FIZJOTERAPIA W CHOROBACH NACZYNIOWYCH CENTRALNEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "FIZJOTERAPIA W CHOROBACH NACZYNIOWYCH CENTRALNEGO"

Transkrypt

1 FIZJOTERAPIA W CHOROBACH NACZYNIOWYCH CENTRALNEGO UKŁADU NERWOWEGO Paweł Kalinowski, Sylwia Laskowska, Mateusz Pelc Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu Streszczenie Udary mózgu i ich następstwa stanowią poważny problem zdrowotny i społeczny. Pomimo dużego postępu nauk medycznych, wzrostu wiedzy na temat ich epidemiologii i patofizjologii oraz podejmowania prób optymalizacji leczenia, pozostają one jedną z przyczyn zgonów i niepełnosprawności w krajach wysoko rozwiniętych. Naczyniowe choroby układu nerwowego występują głównie u ludzi w podeszłym wieku, ale stale wzrasta częstość zachorowań wśród osób młodych i w średnim wieku. Symptomatologia udarów zależy od niewydolności krążenia mózgowego w obrębie określonego systemu naczyniowego i w następstwie tego uszkodzenia określonych struktur mózgu. W obrazie klinicznym występują zaburzenia ruchowe, czuciowe, wegetatywne oraz wyższych czynności nerwowych. Udar mózgu jest stanem zagrożenia życia i wymaga szybkiej i dobrze zorganizowanej interwencji medycznej. Stało się to podstawą szpitalnych oddziałów udarowych, których zadaniem jest zapewnienie pacjentom diagnostyki, leczenia i wczesnej rehabilitacji. Istnieją dowody, że dobrze zorganizowane, wielospecjalistyczne programy usprawniania zmniejszają umieralność z powodu udaru, konieczność przebywania w domach opieki zwiększają stopień samodzielności chorych. Powyższy artykuł prezentuje wyniki postępu rehabilitacji pacjentów z Uszkodzeniem Naczyniowym Mózgu, leczonych w Oddziale Rehabilitacji w S.P Szpitalu Wojewódzkim im. Jana Pawła II w Zamościu. Uzyskany postęp w zakresie rehabilitacji był podobny zarówno w grupie osób w przedziale wiekowym 30 do 41 lat jak i w grupie osób starszych 60 do 77 lat. Należy bez względu na wiek podejmować próby wczesnej rehabilitacji w oddziałach stacjonarnych. ISSN , Nr 1 (1) 2009, s

2 1. Anatomia i Fizjologia Układ nerwowy sprawuje kontrolę nad czynnościami wykonywanymi świadomie, a także nad niezależnymi od naszej woli. Mózg wymaga nieustannego dopływu utlenowanej krwi. Zakłócenia dostarczania oksyhemoglobiny stanowią najpowszechniejszą przyczynę jego niewłaściwego funkcjonowania. [1] 1.1. Budowa Centralnego Układu Nerwowego Ośrodkowy układ nerwowy zbudowany jest z mózgowia, leżącego w jamie czaszki i rdzenia kręgowego znajdującego się w kanale kręgowym kręgosłupa. Objęty jest trzema oponami łącznotkankowymi, które oddzielają mózgowie i rdzeń od ścian jam czaszki i kanału kręgowego. [2] 1.2. Patofizjologia krążenia mózgowego Kiedy dopływ krwi do mózgu zostanie w całkowity sposób odcięty, skutkiem tego jest utrata przytomności po 12 s. Czynność bioelektryczna zanika po s takiego stanu, a nieodwracalne zmiany martwicze występują w komórkach mózgu po 3-4 min. Do śmierci natomiast dochodzi po 9 min. Upośledzenie krążenia mózgowego może nastąpić w przypadku takich zmian jak: miażdżyca, zatorowość, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia czynności serca i choroby krwi, procesy uciskowe, urazy mózgu. W przypadku niedokrwienia mózgu zachodzących pod wpływem ww. zmian patologicznych, skuteczność krążenia zastępczego jest uwarunkowana od szerokości obocznych zespoleń, stanu anatomicznego i czynnościowego naczyń, miejscowego ciśnienia krwi, ogólnych warunków krążenia i szybkości, z jaką światło naczynia ulega zamknięciu w polu uszkodzenia. [3] 2. Choroby naczyniowe centralnego układu nerwowego Do chorób naczyniowych rdzenia kręgowego możemy zaliczyć: zawał rdzenia kręgowego, choroby naczyń tętniczych i żylnych oraz krwotok do rdzenia. Najczęstszą chorobą naczyniową móżdżku i mózgu jest zawał, rzadziej krwotok. Przez ogólne pojęcie chorób naczyniowych mózgowych rozumie się uszkodzenia w obrębie śródbłonka i/lub warstwy mięśniowej. Uszkodzenia te są niemal zawsze wywołane miażdżycą i/lub nadciśnieniem. [4] 2.1. Udar mózgu Światowa Organizacja Zdrowia (definicja WHO) udar mózgu zdefiniowała jako zespół kliniczny charakteryzujący się nagłym wystąpieniem ogniskowego, a niekiedy uogólnionego zaburzenia czynności mózgu, którego objawy utrzymują się dłużej niż 24 godz. lub prowadzą wcześniej do śmierci i nie mają przyczyny innej niż naczyniowa. [5] 20

3 Epidemiologia W Polsce według raportu zespołu ekspertów Narodowego Programu Profilaktyki i Leczenia Udaru Mózgu (NPPiLUM) z 1999 roku rejestruje się nowych udarów rocznie. Zapadalność w Polsce jest przy tym podobna jak w innych krajach europejskich, tzn. wynosi około 177 przypadków na mężczyzn i 125 na kobiet. Znacznie gorzej przedstawia się umieralność z powodu udaru, wynosząca 106 na dla mężczyzn i 79 na dla kobiet, co należy do najwyższych wskaźników w Europie. [6] Przyczyny Osoba dotknięta udarem odpowiednio i szybko rehabilitowana ma szansę na odzyskanie przynajmniej części utraconych zdolności ruchowych. Wśród najczęstszych przyczyn udaru należy wymienić: zawał mózgu, wysokie ciśnienie krwi, miażdżyca, krwotok mózgowy, wadę rozwojową naczyń krwionośnych mózgu, guzy mózgu, urazy oraz inne różnorodne stany. Niektóre z nich to: zapalenie bądź urazy tętnic mózgowych, tętniaki lub malformacje tętniczo-żylne, migrena, choroby krwi typu policytemia, trombocytoza, niektóre leki (środki antykoncepcyjne, amfetamina) oraz przedawkowanie leków przeciwzakrzepowych. [7] Wszystkie zawały mózgu wynikają właściwie z dwóch procesów patologicznych: zakrzepicy i zatoru. Zakrzepica jest to blokada tętnicy mózgowej, wywołana stałym skrzepem krwi bądź skrzepliną tworzącą się w układzie naczyń krwionośnych. Zator z kolei jest to blokada wywołana oderwanym fragmentem skrzepliny (bądź innej substancji), powstałym w określonym miejscu i transportowanym przez krwioobieg do mózgu. [8] Czynniki ryzyka Czynniki ryzyka udaru mózgu dzieli się na modyfikowalne i niemodyfikowalne. Modyfikowalne to przede wszystkim: nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zaburzenia lipidowe hipercholesterolemia, migotanie przedsionków, choroba niedokrwienna serca, palenie papierosów. Wśród możliwych innych modyfikowalnych czynników ryzyka udaru mózgu wymienia się również: aktywność fizyczną, nadużywanie alkoholu, otyłość, nawyki dietetyczne. Natomiast niemodyfikalne to: wiek, płeć męska, rasa czarna oraz populacja latynoamerykańska, pozytywny wywiad rodzinny, status socjoekonomiczny, czynniki genetyczne, np. mutacje genów dla czynników krzepnięcia, białek uczestniczących w metabolizmie lipidów lub homocysteiny, recesywny allel d genu kodującego enzym konwertujący. [9] Podział Udary mózgu dzieli się na krwotoczne oraz niedokrwienne (ischemiczne), których istotę stanowi zawał mózgu (rozmiękanie). [8] Udar krwotoczny można z kolei podzielić na podstawie lokalizacji i pochodzenia wynaczynionej krwi na: podpajęczynówkowy, jeśli krwawienie rozpoczyna się w przestrzeni podpajęczynówkowej otaczającej mózg, 21

4 śródmózgowy, jeśli krwawienie jest umiejscowione w miąższu mózgu. [5] W udarach niedokrwiennych natomiast wyróżnia się udary pochodzenia zakrzepowego i zatorowego. Jako osobna grupa traktowane są przemijające incydenty bądź ataki niedokrwienne. [5] W 80% podłożem udaru mózgu jest niedokrwienie, w 10% krwotok mózgowy, w 6% krwotok podpajęczynówkowy, a inne przyczyny udaru stanowią ok. 4%. [4] Objawy Najczęstszymi objawami udaru mózgu jest nagłe wystąpienie: niedowładu lub porażenia mięśni twarzy, ręki i/lub nogi, najczęściej po jednej stronie ciała, "znieczulenia" twarzy, ręki i/lub nogi, najczęściej po jednej stronie ciała, zaburzeń mowy, z trudnościami w zrozumieniu słów oraz w wypowiadaniu się, zaburzeń widzenia w jednym lub obu oczach, zaburzeń chodzenia z utratą równowagi i zawrotami głowy, silnego bólu głowy bez znanej przyczyny. Objawy udaru mózgu zależą od umiejscowienia uszkodzenia w mózgu oraz od jego rozległości. Dlatego u poszczególnych osób objawy mogą się różnić. Udar mózgu często jest niebolesny. [10] Podstawowe metody leczenia udaru mózgu Do podstawowych metod leczenia udarów mózgu zaliczamy: leczenie farmakologiczne leczenie chirurgiczne rehabilitacja 2.2. Rehabilitacja i jej znaczenie W skład zespołu rehabilitacyjnego wchodzą: lekarz neurolog i specjalista rehabilitacji medycznej, fizjoterapeuta, terapeuta zajęciowy, logopeda, neuropsycholog, psychoterapeuta, pracownik socjalny, technik zaopatrzenia ortopedycznego, pedagog, masażysta, pielęgniarka. [4] 22

5 Rehabilitację dzielimy na etapy: pozycje ułożeniowe, ćwiczenia bierne, ćwiczenia wspomagane, ćwiczenia czynne, ćwiczenia oporowe, pionizacja, reedukacja chodu, nauka czynności dnia codziennego, rehabilitacja ręki. Zasady polskiej szkoły rehabilitacji, które warto uwzględnić podczas usprawniania: wczesność - podjęcie działań od momentu zachorowania, w jej ostrej fazie, nawet w trakcie prowadzonej diagnostyki. Skraca to czas pobytu w ośrodku specjalistycznym; kompleksowość - proces złożony, w którym uczestniczą pielęgniarki, lekarze, fizjoterapeuci, psycholodzy, pedagodzy, socjolodzy, specjaliści zaopatrzenia ortopedycznego, prawnicy, politycy, pracownicy administracji rządowej i samorządowej. powszechność - dostępność działań rehabilitacyjnych dla wszystkich potrzebujących: niepełnosprawnych trwale i czasowo, zagrożonych niepełnosprawnością. Prowadzenie działań we wszystkich dyscyplinach medycznych. ciągłość - przedłużenie rehabilitacji z okresu hospitalizacji na okres ambulatoryjny, środowiskowy. [4] Rysunek 1 Podstawowe ułożenia chorego po udarze mózgowym: a b c d a. - ułożenie na plecach: kończyna górna w odwiedzeniu i nadgarstek w hiperekstenzji, kończyna dolna wyprostowana, stopy podparte, b. - ułożenie na zdrowym boku, c. - ułożenie na chorym boku, d. - ułożenie na brzuchu. Źródło: 23

6 Fizjoterapia a rodzaj udaru Rehabilitacja w udarze niedokrwiennym opiera się początkowo na prawidłowym ułożeniu chorego w łóżku, szczególnie we wczesnym okresie usprawniania, co zapobiega wystąpieniu przykurczów w stawach porażonych kończyn. Uruchamianie pacjenta wprowadza się tak szybko jak jest to możliwe, stopniowo zwiększa się przy tym obciążenie układu krążenia. Zwykle już w piątym dniu od przebytego udaru rozpoczyna się sadzanie chorego w łóżku. Następnego dnia podejmuje się zazwyczaj próbę sadzania z nogami opuszczonym poza łóżko. W kolejnych dniach rozpoczyna się na ogół pionizację bierną celem przygotowania chorego do pionizacji czynnej i nauki chodzenia. Wczesna rehabilitacja po udarze krwotocznym i niedokrwiennym praktycznie niewiele się ze sobą różni. Jednak w udarach krwotocznych należy zachować większą ostrożność w postępowaniu, ponieważ stabilizacja kliniczna u tych pacjentów następuje później. Okres wczesnej rehabilitacji u tych chorych trwa dłużej 6-8 tygodni a u chorych z udarami niedokrwiennymi 4-6 tyg. Również uruchamianie chorych po udarze krwotocznym następuje później. Wczesna rehabilitacja po udarze krwotocznym i niedokrwiennym praktycznie niewiele się ze sobą różni. Jednak w udarach krwotocznych należy zachować większą ostrożność w postępowaniu, ponieważ stabilizacja kliniczna u tych pacjentów następuje później. Okres wczesnej rehabilitacji u tych chorych trwa dłużej 6-8 tygodni a u chorych z udarami niedokrwiennymi 4-6 tyg. Również uruchamianie chorych po udarze krwotocznym następuje później. [13] OKRES OSTRY Pacjenta nieprzytomnego układamy płasko na boku lub brzuchu, dzięki czemu zapobiega się zaleganiu wydzieliny, zapadaniu się języka oraz zachłyśnięciom. W stanie śpiączki bez zaburzeń oddychania dodatkowo można ułożyć pacjenta na plecach. Pozycje ułożeniowe należy zmieniać co 2-3 godziny, ma to na celu zapobieganie odleżynom. [14] Łóżko powinno być ustawione w taki sposób by dostęp do niedowładnych kończyn był swobodny, chociażby ze względu na wymóg częstych ćwiczeń biernych w zakresie niedowładnych kończyn. Dla celów pielęgnacyjnych najlepiej jest gdy łóżko jest płaskie, równe, wyposażone w materac przeciwodleżynowy. [4] Nie zaleca się zakładania kroplówek do porażonych kończyn. Trzeba pamiętać o zabezpieczeniu porażonych mięśni przed nadmiernym ich rozciągnięciem. Wykorzystuje się woreczki z piaskiem, poduszki czy podwieszki. W okresie ostrym kończynę górną należy ułożyć w odwiedzeniu (65-90 stopni) z supinacją (odwróceniem) przedramienia. By nie doprowadzić do wytworzenia przykurczu zgięciowego nadgarstka i palców układamy nadgarstek w niewielkim zgięciu grzbietowym a kciuk w opozycji do wyprostowanych, pozostałych palców. Przydatne są szyny, łuski w celu okresowego unieruchomienia nadgarstka oraz palców (w nocy). W dłoni często umieszczamy gumowy balonik lub piłkę tenisową w celu fizjologicznego ustawienia ręki. Dla kończyny dolnej najbardziej odpowiednie jest ułożenie wyprostne z lekkim zgięciem w stawie kolanowym (około 5 stopni), stopę podpieramy pod kątem prostym i zabezpieczamy przed uciskiem kołdry. Omówione pozycje należy często zmieniać. Fizjoterapeuta, który dokonuje zmiany pozycji chorego nie powinien pociągać za porażone kończyny a starać się przy tej czynności wykonać ćwiczenia bierne 24

7 kończyn w zakresie fizjologicznym danego stawu. Początkowo ruch bierny wykonuje się w pozycji leżącej, poczynając od zdrowej kończyny kończąc na niedowładnej. Niezależnie od tego ćwiczy się każdy staw w pełnym dla niego zakresie fizjologicznym, powoli i równomiernie, powtarzając ruch nawet kilkadziesiąt razy. Jeśli podczas ćwiczeń biernych pacjent skarży się na ból ich zakres należy nieco zmniejszyć. Kiedy chory zdoła utrzymać zakres ruchów w poszczególnych stawach, przechodzi się wówczas do ruchów całkowitych, wieloosiowych i wielopłaszczyznowych. Następnie należy włączyć ćwiczenia wspomagane oraz czynnie sterowane przez chorego, za pomocą zdrowych kończyn. Ćwiczenia oddechowe są obligatoryjne szczególnie u pacjentów z głębokimi zaburzeniami świadomości, przy uszkodzeniach pnia mózgu, a więc wszędzie tam gdzie mózgowa regulacja oddechu została zaburzona. Ćwiczenia polegają głównie na: wspomaganiu wydechu stosując ucisk brzucha i klatki piersiowej, unoszeniu z odwiedzeniem kończyn górnych w czasie wdechu i opuszczenie z przywiedzeniem ich w czasie wydechu (można tu zastosować ucisk klatki piersiowej) oraz na oklepywaniu klaki piersiowej w celu odkrztuszania zalegającej wydzieliny. Zadaniem opieki urologicznej jest zapewnienie warunków prawidłowego odpływu moczu oraz nie dopuszczenie do wytworzenia zmian zapalnych w drogach moczowych. Najczęstszym problemem dla pacjentów po udarze jest nietrzymanie moczu bądź zatrzymanie odpływu. Rozwiązanie tych problemów polega na jednorazowym cewnikowaniu (kilka razy na dobę) lub założenie cewnika na stałe. Zaburzenia zwieraczy mają charakter przejściowy i zazwyczaj szybko ustępują. [12] Jednocześnie z wymienionymi czynnościami, powinna być prowadzona terapia mowy i zaburzeń psychicznych oraz terapia zajęciowa z elementami obsługi. [4] OKRES ROZPOCZYNAJĄCEJ SIĘ POPRAWY Czas uruchomienia, pionizacji czy wprowadzania kolejnych elementów ćwiczeń jest indywidualizowany i zależy także od głównej przyczyny udaru. Dlatego ważne jest dokładne rozpoznanie kliniczne, które bez odpowiedniej diagnostyki nie zawsze jest łatwo sprecyzować. W przypadkach, gdy nie znamy rodzaju udaru nie należy wprowadzać intensywnego leczenia usprawniającego przed upływem 3-6 tygodni. W okresie poprawy rozpoczynamy z należną ostrożnością pionizację pacjenta. Zdarza się bowiem, że krwioobieg pacjenta nie jest jeszcze odpowiednio przygotowany do zmiany pozycji na stojącą. W celu bezpiecznej pionizacji najlepiej rozpocząć ją od przystosowania pacjenta do pozycji siedzącej, początkowo w łóżku z podparciem pleców, a później ze spuszczonymi kończynami dolnymi, następnie dopiero fotelu bądź w wózku inwalidzkim. Ćwiczenia należy powtarzać kilka razy dziennie, stopniowo wydłużając czas poszczególnych pozycji. Z pozycji siedzącej, podejmujemy próbę nauki wstawania i chodzenia. Stanie najbezpieczniej jest wykonać przy drabinkach. Chory siedzący na wózku czy krześle, blisko drabinek powinien zdrową kończyną górną chwycić drabinkę i przyjąć pozycję spionizowaną na zdrowej kończynie dolnej. Fizjoterapeuta w tym czasie pomaga w utrzymaniu równowagi i bacznie obserwuje pacjenta. Niedowładna kończyna dolna powinna spełniać funkcję pomocniczą przy staniu. Stanowi ona podporę, pod warunkiem dobrej stabilizacji stawu kolanowego. Podczas stania zalecamy choremu wykonywanie różnorodnych ćwiczeń np. wyrzucanie do przodu kończyny zdrowej a podciąganie chorej. Jeśli pacjent nie jest w stanie sam wykonać danego ćwiczenia wówczas niezbędna staje się pomoc fizjoterapeuty. 25

8 Ćwiczenia stwarzają szansę na szybkie odzyskanie sprawności niedowładnych kończyn, szczególnie kończyny dolnej. Daje to możliwość podjęcia działań następnego etapu usprawniania, jakim jest nauka chodu. W zależności od możliwości chorego do nauki chodu mogą być przydatne: czwórnóg, trójnóg, laski łokciowe, pomoc czynna, następnie bierna. Kiedy pacjent potrafi sam bądź z niewielką pomocą poruszać się można na tym etapie wprowadzić naukę chodzenia po schodach i po nierównym terenie. Należy pamiętać, że w okresie wczesnej rehabilitacji zmianom ulega stan napięcia mięśni porażonych kończyn, które początkowo wiotkie przechodzą w stan spastyczności. Na obniżone napięcie mięśniowe korzystny wpływ ma np. delikatny masaż, pobudzając trofikę mięśni. [12] Leczenie często występującej spastyczności jest bardzo trudne, a w celu jej obniżenia stosuje się: metody biomechaniczne, obejmujące głównie ćwiczenia bierne, a przede wszystkim terapię ułożeniową, stymulację eksteroceptywną oraz proprioceptywną, zabiegi ruchowe czynne - ćwiczenia oporowe, ćwiczenia przy muzyce, treningi relaksujące. Prawidłowe ułożenie chorego zabezpiecza przed wyzwalaniem odruchów antygrawitacyjnych i obronnych, które mogą być przyczyną zwiększonego napięcia mięśniowego. Wykorzystuje się stymulację eksteroceptywną poprzez masaż ręczny rozluźniający, masaż segmentarny czy oklepywanie spastycznych mięśni, stymulację proprioceptywną: ruch przeciw oporowi, rozciąganie mięśni, ucisk mięśni, naprzemienne zginanie i prostowanie. Metody biomechaniczne mają więc za zadanie: wzmocnienie słabego antagonisty mięśnia spastycznego, zahamowanie miejscowe mięśnia spastycznego, zahamowanie ogólne napięcia mięśniowego oraz zapewnienie optymalnego napięcia mięśni i ścięgien. metody fizykalne, w skład których wchodzą: leczenie ciepłem, zimnem oraz rzadko zabiegi z zakresu elektrolecznictwa. Zabiegi stosuje się nie tylko w celu przywrócenia optymalnego napięcia mięśniowego, ale również jako przygotowanie mięśni do terapii ruchowej. W leczeniu ciepłem wykorzystywane są m.in. parafina, fango, żele. W krioterapii wykorzystuje się głównie pary ciekłego azotu, miejscowo lub określoną powierzchnię. Metoda ta daje często dobre rezultaty. Do głównych metod elektroterapii w leczeniu spastyczności zalicza się: metodę tonolizy Hufschmidta z wykorzystaniem prądów małej częstotliwości, rzadziej metodę przewlekłej elektrostymulacji ręki u chorych po udarze mózgu z utrzymującym się niedowładem, prądy Traberta. metody chemiczne, leki stosowane ogólnie, miejscowo (toksyna botulinowa). metody chirurgiczne. [4] Dobre wyniki w rehabilitacji pacjentów po udarze mózgu przynosi jak najszybsze wprowadzenie ćwiczeń wspomaganych oraz samodzielnych ćwiczeń czynnych o ile stan zdrowia pacjentów jest zadowalający. Powinni oni próbować samodzielnie wykonywać poszczególne czynności typu ubieranie się, ścielenie łóżka. W tym okresie usprawniania wprowadzane są ćwiczenia w podwieszeniu. Dzięki odciążeniu kończyny, siła ciężkości jest wyłączona i przez to wykonywany przez pacjenta ruch staje się wymierny, przyspiesza przyrost siły i stwarza mobilizację do dalszych ćwiczeń. Pacjenci sami regulują natężenie wysiłku oraz rozległość ruchu. Ćwiczenia wykonywane samodzielnie przez chorych wymagają większego wysiłku. Ćwiczenia oporowe oraz manipulacyjne, sprzyjają poprawie siły, sprawności oraz precyzji ruchów. Wykonywanie czynności dnia codziennego przez pacjentów sprawia, że szybciej stają się samodzielni. Nieodłączną formą usprawniania u osób po udarze powinien być udział w terapii zajęciowej. Długi okres leczenia wymaga ciągłej mobilizacji psychicznej pacjenta oraz jego najbliższych. Stałe podtrzymywanie przez nich wiary w celowość zabiegów, zwracanie uwagi na każdy, choćby najmniejszy 26

9 objaw poprawy, powinno zachęcić pacjenta do dalszej terapii, do dalszej bezwarunkowej współpracy. [12] OKRES PRZEWLEKŁY W okresie przewlekłym (około rok od momentu zachorowania), osoba po udarze zwykle przebywa w domu. Najważniejsza w tym czasie jest adaptacja chorego do inwalidztwa. Należy uświadamiać choremu, że niekiedy nie możliwe jest całkowite przywrócenie funkcji porażonej części ciała. Trzeba spokojnie i w delikatny sposób wytłumaczyć istniejący problem niepełnosprawności. Adaptacja chorego do inwalidztwa nie jest łatwą czynnością, ale nawet najmniejsza pomoc, zwłaszcza ze strony rodziny, jest niezbędna. Rodzina powinna odpowiednio przystosować mieszkanie do potrzeb chorego a przede wszystkim wspierać go i być blisko niego. [12] Metody usprawniania W ostatnim pięćdziesięcioleciu opracowano specjalistyczne metody usprawniania o specyficznych koncepcjach teoretycznych. Każdą z nich charakteryzuje ograniczona możliwość oraz skuteczność, dlatego też w celu zwiększenia efektywności usprawniania często łączy się elementy różnych metod. Należy pamiętać jednak, że każda metoda stosowana osobno czy też w połączeniu z innymi, musi być dobrana indywidualnie do potrzeb każdego pacjenta. Do najbardziej znanych i najczęściej stosowanych w rehabilitacji specjalistycznych metod należą: A. Metoda Brunnstrom opiera się na wykorzystaniu i przyspieszaniu spontanicznego powrotu funkcji ruchowych, jak również mechanizmów synergii zgięciowej lub wyprostnej oraz ewolucji napięcia mięśniowego. W metodzie tej wydzielono cztery okresy: okres pierwszy - polega na wywołaniu synergistycznych ruchów na podstawie zachowanych odruchów postawnych oraz innych odruchów; okres drugi - polega na wywołaniu synergistycznych ruchów w dowolny sposób poprzez ich wzmacnianie i powtarzanie; okres trzeci - uzyskanie kontroli nad wzorcami synergistycznymi poprzez łączenie ich części w dowolne ruchy; okres czwarty - polega na wywołaniu dowolnych ruchów ręki oraz palców, jest najtrudniejszy. B. Metoda Kabat-Keiser - występuje również pod nazwą PNF, jako metoda proprioceptywnego nerwowo- mięśniowego torowania. Twórcy tej metody uważają, że dorosły człowiek, może odzyskać utraconą funkcję ruchową poprzez stopniowe uczenie się jej, według schematów rozwoju ruchowego dziecka. Metoda ta, opiera się na dobrej współpracy z pacjentem, jest dla niego bezpieczna i przyjemna. Krótkie i wyraźne polecenia wydawane choremu mają być dla niego zrozumiałe, dlatego też używa się określeń pchać, ciągnąć dotyczących kierunku ruchu oraz trzymaj, puść odnoszących się do napięcia mięśnia. Techniki ćwiczeń najczęściej stosowane: powtarzane skurcze izometryczne, służą wyuczeniu ruchu oraz rozwijaniu siły i wytrzymałości mięśniowej; rytmiczne zapoczątkowanie ruchu, szczególnie u osób mających problemy z tą czynnością ze względu na istnienie spastyczności lub sztywności mięśniowej; zmiana kierunku ruchu na przeciwny. 27

10 W metodzie PNF stosowane są więc techniki uczące koordynacji ruchowej, rozluźniające, stabilizujące, przeciwbólowe oraz usprawniające funkcje wegetatywne. [4] C. Metoda Bobathów - opiera się na zgodności ćwiczeń z naturalnym przebiegiem rozwoju ruchowego człowieka. Istotą deficytu ruchowego w uszkodzeniu mózgu jest zaburzenie prawidłowych odruchów postawy, które służą do koordynacji ruchów w przestrzeni. Na normalizację napięcia mięśniowego i przywrócenie prawidłowych ruchów celowych można wpłynąć poprzez zmianę patologicznych wzorców postawy, powstałych po udarze. Autorzy metodę tą podzielili na okresy ćwiczeń-okres wiotki, okres spastyczny oraz okres względnej odnowy. Należy odpowiednio dobierać ćwiczenia i układać chorego w taki sposób, by nie dopuścić do powstania u niego odruchowych reakcji patologicznych, spastycznych. Wówczas, kiedy dojdzie już do tej sytuacji należy cofnąć się do poprzedniego etapu ćwiczeń, w którym na nowo stymuluje się prawidłowe odpowiedzi ruchowe. Pobudzanie prawidłowych mechanizmów kompensacyjnych odbywa się wg Bobathów poprzez wyciszanie odruchów patologicznych a jednocześnie kształtowanie tych prawidłowych. Główne zasady metody Bobathów: świadome uczestnictwo chorego w usprawnianiu zgodnym z naturalnym rozwojem ruchowym ( poczynając od ćwiczeń w pozycjach niskich, stopniowo przechodząc do pozycji wyższych); prowadzenie ruchu od proksymalnych do dystalnych części; wczesne wprowadzenie usprawniania, co zapobiega wykształceniu nieprawidłowych reakcji. D. Metoda Jacobsona - rozwijanie umiejętności regulowania napięcia mięśniowego oraz przeciwdziałanie napięciom psychicznym i zmęczeniu to główne założenia metody. E. Metody relaksacyjne - to połączenie elementów psychoterapii, muzykoterapii, farmakoterapii i fizjoterapii w celu uzyskania fizycznego (dla mięśni spastycznych) i psychicznego odpoczynku. Ogólną zasadą tych metod jest dążenie do uzyskania eutonii, a mianowicie stanu optymalnego napięcia mięśni. F. Metody instrumentalne - są wielką nadzieją na poprawę efektów rehabilitacji osób po udarze mózgu. W nauce chodu stosowane są: funkcjonalna elektrostymulacja (FES) przy wykorzystaniu aparatu typu FED bądź to nowszego STEP. Metoda FES polega na stymulacji upośledzonych mięśni lub takich, które nie wykazują ośrodkowej kontroli czynności, po to, by wywołać użyteczne czynnościowo ruchy. Przy usprawnianiu chodu stosuje się stymulację nerwu strzałkowego wspólnego, co powoduje zgięcie grzbietowe stopy, jej częściowe nawracanie oraz zgięcie w kolanie i biodrze. Wszystkie ww. ruchy w kończynie dolnej są wyzwolone w chwili oderwania pięty od podłoża. Dzięki temu niweluje się charakterystyczny dla chorych po udarze objaw koszenia i zahaczania stopą o podłoże. metoda biologicznego sprzężenia zwrotnego z wykorzystaniem aparatów do badań elektromiograficznych (biofeedback EMG). W celu usprawniania chodu tą metodą służą między innymi specjalne platformy hydrauliczne oraz kule sygnalizacyjne. Pomocne również są ćwiczenia przed lustrem. Ćwicząc na platformie pacjent równo obciąża obie kończyny tak, by sygnały się nie włączały, co ma miejsce podczas nierównomiernego ich obciążania. Celem ćwiczeń na platformie jest więc uzyskanie symetrycznego obciążania obu kończyn a co za tym idzie poprawa sprawności ogólnej chorego, zwiększenie prędkości chodu. Kula z sygnalizacją proprioceptywną, świetlną i akustyczną również stanowi bardzo dobrą pomoc w osiąganiu zdolności chodu oraz mają duży wpływ na zdrowienie. Pacjent, który przeciąża kulę 28

11 i kończynę zdrową otrzymuje w postaci sygnałów świetlnego i dźwiękowego wskazówkę, iż ma obciążać kończynę niedowładną, wówczas upomnienie nie będzie miało miejsca. Metody instrumentalne znalazły również zastosowanie w usprawnianiu kończyny górnej oraz ręki, co stanowi jedno z głównych wyzwań owego usprawniania, gdyż całkowita ich sprawność jest zazwyczaj nieosiągalna. Tutaj także stosuje się funkcjonalną elektrostymulację, chociaż lepsze efekty przynosi metoda biologicznego sprzężenia zwrotnego z wykorzystaniem EMG. Pozwala ona uzyskać rozluźnienie spastycznego mięśnia oraz dowolne ćwiczenie mięśnia przez pacjenta, co motywuje go do dalszych ćwiczeń i współpracy z terapeutą. [4] G. Metody uzupełniające - wykorzystuje się: psychoterapię indywidualną lub grupową, naukę mowy u chorych z afazją, rehabilitację socjalną, przyznanie zaopatrzenia ortopedycznego. Ćwiczenia logopedyczne służą nie tylko nauce mowy, ale połączone z ćwiczeniami oddechowymi stanowią ważny czynnik w usprawnianiu. Są one dobierane indywidualnie oraz prowadzone kilkakrotnie w ciągu dnia w krótkich seriach, ze względu na szybką męczliwość chorych. Jeśli mowa o rehabilitacji socjalnej programy obejmują głównie kontakt z rodziną i znajomymi. Obowiązkiem pracownika socjalnego jest dotarcie do władz samorządowych w celu zapewnienia pacjentowi odpowiednich świadczeń finansowych, socjalnych, które ze względu na trudną sytuację chorego są dla niego pomocą niezbędną. Ponadto, jeśli jest to konieczne pracownik socjalny powinien zapewnić choremu możliwość przebywania w domu opieki lub zaangażować do pomocy pielęgniarkę środowiskową. Chorzy z niedowładem połowiczym zaopatrywani są w odpowiedni sprzęt ortopedyczny. Najczęściej wykorzystywane to: szyna peronealna ze sprężyną wmontowaną do buta, buty ortopedyczne z podwyższoną cholewką i sztywnikiem w szwie tylnym. Sprzętu tego nie należy zalecać zbyt wcześnie ze względu na możliwość zmian w porażonej kończynie. szyna przedramienno-dłoniowa. W szynę taką w miarę potrzeby zaopatruje się pacjentów już w pierwszych tygodniach od zachorowania. Jest ona pomocna w prawidłowym ułożeniu nadgarstka i palców. Zapobiega wykształceniu się trwałych przykurczów ręki, przebiegających ze spastycznością i zgięciowym ułożeniem w pięść. Oprócz szyny dłoniowej stosuje się też podwieszki na kończynę gorną zapobiegające wtórnym zmianom patologicznym stawu ramiennego. wózek inwalidzki, w przypadkach nie rokujących możliwości uruchomienia. [12] Oprócz wymienionych stosuje się również: podwieszki, podciąg na stopę, aparaty stabilizujące kończynę lub mające na celu zapobiegać przeprostowi w stawie kolanowym. Niezbędne dla usprawniania chorych po udarze są także indywidualnie dobrane laski, kule łokciowe, trójnóg, czwórnóg, oraz chodziki i podpórki przydatne w nauce chodu. [4] Przyznanie zaopatrzenia ortopedycznego to bardzo ważny moment dla chorych po udarze. Jego funkcjonowanie powinno być kontrolowane podczas okresowych wizyt lekarskich. [13] 29

12 Ciągłość rehabilitacji Dalsze usprawnianie w domu pacjenta ma znaczny wpływ na jego późniejsze losy. Chory wymaga dalszej opieki więc edukacja rodziny pacjenta ma duże znaczenie. Pacjent wypisany ze szpitala powinien zostać objęty opieką lekarza rodzinnego, którego zadaniem jest zapewnienie mu ciągłości rehabilitacji w miejscu zamieszkania. Wszystkie informacje na temat chorego są niezbędne do dalszej opieki nad nim. Są to przede wszystkim wyczerpująca karta informacyjna z ustalonym rozpoznaniem, stwierdzanymi zaburzeniami funkcji, programem rehabilitacji, zaleceniami dotyczącymi farmakoterapii i dalszego postępowania. Zjawiskiem pozytywnym jest kierowanie pacjenta do poradni rehabilitacyjnej czy do szpitala uzdrowiskowego, gdzie rehabilitacja może być kontynuowana w warunkach szpitalnych wraz z wykorzystaniem klimatoterapii. Niekiedy pacjenci uczestniczą w tak zwanych klubach pacjentów po udarze mózgu, lecz niestety w naszym kraju ta forma aktywizacji chorych i ich rodzin jest słabo realizowana. Pacjenci, którzy przebyli udar mózgu, należą do tej grupy chorych, w której ciągłość rehabilitacji do końca życia jest wymogiem zasadniczym, chociażby ze względu na możliwość powstania wtórnego udaru czy groźnych powikłań ze strony układu krążenia. Jest też głównym czynnikiem warunkującym poprawę stanu zdrowia. [4] 3. Postęp rehabilitacji pacjentów z uszkodzeniem naczyniowym mózgu, leczonych w Oddziale Rehabilitacji w S.P. Szpitali Wojewódzkim im. Papieża Jana Pawła II w Zamościu Niniejsza praca przedstawia 20 losowo wybranych osób leczonych po udarze mózgu. Wiek pacjentów wahał się w granicach lat, największą grupę stanowili pacjenci w wieku lat, z przewagą kobiet. Czas hospitalizacji średnio wynosił 4 tyg. W badanej grupie było 12 kobiet (60%) i 8 mężczyzn (40%). 9 osób zamieszkiwało w mieście, a 11 osób na wsi. Stan kliniczny 20 osobowej grupy pacjentów był zróżnicowany. Wskazywało to na potrzebę opracowywania indywidualnego programu rehabilitacji, uwzględniającego aktualny stan zdrowia i korygowanie go w miarę postępu rehabilitacji. Główne cele hospitalizacji wszystkich pacjentów były podobne: odzyskanie jak największej sprawności ruchowej, wydolności oraz samodzielności chorego. W leczeniu pacjentów stosowano: kinezyterapię, zabiegi fizykalne, masaż oraz farmakoterapię. Ćwiczenia oddechowe (bierne i czynne), pionizacja, nauczanie i doskonalenie chodu były podstawową formą usprawniania. Najczęściej stosowane zabiegi z fizykoterapii to: lampa sollux, prądy interferencyjne, terapuls oraz masaż wirowy kończyn. Stosowano również masaż klasyczny. 30

13 Tabela 1 Liczba pacjentów po udarze z podziałem na grupy wiekowe i płeć Grupy wiekowe N kobiet N mężczyzn Wykres 1. Procent w grupie badanej: 12 kobiet (12) i mężczyzn (8). Wykres 2 Procent udarów krwotocznych (u 7 osób w wieku od 54 do 69 lat) i udarów niedokrwiennych (u 13 osób w wieku od 45 do 77 lat) udary krwotoczne 65 udary niedokrwienne 31

14 Wykres 3 Procent pacjentów z uwzględnieniem strony niedowładnej (niedowład połowiczy lewostronny 11 - pacjentów, niedowład połowiczy prawostronny 9 pacjentów) niedowład połowiczy lewostronny 45 niedowład połowiczy prawostronny Wykres 4a Procent pacjentów poruszających się przy przyjęciu samodzielnie (4 osoby) i z czynną pomocą (16 osób) s am odz ielnie 80 z pom ocą c z y nną 32

15 Wykres 4b Procent pacjentów poruszających się przy wypisie samodzielnie (5 pacjentów) i z czynną pomocą (15 pacjentów). Pomoce najczęściej wykorzystywane to: wózek inwalidzki, laska łokciowa, podciąg gumowy na stopę, aparat szynowo- opaskowy na stopę, buty ortopedyczne, szyna strzałkowa do buta samodzielnie 75 z pomocą czynną Wykres 5a Procent pacjentów przy przyjęciu kontrolujących (14 pacjentów) i nie kontrolujących czynności fizjologiczne (6 pacjentów) kontroluje nie kontroluje 33

16 Wykres 5b Procent pacjentów przy wypisie kontrolujących (14 pacjentów) i niekontrolujących czynności fizjologiczne (6 pacjentów) kontroluje 30 nie kontroluje Skuteczność prowadzonej rehabilitacji u chorych po przebytym udarze mózgu została oceniona, biorąc pod uwagę stopień uzyskanej samodzielności w czynnościach życia codziennego za pomocą skali Barthel. Obecnie najczęściej stosowany w Polsce Barthel Indeks (skala Barthel) opracowały Dorothea Barthel i Florence Mahoney w roku 1955 (a opublikowaly w roku 1965), na podstawie obserwacji czynności wykonywanych przez pacjentów po udarze mózgu. Skala ta najtrafniej mierzy sprawność pacjentów ze schorzeniami neurologicznymi i jest wykorzystywana w instytucjach opieki. Skala Barthel określa umiejętności człowieka w zakresie samoobsługi, np. w spożywaniu posiłków, korzystania z toalety czy ubierania się. Człowiek w pełni niezależny osiąga maksymalną liczbę punktów w każdej dziedzinie samoobsługi. Im mniejsza liczba punktów, tym bardziej pacjent uzależniony jest od innych. Z obserwacji dokonanej w 20-osobowej grupie badanych wynika, że stan kliniczny pacjenta po doznanym udarze zależy przede wszystkim od rozległości i umiejscowienia udaru, w mniejszym stopniu od wieku. Przy przyjęciu kobieta w wieku 56 lat została oceniona na 0 punktów w skali Barthel, natomiast druga w tym samym wieku na 75 punktów. Innym przykładem może być 69- letni mężczyzna, który przy wypisie uzyskał maksymalną ilość punktów. Najmniejszą oraz największą wartość punktów w skali Barthel przy przyjęciu przedstawiono w tabeli 3, przy wypisie w tabeli 4. Usprawnianie w oddziale ma znaczący wpływ na poprawę samodzielności i niezależności, o czym świadczą podane wartości liczbowe, przedstawione w tabeli 5. Porównując wartości uśrednione należy stwierdzić, że przy wypisie są one większe niż przy przyjęciu. Przy przyjęciu wartość średnia punktów w skali Barthel 20 osobowej grupy pacjentów wynosi 35, przy wypisie natomiast 55 punktów. 34

17 Tabela 3 Najmniejsza i największa ilość punktów w skali Barthel przy przyjęciu n punktów przy przyjęciu (wartość maksymalna 95 punktów) Wiek i płeć Najmniejsza 0 56 lat - kobieta Największa lat - mężczyzna, 56 lat - kobieta Tabela 4 Najmniejsza i największa ilość punktów w skali Barthel przy wypisie n punktów przy wypisie (wartość maksymalna 95 punktów) Wiek i płeć Najmniejsza kobieta Największa mężczyzna Tabela 5 Średnie wartości punktów w skali Barthel przy przyjęciu i przy wypisie Średnia wartość punktów przy przyjęciu 35 Średnia wartość punktów przy wypisie 55 Tabela 6 Średnie wartości punktów w skali Barthel przy przyjęciu i wypisie z uwzględnieniem grup wiekowych. Grupy wiekowe Średnia wartość punktów przy przyjęciu Średnia wartość punktów przy wypisie

18 Tabela 7 Skala udarowa (wg Barthela) Czynność Wykonanie 0 = zależny Spożywanie posiłków 5 = potrzebuje pomocy 10 = samodzielny 0 = niezdolny Przechodzenie z łóżka na wózek i z powrotem 5 = duża pomoc 10 = niewielka pomoc 15 = samodzielny Higiena osobista (mycie, czesanie, golenie) 0 = potrzebuje pomocy 5 = samodzielny 0 = zależny Korzystanie z toalety, rozpinanie się i zapinanie 5 = wymaga niekiedy pomocy 10 = samodzielny Kąpiel 0 = zależny 5 = samodzielny 0 = niezdolny Poruszanie się po płaskim terenie 5 = samodzielny na wózku inwalidzkim 10 = chodzi z pomocą 15 = samodzielny Wchodzenie i schodzenie po schodach 0 = niezdolny 5 = niewielka pomoc 0 = zależny Ubieranie się łącznie ze sznurowaniem obuwia 5 = niewielka pomoc 10 = samodzielny 0 = nietrzymanie Kontrola stolca 5 = sporadyczne nietrzymanie 10 = pełna kontrola 0 = nietrzymanie Kontrola pęcherza 5 = sporadyczne nietrzymanie 10 = pełna kontrola 36

19 4. Wnioski Celem pracy było wykazanie konieczności jak najszybszego podjęcia rehabilitacji pacjenta w chorobach naczyniowych centralnego układu nerwowego. Wiek pacjentów wahał się w granicach lat. Największą grupę stanowili pacjenci w wieku lat, z przewagą kobiet. Przy przyjęciu średnia wartość punktów w skali Barthel dla 20 osób wynosiła 35, a przy wypisie 55 punktów. Przy przyjęciu 20 hospitalizowanych pacjentów poruszało się 4 samodzielnie, natomiast z pomocą czynną pozostałe 16 osób. Samodzielność w chodzeniu uzyskało 5 osób, a 15 poruszało się nadal z czynną asekuracją. Przy przyjęciu 70% nie kontrolowało czynności zwieraczy, a 30% kontrolowało. Przy wypisie 70% kontrolowało, a nadal problemy miało 6 osób (30%). Uzyskany postęp w zakresie rehabilitacji był podobny zarówno w grupie osób w przedziale wiekowym 30 do 41 lat jak i w grupie osób starszych 60 do 77 lat. Należy bez względu na wiek podejmować próby wczesnej rehabilitacji w oddziałach szpitalnych. Szybkie wdrożenie kompleksowego leczenia ma korzystny wpływ na końcowe wyniki rehabilitacji. 37

20 4. Bibliografia 1. Smith T. pod red.: Lekarz domowy. Rodzinny poradnik medyczny, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław Bochenek A., Reicher M.: Układ nerwowy ośrodkowy, t. IV, PZWL, Warszawa Milanowska K. pod red.: Podstawy rehabilitacji ruchowej w dysfunkcjach narządu ruchu, t. I, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa Kwolek A.: Rehabilitacja Medyczna, t. II, Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław Rowland. L. pod red.: Neurologia Merritta, Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław Kozubski W., Liberski P.: Choroby układu nerwowego, PZWL, Warszawa Prusiński A.: Neurologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa Korkosz A., Sołoducha K.: Ocena skuteczności rehabilitacji pacjentów po udarze mózgu. Prace Studenckich kół naukowych, Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji, Zamość, październik Grochmal S., Zielińska-Charszewska.: Rehabilitacja w chorobach układu nerwowego, PZWL, Warszawa Garrison S.: Podstawy rehabilitacji i medycyny fizykalnej, PZWL, Warszawa

Program usprawniania dzieci z porodowym uszkodzeniem splotu ramiennego

Program usprawniania dzieci z porodowym uszkodzeniem splotu ramiennego Program usprawniania dzieci z porodowym uszkodzeniem splotu ramiennego 0-5 dzień po porodzie - badanie pediatryczne badanie radiologiczne (jeżeli konieczne dot. złamania obojczyka lub ramienia niekiedy

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA REHABILITACYJNA Materiały dydaktyczne 3

INŻYNIERIA REHABILITACYJNA Materiały dydaktyczne 3 INŻYNIERIA REHABILITACYJNA Materiały dydaktyczne 3 ZAOPATRZENIE ORTOTYCZNE Ortozą nazywamy każde urządzenie kompensujące dysfunkcję układu senso-motorycznego (Wooldrige 1972) Ortoza jest urządzeniem techniczny,

Bardziej szczegółowo

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera?

Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Po co rehabilitacja w chorobie Alzheimera? Dr n. med. Marek Walusiak specjalista fizjoterapii Ruch jest bardzo ważnym elementem leczenia. Niewielki, systematyczny wysiłek może dać bardzo dużo. 30-45 minut

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH

PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH PROGRAM PRAKTYK ZAWODOWYCH W WYBRANYCH SPECJALIZACJIACH KLINICZNYCH Student w ramach realizacji praktyki klinicznej w danej specjalizacji dostępnej w wybranej placówce medycznej, powinien odbywać ją w

Bardziej szczegółowo

REHABILITACJA CHORYCH ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM

REHABILITACJA CHORYCH ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM REHABILITACJA CHORYCH ZE STWARDNIENIEM ROZSIANYM Maria Łukasik Wojciech Kozubski Katedra i Klinika Neurologii Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu REHABILITACJA W OKRESIE RZUTU CELE:

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TERAPEUTA ZAJĘCIOWY

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TERAPEUTA ZAJĘCIOWY Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TERAPEUTA ZAJĘCIOWY przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet III.

Bardziej szczegółowo

www.pandm.prv.pl PNF służy do :

www.pandm.prv.pl PNF służy do : PNF Wyróżniamy IV podstawowe techniki PNF : 1) powtarzane skurcze 2) rytmiczne zapoczątkowanie ruchu (wprowadzenie) 3) zmiana kierunku ruchu na przeciwny 4) rozluźniająca 1) Powtarzane skurcze jest techniką

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz

Spis treści. 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz Spis treści 1. Rehabilitacja w chirurgii zagadnienia ogólne... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej, Maciej Mraz 1.1. Wstęp.... 13 Marek Woźniewski, Jerzy Kołodziej 1.2. Znaczenie rehabilitacji w chirurgii...

Bardziej szczegółowo

Fizjoterapia w zaburzeniach czynności układu naczyniowego po leczeniu chirurgicznym

Fizjoterapia w zaburzeniach czynności układu naczyniowego po leczeniu chirurgicznym 5 Fizjoterapia w zaburzeniach czynności układu naczyniowego po leczeniu chirurgicznym Marek Woźniewski Jednym z najpoważniejszych powikłań naczyniowych po zabiegach chirurgicznych jest zakrzepica żył głębokich,

Bardziej szczegółowo

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Pieczęć zakładu opieki zdrowotnej albo lekarza wykonującego indywidualną praktykę lekarską lub indywidualną specjalistyczną praktykę lekarską ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Nazwisko i imię osoby ubiegającej się

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO .. Oznaczenie podmiotu przeprowadzającego badanie lekarskie KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Zgodnie art. 15f ust. 4 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2012 r. poz. 576, z późn. zm.) wyniki

Bardziej szczegółowo

Indywidualny Plan Działania

Indywidualny Plan Działania Indywidualny Plan Działania Dane Uczestnika Projektu Sprawić Moc.... Imię /Imiona.. Nazwisko ulica, numer kod pocztowy, miejscowość numer telefonu e-mail PESEL wykształcenie stopień niepełnosprawności

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach W - 25 C - 0 L - 0 ZP- 0 PZ- 8 0

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach W - 25 C - 0 L - 0 ZP- 0 PZ- 8 0 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach Instytut Ochrony Zdrowia Nazwa programu (kierunku) Specjalność: Nazwa przedmiotu: Pielęgniarstwo Pielęgniarstwo neurologiczne

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizjoterapii klinicznej w chirurgii i intensywnej terapii kształcenia

Podstawy fizjoterapii klinicznej w chirurgii i intensywnej terapii kształcenia Lp. Element Opis 1 Nazwa Podstawy fizjoterapii klinicznej w chirurgii i intensywnej terapii 2 Typ obowiązkowy 3 Instytut Nauk o Zdrowiu 4 Kod PPWSZ F- P_24 Kierunek, kierunek: Fizjoterapia 5 specjalność,

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO- LECZNICZEGO/ZAKŁADU PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZEGO

WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO- LECZNICZEGO/ZAKŁADU PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZEGO WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO- LECZNICZEGO/ZAKŁADU PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZEGO DANE ŚWIADCZENIOBIORCY: Imię i nazwisko..... Podpis świadczeniobiorcy WYWIAD PIELĘGNIARSKI I ZAŚWIADCZENIE

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii

Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Warszawski Uniwersytet Medyczny Centrum Diagnostyki i Leczenia

Bardziej szczegółowo

FIZJOTERAPII NEURO OGICZ

FIZJOTERAPII NEURO OGICZ FIZJOTERAPII NEURO OGICZ K M i l l J l EDWAI TSGHiitCO TERAPEUTYCZNE W FIZJOTERAPII NEUROLOGICZNEJ SUZANNE TBNIC MARTIN MARY KESSLER Redakcja wydania I polskiego Edward Sauiicz E L S E V IE R URBAN&PARTNER

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI KINEZYTERAPEUTYCZNE STOSOWANE W REHABILITACJI

TECHNIKI KINEZYTERAPEUTYCZNE STOSOWANE W REHABILITACJI 6 TECHNIKI KINEZYTERAPEUTYCZNE STOSOWANE W REHABILITACJI Wojciech Chydziński Kinezyterapia (kinesis ruch, therapeia leczenie) jest podstawą rehabilitacji medycznej i obejmuje całość zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Kierunek studiów: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Podstaw y rehabilitacji dla studentów m edycyny

Podstaw y rehabilitacji dla studentów m edycyny Podstaw y rehabilitacji dla studentów m edycyny Redakcja naukowa prof. dr hab. n. k. f. Zdzisława Wrzosek dr n. med. Janusz Bolanowski Warszawa Wydawnictwo Lekarskie PZWL Spis treści Wstęp - Zdzisława

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY ŚWADCZENIOBIORCY KIEROWANEGO DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZEGO/PRZEBYWAJĄCEGO W ZAKŁADZIE OPIEKUŃCZYM 1 Ocena świadczeniobiorcy wg skali Barthel 2

KARTA OCENY ŚWADCZENIOBIORCY KIEROWANEGO DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZEGO/PRZEBYWAJĄCEGO W ZAKŁADZIE OPIEKUŃCZYM 1 Ocena świadczeniobiorcy wg skali Barthel 2 Na podstawie załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dn. 23.12.2010r. (poz. 1719) KARTA OCENY ŚWADCZENIOBIORCY KIEROWANEGO DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZEGO/PRZEBYWAJĄCEGO W ZAKŁADZIE OPIEKUŃCZYM 1

Bardziej szczegółowo

CENNIK PORADNI REHABILITACYJNEJ

CENNIK PORADNI REHABILITACYJNEJ NOWE TECHNIKI MEDYCZNE Szpital Specjalistyczny im. Świętej Rodziny Sp. z o.o. Rudna Mała 600, 36-060 Głogów Małopolski CENNIK PORADNI REHABILITACYJNEJ Nazwa świadczenia Cena brutto [zł] Kinezyterapia Ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

plastyka ścięgna achillesa

plastyka ścięgna achillesa plastyka ścięgna achillesa rehabilitacja 2 rehabilitacja Ścięgno achillesa (ścięgno piętowe) to ściegno mięśnia brzuchatego łydki i mięśnia płaszczkowatego. plastyka ścięgna achillesa 3 Głowy mięśnia brzuchatego

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V

TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA. rok III semestr V TREŚCI MERYTORYCZNE ZAJĘĆ PRAKTYCZNYCH NA KIERUNKU PIELĘGNIARSTWO I STOPNIA rok III semestr V PIELĘGNIARSTWO GERIATRYCZNE (80 godzin) (Oddział geriatrii) 1. Zasady i specyfika komunikowania się z osobą

Bardziej szczegółowo

Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka. System opieki długoterminowej w Polsce

Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka. System opieki długoterminowej w Polsce Dr Anna Andruszkiewicz Mgr Agata Kosobudzka System opieki długoterminowej w Polsce Świadczenia w zakresie opieki długoterminowej zapewnia w Polsce ochrona zdrowia i pomoc społeczna cześć świadczeń (usług)

Bardziej szczegółowo

Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, Piekary Śląskie 41-940 ul. Bytomska 62, Tel. 032 3934 299

Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, Piekary Śląskie 41-940 ul. Bytomska 62, Tel. 032 3934 299 Konsultant Krajowy w dz. Pielęgniarstwa dr n. biol. Grażyna Kruk- Kupiec Samodzielny Publiczny Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, Piekary Śląskie 41-940 ul. Bytomska 62, Tel. 032 3934 299 Piekary Śląskie

Bardziej szczegółowo

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym

Anna Słupik. Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym Anna Słupik Układ czucia głębokiego i jego wpływ na sprawność ruchową w wieku podeszłym 16.05.2007 Struktura układu czucia głębokiego Receptory w strukturach układu ruchu: mięśnie + ścięgna więzadła torebka

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY GMINY MALECHOWO. z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia programu zdrowotnego pn. "Profilaktyka i prewencja chorób układu ruchu".

UCHWAŁA NR... RADY GMINY MALECHOWO. z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia programu zdrowotnego pn. Profilaktyka i prewencja chorób układu ruchu. Projekt UCHWAŁA NR... RADY GMINY MALECHOWO z dnia... 2015 r. w sprawie przyjęcia programu zdrowotnego pn. "Profilaktyka i prewencja chorób układu ruchu". Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

www.pandm.org ROZSZCZEP KRĘGOSŁUPA (Spina Biffida)

www.pandm.org ROZSZCZEP KRĘGOSŁUPA (Spina Biffida) ROZSZCZEP KRĘGOSŁUPA (Spina Biffida) 1.To niedorozwój i zaburzenie łączenia punktów kostnienia trzonów i łuków kręgów prowadzące do powstania szczeliny. 2.Jest wynikiem braku czasowej koordynacji etapów

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA. dla przewlekle somatycznie chorych. w Stroniu Śląskim

WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA. dla przewlekle somatycznie chorych. w Stroniu Śląskim WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO LECZNICZEGO dla przewlekle somatycznie chorych w Stroniu Śląskim DANE ŚWIADCZENIOBIORCY:. Imię i nazwisko tel.... Adres zamieszkania.. Numer PESEL, a

Bardziej szczegółowo

Udar mózgu: model profilaktyki zdecentralizowanej

Udar mózgu: model profilaktyki zdecentralizowanej Mariusz Kielar, 2016-12-15 11:00 Udar mózgu: model profilaktyki zdecentralizowanej W Polsce średnio co 8 minut dochodzi do udaru mózgu. Każdego roku choroba ta występuje u 70 tysięcy Polaków. Niestety,

Bardziej szczegółowo

A N K I E T A - test funkcjonalny i badanie neurologiczne

A N K I E T A - test funkcjonalny i badanie neurologiczne A N K I E T A - test funkcjonalny i badanie neurologiczne Nazwisko i imię:... Adres:...-...... ul.... Telefon (ew. inny kontakt):... rok urodzenia... CZĘŚĆ I WYPEŁNIA OSOBA UBIEGAJĄCA SIĘ O PRZYJĘCIE DO

Bardziej szczegółowo

Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne)

Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne) Wyższa Szkoła Mazowiecka w Warszawie Wydział Nauk Medycznych Program praktyk zawodowych dla kierunku: Fizjoterapia ( studia stacjonarne i niestacjonarne) Student studiów pierwszego stopnia (licencjat)

Bardziej szczegółowo

KARTA ZALICZEŃ PRAKTYKI ZAWODOWEJ

KARTA ZALICZEŃ PRAKTYKI ZAWODOWEJ Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie DZIEKANAT WYDZIAŁU Nauk o Zdrowiu 71-210 SZCZECIN, ul. Żołnierska 48 tel. 914800926, fax. 914800943 KARTA ZALICZEŃ PRAKTYKI ZAWODOWEJ Rok akademicki. Wydział

Bardziej szczegółowo

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ, ZASŁABNIĘCIE, OMDLENIA, PADACZKA. EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA PAMIĘTAJ!!! TEKST PODKREŚLONY LUB WYTŁUSZCZONY JEST DO ZAPAMIĘTANIA. Opracował: mgr Mirosław Chorąży Zasłabnięcie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA do egzaminu dyplomowego na kierunku fizjoterapia w WyŜszej Szkole Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej

ZAGADNIENIA do egzaminu dyplomowego na kierunku fizjoterapia w WyŜszej Szkole Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej ZAGADNIENIA do egzaminu dyplomowego na kierunku fizjoterapia w WyŜszej Szkole Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej 1. Miejsce fizjoterapii w rehabilitacji medycznej 2. Związek rehabilitacji z

Bardziej szczegółowo

Chirurgia naczyniowa - opis przedmiotu

Chirurgia naczyniowa - opis przedmiotu Chirurgia naczyniowa - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Chirurgia naczyniowa Kod przedmiotu 12.0-WL-Lek-ChN Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny

Bardziej szczegółowo

Fizjoterapia dzieci i niemowląt

Fizjoterapia dzieci i niemowląt Fizjoterapia dzieci i niemowląt FORU/H www.e-forum.pl www.e-forum.pl FIZJOTERAPIA DZIECI DNIEMOWLĄT FORU/M Wiedza ^usługach rynku strona 1 Spis treści Spis treści NEUROLOGIA 1 Prawidłowy rozwój dziecka

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2014 r. (poz. ) Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

SKIEROWANIE DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO LECZNICZEGO

SKIEROWANIE DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO LECZNICZEGO WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO LECZNICZEGO DANE ŚWIADCZENIOBIORCY: Imię i nazwisko Adres zamieszkania Nr PESEL a przypadku jego braku nr dokumentu potwierdzającego tożsamość. Miejscowość,

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko) 1.2.Data urodzenia:.. 1.4 Adres ( kod pocztowy, miejscowość, ulica, nr domu, nr mieszkania ) 1.5 KONTAKTOWY NR TELEFONU.

(imię i nazwisko) 1.2.Data urodzenia:.. 1.4 Adres ( kod pocztowy, miejscowość, ulica, nr domu, nr mieszkania ) 1.5 KONTAKTOWY NR TELEFONU. .. (miejscowość, data).. (Pieczątka zakładu kierującego) WNIOSEK O PRZYJECIE DO ODDZIAŁU REHABILITACJI OGÓLNOUSTROJOWEJ CENTRUM POMOCOWEGO CARITAS im. Św. Ojca Pio ul. Jęczmienna 8, 81-089 Gdynia tel.

Bardziej szczegółowo

GIMNASTYKA KOMPENSACYJNO -

GIMNASTYKA KOMPENSACYJNO - Slajd 1 Slajd 2 Slajd 3 GIMNASTYKA KOMPENSACYJNO - KOREKCYJNA WPROWADZENIE Zadania gimnastyki Gimnastyka wyrównawcza to zasób i rodzaj ćwiczeń, które mają skompensować pewien niedobór ruchowy zarówno pod

Bardziej szczegółowo

REHABILITACJA. Rehabilitację po operacyjnym leczeniu chrząstki moŝna ogólnie podzielić na cztery okresy:

REHABILITACJA. Rehabilitację po operacyjnym leczeniu chrząstki moŝna ogólnie podzielić na cztery okresy: CHONDROPLASTYKA Chrząstka stawowa to twarda tkanka, która znajduje się na końcu kości i w stawie, gdzie zapewnia równomierne obciąŝenie stawu i umoŝliwia wykonywanie ruchu. Chrząstka znosi duŝe obciąŝenia

Bardziej szczegółowo

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk

Metody neurofizjologiczne w pediatrii. Mgr Marzena Mańdziuk Metody neurofizjologiczne w pediatrii Mgr Marzena Mańdziuk REHABILITACJA REHABILITACJA LECZNICZA REHABILITACJA PEDAGOGICZNO- -ZAWODOWA REHABILITACJA SPOŁECZNA Stosowane metody terapii: 1. NDT-Bobath 2.

Bardziej szczegółowo

S. Fijałkowska, B. Tustanowska Standard edukacyjny dla pacjenta z udarem mózgu. Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 25,

S. Fijałkowska, B. Tustanowska Standard edukacyjny dla pacjenta z udarem mózgu. Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 25, S. Fijałkowska, B. Tustanowska Standard edukacyjny dla pacjenta z udarem mózgu Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 25, 101-105 2006 Standard Edukacyjny D la Pacjenta z U darem... 101 S. Fijałkowska,

Bardziej szczegółowo

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy

Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649. Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy Grant NCN 2011/03/B/ST7/03649 Reguły systemu wsparcia decyzji: wskazania/przeciwskazania trombolizy Kryterium Dane (jakie) Dane (źródło) Reguła Moduł wiek wiek pacjent/osoba > 18 lat (włączająca) kliniczne

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia w autokorektorze

Ćwiczenia w autokorektorze Ćwiczenia w autokorektorze W proponowanej metodyce terapii uwzględniliśmy wytyczne i zalecenia opracowane przez SOSORT. 1 - najważniejszym elementem kinezyterapii skolioz są ćwiczenia czynne prowadzące

Bardziej szczegółowo

Wykaz świadczeń zdrowotnych będących przedmiotem kształcenia szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie pielęgniarstwa geriatrycznego

Wykaz świadczeń zdrowotnych będących przedmiotem kształcenia szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie pielęgniarstwa geriatrycznego Wykaz świadczeń zdrowotnych będących przedmiotem kształcenia szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie pielęgniarstwa geriatrycznego realizowanego w ramach projektu Przebudowa Pawilonu Nr 4 Zakładu Opiekuńczo

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XII/134/2015 Sejmiku Województwa Opolskiego z dnia 22 grudnia 2015 r.

Uchwała Nr XII/134/2015 Sejmiku Województwa Opolskiego z dnia 22 grudnia 2015 r. Uchwała Nr XII/134/2015 Sejmiku Województwa Opolskiego z dnia 22 grudnia 2015 r. w sprawie zmiany statutu Wojewódzkiego Specjalistycznego Zespołu Neuropsychiatrycznego im. św. Jadwigi w Opolu. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU PRACA DOKTORSKA STRESZCZENIE

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU PRACA DOKTORSKA STRESZCZENIE UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE WYDZIAŁ NAUK O ZDROWIU PRACA DOKTORSKA STRESZCZENIE ZASTOSOWANIE KINESIOTAPINGU W LECZENIU BÓLU I DYSFUNKCJI BARKU U OSÓB PO PRZEBYTYM UDARZE MÓZGU Anna Kręgiel PROMOTOR

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf Załącznik nr 1 Opis programu zdrowotnego pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych 1. Opis problemu zdrowotnego Pomimo zaznaczającego

Bardziej szczegółowo

BTL -4000 Smart & Premium Elektroterapia Nowe rodzaje prądów. BTL -4000 Smart & Premium. Nowe rodzaje prądów

BTL -4000 Smart & Premium Elektroterapia Nowe rodzaje prądów. BTL -4000 Smart & Premium. Nowe rodzaje prądów BTL -4000 Smart & Premium Elektroterapia 1. Prąd Kotz`a średniej częstotliwości, bipolarny. Prąd Kotz`a jest jednym z grupy prądów, z których pochodzi rosyjska stymulacja, stąd prąd Kotz`a może być również

Bardziej szczegółowo

Rys. 1: Kanał nadgarstka

Rys. 1: Kanał nadgarstka ZESPÓŁ CIEŚNI NADGARSTKA Zespół cieśni nadgarstka (CTS ang. carpal tunel syndrome) to schorzenie powstałe w wyniku ucisku nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Dotyczy 1-5% ogólnej populacji, ze szczególnym

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO- LECZNICZEGO/ZAKŁADU PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZEGO

WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO- LECZNICZEGO/ZAKŁADU PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZEGO WNIOSEK O WYDANIE SKIEROWANIA DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO- LECZNICZEGO/ZAKŁADU PIELĘGNACYJNO-OPIEKUŃCZEGO DANE ŚWIADCZENIOBIORCY: Imię i nazwisko Adres zamieszkania Numer PESEL, a w przypadku jego braku numer

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy.

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania. Data urodzenia. Płeć 1) Rok uzyskania uprawnienia do. kierowania pojazdami kod pocztowy. (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania Dzień Miesiąc Rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok Numer PESEL

Bardziej szczegółowo

Rysunek 1: Pochewka ścięgnista pierwszego przedziału prostowników

Rysunek 1: Pochewka ścięgnista pierwszego przedziału prostowników ZESPÓŁ DE QUERVAINA Zespół do Quervaina jest jednostką chorobową z grupy entezopatii, opisaną po raz pierwszy w 1895 roku. Obejmuje zapalenie pochewki ścięgnistej pierwszego przedziału prostowników ścięgna

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT OCHRONY ZDROWIA

INSTYTUT OCHRONY ZDROWIA INSTYTUT OCHRONY ZDROWIA Nazwa programu kształcenia (kierunku) PIELĘGNIARSTWO Poziom i forma studiów Specjalność: Pielęgniarstwo Ścieżka dyplomowania: studia I stopnia stacjonarne Nazwa przedmiotu: Pielęgnowanie

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa omdleń

Diagnostyka różnicowa omdleń Diagnostyka różnicowa omdleń II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Omdlenie - definicja Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie rehabilitacji w ograniczaniu niepełnosprawności. Istniejące standardy rehabilitacji długoterminowej

Znaczenie rehabilitacji w ograniczaniu niepełnosprawności. Istniejące standardy rehabilitacji długoterminowej Znaczenie rehabilitacji w ograniczaniu niepełnosprawności. Istniejące standardy rehabilitacji długoterminowej KRYSTYNA KSIĘŻOPOLSKA-ORŁOWSKA Klinika Rehabilitacji Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii

Bardziej szczegółowo

ZAGROŻENIA ZWIĄZANE Z UNIERUCHOMIENIEM JAK OPTYMALNIE LECZYĆ ODLEŻYNY?

ZAGROŻENIA ZWIĄZANE Z UNIERUCHOMIENIEM JAK OPTYMALNIE LECZYĆ ODLEŻYNY? JAK OPTYMALNIE LECZYĆ ODLEŻYNY? Zakład Anatomii i Fizjologii Kierownik: dr nauk med. Jarosława Jaworska-Wieczorek opracowała: mgr pielęgniarstwa i fizjoterapeutka Małgorzata Szerszeń szerszenm@wsm.opole.pl

Bardziej szczegółowo

Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu Wydziału Lekarskiego w Katowicach SUM Kierownik: prof. dr hab. n. med.

Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu Wydziału Lekarskiego w Katowicach SUM Kierownik: prof. dr hab. n. med. Katowice 2016 Jolanta Żak Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu Wydziału Lekarskiego w Katowicach SUM Kierownik: prof. dr hab. n. med. Damian Kusz W razie zaobserwowania niepokojących

Bardziej szczegółowo

Rodzaje omdleń. Stan przedomdleniowy. Omdlenie - definicja. Diagnostyka różnicowa omdleń

Rodzaje omdleń. Stan przedomdleniowy. Omdlenie - definicja. Diagnostyka różnicowa omdleń Omdlenie - definicja Diagnostyka różnicowa omdleń Przejściowa utrata przytomności spowodowana zmniejszeniem perfuzji mózgu (przerwany przepływ mózgowy na 6-8sek lub zmniejszenie ilości tlenu dostarczonego

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja i pielęgnowanie niepełnosprawnych. Dr hab. n. med. Ireneusz M. Kowalski, prof. UWM

Rehabilitacja i pielęgnowanie niepełnosprawnych. Dr hab. n. med. Ireneusz M. Kowalski, prof. UWM Kierunek: PIELĘGNIARSTWO STUDIA STACJONARNE Jednostka dydaktyczna prowadząca zajęcia: Wydział Nauk Medycznych, Katedra i Klinika Rehabilitacji z Przykliniczną Poradnią Rehabilitacyjną, Wojewódzki Szpital

Bardziej szczegółowo

ARCUS. OFERTA DLA FIRM by. Ul. Wysłouchów 51/u2, 30-611 Kraków Telefon 012 654 89 87 Kom 601 95 65 25 www.arcus.strefa.pl

ARCUS. OFERTA DLA FIRM by. Ul. Wysłouchów 51/u2, 30-611 Kraków Telefon 012 654 89 87 Kom 601 95 65 25 www.arcus.strefa.pl OFERTA DLA FIRM by ARCUS 2011r Szanowni Państwo Cieszę się, że mogę zapoznać Państwa z działalnością usługową Firmy ARCUS. Jestem przekonany, że firma posiadając szerokie spektrum usług będzie odpowiednim

Bardziej szczegółowo

Warszawski Uniwersytet Medyczny II Wydział Lekarski Oddział Fizjoterapii

Warszawski Uniwersytet Medyczny II Wydział Lekarski Oddział Fizjoterapii Warszawski Uniwersytet Medyczny II Wydział Lekarski Oddział Fizjoterapii Zastosowanie neuromobilizacji rdzenia kręgowego i korzeni rdzeniowych w leczeniu niedowładów spastycznych u pacjentów po udarach

Bardziej szczegółowo

KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU

KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU KURS ROZWIJAJĄCY DLA TERAPEUTÓW Z I STOPNIEM KOMPETENCJI PROGRAM KURSU WERSJA 2014 Moduł I TMH w ortopedii Dysfunkcje i deformacje stóp dzieci i dorośli pierwotne wtórne zasady korekcji czynnej korekcja

Bardziej szczegółowo

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) Reumatoidalne zapalenie stawów () Reumatoidalne zapalenie stawów () jest przewlekłą, zapalną, immunologicznie zależną układową chorobą tkanki łącznej, charakteryzującą się nieswoistym, symetrycznym zapaleniem

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja u chorych na astmę oskrzelową

Rehabilitacja u chorych na astmę oskrzelową W leczeniu przewlekłym wielu chorób układu oddechowego, w tym astmy, zaleca się rehabilitację oddechową. Program rehabilitacji po odpowiednim przeszkoleniu może być realizowany przez chorego indywidualnie.

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK. Proszę o przyjęcie... (Nazwisko i imię pacjenta) Zamieszkały/a... PESEL... (pacjenta) Numer i seria dowodu osobistego...

WNIOSEK. Proszę o przyjęcie... (Nazwisko i imię pacjenta) Zamieszkały/a... PESEL... (pacjenta) Numer i seria dowodu osobistego... Osoba do kontaktu w sprawie przyjęcia pacjenta na ZOL (Imię i nazwisko) (Adres, kod, miejscowość, ulica) (telefon: stacjonarny, komórka) Załącznik nr 1 (Miejscowość, data) WNIOSEK Proszę o przyjęcie...

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO. 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok. Płeć 1)

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO. 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok. Płeć 1) ... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania rok miesiąc rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok Płeć 1)

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 60/2008/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2008 r.

Zarządzenie Nr 60/2008/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2008 r. Zarządzenie Nr 60/2008/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2008 r. zmieniające zarządzenie w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju: opieka długoterminowa

Bardziej szczegółowo

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU

TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU TERAPIA ZABURZEŃ CZYNNOŚCI SYSTEMU ŻUCHWOWO-GNYKOWO-CZASZKOWEGO PROGRAM KURSU Dla stomatologów, foniatrów, laryngologów, okulistów i fizjoterapeutów WERSJA 2014.2 20 godzin akademickich zrealizowanych

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne II stopnia. Tematyka ćwiczeń z przedmiotu: MEDYCYNA FIZYKALNA i BALNEOKLIMATOLOGIA

Studia niestacjonarne II stopnia. Tematyka ćwiczeń z przedmiotu: MEDYCYNA FIZYKALNA i BALNEOKLIMATOLOGIA Studia niestacjonarne II stopnia Tematyka ćwiczeń z przedmiotu: MEDYCYNA FIZYKALNA i BALNEOKLIMATOLOGIA I rok / 2 semestr Koordynator przedmiotu: dr Krystyna Kwaśna, dr Magdalena Stania Temat zajęć/termin

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12.6 Specjalność: pielęgniarstwo 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Jolanta Malec Wpływ rehabilitacji na poprawę wydolności fizycznej osób niepełnosprawnych ruchowo

Jolanta Malec Wpływ rehabilitacji na poprawę wydolności fizycznej osób niepełnosprawnych ruchowo Jolanta Malec Wpływ rehabilitacji na poprawę wydolności fizycznej osób niepełnosprawnych ruchowo Acta Scientifica Academiae Ostroviensis nr 28, 161-165 2007 Wpływ Rehabilitacji na Poprawę Wydolności Fizycznej

Bardziej szczegółowo

Physiotherapy & Medicine www.pandm.org Zestaw ćwiczeń po mastektomii

Physiotherapy & Medicine www.pandm.org Zestaw ćwiczeń po mastektomii Zestaw ćwiczeń po mastektomii Ćwiczenie 1 Pozycja wyjściowa: siedzenie na krześle z oparciem, łopatki wraz z tułowiem przylegają do oparcia, ręce oparte na kolanach, trzymają laskę nachwytem (ryc. 4).

Bardziej szczegółowo

SYLABUS CYKL KSZTAŁCENIA Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów. Fizjoterapia Studia I stopnia Niestacjonarne

SYLABUS CYKL KSZTAŁCENIA Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów. Fizjoterapia Studia I stopnia Niestacjonarne SYLABUS CYKL KSZTAŁCENIA 2014-2017 Nazwa przedmiotu Praktyka z Kinezyterapii Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Instytut Fizjoterapii Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Z poważaniem, Łukasz Czubaszewski

Szanowni Państwo, Z poważaniem, Łukasz Czubaszewski Szanowni Państwo, Centrum medyczno- rehabilitacyjne powstało w celu świadczenia najwyższej jakości usług medycznych z zakresu diagnostyki i rehabilitacji. Zajmujemy się kompleksową obsługą medyczną zarówno

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO ... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO Data badania dzień Miesiąc rok 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Imiona i nazwisko Data urodzenia Płeć 1) dzień miesiąc

Bardziej szczegółowo

Caritas Archidiecezji Gdańskiej

Caritas Archidiecezji Gdańskiej Caritas Archidiecezji Gdańskiej Zakład Opiekuńczo Leczniczy INFORMACJA DLA LEKARZY POZ, SZPITALI, PIELĘGNIAREK POZ, MOPS ORAZ PACJENTÓW SKŁADAJĄCYCH WNIOSEK O PRZYJĘCIE DO ZAKŁADU OPIEKUŃCZO LECZNICZEGO

Bardziej szczegółowo

Medycyna rodzinna - opis przedmiotu

Medycyna rodzinna - opis przedmiotu Medycyna rodzinna - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Medycyna rodzinna Kod przedmiotu 12.0-WL-Lek-MRodz Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny Rodzaj

Bardziej szczegółowo

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO

KARTA BADANIA LEKARSKIEGO WZÓR... (oznaczenie jednostki przeprowadzającej badanie) KARTA BADANIA LEKARSKIEGO 1. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY BADANEJ Data badania dzień miesiąc rok Imię i nazwisko Data urodzenia Dzień Miesiąc Rok

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Rozwój rehabilitacji medycznej i fizjoterapii

Rozwój rehabilitacji medycznej i fizjoterapii Rozwój rehabilitacji medycznej i fizjoterapii prof. nzw. dr hab. n. med. Zbigniew Śliwioski konsultant krajowy w dziedzinie fizjoterapii Do roku 2050 populacja ludzi w wieku 60+ będzie stanowić 22% wszystkich

Bardziej szczegółowo

Śmierć mózgu. Janusz Trzebicki I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii WUM

Śmierć mózgu. Janusz Trzebicki I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii WUM Śmierć mózgu Janusz Trzebicki I Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii WUM Proces śmierci Przerwanie czynności neurologicznych OUN Zatrzymanie czynności serca Zatrzymanie czynności oddechowej Śmierć

Bardziej szczegółowo

M1_W04 M1_W10 K_W 01 M1_W01 M1_W02 M1_W10 K_W 02 M1_W05 M1_W03 K_W 03 M1_W08 M1_W11, M1_W12 M1_W01 M1_W02 M1_W03 M1_W07 M1_W10 M1_W01 M1_W07 M1_W10

M1_W04 M1_W10 K_W 01 M1_W01 M1_W02 M1_W10 K_W 02 M1_W05 M1_W03 K_W 03 M1_W08 M1_W11, M1_W12 M1_W01 M1_W02 M1_W03 M1_W07 M1_W10 M1_W01 M1_W07 M1_W10 TABELA ODNIESIENIA EFEKTÓW KIERUNKOWYCH DO EFEKTÓW OBSZAROWYCH KIERUNEK FIZJOTERAPIA POZIOM KSZTAŁCENIA - studia i stopnia PROFIL KSZTAŁCENIA - praktyczny OBSZAR KSZTAŁCENIA - obszar nauk medycznych, nauk

Bardziej szczegółowo

REHABILITACJA ZDALNIE NADZOROWANA U PACJENTÓW ZE ZMIANAMI ZWYRODNIENIOWYMI STAWU BIODROWEGO

REHABILITACJA ZDALNIE NADZOROWANA U PACJENTÓW ZE ZMIANAMI ZWYRODNIENIOWYMI STAWU BIODROWEGO Anna Czyżewska, Wojciech Glinkowski REHABILITACJA ZDALNIE NADZOROWANA U PACJENTÓW ZE ZMIANAMI ZWYRODNIENIOWYMI STAWU BIODROWEGO Katedra i Klinika Ortopedii i Traumatologii Narządu Ruchu, Centrum Doskonałości

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE. Krajowego Konsultanta w Dziedzinie Rehabilitacji Medycznej W SPRAWIE ORGANIZACJI I POSTĘPOWANIA W REHABILITACJI MEDYCZNEJ

WYTYCZNE. Krajowego Konsultanta w Dziedzinie Rehabilitacji Medycznej W SPRAWIE ORGANIZACJI I POSTĘPOWANIA W REHABILITACJI MEDYCZNEJ 1 WYTYCZNE Krajowego Konsultanta w Dziedzinie Rehabilitacji Medycznej W SPRAWIE ORGANIZACJI I POSTĘPOWANIA W REHABILITACJI MEDYCZNEJ z dnia 6 grudnia 2010 r. jest nieodzowną składową rozwoju medycznego

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG KOMERCYJNYCH W PORADNI FIZYKOTERAPII I REHABILITACJI W GARNIZONOWEJ PRZYCHODNI LEKARSKIEJ SPZOZ W MODLINIE

CENNIK USŁUG KOMERCYJNYCH W PORADNI FIZYKOTERAPII I REHABILITACJI W GARNIZONOWEJ PRZYCHODNI LEKARSKIEJ SPZOZ W MODLINIE CENNIK USŁUG KOMERCYJNYCH W PORADNI FIZYKOTERAPII I REHABILITACJI W GARNIZONOWEJ PRZYCHODNI LEKARSKIEJ SPZOZ W MODLINIE obowiązuje od dnia 13.07.2015 r. W PAKIETACH MEDYCZNYCH TANIEJ! Badanie fizjoterapeutyczne

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE WYKONYWANIA ŚWIADCZEŃ:

MIEJSCE WYKONYWANIA ŚWIADCZEŃ: 1 CARITAS ARCHIDIECEZJI GDAŃSKIEJ AL. NIEPODLEGŁOŚCI 778 81-805 SOPOT TEL. (58) 555-78-78 MIEJSCE WYKONYWANIA ŚWIADCZEŃ: CENTRUM POMOCOWE CARITAS im. Św. Ojca Pio ODDZIAŁ REHABILITACJI ul. Jęczmienna 8,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA - 2006 1. UZASADNIENIE POTRZEBY PROGRAMU Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Umieralność z tego

Bardziej szczegółowo

Program rehabilitacji i wspierania aktywności ruchowej starszych mieszkańców gminy Jemielnica na lata 2012-2015

Program rehabilitacji i wspierania aktywności ruchowej starszych mieszkańców gminy Jemielnica na lata 2012-2015 Załącznik Nr 1 do formularza oferty na wykonanie usługi poniżej 14 000 euro netto z dnia 10.12.2012 r. PROGRAM ZDROWOTNY Program rehabilitacji i wspierania aktywności ruchowej starszych mieszkańców gminy

Bardziej szczegółowo

Program Studenckiej Praktyki Zawodowej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Pile Kierunek Fizjoterapia

Program Studenckiej Praktyki Zawodowej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Pile Kierunek Fizjoterapia Program Studenckiej Praktyki Zawodowej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Pile Kierunek Fizjoterapia OBOWIĄZUJE OD 19.03.2010r. 1. Określenie rodzaju i czasu trwania praktyki: PO II semestrze -międzysemestralna

Bardziej szczegółowo