Stan przedrzucawkowy i rzucawka jako stan zagrożenia życia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Stan przedrzucawkowy i rzucawka jako stan zagrożenia życia"

Transkrypt

1 lic. Joanna Wasil 1, lek. Magdalena Lemm 2 1 ratownik medyczny, Szpital Miejski w Zabrzu 2 Klinika Endokrynologii Ginekologicznej SUM w Katowicach Stan przedrzucawkowy i rzucawka jako stan zagrożenia życia jak rozpoznać i postępować? Praca recenzowana 18 Zespół podstawowy Państwowego Ratownictwa Medycznego, w składzie dwóch ratowników medycznych, ok. godz zadysponowany został do bólu brzucha u kobiety w 24. tygodniu ciąży. Czas dojazdu na miejsce wezwania w kodzie 1 wyniósł 6 minut. Na miejscu zdarzenia Na przybycie zespołu oczekiwał mąż pacjentki, który wprowadził ratowników do mieszkania i od którego uzyskano Title Pre-eclampsia and eclampsia as a life-threatening condition how to diagnose and manage? Streszczenie Nadciśnienie tętnicze, stan przedrzucawkowy oraz rzucawka są powikłaniami, jakie mogą wystąpić u ciężarnych kobiet. Stan przedrzucawkowy jest jednym z częstszych i poważniejszych powikłań ciąży. Stan przedrzucawkowy nie jest pojedynczą jednostką chorobową, ale zestawem objawów spowodowanych różnymi patofizjologicznymi mechanizmami. Wikła 2-3% ciąż. Jest również główną przyczyną przedwczesnych porodów i śmiertelności matek i płodów. Słowa kluczowe ciąża, rzucawka, stan przedrzucawkowy Summary Hypertension, pre-eclampsia and eclampsia are complications that can affect pregnant women. Pre-eclampsia is one of the most common and most serious complications of pregnancy. Pre-eclampsia is not a single disorder, but a complex syndrome that is caused by various pathophysiological mechanisms. It affects about 2-3% of pregnant women. It is also a major cause of premature delivery, as well as maternal and fetal mortality. Keywords pregnancy, eclampsia, pre-eclampsia wstępny wywiad SAMPLE żona skarżyła się na bóle brzucha oraz głowy od ok. 1 h, od rana miała silne nudności, bez wymiotów. Mężczyzna powiedział, że żona nie ma alergii, przyjmuje jedynie witaminy zlecone przez ginekologa. Nie leczy się na choroby przewlekłe, 3 lata temu przebyła operację wycięcia wyrostka robaczkowego. USG wykonane podczas ostatniej wizyty u lekarza prowadzącego ukazało, że ciąża rozwija się prawidłowo. Ostatni posiłek pacjentka spożyła rano. Pacjentkę zastano w pozycji siedzącej, pochyloną nad miską. Dokonano oceny stanu wg schematu ABCDE: A drogi oddechowe drożne; B liczba oddechów: 36/min, oddechy skrócone, SaO 2 99%, osłuchowo szmer pęcherzykowy obustronnie, opukowo odgłos jawny obustronnie; C tętno: 90/min, miarowe, porównywalne na tętnicy szyjnej i promieniowej, tony serca czyste i głośne, ciśnienie tętnicze: 180/110 mmhg na obu kończynach, skóra ciepła, różowa. Świadomość pacjentki (D) oceniona na A w skali AVPU i na 15 pkt w skali Glasgow, źrenice równe, z prawidłową reakcją na światło. E ruchy klatki piersiowej symetryczne, mierna bolesność w prawym nadbrzuszu, bez objawów otrzewnowych, macica wysklepiona do wysokości pępka, brak możliwości wysłuchania tętna płodu. Według relacji pacjentki brak skurczów oraz krwawienia z dróg rodnych. Bez oznak urazów.

2 Podczas badania drugi ratownik podał pacjentce tlen przez maskę tlenową o przepływie 12 l/min oraz założył wkłucie dożylne o szerokim świetle. Sprawdził również ostatni wpis ginekologa prowadzącego w książeczce ciąży sprzed 2 tygodni: badanie morfologii i moczu prawidłowe, brak zgagi, nudności i wymiotów, RR 120/70 mmhg. Pacjentka skarżąca się na silny ból głowy i nudności twierdziła, że ból w nadbrzuszu się zmniejszył. Wykonano szybkie badanie neurologiczne siła mięśniowa i czucie symetryczne, objaw Babińskiego obustronnie ujemny, bez innych objawów oponowych i niedowładów. Pomiar glikemii 75 mg%. Zdecydowano o kolejnym pomiarze ciśnienia tętniczego ponownie uzyskano wartości 180/110 mmhg. Kobieta nie miała w przeszłości problemów z nadciśnieniem tętniczym. W związku z rozpoznaniem stanu przedrzucawkowego (RR > 140/90 mmhg, bóle głowy i nadbrzusza, nudności oraz skrócenie oddechu) zdecydowano o podaniu 4 g siarczanu magnezu dożylnie, w bolusie, w ciągu 5 min, oraz o potrzebie szybkiego transportu do najbliższego szpitala, posiadającego oddział ginekologii i położnictwa. Pacjentkę ułożono na lewym boku na materacu próżniowym i tak przeniesiono do ambulansu. Poproszono dyspozytora o poinformowanie szpitala o stanie kobiety. Podczas transportu prowadzono tlenoterapię bierną, monitorowano saturację, ciśnienie tętnicze oraz zapis 4-odprowadzeniowy EKG. Po 32 minutach od przyjęcia zgłoszenia pacjentkę przekazano do szpitalnego oddziału ratunkowego z następującymi parametrami: A drogi oddechowe drożne, B liczba oddechów: 24/min, SaO 2 99%, C tętno: 90/min, miarowe i symetryczne na tętnicy szyjnej i promieniowej, RR 160/105 mmhg. Po uzupełnieniu dokumentacji medycznej i czynnościach porządkowych zespół powrócił do miejsca wyczekiwania. Wprowadzenie Nadciśnienie tętnicze w ciąży, stan przedrzucawkowy czy rzucawka to tematy rzadko dogłębnie poruszane w podręcznikach ratownictwa medycznego czy medycyny ratunkowej. Tymczasem ich pojawienie się może oznaczać śmiertelne zagrożenie dla matki i dziecka, a występują częściej, niż nam się wydaje. Nadciśnienie tętnicze to schorzenie najczęściej wikłające ciążę. Występuje aż u 6-8% ciężarnych (inne źródła podają 2,73-10%) (1-5). Definiuje się je jako ciśnienie większe lub równe 140/90 mmhg (5). Ostre nadciśnienie powyżej 160/110 mmhg jest już bezwzględnym wskazaniem do przyjęcia do szpitala. Stan przedrzucawkowy z kolei, pojawiający się po 20. tyg. ciąży, występuje u 2-3% przypadków. Szacuje się, że u 15-25% przyszłych matek z nadciśnieniem ciążowym pojawi się stan przedrzucawkowy! (6) A co więcej, u 0,1-0,28% ciężarnych stan przedrzucawkowy może przekształcić się w rzucawkę najbardziej czarny scenariusz (1, 4, 7). Musimy pamiętać o możliwości wystąpienia rzucawki również śródporodowo (25% wszystkich przypadków) lub poporodowo nawet po 2 tygodniach od porodu (25%) (8). W połogu występuje rzadko, ale jest niebezpieczna ze względu na trudności w jej rozpoznaniu (9). Klasyfikacja nadciśnienia tętniczego u ciężarnych Obecne rekomendacje podają następujący podział chorób nadciśnieniowych u ciężarnych: 1. nadciśnienie spowodowane syndromem białego fartucha tak, to nie żart! ryzyko stanu przedrzucawkowego to 8%, a nadciśnienia tętniczego 50%; 2. nadciśnienie tętnicze przewlekłe rozpoznane przed ciążą lub przed ukończeniem 20. tygodnia ciąży; 3. nadciśnienie ciążowe nadciśnienie wykryte po 20. tygodniu ciąży (lub brak danych o wcześniejszych pomiarach BP): łagodne: 140/90-149/99 mmhg nie wymagające leczenia; umiarkowane: 150/ /109 mmhg wymagające wprowadzenia farmakoterapii; 19

3 20 ostre: powyżej 160/110 mmhg potrzeba wdrożenia farmakoterapii i hospitalizacji pacjentki (10); 4. stan przedrzucawkowy nadciśnienie tętnicze wikłające ciążę po 20. tygodniu, w okresie porodu lub połogu, któremu towarzyszą znamienny białkomocz ( 300 mg/24 h lub 30 mg/mmol) oraz jeden (lub kilka) z następujących objawów: nagły ból w nadbrzuszu (szczególnie w prawym podżebrzu) lub w śródbrzuszu; zaburzenia neurologiczne, takie jak: silne bóle głowy, zaburzenia świadomości, zaburzenia widzenia (mroczki przed oczami, zamglone widzenie); nudności i wymioty; obrzęki twarzy, rąk lub stóp; obrzęk płuc; nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych: wzrost aktywności transaminaz (AlAT, AspAT) świadczący o dysfunkcji wątroby, wzrost kreatyniny niewydolność nerek, nieprawidłowa morfologia trombocytopenia (małopłytkowość); zahamowanie wewnątrzmaciczne wzrostu płodu; 5. stan przedrzucawkowy nałożony na nadciśnienie tętnicze przewlekłe. UWAGA: Stan przedrzucawkowy może przekształcić się w rzucawkę, stanowiącą zagrożenie dla matki i dziecka! Rzucawką określamy wystąpienie u ciężarnej napadu drgawek toniczno-klonicznych lub śpiączki bądź też obu tych objawów (1, 4, 7, 11). Stan przedrzucawkowy i rzucawka patofizjologia i objawy Etiologia ciśnienia tętniczego wywołanego ciążą oraz stanu przedrzucawkowego pozostaje nieznana. Liczne badania doprowadziły do dokładniejszego określenia patogenezy tych schorzeń, nie ustalając jednocześnie konkretnego, wywołującego je czynnika. Za przyczynę ich występowania uznaje się: uogólniony skurcz naczyń krwionośnych, zagęszczenie krwi i zmniejszenie przepływu w naczyniach obwodowych, a zatem niedotlenienie i niedokrwienie tkanek (8, 11). Warto omówić wpływ zmian nadciśnieniowych na pracę poszczególnych narządów, by lepiej zrozumieć, co dzieje się w organizmie kobiety i być wyczulonym na pierwsze niepokojące objawy, z którymi możemy się spotkać również w opiece przedszpitalnej (tab. 1). Na podstawie tab. 1 można śmiało wysnuć wniosek, że ciężki stan przedrzucawkowy i rzucawka mogą oznaczać poważną niewydolność wielonarządową u matki i dziecka. Do określenia ciężkiego stanu przedrzucawkowego u kobiet używa się pojęcia zespół HELLP. Jest to akronim utworzony z pierwszych liter nazw objawów: H hemoliza (hemolysis); EL podwyższona aktywność enzymów wątrobowych (elevated liver enzymes); LP małopłytkowość (low platelet count) (8). Postępowanie Podstawę obserwacji, którą kobiety mogą realizować samodzielnie w domu, stanowi monitorowanie ciśnienia tętniczego krwi, zarówno skurczowego, jak i rozkurczowego, oraz szybkie reagowanie na wystąpienie objawów niepokojących (6). Należy pamiętać, aby pomiar ciśnienia wykonywany był prawidłowo w spoczynku, kąt między ramieniem a przedramieniem powinien wynosić 45 stopni, ramię na wysokości serca, a szerokość mankietu ciśnieniomierza powinna być adekwatna do obwodu ramienia (6). Leczenie farmakologiczne jest wdrażane przy powtarzających się wartościach ciśnienia rozkurczowego > 100 mmhg (wg innych źródeł > 110 mmhg). Leki dobierane są w taki sposób, by łagodnie obniżać ciśnienie do akceptowalnego poziomu, a przy tym nie zmniejszać znacząco rzutu serca i obwodowego oporu naczyniowego, więc nie powodować istotnych skutków ubocznych dla matki i dziecka. Najczęstszymi farmaceutykami, na które ratownik medyczny może się natknąć w domu pacjentki, są:

4 Narządy i układy Zmiany w pracy poszczególnych narządów i układów Możliwe objawy Nerki Obkurczenie naczyń w obrębie nerek prowadzi do zmniejszenia perfuzji, a co za tym idzie niedokrwienia kłębuszków i obrzęku komórek śródbłonka, co z kolei skutkuje zmniejszeniem przepływu nerkowego i filtracji w kłębuszkach oraz odkładaniem się złogów białkowych w wyściółce kanalików nerkowych może rozwinąć się niewydolność nerek poziomu kreatyniny, mocznika i kwasu moczowego. Białkomocz ( 300 mg/dobę). Skąpomocz (< 500 ml/dobę). Obrzęki obwodowe Wątroba Na skutek zaburzeń krzepnięcia oraz zmian niedokrwiennych obserwuje się zaburzenia funkcji wątroby, przebiegające ze wzrostem enzymów wątrobowych oraz obrzękiem torebki, podtorebkowymi krwiakami, martwicą okołowrotną i śródmiąższową, zakrzepami może wystąpić nawet pęknięcie samego narządu Bóle w prawym lub środkowym nadbrzuszu. aktywności transaminaz (AlAT, AspAT). Wstrząs hipowolemiczny (przy pęknięciu krwiaka) Układ krzepnięcia i hematologia Najczęstszą zmianą w obrazie krwi jest zmniejszenie liczby płytek krwi, a także, na skutek niedotlenienia, uszkodzenie krwinek czerwonych, powodujące ich rozpad (hemolizę) obserwujemy spadek poziomu hemoglobiny i zwiększenie ilości bilirubiny i dehydrogenazy mleczanowej w surowicy. Zaburzenia w układzie krzepnięcia mogą skutkować wystąpieniem zespołu DIC rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (z tego też powodu stan przedrzucawkowy zaliczany jest do koagulopatii położniczych) Małopłytkowość (PLT < /mm 3 ) ilości erytrocytów (RBC) i hemoglobiny (Hb). poziomu fibrynogenu. Wydłużenie czasu trombinowego. stężenia D-dimerów. Objawy skazy krwotocznej Ośrodkowy układ nerwowy Narząd wzroku Mogą wystąpić: niedokrwienie wynikające z obkurczenia naczyń, obrzęk mózgu, spłaszczenie jego zwojów, zakrzepy oraz nacieki zapalne i zwyrodnieniowe, dotyczące najczęściej tętnic środkowych, krwotoki śródmózgowe Zaburzenia wywołane są, jak wyżej, okresowym niedokrwieniem i obrzękiem mózgu, szczególnie w tylnej części półkul Bóle i zwroty głowy. Nudności i wymioty. Światłowstręt. Zaburzenia świadomości. Zmiany stanu psychicznego. Drgawki toniczno-kloniczne Mroczki. Widzenie za mgłą. Zacieranie się konturów. Ubytki w polu widzenia. Niedowidzenie połowicze. Czasowa ślepota Układ sercowonaczyniowy Uogólniony skurcz naczyń oraz nadmierne przemieszczanie się płynu z naczyń włosowatych do przestrzeni pozakomórkowej powodują zmniejszenie objętości osocza i brak występowania fizjologicznego u ciężarnych zwiększenia objętości krwi krążącej. Zauważalny jest zaburzony stosunek między zbyt dużym oporem naczyniowym a zwiększonym rzutem serca. Na skutek niewydolności krążenia i opóźnionego uruchamiania płynów z przestrzeni pozakomórkowej może dojść do wystąpienia niewydolności oddechowej na skutek obrzęku płuc wartości ciśnienia tętniczego. Objawy niewydolności krążenia, takie jak: obrzęki obwodowe, płyn w jamach opłucnowych, obrzęk płuc. saturacji z sinicą Łożysko Występuje zmniejszony przepływ krwi między macicą a łożyskiem, dochodzi do zwiększonego odkładania fibryny, powstawania krwiaków oraz mikro- i makrozawałów to wszystko może skutkować niewydolnością łożyska, jego przedwczesnym oddzieleniem się oraz hipotrofią płodu Silne bóle podbrzusza. Obfite krwawienie z dróg rodnych. Brak tętna i ruchów płodu. Wstrząs krwotoczny Tab. 1. Wpływ zmian nadciśnieniowych na pracę poszczególnych narządów (8, 12) 21

5 Ocena wg schematu ABCDE Wywiad SAMPLE* BP 149/99-159/109 mmhg Potwierdź pomiar BP > 160/110 mmhg Potwierdź pomiar Zapewnij dostęp i.v. Oceń, czy występują objawy niepokojące (ból w nadbrzuszu lub śródbrzuszu, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia widzenia, nudności, wymioty, itd.) Oceń, czy występują objawy niepokojące (ból w nadbrzuszu lub śródbrzuszu, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia widzenia, nudności, wymioty, etc.) NIE TAK TAK NIE Rozważ transport pacjentki do szpitala Załóż dostęp i.v. Podczas transportu monitoruj: BP, SpO 2, EKG Podaj 4 g MgSO 4 i.v. w ciągu 5-10 min Podaj tlen Rozważ płynoterapię (do 80 ml/h) Przygotuj pacjentkę do transportu do szpitala Podczas transportu monitoruj: BP, SpO 2, EKG W przypadku wystąpienia drgawek toniczno-klonicznych lub śpiączki: ABC Ponowne podanie 2-4 g MgSO 4 (w ciągu 5 min) Tlenoterapia Rozważ inne przyczyny drgawek (padaczka, tężyczka, mocznica, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, śpiączka cukrzycowa) Powiadom szpital o transporcie pacjentki Podczas transportu: Kontynuuj tlenoterapię Monitoruj: BP, SpO 2, EKG Rozważ podanie dawki podtrzymującej MgSO 4 (1 g/h) Ryc. 1. Algorytm postępowania przedszpitalnego w stanie przedrzucawkowym i rzucawce *Zwróć szczególną uwagę, czy pacjentka zażywa leki przeciwnadciśnieniowe zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego 22

6 labetalol stosowany od dawki 100 mg 2-3 razy dziennie do maksymalnej dawki 2,4 g na dobę; w ostrym nadciśnieniu tętniczym można zalecić pacjentce 200 mg doustnie, ewentualnie powtórzyć dawkę po 30 min w razie potrzeby; metyldopa (Dopegyt) od dawki 250 mg 3 razy dziennie do maksymalnej 3-4 g na dobę; co ważne, nie podajemy tego leku po rozwiązaniu; zalecane jest jego całkowite odstawienie do drugiej doby po porodzie; nifedypina (Adalat, Cordafen, Cordipin, Nifecard, Nifehexal) stosowana w dawce mg na dobę; podajemy ostrożnie, pod kontrolą ciśnienia tętniczego ze względu na silne działanie hipotensyjne nie podajemy podjęzykowo (6). UWAGA: Nie należy podawać: inhibitorów konwertazy angiotensyny (Captopril!), brokerów konwertazy angiotensyny oraz chloratiazydu ze względu na ich możliwe działanie teratogenne (5). Nie jest zalecane również stosowanie: heparyny drobnocząsteczkowej, progesteronu, a także nitratów (Nitrogliceryna) oraz diuretyków (Furosemid) (14) dwa ostatnie należy rozważyć jedynie w ciężkim, zagrażającym życiu obrzęku płuc. W ramach działań profilaktycznych u kobiet zagrożonych wystąpieniem stanu przedrzucawkowego zaleca się również podawanie kwasu acetylosalicylowego w dawce 75 mg na dobę (Acard, Acesan, Asa, Polocard) oraz Calcium 1 g na dobę. Stan przedrzucawkowy i rzucawka Jeśli u pacjentki pomiar ciśnienia tętniczego wyniesie 160/100 mmhg i wyżej oraz dodatkowo wystąpi jeden lub kilka z tzw. objawów niepokojących (np.: ostry ból głowy, zaburzenia widzenia, nudności i wymioty, ból w okolicy podżebrowej i podbrzuszu etc.), rekomendowane jest podanie siarczanu magnezu (13) 4 g dożylnie w ciągu 5-10 minut oraz 10 g domięśniowo lub też 4 g w 50 ml roztworu dożylnie przez 5-10 minut oraz podtrzymująco 1 g MgSO 4 dożylnie na godzinę (w opiece szpitalnej stosuje się wlew 20 g w 500 ml roztworu i 25 ml na godzinę) (6, 14, 15). Należy pamiętać, że przy podawaniu siarczanu magnezu trzeba kontrolować liczbę oddechów u pacjentki jeśli spadnie poniżej 12/min, należy rozważyć zmniejszenie dawki. W rzucawce nawracające napady drgawek leczymy przez ponowne podanie 2-4 g magnezu w ciągu 5 minut. Kassie i wsp. wskazują na lepszą skuteczność siarczanu magnezu nad diazepamem w opanowaniu drgawek i redukcji śmiertelności u kobiet ciężarnych (16). Siarczan magnezu (Injectio Magnesii sulfurici 20%) jest lekiem z wyboru w ciężkim stanie przedrzucawkowym i rzucawce. Działa hamująco na uwalnianie acetylocholiny z części presynaptycznej płytki motorycznej, powodując zmniejszenie napięcia mięśni gładkich i poprzecznie prążkowanych. Hamuje czynność percepcyjną, motoryczną i wegetatywną ośrodkowego W ofercie: Odzież medyczna Akcesoria i gadżety Sprzęt ratunkowy i narzędzia medycznee Zestawy medyczne Rabat dla pierwszych 20 osób! r e k l a m a Kod rabatowy: NR2015MNC Dla Czytelników czasopisma Na Ratunek specjalny rabat na zakupy 5% ważny do r. do wykorzystania w sklepie internetowym MNC Poland tel , facebook.com/dlaratownictwa 23

7 24 układu nerwowego. W związku z tym działa silnie przeciwdrgawkowo, hamuje skurcze macicy, poprawia ukrwienie mózgu i wykorzystywanie tlenu przez organizm. W przypadku przedawkowania może wywoływać senność i zatrzymanie oddechu oraz czynności serca. Jako antidotum podaje się glukonian wapnia 10 ml 10-proc. roztworu i.v. Podsumowanie Niniejszy artykuł ma na celu uświadomić pracowników ochrony zdrowia, jakie zagrożenie dla matki i dziecka niesie za sobą najczęstsze ze wszystkich wikłających ciążę schorzenie nadciśnienie tętnicze. Poznanie patofizjologii jego powikłań, stanu przed rzucawkowego i rzucawki, oraz wyczulenie na wystąpienie pierwszych symptomów rozpoczynającej się u ciężarnej niewydolności wielonarządowej pozwala na wdrożenie już na etapie pomocy przedszpitalnej właściwego, najlepszego postępowania. Nie bójmy się stosować określanego przez najnowsze światowe wytyczne jako lek z wyboru w tych stanach siarczanu magnezu (MgSO 4 ), dostępnego przecież dla ratowników medycznych na mocy załącznika nr 1 do Ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Pamiętajmy, że może on zapobiec wystąpieniu stanu zagrożenia życia u matki i dziecka i dać czas na bezpieczne dla nich wywołanie porodu. Piśmiennictwo 1. Berzan E., Doyle R., Brown C.M.: Treatment of pre-eclampsia: current approach and future perspectives. Curr Hypertens Rep., 2014; 16: Moussa H.N., Arian S.E., Sibai B.M.: Management of hypertensive disorders in pregnancy. Womens Health, 2014; 10: Brown C.M., Garovic V.D.: Drug treatment of hypertension in pregnancy. Drugs, 2014; 74: Abalos E., Cuesta C., Carroli G., Qureshi Z., Widmer M., Vogel J.P., Souza J.P.: WHO Multicountry Survey on Maternal and Newborn Health Research Network. Pre-eclampsia and adverse maternal and perinatal outcomes: a secondary analysis of the World Health Organization Multicountry Survey on Maternal and Newborn Health. BJOG, 2014; 121 Suppl; 1: Gillon T.E.R., Pels A., von Dadelszen P., Mac- Donell K., Magee L.A.: Hypertensive Disorders of Pregnancy: A Systematic Review of International Clinical Practice Guidelines. PLOS ONE, 2014; 9: Institute of Obstetricians and Gynaecologists, Royal College of Physicians of Ireland and Clinical Strategy and Programmes Directorate/ Health Service Executive: The Diagnosis and Management of Pre-Eclampsia and Eclampsia. 2013; Milne F., Redman C., Walker J., Baker P., Bradley J., Cooper C., de Swiet M., Fletcher G., Jokinen M., Murphy D., Nelson-Piercy C., Osgood V., Robson S., Shennan A., Tuffnell A., Twaddle S., Waugh J.: The pre-eclampsia community guideline (PRECOG): how to screen for and detect onset of pre-eclampsia in the community. BMJ, 2005; 330: Foley M.R., Strong J.R., Garite T.J.: Obstetric Intensive Care Manual Clark T.P.: Late-onset postpartum pre-eclampsia: a case study. Nurse Pract, 2014; 39: ISSHP: The classification, diagnosis and management of the hypertensive disorders of pregnancy: A revised statement from the ISSHP. Pregnancy Hypertension: An International Journal of Women s Cardiovascular Health, 2014; 4: Dudenhausen J.W.: Praktische Geburtshlife. 20. Auflage. PZWL 2010; Bręborowicz G.H.: Położnictwo i ginekologia. PZWL, Warszawa 2006; von Dadelszen P., Magee L.A.: Pre-eclampsia: an update. Curr Hypertens Rep, 2014; 16: Nice Clinical Guideline: Hypertension in pregnancy: the management of hypertensive disorders during pregnancy Gordon R., Magee L.A., Payne B., Firoz T., Sawchuck D., Tu D., Vidler M., de Silva D., von Dadelszen P.: Magnesium sulphate for the management of pre-eclampsia and eclampsia in low and middle income countries: a systematic review of tested dosing regimens. J Obstet Gynaecol Can, 2014; 36: Kassie G.M., Negussie D., Ahmed J.H.: Maternal outcomes of magnesium sulphate and diazepam use in women with severe pre-eclampsia and eclampsia in Ethiopia. Pharm Pract, 2014; 12: 400.

Nitraty -nitrogliceryna

Nitraty -nitrogliceryna Nitraty -nitrogliceryna Poniżej wpis dotyczący nitrogliceryny. - jest trójazotanem glicerolu. Nitrogliceryna podawana w dożylnym wlewie: - zaczyna działać po 1-2 minutach od rozpoczęcia jej podawania,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę Nadciśnienie tętnicze Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę EPIDEMIOLOGIA: Odsetek nadciśnienia tętniczego w populacji Polski w wieku średnim (36-64 lat) wynosi 44-46% wśród mężczyzn i 36-42%

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15678 Poz. 1593 1593 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649 Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy Kryterium Dane (jakie) Dane (źródło) Reguła Moduł wiek wiek pacjent/osoba > 18 lat (włączająca) kliniczne

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze

Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Niewydolność serca Nadciśnienie tętnicze Choroba niedokrwienna serca zapotrzebowanie na O2 > moŝliwości podaŝy O2 niedotlenienie upośledzenie czynności mięśnia sercowego przemijające trwałe

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii

Zaawansowany. Zaliczenie pierwszego semestru z anatomii i z patologii 1 Kierunek: PILĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko wykładowcy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY 1.Kryteria kwalifikacji 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej 17 Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej Tabela 17.1. Ocena stopnia zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej ph krwi tętniczej Równowaga kwasowo-zasadowa Stężenie jonu wodorowego (nmol/l) < 7,2 Ciężka kwasica

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko

Hipoglikemia. przyczyny, objawy, leczenie. Beata Telejko Hipoglikemia przyczyny, objawy, leczenie Beata Telejko Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Definicja hipoglikemii w cukrzycy Zespół objawów

Bardziej szczegółowo

Tętno, Ciśnienie Tętnicze. Fizjologia Człowieka

Tętno, Ciśnienie Tętnicze. Fizjologia Człowieka Tętno, Ciśnienie Tętnicze Fizjologia Człowieka TĘTNO JEST TO SPOWODOWANE PRZEZ SKURCZ SERCA WYCZUWALNE UDERZENIE O ŚCIANĘ NACZYNIA FALI KRWI, KTÓRA PRZEPŁYNĘŁA PRZEZ UKŁAD TĘTNICZY. TĘTNO WYCZUWA SIĘ TAM,

Bardziej szczegółowo

Leczenie bezdechu i chrapania

Leczenie bezdechu i chrapania Leczenie bezdechu i chrapania Bezdech senny, to poważna i dokuczliwa choroba, dotykająca ok. 4% mężczyzn i 2% kobiet. Warto więc wykonać u siebie tzw. BADANIE POLISOMNOGRAFICZNE, które polega na obserwacji

Bardziej szczegółowo

Hiperkaliemia. Dzienne zapotrzebowanie. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska. 1 meq/kg/dobę. 1 meq K + - 2,5cm banana

Hiperkaliemia. Dzienne zapotrzebowanie. Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska. 1 meq/kg/dobę. 1 meq K + - 2,5cm banana Kierownik Kliniki: Prof. dr hab. n. med. Anna Wasilewska Dzienne zapotrzebowanie 1 meq/kg/dobę 1 meq K + - 2,5cm banana Dzienne zapotrzebowanie osoby 70 kg = 30 cm banana 1 Prawidłowe wartości potasu w

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL, 5 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc

Bardziej szczegółowo

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii

Hipotermia po NZK. II Katedra Kardiologii Hipotermia po NZK II Katedra Kardiologii Hipotermia Obniżenie temperatury wewnętrznej < 35 st.c łagodna 32 do 35 st. C umiarkowana 28 do 32 st. C ciężka - < 28 st. C Terapeutyczna hipotermia kontrolowane

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze u kobiety ciężarnej

Nadciśnienie tętnicze u kobiety ciężarnej Nadciśnienie tętnicze u kobiety ciężarnej Epidemiologia 5-20% ciężarnych (Polska 6-8% - 30 tysięcy ciężarnych rocznie) 3 miliony zachorowań rocznie, 80 tysięcy zgonów matek główna przyczyna zachorowalności

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby

Bardziej szczegółowo

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej

Aneks II Zmiany w drukach informacyjnych produktów leczniczych zarejestrowanych w procedurze narodowej Aktualizacja ChPL i ulotki dla produktów leczniczych zawierających jako substancję czynną immunoglobulinę anty-t limfocytarną pochodzenia króliczego stosowaną u ludzi [rabbit anti-human thymocyte] (proszek

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Annex I Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Podsumowanie naukowe Biorąc pod uwagę Raport oceniający komitetu PRAC dotyczący Okresowego Raportu o Bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO WZÓR... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Data badania dzień miesiąc rok Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES WIADCZENIA GWARANTOWANEGO WIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego raka jelita grubego przy wykorzystaniu substancji

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Palenie papierosów FAKTY

Palenie papierosów FAKTY Palenie papierosów FAKTY Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) palenie jest największym pojedynczym śmiertelnym zagrożeniem dla zdrowia. Tytoń odpowiada za ponad 500 000 zgonów w UE. WHO szacuje,

Bardziej szczegółowo

Położnictwo i ginekologia

Położnictwo i ginekologia CRASH COURSE Redaktor serii Daniel Horton-Szar Położnictwo i ginekologia Nick Panay, Ruma Dutta, Audrey Ryan, J. A. Mark Broadbent Wydanie pierwsze polskie pod redakcją Jerzego Florjańskiego Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

SEKWENCJA ZAŁOŻEŃ TAKTYCZNYCH W RATOWNICTWIE MEDYCZNYM

SEKWENCJA ZAŁOŻEŃ TAKTYCZNYCH W RATOWNICTWIE MEDYCZNYM Procedura nr 1 SEKWENCJA ZAŁOŻEŃ TAKTYCZNYCH W RATOWNICTWIE MEDYCZNYM PRZYBYCIE NA MIEJSCE ZDARZENIA I ROZPOZNANIE EWENTUALNE UZNANIE ZDARZENIA ZA MASOWE ZABEZPIECZENIE MIEJSCA ZDARZENIA I RATOWNIKÓW DOTARCIE

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

układu krążenia Paweł Piwowarczyk

układu krążenia Paweł Piwowarczyk Monitorowanie układu krążenia Paweł Piwowarczyk Monitorowanie Badanie przedmiotowe EKG Pomiar ciśnienia tętniczego Pomiar ciśnienia w tętnicy płucnej Pomiar ośrodkowego ciśnienia żylnego Echokardiografia

Bardziej szczegółowo

PATOFIZJOLOGIA ZABURZEŃ HEMOSTAZY. Jakub Klimkiewicz

PATOFIZJOLOGIA ZABURZEŃ HEMOSTAZY. Jakub Klimkiewicz PATOFIZJOLOGIA ZABURZEŃ HEMOSTAZY Jakub Klimkiewicz HEMOSTAZA CAŁOŚĆ PROCESÓW ZWIĄZANYCH Z UTRZYMANIEM KRWI W STANIE PŁYNNYM W NACZYNIACH KRWIONOŚNYCH ORAZ HAMOWANIEM KRWAWIENIA W MIEJSCU USZKODZENIA ŚCIANY

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Olicard 40 retard 40 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu, twarde Isosorbidi mononitras

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Olicard 40 retard 40 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu, twarde Isosorbidi mononitras Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Olicard 40 retard 40 mg, kapsułki o przedłużonym uwalnianiu, twarde Isosorbidi mononitras Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Leczenie raka nerki Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Leczenie raka nerki Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku Nazwa programu: LECZENIE RAKA NERKI ICD-10 C 64 Dziedzina medycyny: Nowotwór złośliwy nerki za wyjątkiem miedniczki

Bardziej szczegółowo

Badania CHIPS (Control of Hypertension In Pregnancy Study/ Kontrola nadciśnienia w ciąży) Informacja dla Pacjenta i formularz zgody

Badania CHIPS (Control of Hypertension In Pregnancy Study/ Kontrola nadciśnienia w ciąży) Informacja dla Pacjenta i formularz zgody Badania CHIPS (Control of Hypertension In Pregnancy Study/ Kontrola nadciśnienia w ciąży) Informacja dla Pacjenta i formularz zgody Kierownik badań: {wpisać nazwisko i dane kontaktowe} Koordynator badań:

Bardziej szczegółowo

Wykład II 09.10.2008. Wstrząs w położnictwie

Wykład II 09.10.2008. Wstrząs w położnictwie A N E S T E Z J O L O G I A Wykład II 09.10.2008. Wstrząs w położnictwie 1. Wstrząs zaburzenie przepływu obwodowego krwi prowadzące do niedostatecznego zaopatrzenia tkanek w tlen. 2. Przyczyny wstrząsu:

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy.

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy. (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania Dzień Miesiąc Rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok Numer PESEL

Bardziej szczegółowo

PORONIENIA CIĄŻA OBUMARŁA ZESPÓŁ ANTYFOSFOLIPIDOWY KOAGULOPATIE. Katarzyna Luterek Natalia Mazanowska

PORONIENIA CIĄŻA OBUMARŁA ZESPÓŁ ANTYFOSFOLIPIDOWY KOAGULOPATIE. Katarzyna Luterek Natalia Mazanowska PORONIENIA CIĄŻA OBUMARŁA ZESPÓŁ ANTYFOSFOLIPIDOWY KOAGULOPATIE Katarzyna Luterek Natalia Mazanowska Definicja Zakończenie ciąży (samoistne lub sztuczne) do 22 tygodnia jej trwania 22 Hbd + 1 dzień= poród

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

UTRATA ŚWIADOMOŚCI. Utrata świadomości jest stanem, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce z zewnątrz.

UTRATA ŚWIADOMOŚCI. Utrata świadomości jest stanem, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce z zewnątrz. moduł V foliogram 34 UTRATA ŚWIADOMOŚCI Utrata świadomości jest stanem, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce z zewnątrz. Możliwe przyczyny: uraz czaszki, krwotok, niedotlenienie mózgu, choroby wewnętrzne,

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO ... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania dzień Miesiąc rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imiona i nazwisko Data urodzenia Płeć 1) dzień miesiąc

Bardziej szczegółowo

Krwotoki okołoporodowe. Dotyczą 5 do15%rodzących

Krwotoki okołoporodowe. Dotyczą 5 do15%rodzących Krwotoki okołoporodowe Dotyczą 5 do15%rodzących Najczęstsze przyczyny Urazy Nieprawidłowe oddzielanie i wydalanie łożyska Niedowład macicy - atonia Zaburzenia krzepliwości krwi Urazy okołoporodowe W trzonie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

Wanda Siemiątkowska - Stengert

Wanda Siemiątkowska - Stengert Wanda Siemiątkowska - Stengert Wpływ zabiegu odsysania z tchawicy na ciśnienie śródczaszkowe i układ krążenia noworodków wymagających wentylacji zastępczej, po zastosowaniu różnej premedykacji farmakologicznej.

Bardziej szczegółowo

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) Spis treści 1. Wprowadzenie 13 Wstęp do wydania II 16 I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) 2. Podstawowa charakterystyka struktury i czynności nerek 21 3. Czynniki wpływające na rozwój uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

ZATRUCIE DOPALACZAMI STUDIUM PRZYPADKU

ZATRUCIE DOPALACZAMI STUDIUM PRZYPADKU ZATRUCIE DOPALACZAMI STUDIUM PRZYPADKU Maja Copik Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 im S. Szyszki w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Wpływ zjawiska miejskiej wyspy ciepła na zdrowie

Wpływ zjawiska miejskiej wyspy ciepła na zdrowie Wpływ zjawiska miejskiej wyspy ciepła na zdrowie Prof. dr hab. med. Cezary Pałczyński Dr med. Wojciech Dudek Dr hab. med. Beata Kręcisz Instytut Medycyny Pracy w Łodzi Zmniejszenie prędkości wiatru - czynnika

Bardziej szczegółowo

Świeży zawał mięśnia sercowego.

Świeży zawał mięśnia sercowego. Świeży zawał mięśnia sercowego. Każda komórka ludzkiego organizmu włączając w to komórki mięśnia sercowego (kardiomiocyty) potrzebują tlenu do normalnego funkcjonowania. Jednak czynność komórek zaczyna

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

Zespół ostrego brzucha - syndroma abdomen acutum

Zespół ostrego brzucha - syndroma abdomen acutum Zespół ostrego brzucha - syndroma abdomen acutum Silne dolegliwości bólowe brzucha o wzrastającym nasileniu Obrona mięśniowa Objawy otrzewnowe Zatrzymanie gazów i stolca Wymioty Objawy ogólne: tachykardia,

Bardziej szczegółowo

Samokształcenie (Sk) Zajęcia praktyczne (W) (Ć) (L) (S) (Zp) laboratoryjne III 30 35 15 3

Samokształcenie (Sk) Zajęcia praktyczne (W) (Ć) (L) (S) (Zp) laboratoryjne III 30 35 15 3 Kod przedmiotu: IOZRM-L-3k18-2012-S Pozycja planu: B18 1. INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane Nazwa przedmiotu Kierunek studiów Poziom studiów Profil studiów Forma studiów Specjalność - Jednostka

Bardziej szczegółowo

LABORATORYJNA DIAGNOSTYKA RÓŻNICOWA ZESPOŁU HELLP LABORATORY DIFFERENTIAL DIAGNOSTICS OF THE HELLP SYNDROME

LABORATORYJNA DIAGNOSTYKA RÓŻNICOWA ZESPOŁU HELLP LABORATORY DIFFERENTIAL DIAGNOSTICS OF THE HELLP SYNDROME Nowiny Lekarskie 2011, 80, 6, 461 468 ALEKSANDRA BASZCZUK, EWELINA SZLACHTOWSKA, ZYGMUNT KOPCZYŃSKI LABORATORYJNA DIAGNOSTYKA RÓŻNICOWA ZESPOŁU HELLP LABORATORY DIFFERENTIAL DIAGNOSTICS OF THE HELLP SYNDROME

Bardziej szczegółowo

Zasady, Kryteria Przyjęć i Wypisów Pacjentów do Oddziału Intensywnej Terapii

Zasady, Kryteria Przyjęć i Wypisów Pacjentów do Oddziału Intensywnej Terapii Dr n. med. Krzysztof Powała-Niedźwiecki Zasady, Kryteria Przyjęć i Wypisów Pacjentów do Oddziału Intensywnej Terapii Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 1. Do OIT będą

Bardziej szczegółowo

HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie

HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie HIPOTERMIA definicje, rozpoznawanie, postępowanie dr med. Maciej Sterliński Szkolenie z zakresu ratownictwa lodowego WOPR Województwa Mazowieckiego Zegrze, 19.02.2006 Główne cele działania zespołów ratowniczych

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Prostavasin 60, 60 μg, proszek do sporządzania roztworu do infuzji Alprostadilum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Prostavasin 60, 60 μg, proszek do sporządzania roztworu do infuzji Alprostadilum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Prostavasin 60, 60 μg, proszek do sporządzania roztworu do infuzji Alprostadilum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Stany nagłe w położnictwie

Stany nagłe w położnictwie ROZDZIAŁ 8 Stany nagłe w położnictwie CELE Po przeczytaniu rozdziału powinieneś umieć zdefiniować i rozpoznać: uraz kanału rodnego, krwotok w trzecim okresie porodu, wynicowanie macicy, krwotok w połogu

Bardziej szczegółowo

Sekwencja założeń taktycznych w ratownictwie medycznym Procedura 1. Przybycie na miejsce zdarzenia

Sekwencja założeń taktycznych w ratownictwie medycznym Procedura 1. Przybycie na miejsce zdarzenia Sekwencja założeń taktycznych w ratownictwie medycznym Procedura 1 Przybycie na miejsce zdarzenia : - zabezpieczenie ratowników - identyfikacja zagrożeń - liczba poszkodowanych - potrzebne dodatkowe siły

Bardziej szczegółowo

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45)

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 615 Poz. 27 Załącznik B.36. LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla Pacjenta: Informacja dla Użytkownika

Ulotka dla Pacjenta: Informacja dla Użytkownika Ulotka dla Pacjenta: Informacja dla Użytkownika PABAL, 100 mikrogramów/ml, roztwór do wstrzykiwań Carbetocinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę,

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Karbis, 4 mg, tabletki Karbis, 8 mg, tabletki Karbis, 16 mg, tabletki Karbis, 32 mg, tabletki Candesartanum cilexetilum Należy zapoznać się z treścią ulotki

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Mechanizm odpowiedzi krążeniowej na ciężki uraz czaszkowo-mózgowy. Izabela Duda

Mechanizm odpowiedzi krążeniowej na ciężki uraz czaszkowo-mózgowy. Izabela Duda Mechanizm odpowiedzi krążeniowej na ciężki uraz czaszkowo-mózgowy Izabela Duda 1 Krążeniowe Systemowe powikłania urazu czaszkowomózgowego Oddechowe: pneumonia, niewydolność oddechowa, ARDS, zatorowość,

Bardziej szczegółowo

URAZY KLATKI PIERSIOWEJ

URAZY KLATKI PIERSIOWEJ URAZY KLATKI PIERSIOWEJ URAZY KLATKI PIERSIOWEJ W 25 % są przyczyną zgonów MECHANIZM URAZU Bezpośrednie (przenikające, tępe, miażdżące) Pośrednie (deceleracja, podmuch) Najczęściej bez widocznych uszkodzeń

Bardziej szczegółowo

RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz!

RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz! RZUĆ PALENIE RAZEM Z NAMI! Wdychasz, wydychasz, nic nie masz a zdychasz! Dlaczego palenie papierosów jest szkodliwe? Koncerny tytoniowe dodają do tytoniu wiele substancji konserwujących, aromatów o nie

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

LECZENIE RAKA NERKI (ICD-10 C 64)

LECZENIE RAKA NERKI (ICD-10 C 64) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 538 Poz. 86 Załącznik B.10. LECZENIE RAKA NERKI (ICD-10 C 64) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE

Bardziej szczegółowo

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA

ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Załącznik nr 2 ZAKRES PROFILAKTYCZNYCH ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ U DZIECI DO UKOŃCZENIA 6 ROKU ŻYCIA WRAZ Z OKRESAMI ICH PRZEPROWADZANIA Termin badania (wiek) Badania (testy) przesiewowe oraz świadczenia

Bardziej szczegółowo

Gl. '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia" 3418, te124 71 32. . Glaxo Sp. z 0.0..

Gl. '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia 3418, te124 71 32. . Glaxo Sp. z 0.0.. Glaxo 111 N Gl.. Glaxo Sp. z 0.0.. Oddzial W warszaw\e Jana Pawia II 34/6 141 Warszawa, A. W PL fax 247129 '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia" 3418, te124 71 32 OZla. IInformacji.. Naukowej 00-141

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY POMPEGO (ICD-10 E 74.0)

LECZENIE CHOROBY POMPEGO (ICD-10 E 74.0) Załącznik B.22. LECZENIE CHOROBY POMPEGO (ICD-10 E 74.0) WIADCZENIOBIORCY Kwalifikacji świadczeniobiorców do terapii dokonuje Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich powoływany przez Prezesa Narodowego

Bardziej szczegółowo

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA PAMIĘTAJ!!! TEKST PODKREŚLONY LUB WYTŁUSZCZONY JEST DO ZAPAMIĘTANIA. Opracował: mgr Mirosław Chorąży Zasłabnięcie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Wiedza kobiet ciężarnych na temat nadciśnienia tętniczego ciężarnych

Wiedza kobiet ciężarnych na temat nadciśnienia tętniczego ciężarnych 97 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Dorota Maciąg 1, Monika Styczeń 2, Małgorzata Cichońska 3, Katarzyna Kucharska 4 Wiedza kobiet ciężarnych na temat nadciśnienia tętniczego ciężarnych Streszczenie

Bardziej szczegółowo

Układ krzepnięcia a znieczulenia przewodowe

Układ krzepnięcia a znieczulenia przewodowe Układ krzepnięcia a znieczulenia przewodowe We wszystkich obecnie dyscyplinach zabiegowych obowiązuje standard profilaktyki przeciwzakrzepowej z zastosowaniem heparyn (zwłaszcza drobnocząsteczkowych).

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze w ciąży jak leczyć skutecznie?

Nadciśnienie tętnicze w ciąży jak leczyć skutecznie? PRACE POGLĄDOWE Marek Klocek Danuta Czarnecka Nadciśnienie tętnicze w ciąży jak leczyć skutecznie? Hypertension during pregnancy how to manage effectively? I Klinika Kardiologii, Elektrokardiologii Interwencyjnej

Bardziej szczegółowo

Patofizjologia i symptomatologia. Piotr Abramczyk

Patofizjologia i symptomatologia. Piotr Abramczyk Patofizjologia i symptomatologia niewydolności serca Piotr Abramczyk Definicja Objawy podmiotowe i przedmiotowe niewydolności serca Obiektywny dowód dysfunkcji serca i i Odpowiedź na właściwe leczenie

Bardziej szczegółowo