Wnętrze średniowiecznego browaru

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wnętrze średniowiecznego browaru"

Transkrypt

1 Piwo w tradycji egipskiej pełniło rolę nie tylko produktu spożywczego, ale również napoju rytualnego. Jego specjalny gatunek piwo prawdy mógł być spożywany jedynie przez 12 bogów, strzegących ołtarza Ozyrysa, oraz ich kapłanów. Według wierzeń Egipcjan to Ozyrys nauczył ludzi warzyć piwo. 19 Napój ten miał znaczenie rytualne także w tradycji buddyjskiej. Częścią codziennego obrządku było złożenie bóstwu Genyen ofiary w postaci piwa z granulkami kukurydzy. 20 Gdy Bliski Wschód i Azja Mniejsza zostały podbite przez Persów, przejęli oni technikę wytwarzania piwa. Łączono sposoby egipskie i babilońskie. Stosowano miedziane naczynia na brązowych konstrukcjach z paleniskiem pod spodem, co pozwalało na uzyskiwanie wysokiej temperatury i nie wymagało wrzucania do zacieru rozpalonych kamieni. Podczas produkcji wykorzystywano egipskie drożdże, a słód suszono na trzcinowych matach. 21 Po podbojach Aleksandra Wielkiego (IV w. p.n.e) i podporządkowaniu Bliskiego Wschodu, wprowadzono zwyczaj picia wina, który upowszechnił się zwłaszcza wśród bogatszej części ludności. W II wieku p.n.e. w Egipcie rządzonym przez dynastię Ptolemeuszy nałożono pierwszy znany podatek od produkcji piwa, oficjalnie pod pretekstem zapobiegania alkoholizmowi. 22 Niechęć Greków do piwa i ich umiłowanie wina miało swoje głębsze przyczyny wiązało się z tożsamością narodową. Greckie państwa-miasta otoczone były przez wrogie ludy, zwane przez nich barbarzyńcami, które uwielbiały piwo. Grecy, przekonani o własnej wyższości, warzenie piwa wiązali bezpośrednio z niską kulturą i brakiem cywilizacji. Nie bez znaczenia była też filozofia. Zgodnie z teorią czterech elementów zimna, ciepła, suchości i wilgoci wino było ciepłe i uosabiało pierwiastek męski, a zimne piwo miało przedstawiać czynnik żeński. Ajschylos w wielu swoich sztukach nazywał barbarzyńców pogardliwie piwożłopami. Rzymianie wraz z wieloma osiągnięciami Greków przejęli także ich uprzedzenia do piwa, jednakże nie były one tak silne. Napój ten okazał się łatwo dostępny dla żołnierzy na rubieżach Imperium w fortach na prowincjach istniały profesjonalne browary, działające na potrzeby wojska. 23 Po upadku Zachodniego Cesarstwa warzenie piwa było powszechnie znaną umiejętnością wśród Celtów, Germanów i Słowian. Pierwsze wzmianki o napoju warzonym z ziaren znajdują się w Historii naturalnej Gajusza Pliniusza Starszego. W literaturze spotyka się tezę, że umiejętność piwowarstwa przyszła do Europy ze Wschodu. Zgodnie z tą teorią Słowianie nauczyli się warzenia piwa z jęczmienia i prosa od Bałtów, a ci posiedli tę sztukę od ludów mongolskich, następnie Słowianie przekazali naukę piwowarską Germanom. 24 W świetle najnowszych badań tezy o przekazaniu wiedzy o browarnictwie ludom europejskim ze Wschodu są raczej nie do udowodnienia, bowiem liczne znaleziska archeologiczne, pochodzące z Europy Północnej, świadczą na korzyść teorii o niezależnym rozwoju piwowarstwa na tych terenach. 25 Galowie dysponowali dość zaawansowaną techniką wyrobu piwa, jednak rozszerzanie się kultury łacińskiej na początku pierwszego tysiąclecia sprawiło, że wybrali oni wino. Miał na to wpływ również fakt, że chrześcijanie, wyrośli z tradycji judeohellenistycznej, również żywili pewne uprzedzenia co do piwa. Wyjątkiem była tu niezależna misja w Irlandii 26, gdzie przetrwała celtycka tradycja piwowarska, która powróciła na kontynent dopiero ok. VI wieku n.e. 27 W ciągu kilku wieków po upadku Zachodniego Cesarstwa Rzymskiego Kościół jednak polubił piwo i w znacznym stopniu przejął jego wytwarzanie. W IX wieku ustalano nawet dzienne racje tego napoju dla mnichów. W tym czasie klasztory na północy Europy stały się poważnymi centrami piwowarstwa. Na planie jednego z takich budynków, pochodzącym z 830 roku n.e., zaznaczono nawet trzy piwiarnie: dla dostojnych gości, mnichów oraz pielgrzymów. Znacznie udoskonalono też sam proces wytwarzania: wprowadzono śrutowanie, chłodzenie i filtrowanie. 28 Przy klasztorach powstawały całe browary. Często w skład zabudowań wchodziły: kocioł z czterema paleniskami, kadź fermentacyjna, kadź leżakowa oraz słodownia klepiskowa na planie krzyża. 29 Ważnym i niezaprzeczalnym osiągnięciem średniowiecznych zakonników było dodanie chmielu do piwa (wcześniej dodawali go jedynie Babilończycy). Piwo zapewniało zakonnikom nie tylko pożywny napój, dozwolony w czasie postu, ale również znaczne dochody. Od 830 roku datuje się próby zmonopolizowania produkcji piwa przez klasztory i miasta w Europie Zachodniej. 30 Wielu biskupów i właścicieli miast chciało wymusić na swoich piwowarach kupno podstawowych surowców właśnie od nich biskup Magdeburga dostarczał drożdże piwowarom w całej diecezji. 31 Obok browarów klasztornych istniało piwowarstwo domowe. W Anglii praktycznie każde gospodarstwo dysponowało sprzętem do wyrobu piwa. Jedynie klasztory i gospody warzyły ten napój w większych ilościach. Wnętrze średniowiecznego browaru W VIII wieku n.e. alkoholizm w Anglii był zjawiskiem po wszechnym. Duchowni organizowali specjalne festyny ku czci świętych, podczas których niebagatelną rolę odgrywało piwo, pite w ogromnych ilościach. Nie inaczej było w krajach ger mańskich. Podobno podczas bitwy pod Hastings (między Normanami a Anglikami) w 1066 roku cała armia angielska walczyła pod wpływem alkoholu. 32 TECHNOLOGIA PRODUKCJI PIWA I ROZWÓJ BROWARNICTWA NA ŚWIECIE ORAZ NA ZIEMIACH POLSKICH Zarys dziejów piwowarstwa na świecie B R O W A R Y 11

2 Józef Chełmoński Karczma pejzaż jesienny Produkcję piwa regulował szereg przepisów prawnych, choć w średniowieczu nie przestrzegano ich restrykcyjnie. Powszechne były przywileje. Od XIII wieku, gdy pojawiała się autonomia wsi i miast, warzono jeszcze więcej tego napoju. Najstarsze znane prawo dotyczące produkcji piwa pochodzi z 1272 roku. 53 Później mógł je warzyć każdy właściciel nieruchomości, ale to gminy decydowały o tym, ile piwa warzyli poszczególni przedsiębiorcy. Stopniowo prawo produkcji ograniczano do węższych grup. W 1423 roku Władysław Jagiełło wydał dekret normatywny, likwidujący dotychczasowe przywileje i prawa. Miasta zyskały wolność handlu: w jednym regionie można było importować, a w drugim było to zakazane. W średniowieczu piwo odgrywało bardzo znaczącą rolę. Leszek Biały odmówił udziału w krucjacie, ponieważ w Zie mi Świętej nie warzono piwa. Tego napoju nadużywali także mnisi. W 1389 roku konsumpcja piwa na dworze królowej Jadwigi wynosiła nawet do 10 l na głowę dziennie. 55 Piwo pi to w bardzo dużych ilościach i do wszystkich posiłków. Sięgano zarówno po gatunki krajowe, jak i zagraniczne. Wilkierz Krakowski z 1396 roku wymienia piwa z pszenicy i jęczmienia: właściwe, marcowe czarne, langwelle i schayta (langwelle to piwo długo leżakowane, nazwa schayta jeszcze nie została rozszyfrowana). 56 Ceniono piwa grodziskie, końskowolskie, wareckie, sierpeckie, przemyskie, krakowskie i bocheńskie. Z zagranicznych gatunków za najlepsze uchodziło świdnickie. W 1377 roku kwarta takiego napoju kosztowała 1 wiardunek srebra (średnio wieczna jednostka wagowo pieniężna, równa 1/4 marki) tyle zarabiał wtedy przez tydzień rektor szkoły kolegiac kiej we Wrocławiu. 57 TECHNOLOGIA PRODUKCJI PIWA I ROZWÓJ BROWARNICTWA NA ŚWIECIE ORAZ NA ZIEMIACH POLSKICH Zarys dziejów piwowarstwa na ziemiach polskich B R O W A R Y 17

3 Pierwszorzędna restauracja Paradyż Jana Adamowskiego znajdowała się między dzisiejszymi ulicami Piotr kowską i Wólczańską. Od 1861 roku miejsce to było własnością Augusta Henschla, który kupił je od Henriet ty Kunkiel. Trzy lata później wydzierżawił on Paradyż na pięć lat Robertowi Maczewskiemu, który w 1863 ro ku otworzył browar w Zgierzu. Przedsiębiorca był pionierem wśród łódzkich piwowarów, szukających zbytu swoich produktów w lokalach na otwartym powietrzu, otoczonych ogrodami. Zasłużoną renomą cieszył się też Hotel Polski przy ulicy Piotrkowskiej 3. W latach XIX wieku ilość miejsc, w których można było przysiąść i napić się alkoholu, zwiększyła się niemal pięciokrotnie. O popular ności piwa decydowała m.in. dość niska, jak na napój alkoholowy, cena (1 kg razowego chleba kosztował ty le, co 5 l piwa). Jeszcze w XIX wieku piwo traktowane było raczej jako produkt spożywczy pierwszej potrzeby niż używka alko holowa. Znaczny rozwój miast w Królestwie Polskim stworzył duże, miejscowe rynki zbytu dla browarów, co eliminowało problem transportu, szczególnie istotny przed budową linii kolejowych. Brakowało również istotnej konkurencji ze strony Rosji, w której picie piwa nigdy nie było tak popularne, jak np. w krajach niemieckich, dysponujących znacznie lepszą technologią i bogatszą tradycją. W Królestwie przez długi czas piwa niemieckie uznawano za wzorowe (często słusznie). Nie należy też zapominać o osadnikach niemieckich, którzy w XIX wieku przybywali do Królestwa i automatycznie stwarzali popyt na swój ulubiony napój. Ogromny wpływ na rozwój tej dziedziny przemysłu w Kongresówce mieli właśnie Niemcy, którzy dominowali wśród właścicieli browarów. Można założyć, że dysponowali oni większą wiedzą i kapitałem niż Polacy. W Łodzi pierwszym browarem nowych czasów był zakład Karola Saengera z Chodzieży, farbiarza, który był jednym z sygnatariuszy umowy zgierskiej z 1821 roku (umowa zawarta między władzami a osadnikami, dotycząca warunków prowadzenia interesów i zamieszkania w Zgierzu). Dwa lata później zawarł on umowę z Rajmundem Rembielińskim, zgodnie z którą miał założyć farbiarnię oraz dru- 24 B R O W A R Y POCZĄTKI PIWOWARSTWA W ŁODZI I WARUNKI DLA STWORZENIA NOWOCZESNYCH BROWARÓW W TYM MIEŚCIE Ex navicula navis (z łódeczki łódź)

4 POCZĄTKI PIWOWARSTWA W ŁODZI I WARUNKI DLA STWORZENIA NOWOCZESNYCH BROWARÓW W TYM MIEŚCIE Warunki zewnętrzne przy powstawaniu piwowarstwa fabrycznego w Łodzi B R O W A R Y 29

5 Helenów Anstadtowie zdawali sobie sprawę z trendów, jakie panowały w Europie w dziedzi nie warzenia piwa i technologii, byli jednak również świadomi nowoczesnych działań, które dziś nazwalibyśmy promocyjnymi czy marketingowymi. Taki charakter miały zakładane głównie na Zachodzie ogrody, w których odbywa ła się sprzedaż i konsumpcja wyrobów danego browaru. W Łodzi namiast ką takiego rozwiązania przez długi czas była restauracja Paradyż. Jednak największa łódzka rodzina piwowarska chciała czegoś więcej. Rozpoczął się wykup terenów pod nowe przedsięwzięcie. Najpierw Ludwik i Zenon naby li 2,84 ha ziemi ornej 15 podstawę przyszłego parku. W 1881 roku podczas licytacji sądowej 16 dokupili działkę. Łącznie inwestycja w ziemię wyniosła 6,2 tys. rb 17, jednak na tym nie poprzestano w 1881 roku bracia dokupili jesz cze trzy działki 18, a dwa lata później w posiadaniu Anstadtów znalazła się następna, są siadująca posesja 19. Ludwik nabywał też okoliczne działki za własne pieniądze czerwca 1884 roku cała rodzina spotkała się, wyceniła wszystkie te posesje i podpisała akt współwłasności odtąd wszyscy jej członkowie byli właścicielami parku 21, który stale się powiększał 22. Pomysłowi na własny park sprzyjała seniorka ro du, Teresa Anstadt. Wniosła ona do przedsięwzięcia 3 tys. rb kapitału obrotowego. Park został założony już w 1881 roku, a od 1885 roku był otwarty dla gości. Do jego urządzenia zatrudniono firmę L. Spaeth z Berli na, sławną w całej Europie. Goście mogli podziwiać sześć stawów, park angielski, sad owocowy oraz fontanny. Ogród nazwano Hele nów od imion żon założycieli: żoną Ludwika Anstadta była Helena z domu Nestler, córka znanego łódzkiego architekta (pobrali się w 1869 r.), Zenon Anstadt poślubił Joannę Helenę z domu Lemm. Helenów cieszył się wśród łodzian wielką popularnością. Przyjął się pogląd, że obiekt ten był dostępny jedynie dla zamożnych miesz kańców, jednakże nie jest to do końca prawda. Faktycznie, wstęp był tam płatny, jednakże wysokość ceny zależała od rodzaju widowi ska i pożądanej publiczności. W pierwszych latach działalności miejsce to miało zamknięty, elitarny charakter. Należy jednak pamię tać, że jego właścicielami byli ludzie interesu i zależało im na zyskach. Tak zwane zabawy ogrodowe na rzecz organizacji pożytku pu blicznego (np. Łódzkiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności) z założenia miały przyciągać ludzi zamożnych, więc wstęp (w wysokości 50 kopiejek ) był poważnym wydatkiem, bo stanowiącym mniej więcej połowę dniówki pracownika browaru. Jednocześnie na początku XX wieku organizowano imprezy także dla mniej wymagającego odbiorcy. Na łamach Rozwoju (5 luty 1902 r.) dzienni karz bulwersował się z powodu występu w Helenowie króla włamywaczy, który według niego miał dawać wyjątkowo zły przykład mieszkańcom. Kontrowersyjny charakter widowiska i niska opłata wejściowa przyciągały jednak wielu zainteresowanych. Zimą łodzianie chętnie odwiedzali ślizgawkę na stawie helenowskim, bowiem na tego rodzaju zabawę stać było większość dzieci i do rosłych (w 1902 roku wstęp kosztował 15 kopiejek dla dorosłych i 5 dla dzieci, jednak ze względu na duże zainteresowanie opłatę pod wyższono odpowiednio do 25 i 15 kopiejek 23 ). 48 B R O W A R Y BROWARY W ŁODZI PRZED 1945 ROKIEM Anstadtowie Pod rządami carów

6 W parku często odbywały się koncerty i wyścigi rowerowe. Już w latach 80. XIX wieku powstała tam restauracja, mieszcząca się przy ulicy Pół nocnej, między ulicą Nowotargową (obecnie ul. Sterlinga) a aleją Anstadta (wtedy była to ulica prywatna). W 1889 roku do obiektu dobudowano piętro 25. W 1893 roku rodzina wystąpiła o budowę sceny koncertowej w Helenowie, aby występy mogły mieć jeszcze bardziej imponującą oprawę 26. Latem 1913 roku postanowiono wy budować w parku na wolnym powietrzu kinematograf 27. Uruchomio no go tuż przed wojną, w styczniu 1914 roku 28. Inwestycja przycią gnęła nowych klientów. Park Helenów stanowił przede wszystkim wizy tówkę firmy rodziny Anstadtów i był świetnym miejscem na odpoczynek przy kuflu piwa. Nie było to jednak przedsięwzięcie tak dochodowe, jak mogłoby się wydawać. W latach 90. XIX wieku park często przynosił straty rzędu kilku tysięcy rubli 29. Zwierzyniec Helenowski Pod rządami carów BROWARY W ŁODZI PRZED 1945 ROKIEM Anstadtowie B R O W A R Y 49

7 Po śmierci ojca browarem zajęli się Ludwik oraz Zenon. Pierwszy objął funkcję dyrektora technicznego, a drugi dyrektora handlowego; Ludwik zajmował się też kształceniem piwowarów. 8 Rodzina dbała o firmę, która wciąż się rozwijała dokupiono sąsiadującą działkę o numerze 350 oraz część posesji 351, na terenie trzech działek wykopano zbiornik wodny, połączony z Łódką kanałem, wzniesiono kolejne budynki: kuźnię, magazyn, suszarnię, kotłownię, chłodnię i kantor handlowy. W 1880 roku na planie litery L zbudowano słodownię, z szeroką elewacją od strony ulicy Średniej (obecnie ul. Pomorska), ozdobioną wieloma detalami, ceglanymi pilastrami oraz nadokiennymi pasami. 9 Niestety, nie wiadomo, kto zaprojektował ten budynek. Inwestowano w kolejne nieruchomości pod rozbudowę zakładu 10. W 1879 roku bracia Ludwik i Zenon zaczęli kupować działki pod nową inwestycję Helenów. Około 1880 roku wszystkie cztery łódzkie warzelnie (Anstadtów, Gehligów, Milscha i braci Lorentz) produkowały rocznie piwo o wartości 180 tys. rb i zatrudniały łącznie 46 robotników 11. Po śmierci seniora rodu sprawy firmy rodzina postanowiła uregulować dopiero w 1885 roku. Wówczas rodzeństwo wraz z matką spotkało się z notariuszem Kamockim, by założyć firmę o nazwie Carls' Anstadt Erben (Sukcesorzy K. Anstadta), którą oficjalnie mieli kierować Ludwik i Zenon lipca 1887 roku zmarła wdowa po Karolu seniorze, Teresa Anstadt. Spadkobiercom pozostawiła do podziału majątek o łącznej wartości 12,4 tys. rb 13. Co ciekawe, stroje seniorki rodu warte były niemal tyle, co całe wyposażenie domu wraz z meblami. W okresie od założenia browaru do śmierci Teresy Anstadt poczyniono wiele istotnych inwestycji w samym Mapka okolic browaru z drugiej połowy XIX w. Browar Sukcesorów K. Anstadta browarze. Poza wspomnianymi budynkami, w warzelni zainstalowano maszynę parową z dwoma kotłami, które działały już w 1880 roku (wcześniej korzystano z siły końskich mięśni). Było to niezwykle ważne z punktu widzenia technologii, bowiem wykorzystanie silników parowych świadczyło w owym czasie o nowoczesności i przyciągało klientów. Pod koniec lat 80. XIX wieku zakład mieścił się na następujących działkach: 349, 350, 351, 351a, 352a, 353a i Znajdowały się tam wszystkie budynki, niezbędne w nowoczesnym, dużym browarze: warzelnia, słodownia, suszarnia, kotłownia, chłodnie, składy beczek, domy dla pracowników i właścicieli. Można śmiało powiedzieć, że zbudowanie browaru przez Karola Anstadta znacznie wpłynęło na dzieje jego rodziny. Inwestycja okazała się ogromnym sukcesem. Na przełomie lat 70. i 80. XIX wieku mieszkańcy Łodzi pasjonowali się sporem pomiędzy sąsiadami przy ulicy Północnej: An stadtami i Biedermannami. Konflikt dotyczył drogi, prowadzącej wzdłuż rzeki Łódki, będącej przedłużeniem ulicy Północnej. Ko rzystali z niej zarówno łódzcy mieszczanie, dojeżdżający do swoich pól, jak i właściciele browaru przy ulicy Średniej (obecnie ul. Pomorska). Droga nie miała charakteru publicznego, zainteresowani sami o nią dbali. Spór wybuchł w 1878 roku, gdy Ro bert Biedermann ogrodził swoją działkę wzdłuż ulicy Widzewskiej (obecnie ul. Kilińskiego) wraz z drogą, która przebiegała na granicy jego posesji. W ten sposób zmusił Łodzian do objeżdżania znacznej części miasta. Co więcej, na miejscu dawnej dro gi przekopał kanał, łącząc tym samym swój staw z Łódką. Do prezydenta Łodzi wpłynęły dwie skargi mieszczan, jedna podpisana także przez Ludwika Anstadta. Sprawa skończyła się w sądzie. W 1879 roku Rząd Guberni Piotrkowskiej przyznał rację przeciwnikom Biedermanna i nakazał zasypanie stawu oraz rozebranie płotu. 30 Przedsiębiorca jednak tego nie zrobił. Złożył apelację i wynajął znanego adwokata. Na początku lat 80. An stadtowie wybudowali własny staw. Ponieważ ich zakład był w górze rzeki, mogli pozwolić sobie na pewną złośliwość i zaczęli wypuszczać nieczystości w miejscu, gdzie bieg rzeki wychodził poza ich działkę. Tym razem to Biedermann podał do sądu są siadów. W 1882 roku specjalna komisja orzekła, że droga ma spore znaczenie dla mieszkańców, a przedsiębiorca rozebrał płot. Natomiast w 1888 roku sąd nakazał Anstadtom oczyszczenie rzeczki i zaprzestanie wylewania do niej nieczystości 31. Finalnie ze sporu zwycięsko wyszedł Biedermann. 50 B R O W A R Y BROWARY W ŁODZI PRZED 1945 ROKIEM Anstadtowie Pod rządami carów

8 DOCHODY I WYDATKI BROWARU SUKCESORÓW K. ANSTADTA W LATACH Na podstawie sprawozdań Zarządu Browaru Parowego Sukcesorów K. Anstadta za lata Helenów Znaczne zmiany po I wojnie światowej zaszły w Helenowie. 15 listopada 1922 roku doszło do zawarcia bardzo ważnej umo wy 107. Amalia Natalia Handke, Bronisława Schiele oraz Jadwiga Handke sprzedały swoje części nieruchomości 1103 (Helenów) oraz 370 (działka, przez którą biegła aleja wytyczona między uli cami Pomorską a Północną) firmie R. Biedermann za 156 mln mkp. Część Helenowa znalazła się w rękach osób, z którymi An stadtowie prowadzili kiedyś walkę, m.in właśnie o dojazd do tej nieruchomości, nie mówiąc o tym, że zwaśnione wcześniej ro dziny stały się współwłaścicielami i wspólnikami. W umowie znalazł się jednak zapis o tym, że nowi właściciele zapewnią swobodne korzystanie z alei na działce 370, z której wjeżdżało się do nieruchomości 369, należącej do Amalii Natalii Handke, Pauliny Becker, Alicji Thyen i Jadwigi Handke. Zobowiązano też Biedermannów do uczynienia z alei drogi publicznej w przypad ku wykupienia całego parku Helenów. W 1923 roku właściciela mi Helenowa byli: Joanna Helena Anstadt, Helena Anstadt, Hele na Osterman, Karol Anstadt oraz firma R. Biedermann. W 1925 roku firma Biedermannów odkupiła też części Alicji Thyen i Pauliny Teresy Becker (razem 2/25 części całości) za ok. 13,3 tys. zł, dzięki czemu posiadała już ponad połowę Hele nowa (15/25 części). W 1926 roku Helenowem zarządzali: Bruno Biedermann, Artur Ostermann oraz Rudolf Anstadt. Poszczególne obiekty w parku oddawano w dzierżawę zewnętrznym firmom lub osobom. W la tach 20. helenowski obiekt sportowy dzierżawił Eugeniusz Raj chel. Jednak w 1926 roku zerwano z nim umowę, gdyż złamał jej zapisy, wchodząc w spółkę z osobami trzecimi i zatajając to przed zarządem parku 108. Na przełomie lat 20. i 30. obiekt sportowy dzierżawił łódzki Union Touring Club, który organizował różne go rodzaju imprezy sportowe, jednakże w czasach kryzysu zmu szony był ich zaprzestać, ponieważ przynosiły straty. W 1934 roku Union oddał administracji wynajmowany teren. 1/5 Helenowa należała do Zenona Anstadta. Po jego śmierci wraz z prawami do 1/5 placu na działce 304 i 1/5 majątku Po gorzel park stał się własnością jego żony Joanny Heleny. W 1918 roku wdowa sprzedała te nieruchomości córce Elli oraz synowi Rudolfowi za łączną sumę 100 tys. mkp. W 1928 roku Ella, która wtedy była już wdową po Fryderyku Arnoldzie i zno wu mieszkała z matką, sprzedała swoją część nieruchomości Rudolfowi za 15 tys. zł 109. W marcu 1932 roku sprzedała mu również swoją część działki z numerem 370 (rep. hip. 1103, tam biegła aleja Anstadta) za sumę 1 tys. zł 110, natomiast Rudolf odstąpił obie nieruchomości Brunonowi Biedermannowi za 7,5 tys. USD 111 (United States dollar, dolar amerykański). W 1928 roku Helena Anstadt oddała natomiast swoją część He lenowa (13/120 części) Karolowi Anstadtowi i Helenie Osterman. Odtąd Karol miał 85/960 części, a jego siostra aż 1/10, którą w grudniu tego samego roku sprzedała Biedermannom za 7,5 tys. USD. W 1932 roku firma R. Biedermann miała już 9/10 części Helenowa 112. W marcu 1931 roku, na mocy upoważnienia wydanego przez Bruno Biedermanna i Rudolfa Anstadta, nowym zarządcą Heleno wa został Sebastian Waszkiewicz 113. W 1933 roku przeprowadzo no w Helenowie remont (na jego czas zamknięto ogród). Park ponownie został otwarty 15 maja. Łodzianie byli zadowoleni z niższych cen i nowych kortów tenisowych. 114 Historia Helenowa, jako ogrodu związanego z łódzkim bro warnictwem, skończyła się 1 kwietnia 1937 roku, gdy park cał kowicie przeszedł na własność Biedermannów. Od zakończenia I wojny światowej firma ta sukcesywnie wykupywała udziały. Sprzyjała temu sytuacja ogrodu, który głównie przynosił stra ty 115. Nieznaczne dochody przeznaczano na niezbędne remonty i konserwację. W latach kryzysu stan parku znacznie się po gorszył, ponieważ właściciele nie chcieli dopłacać do niego z własnej kieszeni. Prawdopodobnie Biedermannowie widzieli w tej inwestycji szansę na stworzenie wizytówki swojej firmy (bardzo kosztownej). Przez wiele lat ogród był jednak bardzo reprezentatywnym miejscem i stanowił część oferty browaru Anstadtów. 60 B R O W A R Y BROWARY W ŁODZI PRZED 1945 ROKIEM Anstadtowie W II Rzeczpospolitej

9 Jak wiadomo, browar Sukcesorów K. Anstadta produkował również dwutlenek węgla, którego wodny roztwór nosi nazwę kwasu węglowego. Fabryka powstała przy browarze przed I wojną światową jako jeden z pierwszych tego typu zakładów na ziemiach polskich. 30 marca 1926 roku zakład znalazł się w kartelu o nazwie Związek Fabryk Kwasu Węglowego w Polsce, który zapewniał stały zbyt. Niestety, w wyniku nieporozumień został rozwiązany, ale już w 1929 roku podpisano nową umowę, na mocy której powstał kartel o nazwie Zjednoczone Fabryki Kwasu Węglowego. Firma Sukcesorów K. Anstadta miała w nim udział stosowny do produkcji, która umiejscawiała zakład na pozycji producenta średniej wielkości. Ostatecznie zjednoczenie rozwiązano w 1937 roku. Produkcja kwasu węglowego była istotna, ponieważ zapewniała browarowi udział w rynku napojów bezalkoholowych. Dostawy do fabryk lemoniad pozwalały korzystać firmie z rosnącej popularności tego produktu. Grafika reklamowa z czasów II wojny światowej W czasie wojny protokoły z posiedzeń sporządzano w języku niemieckim, a nazwa przedsiębiorstwa na oficjalnej pieczęci była pisana gotykiem. Mimo to spółka nie używała w korespondencji nazistowskich pozdrowień, co zdarzało się w niektórych firmach. Kapitał akcyjny przeliczono z 2,1 mln zł na 1,05 mln RM i podwyższono go do 1,26 mln RM (reichsmarek). Jedna akcja miała odtąd wartość 300 RM. Podniesiono też wartość kapitału zapasowego ze ,55 RM do ,55 RM. Wszyscy akcjonariusze zgodzili się na uchylenie starego statutu i przyjęcie nowego. Spółka dobrze sobie radziła podczas wojny. Pod koniec 1940 roku zanotowano zysk w wysokości ok. 69,6 tys. RM, w 1941 roku ok. 63,5 tys. RM, a rok później ok. 93,8 tys. RM. Wypłacono nawet akcjonariuszom dywidendy. W 1942 roku zewnętrzna firma wyceniła wartość spółki na ,06 RM 119. Wiadomo, że Rudolf Anstadt, poza zaangażowaniem w działalność browaru, prowadził sklep tekstylny przy ulicy Piotrkowskiej 33 (przemianowanej przez Niemców na Adolf Hitler Strasse). Ze względu na niewielką ilość materiałów źródłowych ocena postaw zarządu i akcjonariuszy wobec niemieckich władz jest trudna do sformułowania. Nie zachowały się przekazy o czynnym wspieraniu Niemców, jednak zmiana imion (Bronisława Schiele stała się Brunhildą) czy wprowadzenie czcionki gotyckiej na pieczęciach świadczą o pewnym konformizmie. W browarze wciąż byli zatrudnieni Polacy, którzy dobrze zarabiali i mieli stałe stanowiska pracy. Akcjonariusze utrzymali swoje pakiety akcji. Z nieznanych powodów wśród nich zabrakło Bertolda Dobrantza. Jego syn, podporucznik Ryszard Dobrantz, został zamordowany przez NKWD (Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł, Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR) w Katyniu i pośmiertnie awansowany do stopnia porucznika. 62 B R O W A R Y BROWARY W ŁODZI PRZED 1945 ROKIEM Anstadtowie W II Rzeczpospolitej

10 Plan sytuacyjny browaru Braci Gehlig (źródło: APŁ, Towarzystwo Kredytowe Miasta Łodzi, sygn. 973) 66 B R O W A R Y BROWARY W ŁODZI PRZED 1945 ROKIEM Największy konkurent, największy przegrany Browar Braci Gehlig

11 Wszystkie fabryki i punkty handlowe musiały co roku kupować specjalne świadectwa przemysłowe i handlowe (pewnego rodzaju pozwolenia na działalność gospodarczą). W przypadku firmy Gustawa Teodora i Artura Keilichów konieczne były oba świadectwa, ponieważ przedsiębiorstwo prowadziło własny punkt sprzedaży przy ulicy Kilińskiego czerwca 1928 roku Gustaw Teodor i Artur kupili posesję przy ulicy Orlej 8 (nr 1087 i część 1088a, rep. hip. 4093) od Jadwigi Sonyi, Otto Hausiga i Juliana Waldemara Zeglina za sumę 9,5 tys. USD (United States dollar, dolar amerykański). Jedną z ważniejszych inwestycji braci był jednak majątek w Ciechomicach niedaleko Płocka, wraz z działającym browarem. Zakład piwowarski funkcjonował od 1872 roku i był częścią całego folwarku. Na początku XX wieku należał do Bernarda Dautera, zaś kierownikiem technicznym był jego syn, Henryk, który po śmierci ojca przejął firmę. Browar miał własne składy w: Płocku, Kutnie, Gostyninie, Gąbinie, Łowiczu i Żychlinie. W 1910 roku zatrudniał 19 robotników, a kapitał zakładowy wynosił 85 tys. rb. Obrót roczny sięgał ok. 111 tys. rb 171. W zakładzie produkowano piwo bawarskie, marcowe (mocne, ciemne piwo dolnej fermentacji) oraz porter. Cały majątek miał powierzchnię 272,9 ha. 28 października 1919 roku Artur Keilich zakupił cały folwark wraz z browarem i był to jego własny majątek. Często tam wypoczywał, a nawet mieszkał. Browar wciąż funkcjonował, chociaż nieustannie przynosił straty. 27 stycznia 1926 roku Artur postanowił wydzierżawić majątek swojej macierzystej firmie w Łodzi. Doszło do osobliwej sytuacji, gdyż przekazywał Ciechomice sobie oraz bratu. Umowa zawarta była na rok i miała ulegać automatycznemu przedłużaniu po upływie jej ważności. Roczną kwotę dzierżawy ustalono na 8 tys. zł listopada 1926 roku z dóbr wydzielono niewielką część ziemi pod budowę kolei Kutno Płock. Po tym obowiązkowym wywłaszczeniu, wyłączony obszar został zwolniony ze spłaty długu wobec Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, na rzecz którego dobra były zadłużone 173. W 1927 roku folwark przyniósł ok. 30 tys. zł straty 174. Mimo to Gustaw i Artur starali się o unowocześnienie obiektu i zwiększenie jego mocy produkcyjnych. W 1926 roku dochody ze sprzedaży piwa, octu i lemoniady wyniosły ok. 217,7 tys. zł, a rok później już ok. 279,3 tys. zł, natomiast w 1928 roku wzrosły do ok. 385 tys. zł. W owym roku majątek w Ciechomicach po raz pierwszy od wielu lat przyniósł zysk, chociaż niewielki, bo w wysokości ok. 21 tys. zł. W 1927 roku wyszło na jaw, że ekspedient browaru przy uli cy Orlej Adam Wawrzyński przywłaszczał sobie opłaty pobierane od klientów. Dług wobec pracodawcy wynosił ok. 3,1 tys. zł, jednak właściciele firmy nie tylko nie zwolnili niesumiennego pracownika, a nawet rozłożyli mu należność na raty po 150 zł, częściowo potrącając mu je z pensji. Zważając na spore bezrobocie w tym czasie, nieuczciwy ekspedient miał dużo szczęścia 175. WYBRANE DOCHODY MAJĄTKU CIECHOMICE W LATACH Na podstawie APŁ, Gustaw Keilich Właściciele Gustaw Teodor i Artur Bracia Keilich Browar i Fabryka Octu Łódź, Sygn. 32 Pomyślny rozwój w nowej rzeczywistości BROWARY W ŁODZI PRZED 1945 ROKIEM Browar Gustawa Keilicha i jego synów B R O W A R Y 73

12 Etykiety napojów (źródło: APŁ, Gustaw Keilich właściciele Gustaw Teodor i Artur Bracia Keilich Browar i Fabryka Octu Łódź, sygn. 6) Firma przy ulicy Orlej bardzo dbała o zastrzeganie praw dla swoich produktów, wykorzystując nowe, sprzyjające temu prawodawstwo. Chociaż pierwszy patent wydano już w 1904 roku na etykiety octu, to najważniejszy znak, będą cy logotypem firmy, zatwierdzono we wrześniu 1925 roku. Przedstawiał on słońce w trójkącie, rozpoznawane już wte dy jako symbol zakładu. W kolejnych latach opatentowano następne znaki i nazwy produktów, m.in. piwo Jasny Kryształ i Zdrój Ciechomicki oraz lemoniady Citronata i Li metta. Za jeden z ciekawszych wyrobów można uznać le moniadę o nazwie Kefirella, która zawierała kwas mlekowy. W tym przypadku opatentowano zarówno nazwę, jak i re cepturę 178. Świadectwo ochronne (Źródło: APŁ, Gustaw Keilich Właściciele Gustaw Teodor i Artur Bracia Keilich Browar i Fabryka Octu Łódź, sygn. 6) Znak patentowy na etykietę octu z zakładu G. Keilicha (Źródło: APŁ, Gustaw Keilich Właściciele Gustaw Teodor i Artur Bracia Keilich Browar i Fabryka Octu Łódź, sygn. 6) 74 B R O W A R Y BROWARY W ŁODZI PRZED 1945 ROKIEM Browar Gustawa Keilicha i jego synów Pomyślny rozwój w nowej rzeczywistości

13 28 listopada 1902 roku w zakładzie wybuchł poważny po żar. Powodem było zapalenie się odpadów drewnianych w bednarni, leżących zbyt blisko pieca. Straż pożarna z tru dem opanowała pożar, a zniszczeniu uległo pierwsze piętro oraz ściana przyległej oficyny 10. dynek zaprojektował łódzki architekt Albin Jankau. Nie wiadomo, dlaczego Ludwik nie zdecydował się na skorzystanie z usług teścia lub szwagrów, którzy również byli architektami i budowniczymi. Browar, zarządzany przez Marcina Błaszczyka, został oficjalnie otwarty 10 maja 1901 roku. Zakład dysponował jedną maszyną parową o mocy 8 KM, dwoma kotłami, jedną kadzią zacierną, jedną filtracyjną i 14 fermentacyjnymi, maszyną do ochładzania piwa, urządzeniami do oczyszczania słodu i jęczmienia 7. Ludwik zatrudnił lekarza Rokickiego, który miał na terenie zakładu własny gabinet z jednym łóżkiem dla pacjenta. W pierwszym półroczu działalności od 1 lipca do 31 grudnia 1901 roku browar wyprodukował 13 tys. wiader (ok. 1,6 tys. hl) piwa, natomiast rok później już 60 tys. wiader (ok. 7,4 tys. hl). Jednocześnie firma prowadziła produkcję słodu, który sprzedawała zewnętrznym klientom. Przy zatrudnieniu na poziomie robotników produkcja była znaczna. Zwykli robotnicy zarabiali średnio 3,5 rb tygodniowo 8 (jak we wszystkich browarach w Radogoszczy). Dzień pracy trwał 11,5 godz. ze zwyczajowymi przerwami na posiłki. Robotnikom nie wolno było palić, pić, spóźniać się i zakłócać porządku podczas pracy groziły im grzywny, sięgające nawet połowy dniówki, a w przypadku niszczenia maszyn lub przyrządów kara mogła wynosić nawet równowartość wynagrodzenia za cztery miesiące pracy. Niestety, Ludwikowi Anstadtowi nie było dane długo cieszyć się nową, udaną inwestycją. 29 sierpnia 1902 roku zmarł po długich cierpieniach. Śmierć znanego fabrykanta odbiła się szerokim echem w prasie i łódzkiej społeczności. W dzień pogrzebu, 1 września 9, odwołano imprezy rozrywkowe w Helenowie. Przedsiębiorca nie pozostawił po sobie testamentu. Przed śmiercią, jeszcze w 1901 roku, zdążył zaciągnąć dwie pożyczki na łączną kwotę 40 tys. rb u Aleksandra Wojciechowskiego (na 9%) oraz u Władysława Raczyńskiego (na 4,5%). Jednocześnie browar winien był spółce Germania z Chemnitz ok. 13,7 tys. rb. za dostarczone maszyny. W chwili śmierci Ludwika cały majątek przy ulicy Szneja (obecnie ul. Sędziowska) był ubezpieczony na ponad 73 tys. rb. Poza browarem w skład masy spadkowej wchodziły: murowany dom po drugiej stronie ulicy, zabudowania pomocnicze, udziały w Helenowie, posiadłość Pogorzel oraz nieruchomości w Pabianicach. Ludwik posiadał jedną akcję Towarzystwa Akcyjnego Sukcesorów K. Anstadta (resztę prawdopodobnie przekazał wcześniej). Ponadto wniósł w 1900 roku do Towarzystwa Wzajemnego Kredytu kwotę 3 tys. rb. Z kosztowności warto wymienić złoty zegarek oraz złote spinki do mankietów, warte łącznie 165 rb, co na ówczesne czasy było bardzo dużą sumą. Przez pierwsze lata po śmierci założyciela browaru nie dokonano podziału majątku. Miał on troje dzieci: syna Karola Ludwika, który był z wykształcenia piwowarem (zarządzał browarem), oraz dwie córki Helenę Stefanię i Marię Augustę Teresę. Rodzina zdecydowała się na notarialny podział majątku dopiero w 1911 roku. Uzgodniono, że zakład piwowarski z częścią działki pozostanie w rękach Karola, jednakże pod warunkiem spłaty siostry i szwagra oraz uregulowania długów. Jednocześnie córka Ludwika, Helena, dysponowała 26 z 48 części całej działki i pozostawiła sobie południową część trójkątnej posesji o powierzchni 12 mórg i 23 prętów (prawie 6,5 ha). Tym samym cała nieruchomość ojca przeszła na własność Heleny oraz Karola Ludwika 11. Browar Ludwika i Karola Anstadta zaczął warzyć piwo w czerwcu 1901 roku. Produkował tańsze piwo niż zakład sukcesorów. Podczas gdy łódzki browar Anstadtów podwyższał cenę, a jego produkcja nie schodziła poniżej 200 tys. wiader (ok. 24,6 tys. hl) rocznie, to nowy zakład Przekrój browaru Ludwika Anstadta (źródło: APŁ, Rząd Gubernialny Piotrkowski Wydział Budowlany, sygn. 8058) BROWARY W REGIONIE ŁÓDZKIM PRZED 1945 ROKIEM Browar Ludwika Anstadta w Radogoszczy B R O W A R Y 87

14 czerpiąc doświadczenie z procesów z Biedermannami, postanowił od razu zabezpieczyć sobie dostęp do rzeki. Zrobił to, wykupując w latach fragmenty działek rolnych, przylegających do rzeczki i niewielkiego zbiornika wodnego. Łącznie wydał na ten cel ok. 1,8 tys. rb. Browar dysponował maszyną parową o mocy 25 KM i zatrudniał ok. 35 robotników. Kierownikiem technicznym został młodszy syn Zenona, Oskar Anstadt, który zamieszkał w Zduńskiej Woli w 1904 roku. Ojciec sprawował funkcję kierownika handlowego. Zakład był ubezpieczony na ok. 27,4 tys. rb. Całą posiadłość w Zduńskiej Woli wraz z domem mieszkalnym i zabudowaniami wyceniano na 110 tys. rb, a wszystkie nieruchomości Zenona Anstadta ubezpieczono na kwotę ok. 123,3 tys. rb 32. Już w 1903 roku czynne były składy w Łodzi przy ulicy Piotrkowskiej 114, w Kaliszu przy Głównym Rynku 11, Sieradzu, Pabianicach przy ulicy Długiej 361, Błaszkach, Wieluniu i Warcie 33. Sklepom udzielano rabatów, co zresztą było powszechne w tym czasie. Przedsiębiorstwo Zenona Anstadta, w przeciwieństwie do innych browarów regionu, a nawet kraju, stawiało na niszowe gatunki piwa. Prawdopodobnie znaczny wpływ miał na to zatrudniony piwowar, jednakże można śmiało założyć, że Zenon szukał swojego miejsca na rynku łódzkiego piwa. Takim przykładem było jałowcowe, które produkowano w łódzkim Park przy browarze Zenona Anstadta (źródło: Muzeum Historii Miasta Zduńska Wola) BROWARY W REGIONIE ŁÓDZKIM PRZED 1945 ROKIEM Browar Zenona Anstadta w Zduńskiej Woli B R O W A R Y 91

15 Szpana z jego części i Braulińscy stali się jedynymi właścicielami browaru. Franciszek Brauliński okazał się zdolnym gospodarzem. W 1910 roku produkcja wynosiła aż ok. 142,7 tys. wiader (ok. 17,5 tys. hl). Szeroka oferta produktów zawierała piwa: lager, bawarskie, jasne i słodowe, których ceny wahały się od 88 kopiejek do 1,40 rb za wiadro 73. Za piwo dobrej jakości browar otrzymał w 1909 roku złoty medal na wystawie w Częstochowie. Silną pozycję na lokalnym rynku próbowała wykorzystać nieuczciwa konkurencja, podrabiając produkty Braulińskiego 74. W czerwcu 1910 roku w browarze wybuchł pożar, zakład był jednak ubezpieczony na kwotę 80 tys. rb 75 i nieszczęśliwy wypadek nie przeszkodził firmie w dalszej ekspansji. W 1912 roku wyprodukowano niemal 110 tys. wiader (ok. 13,5 tys. hl), co było znaczną ilością. Browar rozbudowano i przeprowadzono w nim znaczne inwestycje. Piwo od Braulińskiego bez problemu można było kupić w Łodzi. W czasie I wojny światowej właściciel zdołał utrzymać zakład, zapewniając dostawy dla stacjonującego w Piotrkowie wojska austriackiego. Browar działał jeszcze w latach 20. i 30., choć nie odzyskał już dawnej pozycji na rynku. W czasie II wojny światowej produkował na potrzeby niemieckie. Franciszek Brauliński był lokalnym patryiotą w trudnych cza sach pożyczał miastu pieniądze, a potrzebujacym rodzinom pracowników, których wcielano do wojska rosyjskiego, wypła cał zapomogi. 9 Browar Bartenbachów w Piotrkowie Poza browarem Szpana, istniał w Piotrkowie inny znaczny zakład piwowarski. Niestety, nie wiemy, kiedy ten murowany browar został wybudowany, natomiast jasne jest, że początkowo należał do podpułkownika armii carskiej Aleksandra Mroczkiewicza 76. Po śmierci Mroczkiewicza w 1893 roku, majątek przeszedł na jego żonę, Marię. Ani oficer, ani jego żona nie prowadzili sami browaru, lecz wynajmowali go chętnym przedsiębiorcom. Do 1890 roku piwo produkował tam Edward Ciążyński, a w 1891 roku pojawił się w browarze nowy dzierżawca, Wojciech Szild (znany również z warzenia piwa we wsi Rokszyce). Browar był znany w okolicy, a produkcja utrzymywała się na przyzwoitym poziomie. W 1896 roku Wojciech Szild zrezygnował z dzierżawy, a chęć prowadzenia browaru wyraził Rudolf Bartenbach, który wynajął zakład, a już w 1897 go kupił. Rodzina Bartenbachów była bardzo majętna. Posiadała wiele nieruchomości w Piotrkowie m.in. znaną karczmę Ostatni Grosz 77. Browar, prowadzony przez Rudolfa Bartenbacha, zatrudniał 13 pracowników, a produkcja utrzymywała się na poziomie około 30 tys. wiader rocznie (ok. 3,7 tys. hl) 78. W 1902 roku browar przejął Wilhelm, brat Rudolfa. Prawdopodobnie nie chciał on zajmować się firmą, gdyż w 1905 roku wydzierżawił zakład bratu, Karolowi Bartenbachowi, który prowadził ją przez kolejne lata. Wilhelm natomiast został głównym piwowarem browaru. Nowemu gospodarzowi udało się zwiększyć produkcję, po jej znacznym spadku w połowie pierwszej dekady XX wieku, jednak w 1910 roku nie przekroczyła ona 36 tys. wiader (ok. 4,4 tys. hl). Z Braulińskim próbował konkurować ceną: piwo od Bartenbacha kosztowało średnio o 10 kopiejek mniej 79. Niewielka produkcja i regionalny zasięg sprawiały, że zakład ten nie stanowił żadnej konkurencji dla łódzkich firm. Rudolf Bartenbach po przekazaniu browaru bratu wyprowadził się do Noworadomska (czyli dzisiejszego Radomska), gdzie zakupił niewielki browar warzenie piwa odbywało się tam sposobem rzemieślniczym 80. Co ciekawe, od 1903 roku piwowarem w tym zakładzie był wspomniany wcześniej Wojciech Szild. Interes chyba nie szedł najlepiej, bo w 1907 roku sprzedano browar Abramowi Sztajnbergowi, który wynajął go Pinkusowi Zarzewskiemu i Antoniemu Kozłowskiemu. Potem browar wydzierżawiono firmie o szumnej nazwie Bawaria. Podczas I wojny światowej browar zaprzestał działalności. Wojnę przetrwał natomiast zakład Wilhelma Bartenbacha. Kłopoty pojawiły się po jego śmierci w 1917 roku. Pozostawił on wdowę, Idę, oraz dwóch synów: Artura i niepełnoletniego Bolesława. Browar wraz z działką (rep. hip. 340) wyceniono wtedy na 25 tys. rb, a ziemię rolną, która również była częścią spadku, na 12 tys. rb. W 1919 roku Ida i Artur sprzedali swoje części browaru Izraelowi Zyskindowi i niejakiemu Ungerowi za 75 tys. rb, natomiast ci odsprzedali je Szlamie Kupfermintzowi i Joskowi Enochowi 81. Gdy Bolesław osiągnął pełnoletność, rodzina uznała, że sprzedaż z 1919 roku naruszała jego interesy i zażądała zwrotu nieruchomości oraz browaru, a także unieważnienia umowy (powołano się na przepis o możliwości wykupu praw spadkowych) 82. Początkowo sąd na to zezwolił. W 1924 roku podzielono spadek po Wilhelmie: Bolesław otrzymał browar wraz z działką, natomiast grunty rolne przekazano Arturowi. Po apelacji poszkodowanych Kupfermintza i Enocha (przez te kilka lat przeprowadzili spore inwestycje) sąd zauważył jednak złą wolę Bartenbachów i unieważnił podział. Procesy trwały jeszcze kilka lat, a browar szybko zamknięto. Dziś w Piotrkowie Trybunalskim w miejscu dawnego browaru Bartenbachów stoi budynek prokuratury. Browar Franciszka Ksawerego Szpana (później Franciszka Braulińskiego) w Piotrkowie Browar Bartenbachów w Piotrkowie BROWARY W REGIONIE ŁÓDZKIM PRZED 1945 ROKIEM B R O W A R Y 99

16 W 1979 roku ze specjalistycznych warsztatów remontowych w Elblągu, Okocimiu, Zabrzu i Zwierzyńcu utworzono Przedsię biorstwo Remontowo Montażowe Przemysłu Piwowarskiego. Od 1984 roku w jego skład wchodziły także magazyn części za miennych w Łodzi oraz nowy zakład w Sierpcu. W połowie lat 80. w przedsiębiorstwie pracowało ponad 400 osób. Firma za stąpiła dotychczasowe serwisy, działające przy większych browarach. Do jej zadań należała konserwacja maszyn, usuwanie usterek oraz produkcja niektórych elementów wyposażenia. Zakłady były wyspecjalizowane w zakresie naprawy poszczegól nych maszyn oraz wykonywaniu konkretnych zadań, np. jednym z obowiązków łódzkiego oddziału była bieżąca konserwacja oraz serwisowanie automatyki i elektroniki, sterującej produkcją 3. Piwo eksportowe charakteryzowało się wysoką jakością. Wyroby żywieckiego browaru zdobywały wiele medali w całej Europie. Zagranicznymi nagrodami za swoje piwo mogły też poszczycić się zakłady piwowarskie w Okocimiu i Wrocławiu. Piwem żywieckim władze spłacały dług za budowę rozlewni Coca Coli w Tychach. W porównaniu do krajów Europy Zachodniej, kultura picia alkoholu w Polsce Ludowej, mówiąc delikatnie, była znacząco odmienna. Przede wszystkim nad Wisłą spożywano więcej alkoholi wysokoprocentowych oraz tanich napojów winopodobnych, popularnych zwłaszcza wśród uboższych warstw społeczeństwa. Chociaż produkcja piwa i jego spożycie z roku na rok wzrastały, nadal sprzedawano go mniej niż mocniejszych alkoholi. Oczywiście składało się na to wiele czynników. Gospodarka planowa nie rozpieszczała krajowych odbiorców ani ilością, ani jakością produktów. Dotyczyło to praktycznie każdej grupy towaru, nie wyłączając spożywczej. W przypadku piwa polityka gospodarcza nie była korzystna dla polskiego odbiorcy. W skali kraju promowano kilka browarów, inwestując w nie i dbając o dobrą jakość pienistego napoju, który, niestety, często przeznaczony było na eksport. Za granicą popularnością cieszyły się marki Żywiec i Okocim, zresztą najbardziej promowane. Eksportowano również najlepsze i najbardziej oryginalne polskie piwo, czyli Grodziskie. W Europie Zachodniej czy Stanach Zjednoczonych mało kto wiedział, że polski konsument miał spore trudności z kupnem eksportowanego piwa. Zazwyczaj jego zdobycie wiązało się w kraju ze znajomościami lub zwykłym szczęściem. Czasami można je było dostać w Peweksie lub Baltonie, jednak za bardzo wysoką cenę. Niektóre lokale sprowadzały takie piwo na własną rękę, oczywiście nie zawsze legalnie. O w znacznej mierze eksportowym charakterze tych browarów świadczy statystyka: browar w Żywcu w 1974 roku wysłał 200 tys. hl piwa do 20 krajów, co stanowiło blisko 1/3 całej produkcji, natomiast w 1980 roku eksport żywieckiego trunku wyniósł aż 242 tys. hl (do 18 krajów) z całkowitej produkcji 590 tys. hl, czyli ok. 40% 4! Pierwsza partia polskiego piwa po II wojnie światowej opuściła granice Polski dopiero w 1955 roku: do Republiki Federalnej Niemiec (RFN) wyeksportowano 120 hl piwa Grodziskiego. Przede wszystkim zwraca uwagę tak późna data pierwszej partii piwa sprzedanego na Zachód, jednak z drugiej strony przemysł piwowarski potrzebował czasu na odbudowę i modernizację. Piwo Grodziskie zawsze miało niepowtarzalny charakter, bukiet i smak, więc nie dziwi akurat taki wybór. Było to piwo najbardziej kojarzone przez koneserów z naszym krajem. Eksportowano je m.in. do: Anglii, Francji, Kanady, Austrii, Włoch, USA, na Węgry, do Bułgarii i do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR). Polska starała się eksportować także słód. Tuż przed wojną roczna sprzedaż tego towaru za granicę wynosiła ok. 27 tys. t rocznie, pod koniec lat 40. zaledwie ok. 6 tys. t rocznie, a do poziomu przedwojennego zbliżono się dopiero pod koniec lat 50. Lata 60. przyniosły znaczną sprzedaż do odległych krajów, bo na poziomie ponad 30 tys. t, a w latach 70. eksport wynosił średnio 25 tys. t rocznie. Za granicę sprzedawano też chmiel. Głównymi odbiorcami były kraje europejskie: Austria, Niemcy, Belgia, Holandia i Anglia 5. Oczywiście dużą niesprawiedliwością byłoby sprowadzenie polskiego piwowarstwa do trzech wspomnianych marek, jednakże w pozostałych browarach kwestia jakości piwa często nie była priorytetem. Zależało to zazwyczaj od kondycji finansowej zakładu i sumienności pracowników oraz zarządu. Piwo z tego samego zakładu mogło się znacznie różnić jakością w różnych porach roku. Klient nigdy nie wiedział, czy kupuje napój z dobrej czy złej partii produkcyjnej. Kolejną rzeczą, która wpływała ujemnie na spożycie piwa w kraju, była niedbałość w obchodzeniu się z piwem. Wbrew pozorom pasteryzacja w latach 70. czy 80. wcale nie była normą. Piwo niepasteryzowane, choć lepsze w smaku, dużo trudniej przechowywać (jeśli nie było trzymane w chłodzie, w krótkim czasie psuło się, robiło się kwaśne i niezdatne do spożycia). 106 B R O W A R Y BROWARNICTWO W PRL-u I III RP W Polsce Ludowej

17 Plakat propagandowy Wybrane marki były rozpoznawane (i pożądane!) w całym kraju, natomiast pozostałe browary produkowały jedynie na rynek lokalny, ewentualnie dostarczały dodatkowo piwo do województw, w których go brakowało. Chociaż początkowo w latach 40. i 50. odwoływano się jeszcze do przedwojennych znaków towarowych, to w późniejszym czasie wprowadzono mało atrakcyjne, niestaranne etykiety. Co więcej, nazwa browaru często nie była eksponowana, a jedynie wypisana małym drukiem na krawędzi etykiety. Jedną z wielu przypadłości systemu gospodarki centralistycznej Polski Ludowej było ignorowanie przez ośrodki decyzyjne oczywistych faktów ekonomicznych i rynkowych. Od najdawniejszych czasów, a zwłaszcza po epoce nowożytnej i narodzinach kapitalizmu, konsumenci przywiązywali się do marki lub producenta, czy wcześniej do rzemieślnika. Niektórzy nabywcy kierowali się smakiem, jakością lub ceną, jednak najważniejsza była możliwość wyboru. W latach PRL-u często zupełnie ją ignorowano piwo dzielono na jasne pełne oraz ciemne. Planowano, ile jakiego napoju browar ma wyprodukować na rynek lokalny, natomiast kwestie potrzeb konsumenta odkładano na dalszy plan. Skutek tego był taki, że osoby mieszkające w Warszawie piły piwo warszawskie, BROWARNICTWO W PRL-u I III RP W Polsce Ludowej B R O W A R Y 107

18 Plakat propagandowy w Gdańsku gdańskie itd. Niezdrowe stosunki gospodarcze panowały w polskim przemyśle także przed II wojną światową, a silne tendencje państwa do ingerowania w życie gospodarcze, kartelizacja i porozumienia zakładów w sprawie podziału rynku między siebie przygotowały w pewnym sensie grunt pod późniejsze przemiany gospodarcze, przeprowadzone przez komunistów. Produkcja piwa głównie na rynek lokalny powodowała też niewielką konkurencję między zakładami w dziedzinie jakości, na czym tracił oczywiście konsument. W przemyśle spożywczym przywiązanie do marki było niezwykle silne, o czym świadczy przypadek Zakładów Cukierniczych E. Wedel. Znaną przedwojenną markę rozpoznawano przez cały okres PRL-u i nie zmienił tego nawet fakt przemianowania nazwy na Zakłady Cukiernicze im. 22 lipca. Z czasem osiągnięto kompromis do nowej nazwy dodawano dopisek byłe zakłady E. Wedel. 108 B R O W A R Y BROWARNICTWO W PRL-u I III RP W Polsce Ludowej

19 napojów alkoholowych młodzieży do lat 18. Znacznie rozszerzono też narzędzia administracyjne (przymusowe leczenie, wstrzymywanie wynagrodzenia itd.) w postępowaniu wobec osób, które nadużywają alkoholu. Co istotne, określono też wyraźnie, że jego cena powinna być odpowiednio wysoka. Władza nareszcie zaczęła prowadzić poważną politykę na rzecz zmniejszenia spożycia napojów spirytusowych w Polsce. W 1956 roku została opracowana receptura piwa Żywiec Beer Full Light, które miało prawdziwie europejski poziom i to właśnie ono przyczyniło się do znacznego eksportu żywieckiego browaru. Jego dodatkowym atutem była trwałość mogło być przechowywane przez trzy do sześciu miesięcy. W następnej kolejności piwo o długiej przydatności do spożycia wprowadziły zakłady w: Gdańsku, Grodzisku, Okocimiu, Szczecinie i Wrocławiu (Browar Piastowski), a w latach 70. w: Leżajsku, Łomży, Poznaniu, Tychach i Warce. W 1970 roku wśród piwa jasnego pełnego, produkowanego w Polsce, dominował napój o zawartości ekstraktu do 12% (jego udział wynosił aż 90%). W 1983 roku blisko 70% piwa jasnego pełnego zawierało powyżej 12% ekstraktu (standard wynosił 12,5%). Piwowarstwo polskie pod koniec lat 80. było mocno zacofane w stosunku do Zachodu. Pomimo starań wielu znanych naukowców wielkie zakłady nie dysponowały nowoczesnymi technologiami, a mniejsze browary nie potrafiły produkować piwa z duszą, które mogłoby utrwalić pozycję zakładu na rynku regionalnym. Wyjątkiem było tu słynne piwo Grodziskie, jednak nie wszyscy potrafili je docenić. W latach obowiązywały tzw. znaki jakości. Najlepsze piwa otrzymy wały symbol Q, trochę gorsze, ale na dal dobre, miały znak 1. Na początku lat 60. tylko pięć piw mogło pochwalić się znakiem Q (na 35 wszystkich znaczków), kilka lat później było ich jeszcze tylko siedem, natomiast w 1980 roku już 14 (na 53 znaki). Oczywiście zazwyczaj literkę Q widać było na wy robach eksportowych. Zakłady Piwo warskie w Łodzi mogły pochwalić się jedynie znaczkiem 1 na swoim piwie jasnym pełnym. Plakat propagandowy 112 B R O W A R Y BROWARNICTWO W PRL-u I III RP W Polsce Ludowej

20 Plakat propagandowy BROWARNICTWO W PRL-u I III RP III Rzeczpospolita B R O W A R Y 115

Konsument piwa lokalnego na przykładzie Wielkopolski

Konsument piwa lokalnego na przykładzie Wielkopolski na przykładzie Wielkopolski Sebastian Wawszczak Katedra Towaroznawstwa i Zarządzania Jakością IV Forum Technologii Browarniczych Warka - Warszawa 2014 Wielkopolska jako tradycyjny region produkcji piwa

Bardziej szczegółowo

Liczba transakcji lokalami mieszkalnymi w latach 2006-2008

Liczba transakcji lokalami mieszkalnymi w latach 2006-2008 ZAKOPANE RYNEK MIESZKAŃ Miasto Zakopane słynące z turystyki wysokogórskiej jest wciąż w centrum zainteresowania inwestorów zarówno indywidualnych jak i developerów, firm i spółek handlowych, budujących

Bardziej szczegółowo

Leszek Koziorowski. Ernst Kantorowicz i spółka akcyjna Hartwig Kantorowicz Następca

Leszek Koziorowski. Ernst Kantorowicz i spółka akcyjna Hartwig Kantorowicz Następca Leszek Koziorowski Ernst Kantorowicz i spółka akcyjna Hartwig Kantorowicz Następca Czytałem ostatnio w Rzeczpospolitej Niemiecki sen o Italii (RP Rzecz na Nowy Rok 31.XII 2010) znakomity nota bene artykuł

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA

CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA Edward Radosiński 1. SYSTEM WYTWARZANIA CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA OMEGA 1.1. Produkcja: a) przedsiębiorstwo - zaliczane do branży przemysłu spożywczego - może jednocześnie wytwarzać trzy asortymenty

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Nieruchomości jako środki trwałe: co nowego w rachunkowości i podatkach. Prowadzenie: Piotr Rybicki. Katowice, 28 czerwca 2012

Nieruchomości jako środki trwałe: co nowego w rachunkowości i podatkach. Prowadzenie: Piotr Rybicki. Katowice, 28 czerwca 2012 Nieruchomości jako środki trwałe: co nowego w rachunkowości i podatkach Prowadzenie: Piotr Rybicki Katowice, 28 czerwca 2012 Dlaczego organy skarbowe tak bardzo interesują się nieruchomościami? Dlaczego:

Bardziej szczegółowo

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 2 Liczba wyprodukowanych samochodów w 2015 r. przekroczy 600 tys. wobec ok. 580 tys. w 2014 roku - ocenił dla PAP Jakub Faryś, prezes Polskiego Związku

Bardziej szczegółowo

Początki MABUDO Sp. z o.o. sięgają dnia 10 kwietnia 1989 roku, kiedy to jako Wytwórnia Materiałów Budowlanych MABUDO z siedzibą w Suchoczasach 24,

Początki MABUDO Sp. z o.o. sięgają dnia 10 kwietnia 1989 roku, kiedy to jako Wytwórnia Materiałów Budowlanych MABUDO z siedzibą w Suchoczasach 24, Początki MABUDO Sp. z o.o. sięgają dnia 10 kwietnia 1989 roku, kiedy to jako Wytwórnia Materiałów Budowlanych MABUDO z siedzibą w Suchoczasach 24, koło Zduńskiej Woli rozpoczęła swoją działalność. Firma

Bardziej szczegółowo

HOTELE W DAWNYM GOSTYNIU

HOTELE W DAWNYM GOSTYNIU Robert Czub HOTELE W DAWNYM GOSTYNIU Od czasów średniowiecza w Gostyniu odbywały się co najmniej raz w tygodniu targi. Prócz mieszczan przybywała na nie okoliczna szlachta i zamożniejsi chłopi. Prawdziwym

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

LENOVO AKT OSKARŻENIA PRZECIWKO 3 BELGOM

LENOVO AKT OSKARŻENIA PRZECIWKO 3 BELGOM V Ds. 17/12 11.01.13 LENOVO AKT OSKARŻENIA PRZECIWKO 3 BELGOM Prokuratura Okręgowa w Legnicy skierowała akt oskarżenia w sprawie oszustwa na szkodę 16 firm pracujących przy budowie fabryki komputerów Lenovo

Bardziej szczegółowo

Pakiet Przedsiębiorca abonamentowe usługi wsparcia biznesu. Oszczędzamy czas i pieniądze Przedsiębiorców

Pakiet Przedsiębiorca abonamentowe usługi wsparcia biznesu. Oszczędzamy czas i pieniądze Przedsiębiorców Pakiet Przedsiębiorca abonamentowe usługi wsparcia biznesu Planowanie sukcesji to system zabezpieczeń prawnych i finansowych, którego celem jest zminimalizowanie ryzyk i zagrożeń związanych ze śmiercią

Bardziej szczegółowo

Modele i narzędzia optymalizacji w systemach informatycznych zarządzania

Modele i narzędzia optymalizacji w systemach informatycznych zarządzania Przedmiot: Nr ćwiczenia: 3 Modele i narzędzia optymalizacji w systemach informatycznych zarządzania Temat: Programowanie dynamiczne Cel ćwiczenia: Formułowanie i rozwiązywanie problemów optymalizacyjnych

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r. BIURO ANALIZ I PROGRAMOWANIA Warszawa, 14-9-6 Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 9 13 i w okresie I VII 14 r. Stany Zjednoczone utrzymują pozycję największej i najbardziej

Bardziej szczegółowo

... ale najpierw trzeba mieć te pieniądze...

... ale najpierw trzeba mieć te pieniądze... Skąd bierzemy pieniądze... i na co je wydajemy? Czyli budżet miasta na 2009 rok w pigułce. Budżet miasta - co to jest?? W budżecie spotkacie Państwo takie pojęcia, jak: dochody, wydatki, przychody i rozchody.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. KONKURS NA PIWO ROKU WITNICKICH PIWOWARIÓW 2015 20 czerwca 2015 r. Witnica

REGULAMIN. KONKURS NA PIWO ROKU WITNICKICH PIWOWARIÓW 2015 20 czerwca 2015 r. Witnica REGULAMIN KONKURS NA PIWO ROKU WITNICKICH PIWOWARIÓW 2015 20 czerwca 2015 r. Witnica 1. Organizatorem Konkursu na Piwo Roku Witnickich Piwowariów 2015 jest Gmina Witnica, przy współudziale Miejskiego Domu

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Browar Z&Z Wojkówka. Pierwszy Browar Rzemieślniczy na Podkarpaciu

Browar Z&Z Wojkówka. Pierwszy Browar Rzemieślniczy na Podkarpaciu Browar Z&Z Wojkówka Pierwszy Browar Rzemieślniczy na Podkarpaciu Nazwa programu w ramach, którego złożono projekt: PROGRAM ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH NA LATA 2007-2013 Nazwa działania w ramach, którego

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA BUSINESS PLAN PESEL. E-mail

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA BUSINESS PLAN PESEL. E-mail Wydanie: z 0 Nazwa i adres Wnioskodawcy (wraz z kodem pocztowym) REGON Telefon/Fax Strona internetowa NIP PESEL E-mail Rok założenia Forma prawna działalności Kobieta jest właścicielem lub współwłaścicielem:

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster Sygn. akt I CSK 114/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 6 listopada 2009 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Copyright by treeneo.com sp. z o.o. FOLDER INWESTYCYJNY

Copyright by treeneo.com sp. z o.o. FOLDER INWESTYCYJNY FOLDER INWESTYCYJNY Definicja programu Agrofortis Program oszczędnościowo-inwestycyjny, oparty na ratalnym nabywaniu gruntów rolnych o wysokim potencjale inwestycyjnym. W naszym programie możesz oszczędzać

Bardziej szczegółowo

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO MARŻA BRUTTO Marża i narzut dotyczą tego ile właściciel sklepu zarabia na sprzedaży 1 sztuki pojedynczej pozycji. Marża brutto i zysk brutto odnoszą się do tego ile zarabia

Bardziej szczegółowo

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski Dr Łukasz Goczek Uniwersytet Warszawski Wpływ podatków na podaż i popyt Co decyduje, kto naprawdę ponosi ciężar podatku Koszty i korzyści wynikające z podatków i dlaczego podatki nakładają koszt, który

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSA Andrzej Niedużak

POSTANOWIENIE. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSA Andrzej Niedużak Sygn. akt I CSK 459/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 14 czerwca 2012 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSA Andrzej Niedużak w sprawie z

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a

Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a Warszawa, 2011.07.08 Działalność przedsiębiorstw pośrednictwa kredytowego w 2010 roku a W 2010 r. badaniem objęto 59 firm pośrednictwa kredytowego. Wśród nich przeważały spółki kapitałowe (20 spółek akcyjnych

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail

FORMULARZ ANALIZA EKONOMICZNA PRZEDSIĘWZIĘCIA (BIZNESPLAN) E-mail 1 z 10 Nazwa i adres Wnioskodawcy (wraz z kodem pocztowym) REGON Telefon Strona internetowa NIP Fax E-mail Rok założenia Forma prawna działalności Wielkość firmy (zaznaczyć) mikroprzedsiębiorstwo Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Wystawa fotografii współczesnej architektury poprzemysłowej Żyrardowa

Wystawa fotografii współczesnej architektury poprzemysłowej Żyrardowa Wystawa fotografii współczesnej architektury poprzemysłowej Żyrardowa Realizatorem projektu jest nieformalna grupa Projekt dofinansowany ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich - Mazowsze Lokalnie

Bardziej szczegółowo

FOREX - DESK: Rynek zagraniczny (18-08-2006r.)

FOREX - DESK: Rynek zagraniczny (18-08-2006r.) FOREX - DESK: Rynek zagraniczny (18-08-2006r.) Czwartek na rynku walutowym przyniósł pierwsze, poważniejsze umocnienie dolara od kilku dni. Przez większość minionego tygodnia dolar taniał, czemu pomagały

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RATALNEGO NABYWANIA NIEZABUDOWANYCH GRUNTÓW ROLNYCH

PROGRAM RATALNEGO NABYWANIA NIEZABUDOWANYCH GRUNTÓW ROLNYCH PROGRAM RATALNEGO NABYWANIA NIEZABUDOWANYCH GRUNTÓW ROLNYCH Agrofortis jest programem ratalnego zakupu gruntów o wysokim potencjale inwestycyjnym. Procedura zakupu jest niezwykle prosta. Wpłacasz 30% wartości

Bardziej szczegółowo

Raport z Ogólnopolskiego Badania Zdolności Kredytowej

Raport z Ogólnopolskiego Badania Zdolności Kredytowej Raport z Ogólnopolskiego Badania Zdolności Kredytowej Ogólnopolskie Badanie Zdolności Kredytowej pokazało, że wciąż ogromne jest zainteresowanie Polaków kredytami mieszkaniowymi. W ciągu dwóch dni, swoją

Bardziej szczegółowo

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015

Edycja 8 Ankieta wskaźnikowa 2015 P1. Proszę zaznaczyć poniżej, jaka jest forma prawna Państwa firmy? 1. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą 2. Spółka jawna 3. Spółka partnerska 4. Spółka komandytowa 5. Spółka komandytowo-akcyjna

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 29 maja 2014 r. Poz. 706

Warszawa, dnia 29 maja 2014 r. Poz. 706 Warszawa, dnia 29 maja 2014 r. Poz. 706 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 28 lutego 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie łódzkiej specjalnej

Bardziej szczegółowo

Analiza handlu zagranicznego i rynku wymiany walut w Polsce

Analiza handlu zagranicznego i rynku wymiany walut w Polsce Analiza handlu zagranicznego i rynku wymiany walut w Polsce NA PRZYKŁADZIE WYMIANY WALUT ONLINE SAMIR TOPKA- WALUTUJ.PL 09.04.2015 Pozytywna afirmacja Umiem wymyślić produkt, który będzie się sprzedawał

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09

Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09 Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09 2 Greckie towary sprzedawane są głównie do krajów UE - Włoch, Niemiec, Bułgarii i na Cypr. Polska jako partner handlowy zajmuje 27. miejsce. W 2013 roku 46,4

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

IPTPB2/436-17/11-4/KR 2011.07.08. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi

IPTPB2/436-17/11-4/KR 2011.07.08. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi IPTPB2/436-17/11-4/KR 2011.07.08 Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi Czy jeżeli wspólnicy zapłacą Spółce odsetki na poziomie rynkowym ok. 10-12%, Spółka będzie mogła pożyczyć wspólnikom środki finansowe na

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

FISZKA III POSZCZEGÓLNE UMOWY MAJĄTKOWE MAŁŻEŃSKIE I ICH USTALENIA

FISZKA III POSZCZEGÓLNE UMOWY MAJĄTKOWE MAŁŻEŃSKIE I ICH USTALENIA FISZKA III POSZCZEGÓLNE UMOWY MAJĄTKOWE MAŁŻEŃSKIE I ICH USTALENIA Obowiązujące zasady dotyczą wszystkich niezależnie od wybranego małżeńskiego ustroju majątkowego i niezależnie od daty zawarcia związku

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Elżbieta Fijałkowska

POSTANOWIENIE. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Elżbieta Fijałkowska Sygn. akt V CSK 12/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 listopada 2014 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący) SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) SSA Elżbieta Fijałkowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

Maksymalny okres spłaty 2% min. 200 zł

Maksymalny okres spłaty 2% min. 200 zł Pożyczka hipoteczna zastępuje inne typy kredytów Tania gotówka na wyciągnięcie ręki Planujesz zakup samochodu lub inny duży wydatek? Zamiast innego typu kredytu wybierz pożyczkę hipoteczną. To obecnie

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Żywność polską specjalnością 2015-06-03 11:01:23

Żywność polską specjalnością 2015-06-03 11:01:23 Żywność polską specjalnością 2015-06-03 11:01:23 2 W 2015 roku Polska może wyeksportować żywność o wartości nawet 25 mld euro - mówił w maju 2015 minister rolnictwa Marek Sawicki. W 2014 r. eksport produktów

Bardziej szczegółowo

OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH

OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH Warszawa, 18 kwietnia 2011 r. OFERT PRZYBYWA, ALE NIE DLA WSZYSTKICH Raport Pracuj.pl Rynek Pracy Specjalistów w I kwartale 2011 roku Przybywa ofert pracy. W I kwartale 2011 ogłoszeń w serwisie Pracuj.pl

Bardziej szczegółowo

Rynek budowlany na Węgrzech 2015-12-17 16:33:15

Rynek budowlany na Węgrzech 2015-12-17 16:33:15 Rynek budowlany na Węgrzech 2015-12-17 16:33:15 2 Rynek budowlany na Węgrzech I. Ogólne podsumowanie roku 2014. W grudniu 2014 r. produkcja budowlana oraz prace montażowe były o 2,2% niższe niż w grudniu

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 04.07.2014 godz. 23:08:47 Numer KRS: 0000286501

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 04.07.2014 godz. 23:08:47 Numer KRS: 0000286501 Strona 1 z 7 CENTRALNA INFORMACJA KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO KRAJOWY REJESTR SĄDOWY Stan na dzień 04.07.2014 godz. 23:08:47 Numer KRS: 0000286501 Informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu Z REJESTRU

Bardziej szczegółowo

Spółka z o.o. 2015-03-12 16:18:50

Spółka z o.o. 2015-03-12 16:18:50 Spółka z o.o. 2015-03-12 16:18:50 2 Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością są popularną formą prowadzenia działalności gospodarczej w Szwecji. Większość z 220 tysięcy spółek z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

prawnik: Piotr Decyk

prawnik: Piotr Decyk prawnik: Piotr Decyk planowanie dysponowania majątkiem na przestrzeni czasu ogół czynności podjętych w celu prawnego, ekonomicznego i społecznego zabezpieczenia przepływu (przekazania) majątku - w szczególności

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 16.03.2015 godz. 13:42:59 Numer KRS: 0000099205

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 16.03.2015 godz. 13:42:59 Numer KRS: 0000099205 Strona 1 z 8 CENTRALNA INFORMACJA KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO KRAJOWY REJESTR SĄDOWY Stan na dzień 16.03.2015 godz. 13:42:59 Numer KRS: 0000099205 Informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu Z REJESTRU

Bardziej szczegółowo

'MIEJSKI ZAKŁAD OCZYSZCZANIA W PRUSZKOWIE' SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ

'MIEJSKI ZAKŁAD OCZYSZCZANIA W PRUSZKOWIE' SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY, al. Niepodległości 208, 00-925 Warszawa REGON: 01613749400000 F-01/I-01 PKD: 3811 05-800 Pruszków ul. Stefana Bryły 6 Sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy? Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 29 października 2015 r. Początki giełdy przodek współczesnych giełd to rynek (jarmark,

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie stron w wyszukiwarkach internetowych. Szansa dla małych i średnich firm na konkurowanie z największymi

Pozycjonowanie stron w wyszukiwarkach internetowych. Szansa dla małych i średnich firm na konkurowanie z największymi Pozycjonowanie stron w wyszukiwarkach internetowych Szansa dla małych i średnich firm na konkurowanie z największymi Podstawowe informacje na temat pozycjonowania Według badań Search Engine Watch 81% internautów

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

Finanse dla niefinansistów

Finanse dla niefinansistów Finanse dla niefinansistów Może inny podtytuł? Wszystkie prawa zastrzeżone Racjonalne i świadome podejmowanie decyzji zarządczych, lepsze zarządzanie i wykorzystanie zasobów przedsiębiorstwa, zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Lista nr 2. zad. 1. zad. 2

Lista nr 2. zad. 1. zad. 2 Lista nr 2 zad. 1 Spółka X posiada następujące składniki majątkowe: 1. towary 4000 zł 2. materiały produkcyjne 8000 zł 3. samochód ciężarowy 45000 zł 4. należności od odbiorców 8000 zł5. samochód osobowy

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 10.03.2015 godz. 09:38:28 Numer KRS: 0000189855

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 10.03.2015 godz. 09:38:28 Numer KRS: 0000189855 Strona 1 z 6 CENTRALNA INFORMACJA KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO KRAJOWY REJESTR SĄDOWY Stan na dzień 10.03.2015 godz. 09:38:28 Numer KRS: 0000189855 Informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu Z REJESTRU

Bardziej szczegółowo

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą.

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. Stosunki gospodarcze między Polską i Litwą regulują przepisy prawne Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Każdy ma prawo wiedzieć, jak wygląda gospodarka finansowa w Gminie Strzegom.

Każdy ma prawo wiedzieć, jak wygląda gospodarka finansowa w Gminie Strzegom. Każdy ma prawo wiedzieć, jak wygląda gospodarka finansowa w Gminie Strzegom. W tej książeczce postaramy się Państwu przybliżyć podstawowe pojęcia związane z gospodarką finansową w gminie oraz odpowiedzieć

Bardziej szczegółowo

Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku

Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 10 września 2014 r. Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2013 roku Badaniem objęte zostały 123 przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Dane kontaktowe. Rodzaj ewidencji księgowej. Część 0. Podstawowe dane o przedsiębiorstwie (c.d.) Część I. Dział 1. Rachunek zysków i strat

Dane kontaktowe. Rodzaj ewidencji księgowej. Część 0. Podstawowe dane o przedsiębiorstwie (c.d.) Część I. Dział 1. Rachunek zysków i strat GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY, al. Niepodległości 208, 00-925 Warszawa REGON: 00391131100000 F-01/I-01 PKD: 4931Z 31-060 KRAKÓW UL. ŚW. WAWRZYŃCA 13 Sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Jacek Bajorek Instytut Zarządzana Bezpieczeństwem Informacji

Jacek Bajorek Instytut Zarządzana Bezpieczeństwem Informacji Jacek Bajorek Instytut Zarządzana Bezpieczeństwem Informacji Outsourcing, czyli skrót angielskich wyrazów outsideresource-ing oznacza nie mniej, nie więcej, jak wykorzystywanie zasobów z zewnątrz. Coraz

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Handel międzynarodowy korzyści dla przedsiębiorstw i gospodarki dr Iwona Pawlas Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 23 maja 2011 r. 1 Handel międzynarodowy/ handel zagraniczny

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 07.09.2015 godz. 13:51:08 Numer KRS: 0000294648

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 07.09.2015 godz. 13:51:08 Numer KRS: 0000294648 Strona 1 z 6 CENTRALNA INFORMACJA KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO KRAJOWY REJESTR SĄDOWY Stan na dzień 07.09.2015 godz. 13:51:08 Numer KRS: 0000294648 Informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu Z REJESTRU

Bardziej szczegółowo

Piwa najczęściej spożywanym rodzajem napojów alkoholowych w Polsce (2007) Z badań Centrum Badań Marketingowych INDICATOR, opublikowanych w Rynach

Piwa najczęściej spożywanym rodzajem napojów alkoholowych w Polsce (2007) Z badań Centrum Badań Marketingowych INDICATOR, opublikowanych w Rynach Piwa najczęściej spożywanym rodzajem napojów alkoholowych w Polsce (2007) Z badań Centrum Badań Marketingowych INDICATOR, opublikowanych w Rynach Alkoholowych 1 czerwca 2007 r., wynika, że trzy czwarte

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 10 września 2013 r. Działalność przedsiębiorstw leasingowych w 2012 roku W badaniu uczestniczyło 125 przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

Mieszkanie wynajmiemy taniej niż rok temu

Mieszkanie wynajmiemy taniej niż rok temu 13 grud- Raport nia 2012 r. Mieszkanie wynajmiemy taniej niż rok temu W ciągu ostatniego roku stawki za wynajem mieszkania w większości dużych polskich miast spadły. Największych obniżek doświadczyli wynajmujący

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Strategie wspó³zawodnictwa

Strategie wspó³zawodnictwa Strategie wspó³zawodnictwa W MESE można opracować trzy podstawowe strategie: 1) niskich cen (dużej ilości), 2) wysokich cen, 3) średnich cen. STRATEGIA NISKICH CEN (DUŻEJ ILOŚCI) Strategia ta wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Za kawalerkę, M3, M4 ile wyniesie rata kredytu w dużym mieście?

Za kawalerkę, M3, M4 ile wyniesie rata kredytu w dużym mieście? Raport Lion s Banku, 15.05.2014 r. Za kawalerkę, M3, M4 ile wyniesie rata kredytu w dużym mieście? W maju zakup mieszkania na kredyt był odrobinę droższy niż miesiąc wcześniej wynika z szacunków ekspertów

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2. Charakterystyka form działalności gospodarczej. FORMY PRAWNE PRZEDSIĘBIORCÓW

Załącznik nr 2. Charakterystyka form działalności gospodarczej. FORMY PRAWNE PRZEDSIĘBIORCÓW Podstawa prawna Status prawny Charakter Cel; przeznaczenie 7 2 lipca 2004 r. o swobodzie 1 posiada zdolność do czynności prawnych (pełną) 4 w małym zakresie cywilna 23 kwietnia 1967 r. Kodeks cywilny 2

Bardziej szczegółowo

Chłodzenie brzeczki. Fermentowania

Chłodzenie brzeczki. Fermentowania CHARAKTERYSTYKA I ZALETY MINIBROWARU Minibrowar w restauracji, łącząc w sobie część produkcyjną z częścią restauracyjną, potrafi utworzyć placówkę gastronomiczną o bardzo dobrych wskaźnikach gospodarczych,

Bardziej szczegółowo

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy Załącznik nr 1 do uchwały nr 21 Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy 1. Ułatwianie Definicja rozpoczęcia prowadzenia działalności

Bardziej szczegółowo

Kiedy przedsiębiorcom się opłaca zawiązać spółkę cywilną i jak to zrobić

Kiedy przedsiębiorcom się opłaca zawiązać spółkę cywilną i jak to zrobić Kiedy przedsiębiorcom się opłaca zawiązać spółkę cywilną i jak to zrobić Autor: Adam Makosz Wspólnika można zwolnić od ponoszenia strat, ale nie można go wyłączyć od udziału w zyskach. Zawarcie umowy spółki

Bardziej szczegółowo

3.1 Analiza zysków i strat

3.1 Analiza zysków i strat 3.1 Analiza zysków i strat Zakładamy że firma decyduje czy ma wdrożyć nowy produkt lub projekt. Firma musi rozważyć czy przyszłe zyski (dyskontowane w czasie) z tego projektu są większe niż koszty podniesione.

Bardziej szczegółowo

POWER PRICE S.A. Moc ukryta w cenie

POWER PRICE S.A. Moc ukryta w cenie POWER PRICE S.A. Moc ukryta w cenie Warszawa, styczeń 2011 r. Profil działalności Power Price Podstawowym przedmiotem działalności spółki Power Price S.A. jest obsługa platformy e-commerce przeznaczonej

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ PRZEWODNIK DO PRZYGOTOWANIA PLANU DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ CZYM JEST PLAN DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ (BIZNES-PLAN), I DO CZEGO JEST ON NAM POTRZEBNY? Plan działalności gospodarczej jest pisemnym dokumentem,

Bardziej szczegółowo

REVITALIZATION OF HISTORIC BREWERIES. BREWERIES IN HISTORIC INTERIORS. PROJECTS FINALIZED BY PACOVSKE STROJIRNY A.S.

REVITALIZATION OF HISTORIC BREWERIES. BREWERIES IN HISTORIC INTERIORS. PROJECTS FINALIZED BY PACOVSKE STROJIRNY A.S. REVITALIZATION OF HISTORIC BREWERIES. BREWERIES IN HISTORIC INTERIORS. PROJECTS FINALIZED BY PACOVSKE STROJIRNY A.S. o PACOVSKÉ STROJÍRNY, a. s., w roku 1876 powstały w Pacowie zakłady kotlarskie, w których

Bardziej szczegółowo

Samorząd gospodarczy. dr Karol Dąbrowski

Samorząd gospodarczy. dr Karol Dąbrowski Samorząd gospodarczy wykład nr 4 i 5: - instytucje samorządu gospodarczego na ziemiach polskich - zadania samorządu gospodarczego - geneza i ewolucja samorządu gospodarczego w Europie - modele izb handlowych

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPA EXORIGO-UPOS S.A. ZA ROK ZAKOŃCZONY 31 GRUDNIA 2013 ROKU

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPA EXORIGO-UPOS S.A. ZA ROK ZAKOŃCZONY 31 GRUDNIA 2013 ROKU SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI GRUPA EXORIGO-UPOS S.A. ZA ROK ZAKOŃCZONY 31 GRUDNIA 2013 ROKU 1. Podstawa prawna działania Spółki Grupa Exorigo-Upos S.A. ( Emitent, Spółka ) jest spółką akcyjną z

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SKONSOLIDOWANEGO RAPORTU KWARTALNEGO QS1/2003

INFORMACJA DODATKOWA DO SKONSOLIDOWANEGO RAPORTU KWARTALNEGO QS1/2003 INFORMACJA DODATKOWA DO SKONSOLIDOWANEGO RAPORTU KWARTALNEGO QS1/2003 Informacja określona w 61 ust 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2001 roku DZU Nr 139 poz 1569 i Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

NAKŁADY NA ŚRODKI TRWAŁE W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2010 R.

NAKŁADY NA ŚRODKI TRWAŁE W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2010 R. NAKŁADY NA ŚRODKI TRWAŁE W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM W 2010 R. Nakłady inwestycyjne a) są to nakłady finansowe lub rzeczowe, których celem jest stworzenie nowych środków trwałych lub ulepszenie (przebudowa,

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 4 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Bankiem

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań egzaminacyjnych z 2014 r. Zakres 2

Zestaw pytań egzaminacyjnych z 2014 r. Zakres 2 Zestaw pytań egzaminacyjnych z 2014 r. Zakres 2 1. Proszę podać w jakich przypadkach, w jakim trybie i na jakich zasadach, może być dokonany podział nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym. 2. Proszę

Bardziej szczegółowo

KWARTALNE JEDNOSTKOWE SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI SPÓŁKI ZA OKRES 01.04.2013-30.06.2013

KWARTALNE JEDNOSTKOWE SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI SPÓŁKI ZA OKRES 01.04.2013-30.06.2013 KWARTALNE JEDNOSTKOWE SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI SPÓŁKI ZA OKRES 01.04.2013-30.06.2013 1. Podstawowe informacje o Spółce 1.1. Dane Spółki Firma: Forma prawna: Siedziba: Adres: Lokaty Budowlane Spółka

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 16.09.2016 godz. 14:42:20 Numer KRS: 0000343051

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY. Stan na dzień 16.09.2016 godz. 14:42:20 Numer KRS: 0000343051 Strona 1 z 6 CENTRALNA INFORMACJA KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO KRAJOWY REJESTR SĄDOWY Stan na dzień 16.09.2016 godz. 14:42:20 Numer KRS: 0000343051 Informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu Z REJESTRU

Bardziej szczegółowo

Bilans przedsiębiorstwa co to takiego? Autor: mgr Gabriela Jagsz

Bilans przedsiębiorstwa co to takiego? Autor: mgr Gabriela Jagsz Bilans przedsiębiorstwa co to takiego? Autor: mgr Gabriela Jagsz Cele lekcji W trakcie zajęć uczeń powinien: ćwiczyć umiejętności pracy w grupie, ćwiczyć umiejętności autoprezentacji, prezentować efekty

Bardziej szczegółowo