty wiary, nadziei, miłości... 19 Akt pokuty... 70 Akt poświęcenia się Sercu PJ... 241 Akty uwielbienia... 169 Aniele Boży... 19 Anioł Pański... 31 Akt żalu... 20, 24 Chwała na wysokości...

Bardziej szczegółowo

1. UWIELBIENIE Ef 1,3-14 wspólnie odczytać i modlić się wersetami Święte Imię Jezus potem uwielbienie spontaniczne Chwalę Ciebie Panie

1. UWIELBIENIE Ef 1,3-14 wspólnie odczytać i modlić się wersetami Święte Imię Jezus potem uwielbienie spontaniczne Chwalę Ciebie Panie Grudzień 2015 - Ojcze Nasz, któryś jest w niebie. Święć się Imię Twoje spotkanie kręgu PLAN SPOTKANIA 1. UWIELBIENIE Ef 1,3-14 wspólnie odczytać i modlić się wersetami Święte Imię Jezus potem uwielbienie

Bardziej szczegółowo

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej W całym nauczaniu wczesnoszkolnym, a więc także w klasie drugiej traktujemy ocenę jako środek wspierania ucznia, wzmacniania pozytywnej

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ Z LUDEM OBRZĘDY WSTĘPNE

OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ Z LUDEM OBRZĘDY WSTĘPNE WEJŚCIE OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ Z LUDEM OBRZĘDY WSTĘPNE Kapłan podchodzi do ołtarza i całuje go na znak czci. Następnie może okadzić ołtarz, obchodząc go dookoła. Potem kapłan udaje się na miejsce przewodniczenia.

Bardziej szczegółowo

Myśl o mnie, a Ja będę myślał o twoich potrzebach. (Jezus)

Myśl o mnie, a Ja będę myślał o twoich potrzebach. (Jezus) Myśl o mnie, a Ja będę myślał o twoich potrzebach. (Jezus) DZIEWI PRÓB JEZUSA Nowenna z Kunegund Siwiec FLOS CARMELI POZNA 2015 NOWENNA ze Suebnic Bo Kunegund Siwiec WPROWADZENIE W trakcie II wojny światowej

Bardziej szczegółowo

ODWIEDZANIE CHORYCH MODLITWA WSTĘPNA. 46. Kapłan odmawia modlitwę niżej podaną albo inną modlitwę za chorego:

ODWIEDZANIE CHORYCH MODLITWA WSTĘPNA. 46. Kapłan odmawia modlitwę niżej podaną albo inną modlitwę za chorego: ODWIEDZANIE CHORYCH 42. Wszyscy chrześcijanie powinni uczestniczyć w troskliwej miłości Chrystusa i Jego Kościoła względem chorych. Niech troszczą się o nich według swoich możliwości, odwiedzają ich i

Bardziej szczegółowo

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają.

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. /Matka Celina Zapiski -17.VI.1883r./...dziecko drogie, chcę ci objaśnić...ogólną

Bardziej szczegółowo

CHARYZMATY Biblijne teksty RELACJA POSŁUG HIERARCHICZNYCH I CHARYZ- MATÓW

CHARYZMATY Biblijne teksty RELACJA POSŁUG HIERARCHICZNYCH I CHARYZ- MATÓW TPO 2-7 Posługi hierarchiczne i charyzmaty w Kościele 1 CHARYZMATY Biblijne teksty 1 Kor 12, 4-11 Różne są dary łaski, lecz ten sam Duch; różne też są rodzaje posługiwania, ale jeden Pan; różne są wreszcie

Bardziej szczegółowo