ROLA SYNODÓW W PRECYZOWANIU PRAWD WIARY ZAWARTYCH W SYMBOLACH WIARY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROLA SYNODÓW W PRECYZOWANIU PRAWD WIARY ZAWARTYCH W SYMBOLACH WIARY"

Transkrypt

1 KS. MARCIN SOBIECH STUDIA TEOLOGICZNE NAWRÓĆCIE SIĘ I WIERZCIE W EWANGELIĘ 32(2014) ROLA SYNODÓW W PRECYZOWANIU PRAWD WIARY ZAWARTYCH W SYMBOLACH WIARY Treść: Rozwinięcie, Zakończenie. Wstęp Podejmując temat roli synodów w precyzowaniu prawd wiary, które są zawarte w świętych formułach na początku potrzeba by było sprecyzować pojęcia Synod, Sobór oraz Symbol wiary. Termin synod pochodzi od greckiego terminu súnodoj, który oznacza zebranie, zgromadzenie, narada 1. W Kościele został on zaadoptowany do zgromadzeń biskupów dla ustalenia, rozwiązania ważnych kwestii dla wspólnot chrześcijańskich. Synody miały zasadniczo charakter prowincjalny i przewodniczył im metropolita. Dużym uznaniem cieszyły się synody organizowane przez Kościoły Apostolskie: Antiochia, Aleksandria, oczywiście Rzym, Kartagina, Efez, Tesaloniki i Korynt 2. Powodem zwołania pierwszych Synodów w 2 poł. II w. w Azji Mniejszej było podjęcie kwestii przeciwko montanistom. Następne zwoływania wychodziły często już jako inicjatywa biskupa Rzymu do rozwiązania problemu świętowania Wielkanocy 3. Ogólnie mówiąc Synody dotyczyły akceptacji różnorodności w codziennych sprawach poszczególnych Ks. Marcin Sobiech doktorant przy Katedrze Patrologii Łacińskiej w Instytucie Historii Kościoła i Patrologii na Wydziale Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II; 1 O. Jurewicz, Słownik grecko - polski, t. 2, Warszawa 2001, Zob. J. Pałucki, Ubi Petrus ibi Ecclesia: Prymat Piotrowy i synody fundamentem jedności Kościoła, Lublin 2009, Zob. M. Starowieyski, Sobory Kościoła niepodzielonego, Tarnów 1997, 11-12, J. W. O Malley, Historia papieży, Kraków 2011,

2 Ks. Marcin Sobiech wspólnot, zachowanie jedności w sprawach pierwszorzędnych dogmatycznych. Ks. prof. Jerzy Pałucki w książce o Prymacie Piotrowym Ubi Petrus ibi Ecclesia zwraca uwagę, że biskupi byli świadomi, że ostateczna decyzja powinna być podejmowana wspólnie i tylko wówczas będzie ona wiążąca dla całego Kościoła a widocznym tego znakiem jest porozumienie z Biskupem Rzymu gwarantem tej jednomyślności 4. Tę kolegialność, jak i początki synodów, powinniśmy upatrywać oczywiście w czasach apostolskich, a szczególnie w spotkaniu opisanym przez świętego Łukasza w Dziejach Apostolskich (rozdział 15), które odbyło się około roku 70 w Jerozolimie a nazywanym Soborem Jerozolimskim. Z pierwszych synodów do naszych czasów nie są nam znane żadne dokumenty. Pośrednio wiemy o poszczególnych Synodach i ich postanowieniach np. od Euzebiusza z Cezarei 5, św. Cypriana 6, św. Atanazego 7 czy św. Hieronima 8. Drugim terminem, który należałoby wyjaśnić i pokrótce podjąć jest Sobór. W języku łacińskim, greckim oraz w większości języków nowożytnych używa się jednego słowa na określenie synodu i soboru, jest to wyżej wspomniane greckie súnodoj oraz łacińskie concilium. W języku polskim używamy dwóch odrębnych słów synod i sobór. Terminologia ta zrodziła się w XVII w., ta ruska postać słowa [sobór] przyjęła się wśród zawziętej polemiki prawosławnej co do koncyliów ekumenicznych, tj. soborów w 17 wieku jak podaje Aleksander Bruckner w Słowniku etymologicznym 9. Dlatego też podejmując temat roli synodów omówię również sobory, trzymając się terminologii greckiej i łacińskiej oraz, że przy zwoływaniu synodów (soborów) w pierwszych wiekach nikt nie kierował się takimi rozróżnieniami. Ostatnią kwestią, którą trzeba podjąć jest wyjaśnienie czym jest Symbol wiary. Same słowo symbol wywodzi się od greckiego słowa 4 Zob. Pałucki, Ubi Petrus ibi Ecclesia, s Eusebius Caesariensis, Historia ecclesiastica, PG 20, , tłum. A. Caba, Kraków Cyprianus episcopus Carthaginensis, Epistula 57, 72, CPL 50, tłum. W. Szołdrski, PSP 1, , Athanasius Alexandrinus, Orationes contra Arianos III, CPG 2093, tłum. [fragm. I, 1[ ], 3-5, 6[ ], 8, 9[ ], 53-54, 55[ ], 56] M. Michalski, ALP II, Hieronymus Presbyter, De viris inlustribus, CPL 616, tłum. W. Szołdrski, PSP 6, 9-142, Epistula praefatoria in Chronicis Eusebii, atque Continuatio ab Hieronymo addita, CPL 615c. 9 Aleksander Bruckner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927,

3 Rola synodów w precyzowaniu prawd wiary zawartych w symbolach wiary súmbolon, co na język polski możemy przetłumaczyć znak, cecha, znak rozpoznawczy, dowód, gwarancja, umówiony znak, sygnał, wskazówka 10. W języku łacińskim znajdziemy podobne znaczenia. W świecie chrześcijańskim w III wieku oznaczał on znak sakramentalny chrzcielnej kąpieli, później cały chrzest 1 poł. IV w. a od 2 poł. tego samego wieku odnoszony był wyłącznie do formuły wiary 11. Śmiało więc możemy powiedzieć, że Symbol to wyznanie wiary. Rozwinięcie Żeby mówić o wpływie Synodów na wygląd Symbolu trzeba wspomnieć jaka jest jego geneza. Pierwsze wyznania wiary - symbole wiary znajdujemy oczywiście w Piśmie Świętym, gdzie apostołowie a później i inni, którzy uwierzyli w Chrystusa, składali deklarację o swoim przekonaniu, że oto Ten jest Synem Bożym. W ten najprostszy sposób wyraził swoją wiarę Piotr odpowiadając na pytanie Jezusa za kogo ludzie Go uważają, gdy powiedział: Ty jesteś Mesjasz, Syn Boga żywego. (Mt 16, 16). W Dziejach Apostolskich znajdujemy opis spotkania Apostoła Filipa z urzędnikiem królowej etiopskiej, podczas którego ten składa takie wyznanie wiary: Oto woda - powiedział dworzanin - cóż przeszkadza, abym został ochrzczony? Odpowiedział Filip: Można, jeśli wierzysz z całego serca. Odparł mu: Wierzę, że Jezus Chrystus jest Synem Bożym (Dz 8, 37). W ten sposób były składane wyznania wiary. Również w pozdrowieniach listów apostolskich możemy dostrzec swoiste wyznania wiary składane przez ich autorów wobec wspólnot chrześcijańskich (por. Rz 1, 1-6; Ga 1, 1-5; Hbr 1, 1-4; 2 P 1, 1; 1J 1, 1-4) 12. Omawiając wyznania wiary nie sposób nie przytoczyć ciekawej legendy o powstaniu Symbolu Apostolskiego. Jest to tekst późny, napisany bardzo słabą łaciną, którego zapis posiadamy z VIII w. ale wiemy, że ta legenda krążyła już wcześniej szczególnie w Galii. Pozwolę sobie tekst ten przytoczyć w całości: Wtedy uczniowie Pańscy powrócili do Jerozolimy i jednomyślnie trwali na modlitwie aż do dziesiątego dnia, którym jest Pięćdziesiątnica na- 10 Jurewicz, Słownik grecko - polski, t. 2, s M. Fiedrowicz, Teologia ojców Kościoła, Kraków 2009, M. Sobiech, Wyznania wiary, Głos Katolicki. Tygodnik Diecezji Łomżyńskiej 42 (2012) 8. 65

4 Ks. Marcin Sobiech zywana pięćdziesiątym dniem Pańskim. W tym dniu, o godzinie trzeciej rozległ się z nieba głos, jakoby przychodzącego gwałtownego wichru, i napełnił cały dom, w którym siedzieli Apostołowie. I ukazały się im podzielone języki jakby z ognia, i osiadły na każdym z nich, i zostali oni wszyscy napełnieni Duchem Świętym, i zaczęli mówić różnymi językami tak, jak Duch św. dawał im mowę (por. Dz. 2, 1 4) i ułożyli Symbol: Piotr: «Wierzę w Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi»; Jan: «i w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego»;jakub rzekł: «który się począł z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny»;Andrzej rzecze: «umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion»;filip rzekł: «zstąpił do piekieł»;tomasz rzecze: «trzeciego dnia zmartwychwstał»;bartłomiej rzecze: «wstąpił do nieba, siedzi po prawicy Boga wszechmogącego»;mateusz rzecze: «stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych»;jakub Alfeusz rzekł: «wierzę w Ducha Świętego»;Szymon Zelota rzecze: «święty Kościół powszechny»;juda Jakubowy rzekł: «świętych obcowanie, grzechów odpuszczenie»; Znowu Tomasz rzecze: «ciała zmartwychwstanie, żywot wieczny» 13. Z historycznego punktu widzenia podstawą do tworzenia wyznań wiary, bez wątpienia, są słowa Pana Jezusa, który w momencie wniebowstąpienia wręcz nakazał swoim uczniom, aby udzielali chrztu w Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego (Mt 28, 19). Kiedy Apostołowie zaczęli zakładać wspólnoty chrześcijańskie i zaczęli udzielać chrztu to jednym z etapów było przekazania wyznania wiary (symbolu) katechumenowi i wyjaśnienie go (np. Dz 8, 25-38). Następnie ten obrzęd czynili biskupi ustanowieni przez Apostołów. Jak to wyglądało możemy dziś zobaczyć w momencie chrztu dzieci, kiedy to rodzice w jego imieniu odpowiadają na pytania kapłana: czy wierzysz w Boga Ojca wszechmogącego? czy wierzysz w Jezusa Chrystusa? Oczywiście te pytania nie były tak rozbudowane na początku jak dziś, gdyż teologia była bardzo prosta 14. Musimy też wiedzieć, że te pytania i sam wykład wiary był przekazywany w wielkiej tajemnicy, gdyż był to (i nadal jest) wielki skarb Kościoła. Na początku, do IV w., nie było jasno określonych pytań, każdy z Kościołów, czy to w Syrii, Grecji, Palestynie, Rzymie, Ga- 13 Zob. M. Starowieyski, Legenda o powstaniu Składu Apostolskiego, w: Symbol apostolski w nauczaniu i sztuce Kościoła do Soboru Trydenckiego, red. R. Knapiński, Lublin 1997, Por. A. M. Triacca, Liturgia e Tradizione, DPAC II,

5 Rola synodów w precyzowaniu prawd wiary zawartych w symbolach wiary lii miał własny formularz pytań 15, ale zawsze oparty na nakazie misyjnym Pana Jezusa 16. Prawdopodobnie już około 190 r. Symbol chrzcielny mógł pełnić funkcje sprawdzianu ortodoksji 17. Pierwsze zapisane, synodalne sformułowanie wiary posiadamy z roku 245 z synodu w Azji Mniejszej, na którym potępiono monarchianizm Noetosa. Ojcowie synodalni stwierdzali: I my wierzymy, że jest jeden Bóg, ale wiemy jak wierzyć właściwie. Mamy też jednego Chrystusa, ale wiemy, że jeden Chrystus jest Synem Bożym, który cierpiał tak jak cierpiał, umarł tak jak umarł, zmartwychwstał i wstąpił do nieba, ma miejsce po prawicy Ojca, przyjdzie sądzić żywych i umarłych. Mówimy tak pouczeni przez Boskie Pisma i tak wierzymy 18. Nie trudno zauważyć w wyznaniu wiary synodu pewne podobieństwa ze znanym na Symbolem Apostolskim, odmawianym w codziennym pacierzu. Na dzień dzisiejszy więcej na temat tego synodu a tym bardziej wpływu na Symbol powiedzieć nie możemy. Pewne natomiast jest, że rodził się zwyczaj umieszczania w dokumentach odwołania się do Boga i wyznania wiary w Niego. Będzie to miało wpływ na przyszłość ponieważ Ojcowie synodalni będą zawsze troszczyli się o ortodoksyjność takich sformułowań. Wiosną 325 r. w Antiochii gromadzi się synod, który tworzy wyznanie wiary pragnąc pozostać wiernym terminologii biblijnej. Tekst wyznania wiary, który został ułożony przez ojców synodalnych, śmiało można nazwać preludium do Credo soboru, który odbył się zaraz po tym synodzie. Ojcom Synodalnym przy formułowaniu wyznania wiary zależało, aby było ono zgodne z terminologią biblijną. Postulat ten będzie się pojawiał również później, szczególnie pośród przeciwników Wyznania nicejskiego, o którym mówiło się, iż zawiera terminy z poza Pisma Świętego. Oto tekst tego credo: To jest wiara, która została przekazana przez duchowych mężów, co do których jest mało ważne, że żyli i rozumieli w ciele, ale to, że wy- 15 Por. H. de Lubac, La foi chretienne. Essai sur la structure du Symbole des Apotres, Paris 1969, 51n. 16 Zob. Sobiech, Wyznania wiary, s Zob. Fiedrowicz, Teologia ojców Kościoła, s Epiphanius, Panarion 57, SCL I, 4: Óti ena qeõn doxazomen kaˆ aùto ll/ æj o damen dika oj dox zein: kaˆ na CristÕn œcomen, ll/ æj o damen na CritÒn, uƒon qeoà, paqònta kaqëj œpaqen, poqanònta kaqëj pšqanen, nast nta, nelqònta e j tõn oùranon, Ônta n dexi toà patròj, rcòmenon kr nai zîntaj kaˆ nekrozoúj. Taàta lšgomen memaqhkòtej põ tîn qe wn grafîn, kaˆ pist meqa, tłum. H. Pietras, SCL I, 4*. 67

6 Ks. Marcin Sobiech kształceni zostali w duchu natchnionych ksiąg: Wierzyć w jednego Boga, Ojca wszechmogącego, niezmiennego, nieprzeobrażalnego, troskliwego, Władcę wszystkiego, sprawiedliwego, dobrego, Stworzyciela nieba i ziemi i wszystkich rzeczy, które na nich są, Pana Prawa, Proroków i Nowego Przymierza. I w jednego Pana Jezusa Chrystusa, Syna Jedynego, narodzonego nie z niebytu, ale z Ojca, nie jako dzieło, ale doskonale zrodzonego, zrodzonego w sposób tajemniczy i nie do wypowiedzenia, ponieważ znają to tylko Ojciec rodzący i zrodzony Syn, albowiem nikt nie zna Ojca, tylko Syn, a Syna tylko Ojciec ; który jest od zawsze, i nie ma początku. Poznaliśmy ze świętych Pism, że On sam jeden jest obrazem, że nie jest niezrodzony - jasne więc, że jest z Ojca ani że nie jest adoptowany. Mówić w ten sposób byłoby bluźnierstwem i bezbożnością. Pisma mówią, że istotnie i prawdziwie Syn został zrodzony. Dlatego wierzymy, że jest on niezmienny i nieprzeobrażalny, nie w wyniku woli bądź przybrania został zrodzony lub powstał, by mogło się wydawać, iż jest z niebytu, lecz wedle tego jak rzeczywiście został zrodzony, czego nie można zwyczajnie zrozumieć na zasadzie podobieństwa, natury lub wspólnoty z bytami, które przez niego powstają, gdyż przekracza to wszelkie pojmowanie i myśl, i wiedzę. Wyznajemy, że został zrodzony z niezrodzonego Ojca, Logos Boży, światłość prawdziwa, sprawiedliwość, Jezus Chrystus, Pan wszystkiego i Zbawca. Jest On obrazem nie woli ani czegoś innego, ale samej Ojcowskiej hipostazy. Ten Syn, Logos-Bóg, wcielony i zrodzony w ciele z Bogarodzicy Maryi, cierpiał, poniósł śmierć i powstał z martwych, wstąpił na niebiosa, siedzi po prawicy najwyższej potęgi i przyjdzie sądzić żywych i umarłych. Ponadto, Pisma Święte uczą, że jest naszym Zbawicielem, oraz żeby wierzyć w jednego Ducha, w jeden Kościół katolicki, zmartwychwstanie umarłych, w sąd odpłaty stosownie do czynów popełnionych w ciele, dobrych czy złych. Wyłączamy mówiących, sądzących lub głoszących, że Syn Boży jest stworzeniem, albo powstał, albo został uczyniony, a nie jest prawdziwie zrodzony, albo że było kiedyś tak, że Go nie było - wierzymy bowiem, że był, że istnieje, i że jest światłością; [wyłączamy] również tych, którzy uważają, jakoby wskutek swego wolnego wyboru woli był On niezmienny jak istoty wywodzące swe istnienie z niebytu, a nie był niezmienny z natury tak samo jak Ojciec, gdyż nasz Zbawiciel jest Jego obrazem we wszystkim, i zwłaszcza przez to objawił wszystko, co należy do Ojca Concilium Antiochianum, can. 8-9, SCL 1, 86-87:, tłum. A. Baron, H. Pietras, SCL I, 86*- 68

7 Rola synodów w precyzowaniu prawd wiary zawartych w symbolach wiary Największy wpływ na ukształtowanie się Symbolu miał sobór Nicejski I z roku 325, który został zwołany przez cesarza Konstantyna Wielkiego dla rozwiązania kwestii Ariusza i jego poglądów, dotyczących kwestii bardzo ważnych dla chrześcijaństwa - bóstwa Chrystusa oraz Trójcy Świętej. Inny powód zwołania Soboru podaje Henryk Pietras, twierdząc, że cesarz zwołał biskupów na swoje uroczystości jubileuszowe a kwestiami dogmatycznym zajęto się przy okazji 20. Zadaniem synodu była nie tylko odpowiedź na naukę Ariusza, ale również na zarzuty Żydów, którzy uważali chrześcijan za kolejnych politeistów. Trzeba również przyznać, że samych chrześcijan nurtowało pytanie jak to jest: jeden Bóg, czy trzech? 21 Samych zachowanych źródeł, w przeciwieństwie jak by się wydawało, pozostało niewiele: posiadamy wyznanie wiary, dekret w sprawie świętowania Wielkanocy, List do aleksandryjczyków i 20 kanonów dyscyplinarnych 22. Nie znamy również dokładnej listy uczestników. To, co wiemy to jedynie relacje historyków i apokryfy 23. Jak pisze Klaus Schatz najważniejszym i najbardziej brzemiennym w skutki wynikiem soboru było jego wyznanie wiary, które jednoznacznie było skierowane przeciw interpretacji ariańskiej 24. Przy stworzonym symbolu, którego podstaw niektórzy dopatrują się w chrzcielnym wyznaniu wiary z Cezarei (Palestyna), w części dotyczącej Syna Bożego zostało użyte doprecyzowanie, wyraźnie przeciw Ariuszowi: wierzymy [...] i w jednego Pana Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, zrodzonego z Ojca, Jednorodzonego, to jest z istoty Ojca, Boga z Boga, Światłość ze Światłości, Boga prawdziwego z Boga prawdziwego, zrodzonego a nie uczynionego, współistotnego Ojcu 25. Kluczowym terminem tekstu jest greckie słowo homoousios współistotny zastosowane przez sobór 26. Według świadectwa św. Atanazego ważną rolę w wprowadzeniu tego sformułowania miał Hozjusz 87*. 20 Zob. H. Pietras, Początki teologii Kościoła, Kraków 2007, Zob. Starowieyski, Sobory Kościoła niepodzielonego, s Zob. Concilium Nicaenum I, tłum. A. Baron, T. Wnętrzak, DSP 1, Zob. Starowieyski, Sobory Kościoła niepodzielonego, s Zob. K. Schatz, Sobory Powszechne. Punkty zwrotne w historii Kościoła, Kraków 2001, Concilium Nicaenum I, Ekqesij tîn tin/ patšrwn, DSP 1, Zob. Pietras, Początki teologii Kościoła, s

8 Ks. Marcin Sobiech z Kordoby 27. Istnieje przypuszczenie, że ten termin przybył wraz z zachodnimi ojcami soborowymi 28, ale na pewno został wprowadzony na wyraźne życzenie Konstantyna. Homoousios miał historyczne obciążenie, ale wprowadzenie go wzmocniło jedność między językiem filozofii a językiem teologii i tej drugiej dało napęd rozwojowy. Z czasem okaże się również, że stanowi najlepsze możliwie wyrażenie tajemnicy Boga Ojca i Syna 29 a mimo to kwestia ta będzie jeszcze kilkakrotnie wracała. Największym obrońcą symbolu z Nicei jest św. Atanazy, który początkowo uważał, że Symbol przyjęty na Soborze z 325 r. jest potępieniem Ariusza, aż czasem zmienił swoje nastawienie i starał się wypracować naukę o wystarczalności przyjętego przez ojców soborowych Credo traktując je wręcz jako słowo Boga. Nie wszyscy zgadzali się ze zdaniem Atanazego, np. św. Hilary z Poitiers uważał, że synod jest normalną drogą do publicznego ogłoszenia prawdziwej wiary i opowiadał się za poszukiwaniami synodalnymi 30. Wyznanie wiary soboru w Nicei jest pierwszym symbolem, który wyraża doktrynę Kościoła autorytetem soboru powszechnego, jest także świadectwem nowego spojrzenia Kościoła na siebie, zwłaszcza na problemy związane z trwaniem w jedności coraz szybciej rosnącej wspólnoty wierzących. Jest odpowiedzią na potrzebę wyrażenia w nowy sposób tejże jedności 31. Od momentu sformułowania wyznania nicejskiego zaczyna Kościół wyrażać swoją jedność także przez jednolite formuły dogmatyczne 32. Konsekwencją przeładowanego teologią Symbolu nicejskiego i jego niedopracowanych na początku formuł były późniejsze synody oraz ich własne symbole, niekiedy ortodoksyjne, niekiedy ambiwalentne, a czasem wręcz heretyckie. W rzeczywistości więc każdy synod tworzył nowe Symbole. Na synodzie w Antiochii, niedługo po Nicei, w 341 r., powstały aż cztery wyznania wiary. Nie zawarto w nich sfor- 27 Athanasius Alexandrinus, De decretis Nicaenae synodi, CPG Zob. Schatz, Sobory Powszechne, s Zob. Starowieyski, Sobory Kościoła niepodzielonego, s Zob. B. Studer, Biblia odczytywana w Kościele, w: Historia Teologii I. Epoka patrystyczna, red. A. di Berardino, B. Studer, Kraków 2003, Tamże. 32 Zob. J. Słomka, Z historii interpretacji nicejskiego wyznania wiary, Łódzkie Studia Teologiczne 3 (1994),

9 Rola synodów w precyzowaniu prawd wiary zawartych w symbolach wiary mułowania homoousios, ale nie można w tym dopatrywać się zerwania z wcześniejszy soborem, ponieważ celem synodu, było zerwanie z arianizmem. Kolejny synod w Sirmium z 357 r. w ogóle zabronił używania wyżej wymienionego sformułowania, uzasadniając, że nie występuje on w Piśmie Świętym. Św. Hilary z Poitiers napiętnował taką postawę, co było jednym z powodów zesłania go. Synod ten stworzył cztery Symbole, które na przemian przez późniejsze synody były przyjmowane bądź potępiane 33. Orzeczenia synodów ostatecznie doprowadziły do niezmiernej ilości wyznań wiary, a tym samym symbol Nicejski został pozbawiony mocy obowiązującej. Rozminięto się więc z celem stworzenia jednego, wspólnego Credo dla wszystkich Kościołów. Odejście od Symbolu Nicejskiego a jednocześnie zerwanie z ortodoksją dobitnie określił św. Hieronim: ingemuit totus orbis, et Arianum se esse miratus est 34 (świat cały wydał jęk zgrozy, stwierdzając ze zdumieniem, że jest ariański). Zamierzony cel przyniósł odwrotne skutki 35. Jak wiemy, problemy dogmatyczne nie zakończyły się, ale nawet narosło ich więcej 36. Kolejną próbą ustalenia wspólnego wyznania wiary, w pełni ortodoksyjnego, jest Sobór Konstantynopolitański I. Zapowiedzią tegoż soboru był zapewne Synod nazywany Synodem Wyznawców zwołany przez św. Atanazego do Aleksandrii, gdzie zgromadził wokół siebie wiernych biskupów. Już wtedy było wiadomo, że zwycięstwo jest blisko 37. Jest to przecież złoty okres, kiedy biskupami są: Ojcowie Kapadoccy, św. Dydym Ślepy, św. Cyryl Jerozolimski, św. Ambroży i wielu innych. Sobór został zwołany na maja 381 r. Nie zachowały się akta soborowe. Ks. Marek Starowieyski stawia pytanie, które również nas może nurtować: dlaczego należało opracować nowe wyznanie wiary, skoro istniał Symbol nicejski i jednocześnie odpowiada, że w drugiej połowie IV w. wyznanie to było już niewystarczające, ponieważ powstały nowe problemy, dla których konieczne były nowe 33 Por. Fiedrowicz, Teologia ojców Kościoła, s , Concilium in Sirmium, SCL 1, , tłum. A. Baron, H. Pietras, Synod w Sirmium, 200*-209*. 34 Hieronymus Presbyter, Dialogus adversus Luciferianos, 19 PL 23, Por. Fiedrowicz, Teologia ojców Kościoła, s Por. B. Degórski, Sformułowania wiary w Trójjedynego Boga w latach Formuła dogmatyczna mia ousia treis hypostaseis, VoxP (2001), Por. Starowieyski, Sobory Kościoła niepodzielonego, s

10 Ks. Marcin Sobiech sformułowania np. kwestia bóstwa Ducha Świętego, gdzie w Credo nicejskim po długiej refleksji o Bożym Synu następował fragment wierzymy w Ducha Świętego. Sobór stanął w trudnej sytuacji gdzie trzeba było opracować nowe wyznanie wiary a istniała duża tendencja by nie naruszać w niczym Symbolu 318 Ojców, aby nie uronić ani jednego słowa. Wspominany już ksiądz profesor Marek Starowieyski w swojej książce o soborach Kościoła niepodzielonego pisze, że dotykamy tu bardzo delikatnej sprawy, wokół której uczeni toczą zaciekłe dyskusje: czy sobór opracował nowy Symbol, czy też nie. Ojcowie soboru prawdopodobnie przepracowali na nowo chrzcielny symbol z Jerozolimy, co mogło być dziełem Epifaniusza z Salaminy, który znał i świat śródziemnomorski, i niedostatek Symbolu z Nicei, opracował go na nowo łącząc Symbol z Jerozolimy, Symbol z Nicei, fragmenty innych i dodając postanowienia Ojców soborowych dotyczących trzeciej Osoby Trójcy Świętej. Widać tu wielką odwagę uczestników soboru Konstantynopolitańskiego, podjęcie też terminu Filioque zgodnego z nauką Epifaniusza, św. Grzegorza Teologa 38 a o którym tylko wspominam. Symbol został przyjęty 39. Pięćdziesiąt lat później sobór w Efezie nie wspomina o tym Symbolu wiary, opierając się bardziej na Credo z Nicei i uznając je za ważniejsze, choć niektórzy pisarze cytując wyznanie wiary konstantynopolitańskie cytują jako Symbol nicejski (np. Nestoriusz). Jak wspaniała gwiazda rozbłyska na niebie, tak można powiedzieć, stało się z tym Symbolem na Soborze w Chalcedonie w roku 451. Zdano sobie sprawę 38 Zob. Starowieyski, Sobory Kościoła niepodzielonego, s Concilium Constantinopolitanum I, Ekqesij tîn rn/ patšrwn, DSP 1, 69: Wierzymy w jednego Boga Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi, wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych; i w jednego Pana Jezusa Chrystusa, syna Bożego jednorodzonego, zrodzonego z Ojca przed wszystkimi wiekami, światłość ze światłości, Boga prawdziwego z Boga prawdziwego, zrodzonego a nie uczynionego, współistotnego Ojcu, przez którego wszystko się stało; który dla nas ludzi i dla naszego zbawienia zstąpił z nieba i przyjął ciało za sprawą Ducha Świętego z Maryi Dziewicy i stał się człowiekiem. Został ukrzyżowany za nas pod Poncjuszem Piłatem, poniósł mękę i został pogrzebany i zmartwychwstał trzeciego dnia według Pisma, i wstąpił do nieba i siedzi po prawicy Ojca, i znowu przyjdzie w chwale sądzić żywych i umarłych, którego panowaniu nie będzie końca. I w Ducha Świętego, Pana i Ożywiciela, który od Ojca pochodzi, którego należy czcić i wielbić wraz z Ojcem i Synem, który przemawiał przez proroków. W jeden, święty, powszechny i apostolski Kościół. Wyznajemy jeden chrzest dla odpuszczenia grzechów. Oczekujemy zmartwychwstania umarłych i życia w przyszłym wieku. Amen, tłum. T. Wnętrzak, DSP 1, 69*. 72

11 Rola synodów w precyzowaniu prawd wiary zawartych w symbolach wiary z jego wielkości i znaczenia, oraz z dokonania Ojców Konstantynopolitańskich. Jest on cytowany dwa razy w czasie drugiej i piątej sesji. Znajduje się w definicji dogmatycznej, która podpisali zgromadzeni biskupi i zatwierdził papież św. Leon Wielki 40. Śmiało można nazwać to Credo dziedzictwem całego Kościoła, Wschodu i Zachodu, jeszcze wtedy niepodzielonego. Zakończenie Myślę, że nasze rozważania możemy na tym zakończyć, ponieważ doszliśmy w nich do Wyznania Wiary, które każdy z nas zna, które wypowiadamy w każdą niedzielę i uroczystość. Podsumowując, mam świadomość, że nie wymieniłem wszystkich synodów/ soborów ale pragnąłem ukazać, że sformułowania, które dziś wypowiadamy w artykułach wiary, nie spadły z nieba jak we wspomnianej Legendzie o Składzie Apostolskim, zostały wypracowane długimi dyskusjami (czasami może nawet i na pięści) ale myślę, że istota została przedstawiona. Nie zgłębiałem się również w dokładną analizę historyczną synodów i soborów ponieważ uważam, że w tym miejscu nie należy to do istoty sprawy. Streszczenie Pierwsze wyznania wiary znajdujemy w Piśmie Świętym gdzie ci, którzy uwierzyli w Chrystusa składali deklaracje o swoim przekonaniu, że On jest Snem Bożym. Podstawą do tworzenia wyznań wiary jest nakaz Chrystusa w momencie wniebowstąpienia aby uczniowie udzielali chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. W pierwszych wspólnotach chrześcijańskich jednym z etapów w przygotowaniu do chrztu było przekazanie wyznania (symbolu) wiary. Owe sformułowania stały się podstawą do późniejszych Wyznań wiary. Największy wpływ na Symbol miał sobór Nicejski I z roku 325. Wyznanie wiary, które zostało sformułowane na soborze jest pierwszym symbolem, które wyraża doktrynę Kościoła autorytetem soboru powszechnego. Od momentu sformułowania wyznania nicejskiego Kościół zaczyna wyrażać swoją jedność także przez jednolite formuły dogmatyczne. Kolejną pró- 40 Zob. Starowieyski, Sobory Kościoła niepodzielonego, s

12 Ks. Marcin Sobiech bą ustalenia wspólnego wyznania wiary jest Sobór Konstantynopolitański I i Sobór w Efezie. Credo z Efezu staje się dziedzictwem całego Kościoła, Wschodu i Zachodu, jeszcze wtedy niepodzielonego. Słowa kluczowe: Synod, Sobór, Wyznanie wiary, The Role of the Councils in Formulating the Creeds of Faith Present in the Symbols of Faith Summary The first confessions of faith can be found in the Holy Scripture where those who believed in Christ declared their conviction that He is the Son of God. The basis for confessions of faith is Christ s commandment addressed to the disciples just before He ascended into heaven: to baptize all people in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit. In early Christian communities one of the stages preparing for baptism was the transmission of the creed (symbol) of faith. These words became the foundation for later Creeds of Faith. The First Council of Nicaea (325) had the greatest impact on the Symbol. The Creeds of Faith which were formulated at the Council expressed the Church s doctrine by the authority of the ecumenical council. Upon formulating the Nicene creed, the Church demonstrated its unity, also by uniform dogmas. The next attempts at establishing a common creed of faith took place at the First Council of Constantinople and the First Council of Ephesus. The Creed of Ephesus became the heritage of the entire Church, of East and West, undivided at that time. Key words: synod, council, creed. 74

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty?

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? - *** - Jak odmawiać Koronkę lub Różaniec? Pytanie to może wyda Wam się banalne, ale czy takie jest w rzeczywistości. Wielu ludzi bardzo

Bardziej szczegółowo

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca:

Poniżej lista modlitw które są wypowiadane przy każdym odmawianiu różańca: 1. Na krzyżyku, na stojąco odmawiamy Wierzę w Boga. 2. Odmawiamy Ojcze nasz. 3. Teraz mamy trzy paciorki na każdym z nich odmawiamy Zdrowaś Maryjo Pierwsza modlitwa to jest modlitwa za pogłębienie wiary,

Bardziej szczegółowo

Dział drugi WYZNANIE WIARY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ (185-1065) WYZNANIE WIARY

Dział drugi WYZNANIE WIARY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ (185-1065) WYZNANIE WIARY Dział drugi WYZNANIE WIARY CHRZEŚCIJAŃSKIEJ (185-1065) WYZNANIE WIARY Symbol Apostolski Wierzę w Boga, Ojca wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego,

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ Z LUDEM OBRZĘDY WSTĘPNE

OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ Z LUDEM OBRZĘDY WSTĘPNE WEJŚCIE OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ Z LUDEM OBRZĘDY WSTĘPNE Kapłan podchodzi do ołtarza i całuje go na znak czci. Następnie może okadzić ołtarz, obchodząc go dookoła. Potem kapłan udaje się na miejsce przewodniczenia.

Bardziej szczegółowo

Z pasterskim błogosławieństwem

Z pasterskim błogosławieństwem C R E D O I m p r i m a t u r Niniejszym, na podstawie nihil obstat z dnia 13 maja 2013 roku, udzielonego przez ks. dr. hab. Janusza Królikowskiego, prof. UPJPII, delegata Biskupa Diecezjalnego do oceny

Bardziej szczegółowo

PORZĄDEK NABOŻEŃSTWA EKUMENICZNEGO W KOŚCIELE EWANGELICKO AUGSBURSKIM [LUTERAŃSKIEGO]

PORZĄDEK NABOŻEŃSTWA EKUMENICZNEGO W KOŚCIELE EWANGELICKO AUGSBURSKIM [LUTERAŃSKIEGO] Aby wszyscy byli jedno PORZĄDEK NABOŻEŃSTWA EKUMENICZNEGO W KOŚCIELE EWANGELICKO AUGSBURSKIM [LUTERAŃSKIEGO] Dzwony, preludium organowe Liturgiczne pozdrowienie Ksiądz ewangelicki (mówi lub śpiewa): W

Bardziej szczegółowo

Wyznania wiary są krótkimi formułami, które umożliwiają wspólne wyznanie wiary przez wszystkich wierzących. [185-188, 192-197]

Wyznania wiary są krótkimi formułami, które umożliwiają wspólne wyznanie wiary przez wszystkich wierzących. [185-188, 192-197] YOUCAT (5) Chrześcijańskie wyznanie wiary Czym są wyznania wiary? Wyznania wiary są krótkimi formułami, które umożliwiają wspólne wyznanie wiary przez wszystkich wierzących. [185-188, 192-197] Tego rodzaju

Bardziej szczegółowo

Modlitwy, które powinniśmy znać przystępując do Pierwszej Komunii Świętej

Modlitwy, które powinniśmy znać przystępując do Pierwszej Komunii Świętej Modlitwy, które powinniśmy znać przystępując do Pierwszej Komunii Świętej Główne prawdy wiary: 1.Jest jeden Bóg. 2.Bóg jest Sędzią sprawiedliwym, który za dobro wynagradza, a za zło karze. 3.Są trzy Osoby

Bardziej szczegółowo

NA GÓRZE PRZEMIENIENIA

NA GÓRZE PRZEMIENIENIA KS. JERZY LECH KONTKOWSKI SJ NA GÓRZE PRZEMIENIENIA Modlitewnik dla dorosłych Wydawnictwo WAM KSIĘGA MODLITW ZNAK KRZYŻA W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen. MODLITWA PAŃSKA Ojcze nasz, któryś jest

Bardziej szczegółowo

Rok liturgiczny (kościelny)

Rok liturgiczny (kościelny) Rok liturgiczny (kościelny) Adwent Okres Narodzenia Pańskiego Okres zwykły cz. I Wielki Post Triduum Paschalne Okres Wielkanocny Okres zwykły cz. II Przeczytajcie fragment Składu apostolskiego. Jakie fakty

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘD PRZYJĘCIA DZIECKA Rodzice: Rodzice: Rodzice: Chrzestni: Drodzy rodzice, jakie imię wybraliście dla swojego dziecka?... O co prosicie Kościół Boży dla? O chrzest. Drodzy

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Święto Trójcy Świętej

Święto Trójcy Świętej Centrum Misji i Ewangelizacji / www.cme.org.pl Święto Trójcy Świętej Główna myśl: Bóg daje nowe życie Tekst: J 3,1-8 Rozmowa Jezusa z Nikodemem Wyznanie wiary Wiersz przewodni: Łaska Pana Jezusa Chrystusa

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus przychodzi mimo zamkniętych drzwi. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Data Temat Co się zawiera w temacie? Plan spotkania

Data Temat Co się zawiera w temacie? Plan spotkania Październik 2012 Listopad 2012 Grudzień 2012 Data Temat Co się zawiera w temacie? Plan spotkania 11 Wierzę Janusz Pyda OP Co to znaczy wierzyć? Dlaczego wiara jest racjonalnym aktem rozumu? 19:30 Msza

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ OBRZĘDY WSTĘPNE. Pozdrowienie wiernych K: W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. W: Amen.

OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ OBRZĘDY WSTĘPNE. Pozdrowienie wiernych K: W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. W: Amen. OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ OBRZĘDY WSTĘPNE Pozdrowienie wiernych K: W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. K: Miłość Boga Ojca, łaska naszego Pana Jezusa Chrystusa i dar jedności w Duchu Świętym niech będą z

Bardziej szczegółowo

SAKRAMENT CHRZTU ŚWIĘTEGO NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI

SAKRAMENT CHRZTU ŚWIĘTEGO NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI SAKRAMENT CHRZTU ŚWIĘTEGO NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI Zasadniczo chrzest święty powinien odbyć się w czasie nabożeństwa niedzielnego lub świątecznego przed wyznaniem apostolskiego wyznania wiary (jedynie

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA

SPIS TREŚ CI KSIĘGA PIERWSZA SPIS TREŚ CI Wprowadzenie... 5 Przedmowa Rufina... 45 KSIĘGA PIERWSZA Przedmowa... 51 ROZDZIAŁ I. O Bogu... 58 (1 3. Bóg Istota niecielesna. 4 7. Bóg jest duchem. 8 9. Bóg jest niepodzielny.) Fragmenty

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 6,1-14

Lectio Divina Rz 6,1-14 Lectio Divina Rz 6,1-14 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Wyznanie wiary św. Grzegorza Cudotwórcy (III wiek)

Wyznanie wiary św. Grzegorza Cudotwórcy (III wiek) Wyznanie wiary św. Grzegorza Cudotwórcy (III wiek) Jeden [jest] Bóg, Ojciec żyjącego Słowa, samoistnej mądrości i mocy swojej oraz wiekuistego obrazu swego; doskonały doskonałego rodziciel, Ojciec jednorodzonego

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii

Kryteria oceniania z religii Kryteria oceniania z religii OCENA NIEDOSTATECZNA - wykazuje się brakiem jakiejkolwiek wiedzy w zakresie materiału przewidzianego programem, - ma lekceważący stosunek do przedmiotu, do wartości religijnych

Bardziej szczegółowo

Osobiste świadectwo...3

Osobiste świadectwo...3 Spis treści Osobiste świadectwo...3 Część I Wierzę w Ducha Świętego który od Ojca pochodzi - J 15.26...9 Orzeczenia Soborów Powszechnych o Symbolu Wiary i o pochodzeniu Ducha Świętego...11 I Sobór powszechny

Bardziej szczegółowo

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40.

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. dniu po Zmartwychwstaniu Pańskim. Wniebowstąpienie jest ukoronowaniem

Bardziej szczegółowo

Śpiewnik Diakonii Muzycznej Wypłyń na głębię. diakonia-muzyczna.pl Częstochowa 2014-03-01

Śpiewnik Diakonii Muzycznej Wypłyń na głębię. diakonia-muzyczna.pl Częstochowa 2014-03-01 Śpiewnik Diakonii Muzycznej Wypłyń na głębię diakonia-muzyczna.pl Częstochowa 2014-03-01 1. WEJŚCIE: Maryjo, śliczna Pani Maryjo, śliczna Pani. G h Matko Boga i ludzi na ziemi. C D G Tyś świata Królową,

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA (CZĘŚĆ I) 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem.

PRZYGOTOWANIE DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA (CZĘŚĆ I) 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem. 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem. 2. Jaką religią jest religia katolicka? Religia katolicka jest religią objawioną przez Boga O OBJAWIENIU BOŻYM 3. W czym zawiera

Bardziej szczegółowo

od Serafinów, któraś bez zmiany zrodziła Boga Słowo, Ciebie, prawdziwą Bogurodzicę, wysławiamy.

od Serafinów, któraś bez zmiany zrodziła Boga Słowo, Ciebie, prawdziwą Bogurodzicę, wysławiamy. Gdy nastanie czas i zbiorą się biskupi, pierwszy z biskupów zakłada na siebie epitrachelion. Następnie protojerej ogłasza wybranemu decyzję soboru: Czcigodny ojcze archimandryto N. Świątobliwy Sobór Świętego

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY SAKRAMENTU BIERZMOWANIA

OBRZĘDY SAKRAMENTU BIERZMOWANIA OBRZĘDY SAKRAMENTU BIERZMOWANIA LITURGIA SŁOWA I czytanie (Dz 2,1-6.14.22b-23.32-33) Zesłanie Ducha Świętego Lektor: Kiedy nadszedł dzień Pięćdziesiątnicy, znajdowali się wszyscy razem na tym samym miejscu.

Bardziej szczegółowo

Syn Boga Wierzymy w Synostwo Boże Jezusa Chrystusa [...]. Człowiek Chrystus Jezus (1 Tm 2, 5)

Syn Boga Wierzymy w Synostwo Boże Jezusa Chrystusa [...]. Człowiek Chrystus Jezus (1 Tm 2, 5) Syn Boga Wierzymy w Synostwo Boże Jezusa Chrystusa [...]. Człowiek Chrystus Jezus (1 Tm 2, 5) Bóg Syn, druga osoba Trójcy Świętej, ucieleśnił się w osobie Jezusa Chrystusa. Ucieleśniony Bóg Syn, nasz Pan,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada religijne wykraczające poza program nauczania i potrafi je zaprezentować, jest bardzo aktywny na lekcji, chętnie włącza się

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

Znalazłam się w tunelu jak w długim korytarzu. Szłam bardzo szybko, biegnąc tunelem wzdłuż jasnego, białego światła. Mogłam zobaczyć inny koniec... Zaczęło do mnie docierać, że byłam martwa,... Wtedy zobaczyłam

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY II i III WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY II I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa Pańska; Pozdrowienie

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni

Biblia dla Dzieci. przedstawia. Kobieta Przy Studni Biblia dla Dzieci przedstawia Kobieta Przy Studni Autor: Edward Hughes Ilustracje: Lazarus Redakcja: Ruth Klassen Tłumaczenie: Joanna Kowalska Druk i oprawa: Bible for Children www.m1914.org 2014 Bible

Bardziej szczegółowo

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej W całym nauczaniu wczesnoszkolnym, a więc także w klasie drugiej traktujemy ocenę jako środek wspierania ucznia, wzmacniania pozytywnej

Bardziej szczegółowo

Obrzęd Chrztu Świętego

Obrzęd Chrztu Świętego Obrzęd Chrztu Świętego Ważną sprawą jest to, żeby rodzice i chrzestni uczestniczyli świadomie i czynnie w obrzędach chrztu św. na które składają się: obrzęd przyjęcia dziecka, liturgia Słowa Bożego, liturgia

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Kościół doprecyzował stwierdzenie o Duchu Świętym w Wyznaniu Wiary

Dlaczego Kościół doprecyzował stwierdzenie o Duchu Świętym w Wyznaniu Wiary Dlaczego Kościół doprecyzował stwierdzenie o Duchu Świętym w Wyznaniu Wiary Duch Święty to najbardziej tajemnicza osoba Boża. Między innymi z tego powodu powstało w pierwszych wiekach chrześcijaństwa mnóstwo

Bardziej szczegółowo

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA Usprawiedliwienie wg KK 1992 : Usprawiedliwienie zostało nam wysłużone przez Mękę Chrystusa, który ofiarował się na krzyżu jako żywa, święta i miła Bogu ofiara i którego krew

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Z RELIGII Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1 Klasa I Ocena Wymagania programowe Uczeń: - potrafi opowiedzieć o patronie kościoła parafialnego

Bardziej szczegółowo

Parafia św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny w Dąbrowie Górniczej MAŁY KATECHIZM

Parafia św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny w Dąbrowie Górniczej MAŁY KATECHIZM MAŁY KATECHIZM Przykazanie miłości Będziesz miłował Pana Boga swego, całym swoim sercem, całą swoją duszą, całym swoim umysłem i całą swoją mocą. Będziesz miłował bliźniego swego jak siebie samego. Dziesięć

Bardziej szczegółowo

UROCZYSTE BŁOGOSŁAWIEŃSTWA

UROCZYSTE BŁOGOSŁAWIEŃSTWA UROCZYSTE BŁOGOSŁAWIEŃSTWA Kapłan może udzielić uroczystego błogosławieństwa na zakończenie Mszy, liturgii słowa, godziny kanonicznej albo na zakończenie obrzędów sakramentów. Diakon, albo, jeżeli go nie

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

Tajemnice Różańca Świętego

Tajemnice Różańca Świętego Tajemnice Różańca Świętego Poprawne odmawianie różańca oznacza odmawianie modlitwy oraz medytację w tym samym czasie. Dzięki temu odmawianie różańca jest tak wspaniałym przeżyciem duchowym. Każda z tajemnic

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z RELIGII

KRYTERIA OCEN Z RELIGII KRYTERIA OCEN Z RELIGII Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który: posiada religijne wykraczające poza program nauczania i potrafi je zaprezentować, jest bardzo aktywny na lekcji, chętnie włącza się w dyskusje

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN DLA KANDYDATÓW DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA

PYTANIA NA EGZAMIN DLA KANDYDATÓW DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA PYTANIA NA EGZAMIN DLA KANDYDATÓW DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA TRÓJCA ŚWIĘTA 1. Skąd wiemy o istnieniu Boga? Wiemy z Objawienia Bożego, które jest zawarte w Piśmie św. i Tradycji, oraz z obserwacji świata

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina 8, 1-11

Lectio Divina 8, 1-11 Lectio Divina 8, 1-11 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus powiedzieć.

Bardziej szczegółowo

Wymagania dla poszczególnych ocen dla klasy VI

Wymagania dla poszczególnych ocen dla klasy VI Wymagania dla poszczególnych ocen dla klasy VI I. Świadkowie Chrystusa - definiuje, czym jest lęk; - opowiada tekst Dz 1, 8-11; - wyjaśnia pojęcie nadziei chrześcijańskiej; - określa sposoby odnoszenia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi :

Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi : Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi : 1.Umocnić wiarę: I. Uzasadnia, że człowiek jest dzieckiem Boga. Wylicza

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Bożego Narodzenia 2015/16... 3 Spotkania na uroczystości i niedziele Okresu Bożego Narodzenia 2015/16: LITURGIA DOMOWA Uroczystość Bożego Narodzenia

Bardziej szczegółowo

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r.

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. Ojciec Święty Franciszek HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. tych trzech czytaniach widzę pewien wspólny

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski Spis treści Wstęp...5 Część 1 ZAGADNIENIA WPROWADZAJące...9 1.1. Przedzałożenia metody...9 1.1.1. Przekraczanie progu zdumienia...10 1.1.2. Teologia łaski na II Soborze Watykańskim...18 1.1.3. Teo-centryzm

Bardziej szczegółowo

Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się Imię Twoje. Przyjdź Królestwo Twoje. Bądź wola

Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się Imię Twoje. Przyjdź Królestwo Twoje. Bądź wola 1. MODLITWA PAŃSKA Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się Imię Twoje. Przyjdź Królestwo Twoje. Bądź wola Twoja, jako w niebie, tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj. I odpuść

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

Spotkanie 2 Zrozumieć powody przyjścia Chrystusa na ziemię

Spotkanie 2 Zrozumieć powody przyjścia Chrystusa na ziemię Spotkanie 2 Zrozumieć powody przyjścia Chrystusa na ziemię W co naprawdę wierzy nasza młodzież? Badania pokazują, że 64% młodzieży chodzącej do kościoła wierzy, że Chrystus przyszedł na ziemię, aby nauczyć

Bardziej szczegółowo

Wpisany przez by parafiaborowie czwartek, 24 listopada 2011 16:40 - Poprawiony czwartek, 15 grudnia 2011 18:00

Wpisany przez by parafiaborowie czwartek, 24 listopada 2011 16:40 - Poprawiony czwartek, 15 grudnia 2011 18:00 MODLITWA PAŃSKA Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się imię Twoje, przyjdź Królestwo Twoje. Bądź wola Twoja jako w niebie, tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj. I odpuść nam

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Prezentacja (B. Sesboüé SJ) FAZA PIERWSZA. OD POCZĄTKÓW DO SOBORU TRYDENCKIEGO. APOLOGIA WIARY I METODA DYSKURSU DOGMATYCZNEGO (B. Sesboüé SJ)

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do podręcznika Przemienieni przez Boga dla 6 klasy szkoły podstawowej zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-2-01/10

Rozkład materiału do podręcznika Przemienieni przez Boga dla 6 klasy szkoły podstawowej zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-2-01/10 Rozkład materiału do podręcznika Przemienieni przez Boga dla 6 klasy szkoły podstawowej zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-2-01/10 Grupa tematyczna Tytuł jednostki Treści Wymagania uczeń potrafi

Bardziej szczegółowo

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła.

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. I. Sakramenty 1. Chrzest Co to jest Chrzest Święty? Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. Udzielamy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 Celujący: ze zrozumieniem wykonuje znak krzyża św. samodzielnie odtworzy z pamięci modlitwę Aniele Boży, Zdrowaś

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła Stróża Modlitwa

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Czy Chrystus Pan odkupił wszystkich ludzi?

Czy Chrystus Pan odkupił wszystkich ludzi? Czy Chrystus Pan odkupił wszystkich ludzi? Postawmy sobie pytanie o los wieczny tych setek i tysięcy, a może milionów pokoleń, które żyły przed Chrystusem. Dla wierzącego chrześcijanina jest to pytanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: II. WIADOMOŚCI Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła

Bardziej szczegółowo

WIERZYMY W JEDNEGO PANA NASZEGO JEZUSA CHRYSTUSA. OBJAWIENIE BOŻE W SYMBOLU SOBORU NICEJSKIEGO

WIERZYMY W JEDNEGO PANA NASZEGO JEZUSA CHRYSTUSA. OBJAWIENIE BOŻE W SYMBOLU SOBORU NICEJSKIEGO 1 ks. Włodzimierz Wołyniec WIERZYMY W JEDNEGO PANA NASZEGO JEZUSA CHRYSTUSA. OBJAWIENIE BOŻE W SYMBOLU SOBORU NICEJSKIEGO WSTĘP Dokument Soboru w Nicei z IV wieku jest jedną z pierwszym wypowiedzi Urzędu

Bardziej szczegółowo

SYSTEM OCENIANIA RELIGII

SYSTEM OCENIANIA RELIGII Przedmiotowy SYSTEM OCENIANIA RELIGII W ZAKRESIE KLASY PIĄTEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ OPRACOWANY NA PODSTAWIE MATERIAŁÓW KATECHETYCZNYCH UMIŁOWANI W JEZUSIE CHRYSTUSIE red. ks. J. SZPET, D. JACKOWIAK KSIĘGARNIA

Bardziej szczegółowo

Liturgia Trydencka dzisiaj

Liturgia Trydencka dzisiaj CONVERSI AD D OMINUM! Zwróćmy się ku Panu! Liturgia Trydencka dzisiaj Ks. Mateusz Szewczyk Co to jest liturgia? SACROSANCTUM CONCILIUM "Słusznie zatem uważa się liturgię za wypełnianie kapłańskiej funkcji

Bardziej szczegółowo

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej Kryteria w zakresie oceny niedostatecznej Uczeń : - nie spełnia wymagań koniecznych na ocenę dopuszczającą, - odmawia

Bardziej szczegółowo

O PANU BOGU O ANIOŁACH

O PANU BOGU O ANIOŁACH O PANU BOGU 1. Kto to jest Pan Bóg? Pan Bóg jest to Duch nieskończenie doskonały, Stworzyciel nieba i ziemi. 2. Ile jest Osób Boskich? Są trzy osoby Boskie: Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty. 3. Jak nazywamy

Bardziej szczegółowo

Pierwszorzêdnym autorem Pisma œw. jest Duch Œwiêty, a drugorzêdnymi ludzie natchnieni przez Ducha Œw. zwani hagiografami.

Pierwszorzêdnym autorem Pisma œw. jest Duch Œwiêty, a drugorzêdnymi ludzie natchnieni przez Ducha Œw. zwani hagiografami. PYTANIA DLA OSóB PRZYGOTOWUJ¹CYCH SIê DO PRZYJêCIA SAKRAMENTU BIERZMOWANIA W PARAFII ŒW. RODZINY W S³UPSKU 1.Co to jest religia? Religia jest to ³¹cznoœæ cz³owieka z Panem Bogiem. 2.Co to jest Pismo œwiête?

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 29

Gimnazjum kl. I, Temat 29 Rok liturgiczny Okres zwykły Wielki Post Okres Bożego Narodzenia Triduum Paschalne Okres wielkanocny Adwent Okres zwykły Dopasuj nabożeństwo do okresu liturgicznego. Dopisz kolor szat liturgicznych obowiązujący

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu

Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii uczniów klasy I w Szkole Podstawowej nr 4 w Poznaniu Przedmiotowy system oceniania z katechezy jest zgodny z wewnątrzszkolnym systemem oceniania. Ocenianie

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska ks. Tomasz Rusiecki Medytacja chrześcijańska Medytacja wciąż aktualna Często słyszymy słowo medytacja. Dla jednych jest ono obce, dla innych wzbudzające ciekawość i pragnienie poznania medytacji, a jeszcze

Bardziej szczegółowo

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE Spis treści Słowo wstępne MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE O. ANTONI BOCHM OMI Przygotować drogę Chrystusowi Kazanie odpustowe z okazji Narodzenia Świętego Jana Chrzciciela. 11 O. ANTONI BOCHM OMI Wzór odwagi

Bardziej szczegółowo

DUCH ŒWIĘTY DAWCĄ YCIA KOŒCIOŁA PIERWOTNEGO

DUCH ŒWIĘTY DAWCĄ YCIA KOŒCIOŁA PIERWOTNEGO I DUCH ŒWIĘTY DAWCĄ YCIA KOŒCIOŁA PIERWOTNEGO CELE OGÓLNE: wprowadzenie w historię Kościoła pierwotnego, rozwój i umacnianie się pierwszych wspólnot chrześcijańskich; uświadomienie roli Ducha Świętego

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA ZAWODOWA I KLASA

SZKOŁA ZAWODOWA I KLASA SZKOŁA ZAWODOWA I KLASA Przewidywane osiągnięcia: Katechizowany: - dzieli się doświadczeniami i oczekiwaniami katechetycznymi; - przyjął zasady współpracy; - zapoznał się z zasadami oceniania podczas religii;

Bardziej szczegółowo

Cnoty teologalne 1. Wiara 2. Nadzieja 3. Miłość. Cnoty kardynalne 1. Roztropność. 2. Sprawiedliwość. 3. Umiarkowanie. 4. Męstwo.

Cnoty teologalne 1. Wiara 2. Nadzieja 3. Miłość. Cnoty kardynalne 1. Roztropność. 2. Sprawiedliwość. 3. Umiarkowanie. 4. Męstwo. 2 przykazania miłości "Będziesz miłować Pana Boga swego z całego serca swego, z całej duszy swojej, z całej myśli swojej, ze wszystkich sił swoich" "Będziesz miłować bliźniego swego jak siebie samego."

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

www.logic.amu.edu.pl dr Victoria Kamasa

www.logic.amu.edu.pl dr Victoria Kamasa www.logic.amu.edu.pl dr Victoria Kamasa DEFINICJA SYTUACJI pojęcie z teorii dramaturgicznej Ervinga Goffmana: obecność innych przekształca zachowanie ludzkie w przedstawienie, którego głównym celem jest

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania w zakresie 1 klasy liceum i technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo