NOWOTWORY WĄTROBY i TRZUSTKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "NOWOTWORY WĄTROBY i TRZUSTKI"

Transkrypt

1 NOWOTWORY WĄTROBY i TRZUSTKI WYKONANO W RAMACH NARODOWEGO GRANTU: MODYFIKACJA I WDROŻENIE PROGRAMU NAUCZANIA ONKOLOGII W POLSKICH UCZELNIACH MEDYCZNYCH PRZYGOTOWANO W KATEDRZE ONKOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ, WROCŁAW 2008 r.

2 NOWOTWORY WĄTROBY

3 KLASYFIKACJA 3 NOWOTWORÓW WĄTROBY Nowotwory łagodne: Naczyniak, Gruczolak wątrobowokomórkowy, Gruczolak z dróg żółciowych, Rozrosty nienowotworowe wątroby, Torbiele, Brodawczaki dróg żółciowych.

4 KLASYFIKACJA 4 NOWOTWORÓW WĄTROBY Nowotwory złośliwe: Nowotwory pierwotne Rak wątrobowokomórkowy (hepatocellular carcinoma), Rak z dróg żółciowych (cholangiocarcinoma), Rak płodowy (hepatoblastoma), Mięsak naczyniowy (angiosarcoma). Nowotwory wtórne

5 NACZYNIAK 5 Najczęściej występujący guz wątroby, przebieg zwykle bezobjawowy. Z reguły zmiana wykrywana jest przypadkowo. Sporadyczne objawy: ból spowodowany gwałtownym rozciąganiem torebki Glissona oraz symptomy związane z uciskiem guza na sąsiednie narządy. Diagnostyka: USG, TK, MR, scyntygrafia z użyciem erytrocytów znakowanych izotopem technetu.

6 NACZYNIAK 6 Większość chorych z naczyniakami nie wymaga leczenia. Wskazania do zabiegu operacyjnego: Średnica guza powyżej 10 cm, Występowanie objawów klinicznych (ból, gorączka, objawy uciskowe), Koagulopatia (bardzo rzadko), Wątpliwości diagnostyczne, Szybkie powiększanie się naczyniaka, Ucisk na narządy sąsiednie.

7 NACZYNIAK 7 Tomografia komputerowa jamy brzusznej naczyniak wątroby: hipodensyjna, dobrze ograniczona zmiana.

8 GRUCZOLAK 8 Łagodny guz wykrywany zwykle u kobiet w młodym i średnim wieku, przyjmujących doustne środki antykoncepcyjne. Przebieg zwykle bezobjawowy, ból występuje w przypadku samoistnego pęknięcia i krwotoku z guza. Diagnostyka: USG, TK, MR, angiografia. Leczenie: zaprzestanie przyjmowania doustnych środków antykoncepcyjnych, resekcja w przypadku kobiet pragnących zajść w ciąże oraz w przypadku wystąpienia powikłań.

9 ROZROSTY 9 NIENOWOTWOROWE WĄTROBY Ogniskowy rozrost guzkowy najczęstsza po naczyniakach niezłośliwa zmiana ogniskowa: Powstaje najprawdopodobniej w wyniku miejscowych zaburzeń w krążeniu. Występuje częściej u kobiet przyjmujących środki antykoncepcyjne lub HTZ. Może się powiększać w stanach z dużym stężeniem hormonów płciowych.

10 ROZROSTY 10 NIENOWOTWOROWE WĄTROBY Przebieg najczęściej bezobjawowy. Rzadko wyczuwalny przez powłoki brzuszne. Diagnostyka: USG, TK, angiografia. Wykrywany zwykle przypadkowo. Samoistne pęknięcie zdarza się rzadko i stanowi wskazanie do leczenia operacyjnego.

11 ROZROSTY 11 NIENOWOTWOROWE WĄTROBY Tomografia komputerowa ogniskowy rozrost guzkowy: hiperdensyjna zmiana ogniskowa z silnie hipodensyjną blizną łącznotkankową z gwiaździstymi wypustkami w części centralnej.

12 ROZROSTY 12 NIENOWOTWOROWE WĄTROBY Rozrost gruczolakowaty guzki rozrostowe obserwowane w marskiej wątrobie. Na ich podłożu czasem rozwija się dysplazja, mogąca być prekursorem dla raka watrobowokomórkowego. Regeneracyjny rozrost guzkowy. Może towarzyszyć ogólnoustrojowym procesom zapalnym. Od marskości różni się brakiem włóknienia.

13 RAK 13 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Piąty pod względem częstości występowania nowotwór złośliwy na świecie. Wśród przyczyn śmierci z powodu chorób nowotworowych znajduje się na miejscu trzecim. Regiony o największej zachorowalności to obszary endemicznie występującego wirusowego zapalenia wątroby typu B i C - Południowa Afryka i Wschodnia Azja.

14 RAK 14 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Polska należy do krajów o niskiej zachorowalności. Znacznie częściej występuje u mężczyzn. Liczba zachorowań wzrasta po 50 r. ż. 12 u kobiet i 13 u mężczyzn przyczyna zgonów z powodu chorób nowotworowych w Polsce. Stanowi około 80% zmian złośliwych w wątrobie.

15 RAK 15 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Czynniki ryzyka: Marskość wątroby, Zakażenie wirusami zapalenia wątroby, Przewlekłe nadużywanie alkoholu, Aflatoksyny, Niektóre pasożytnicze choroby wątroby, Hemochromatoza, zespół Budda i Chiariego, pierwotna żółciowa marskość wątroby, Niedobór α1-antytrypsyny.

16 RAK 16 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Objawy zależne od guza pierwotnego i miejscowego szerzenia się nowotworu: Tępy, słabo nasilony ból w prawym podżebrzu, Uczucie pełności w nadbrzuszu, Wyczuwalny guz w prawym podżebrzu, Żółtaczka, Wodobrzusze i powiększenie obwodu brzucha. Objawy występują w zaawansowanym stadium.

17 RAK 17 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Objawy ogólne: Złe samopoczucie, Gorączka, Utrata masy ciała, Niecharakterystyczne objawy ze strony przewodu pokarmowego: wzdęcia, jadłowstręt, zaparcia, biegunki, Zespoły paraneoplastyczne: hipoglikemia, hipercholesterolemia, erytrocytoza, hiperkalcemia.

18 RAK 18 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Diagnostyka: Ultrasonografia jamy brzusznej Tomografia komputerowa Badanie rezonansu magnetycznego Laparoskopia (+/- śródoperacyjna ultrasonografia) Angiografia.

19 RAK 19 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Tomografia komputerowa - rak wątrobowokomórkowy: hiperdensyjna zmiana ogniskowa mogąca odpowiadać rakowi wątroby.

20 RAK 20 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Zmiany budzące podejrzenie nowotworu powinny być weryfikowane cytologicznie (za pomocą biopsji cienkoigłowej) lub histologicznie (metodą biopsji gruboigłowej). Badania laboratoryjne: Oznaczenie stężenia α-fetoproteiny w surowicy, Ocena czynności wątroby.

21 RAK 21 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Badania przesiewowe (oznaczanie AFP i ultrasonografia jamy brzusznej) przeprowadza się co 6 miesięcy u pacjentów z marskością wątroby spowodowaną: Wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C, Hemochromatozą, Przewlekłym nadużywaniem alkoholu, Pierwotną marskością żółciową.

22 RAK 22 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Diagnostykę należy poszerzyć o dodatkowe badania obrazowe oraz biopsje cienkoigłową w przypadku: Wykrycia guzka, Podwyższonego poziomu AFP.

23 RAK 23 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Ocena zaawansowania klinicznego Klasyfikacja TNM: cecha T - średnica i liczba guzów w wątrobie oraz naciekanie naczyń, cecha N - obecność przerzutów w okolicznych węzłach chłonnych, cecha M - występowanie przerzutów odległych (najczęściej płuca).

24 RAK 24 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Klasyfikacja wg Okudy ocena stanu czynnościowego wątroby; kryteria niepomyślne: Guz przekraczający 50% masy wątroby, Wodobrzusze, Stężenie albumin mniejsze niż 3g/dl, Stężenie bilirubiny ponad 3g/dl; Stopień I bez kryteriów niepomyślnych, Stopień II 1-2 kryteria niepomyślne, Stopień III 3-4 kryteria niepomyślne.

25 RAK 25 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Klasyfikacja wg Child-Pugh: Liczba punktów\ Parametry Albumina (g/dl) > 3,5 2,8-3,5 < 2,8 Bilirubina (mg/dl) > 3 Czas protrombinowy (%) > < 40 Wodobrzusze brak niewielkie nasilone Encefalopatia (stopień) 0 I - II III - IV

26 RAK 26 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Klasyfikacja Child-Pugh: Grupa A: 5 6 pkt, Grupa B: 7 9 pkt, Grupa C > 10 pkt zabieg operacyjny przeciwwskazany.

27 RAK 27 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Leczenie Wybór metody leczenia zależy od: Zaawansowania klinicznego choroby - TNM, Stanu ogólnego chorego, w tym istnienia ewentualnych przeciwwskazań do leczenia operacyjnego, Stanu czynnościowego wątroby klasyfikacja Okudy, klasyfikacja Child-Pugh.

28 RAK 28 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Leczenie operacyjne - jedyny skuteczny sposób postępowania, dający szanse wyleczenia: Wycięcie guza z marginesem tkanek zdrowych, Przeszczep wątroby. Odsetek pacjentów kwalifikujących się do leczenia operacyjnego jest niewielki i wynosi około 30%.

29 RAK 29 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Resekcja guza: Usunięcie zmiany z 1-centymetrowym marginesem, Maksymalnie można usunąć 70-80% miąższu wątroby, Wykorzystuje się techniki umożliwiające ograniczenie krwawienia podczas zabiegu, Marskość wątroby znacznie ogranicza możliwość resekcji.

30 RAK 30 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Przeszczep wątroby stanowi alternatywę dla resekcji miąższu. Pozwala na wyleczenie raka wątrobowokomórkowego jak i marskości wątroby. Wskazania do transplantacji wątroby: Obecność pojedynczego guza o średnicy mniejszej niż 5 cm lub 2-3 guzów o średnicy mniejszej niż 3 cm każdy, Brak przerzutów krwiopochodnych i w węzłach chłonnych, Brak naciekania naczyń.

31 RAK 31 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Leczenie paliatywne W przypadku przeciwwskazań do leczenia radykalnego, stosuje się metody leczenia paliatywnego: Ablacja guza, Chemioterapia dotętnicza, Chemioterapia systemowa, Radioterapia.

32 RAK 32 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Techniki ablacyjne: Alkoholizacja guza, Termoablacja z zastosowaniem hipertermii generowanej prądem o wysokiej częstotliwości - RFA, Krioterapia, Embolizacja.

33 RAK 33 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Dotychczas brak potwierdzenia znamiennie korzystnego wpływu leczenia cytostatykami na czas przeżycia chorych. Efektywniejsze zdaje się połączenie chemioterapii z metodami miejscowymi. Sorafenib (inhibitor kinaz tyrozynowych, działający antyproliferacyjnie i antyangiogennie) w badaniach klinicznych przedłuża życie pacjentów leczonych paliatywnie.

34 RAK 34 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Przyczyny ograniczonego zastosowania radioterapii: Niska tolerancja promieniowania przylegających zdrowych tkanek wątroby, Trudności z dokładną lokalizacją guza.

35 RAK 35 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Rokowanie Nie leczeni chorzy z rozpoznaniem raka wątrobowokomórkowego mają złe rokowanie. Mediana czasu przeżycia od rozpoznania wynosi około 8 miesięcy. Radykalne leczenie chirurgiczne daje szanse na 5-letnie przeżycie u 25% pacjentów w przypadku resekcji i u 70% po przeszczepie wątroby. Przyczyną niepowodzeń w leczeniu jest najczęściej wznowa miejscowa.

36 RAK 36 WĄTROBOWOKOMÓRKOWY Wirusowe zapalenie wątroby a rak wątrobowokomórkowy: Przewlekłe nosicielstwo WZW typu B lub C zwiększa 100-krotnie prawdopodobieństwo rozwoju raka watrobowokomórkowego, Ryzyko rozwoju nowotworu jest tym mniejsze im później dochodzi do zakażenia, Okres karencji lat, Zapobieganie - szczepienia przeciw WZW typu B oraz skuteczne leczenie zapaleń typu B i C.

37 NOWOTWORY WEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG ŻÓŁCIOWYCH Rak z nabłonka dróg żółciowych (cholangicarcinoma) o lokalizacji śródwątrobowej stanowi około 20% nowotworów złośliwych wątroby. Najwięcej zachorowań stwierdza się po 60 r. ż., Częściej dotyczy mężczyzn (60%), Najczęstszym umiejscowieniem guza jest wnęka wątroby (guz Klatskina).

38 NOWOTWORY WEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG Dominującym typem histologicznym jest rak gruczołowy (adenocarcinoma). Czynniki ryzyka: ŻÓŁCIOWYCH Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, Wrzodziejące zapalenie jelita grubego, Torbiele dróg żółciowych, Choroby pasożytnicze dróg żółciowych, Narażenie na niektóre substancje kancerogenne.

39 NOWOTWORY WEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG Objawy kliniczne są podobne jak w przypadku raka wątrobowokomórkowego: Żółtaczka zaporowa, Świąd skóry, Ból w górnym prawym kwadrancie jamy brzusznej, Utrata masy ciała, ŻÓŁCIOWYCH Hepatomegalia lub macalny guz w prawym podżebrzu.

40 NOWOTWORY WEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG Diagnostyka ŻÓŁCIOWYCH Dobór badań laboratoryjnych i diagnostyki obrazowej analogicznie jak w raku wątrobowokomórkowym. Umiejscowienie guza we wnęce wątroby powoduje rozszerzenie przewodów żółciowych powyżej przeszkody, zastój żółci oraz zapadnięcie się pęcherzyka żółciowego. Niezbędne jest wykonanie badań oceniających drogi żółciowe: MRCP lub ERCP.

41 NOWOTWORY WEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG Leczenie ŻÓŁCIOWYCH Leczenie radykalne i paliatywne jest podobne jak w raku wątrobowokomórkowym. W przypadku chirurgicznej resekcji guza obowiązuje większy margines tkanek zdrowych. Znaczenie chemioterapii i radioterapii w leczeniu cholangiocarcinoma jest kontrowersyjne.

42 NOWOTWORY WEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG Rokowanie ŻÓŁCIOWYCH Rokowanie w nowotworach wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych jest złe. Czas przeżycia po rozpoznaniu wynosi około miesięcy. Jedynie 10-30% chorych operowanych przeżywa 5 lat od rozpoznania.

43 HEPATOBLASTOMA 43 Wątrobiak zarodkowy wywodzi się z przetrwałych komórek płodowych lub zarodkowych. Jest najczęstszym nowotworem złośliwym wątroby u dzieci. 60% przypadków występuje przed 2 r.ż. Objawy kliniczne: wzdęcia brzucha, macalny guz, utrata apetytu, spadek masy ciała, bladość powłok, zaburzenia wzrostu, zaburzenia czynności wątroby. Przy dużych guzach możliwe są: bóle brzucha, krwawienia do jamy brzusznej, żółtaczka.

44 HEPATOBLASTOMA 44 Diagnostyka Diagnostyka laboratoryjna i obrazowa identyczna jak w raku wątrobowokomórkowym. Podstawowym badaniem jest USG jamy brzusznej. Charakterystyczny jest wzrost α-fetoproteiny, skorygowany z wiekiem pacjenta.

45 HEPATOBLASTOMA 45 Leczenie Postępowaniem radykalnym jest neoadiuwantowa chemioterapia, resekcja guza oraz pooperacyjna chemioterapia. W przypadkach nieoperacyjnych stosuje się chemioterapię. Rokowanie jest złe. Jedynie 30% chorych przeżywa 3 lata od rozpoznania.

46 NOWOTWORY WTÓRNE 46 Wątroba jest na pierwszym miejscu pod względem częstości występowania przerzutów krwiopochodnych. W Polsce i Europie Północnej przerzuty z innych narządów występują około 30-krotnie częściej niż pierwotne nowotwory wątroby. W badaniach autopsyjnych u około 1/3 osób zmarłych na nowotwory złośliwe wykrywane są przerzuty do wątroby.

47 NOWOTWORY WTÓRNE 47 Większość to przerzuty z narządów, z których krew spływa drogą żyły wrotnej: Rak jelita grubego prawie 50%, Rak żołądka, Rak trzustki i dróg żółciowych, Rzadziej rak płuca i rak piersi. Budowa histologiczna przerzutów odpowiada nowotworom w ognisku pierwotnym.

48 NOWOTWORY WTÓRNE 48 Objawy kliniczne występują zwykle późno i świadczą o zaawansowaniu choroby nowotworowej. Objawy ogólne towarzyszące przerzutom: Osłabienie, Złe samopoczucie, Utrata masy ciała, Stany podgorączkowe lub gorączka. Objawy niewydolności wątroby lub nadciśnienia wrotnego występują rzadko.

49 NOWOTWORY WTÓRNE 49 Małe guzy z reguły długo są bezobjawowe. Duże guzy mogą manifestować objawy w następstwie ucisku lub naciekania narządów sąsiednich. Objawy związane z istnieniem zmian przerzutowych: Ból prawego podżebrza, Powiększenie wątroby, wyczuwalny palpacyjnie guz, Obrzęki kończyn dolnych, Wodobrzusze.

50 NOWOTWORY WTÓRNE 50 Diagnostyka Przerzuty mogą być zdiagnozowane jednocześnie z guzem pierwotnym (synchronicznie) lub w późniejszym okresie (metachronicznie). Badania obrazowe: Ultrasonografia jamy brzusznej, Tomografia komputerowa, Badanie rezonansu magnetycznego, Pozytronowa tomografia emisyjna.

51 NOWOTWORY WTÓRNE 51 Tomografia komputerowa przerzuty raka trzustki do wątroby: widoczne mnogie ogniska hipodensyjne.

52 NOWOTWORY WTÓRNE 52 Biopsję wykonujemy jedynie w przypadku zmian nieresekcyjnych bądź przeciwwskazań do operacji, w celu dokładnej diagnostyki histopatologicznej zmiany przerzutowej. Badania laboratoryjne: Badania czynności wątroby, Stężenie antygenu rakowo-płodowego (CEA) podwyższony poziom wskazuje na ognisko pierwotne w jelicie grubym.

53 NOWOTWORY WTÓRNE 53 Leczenie Najskuteczniejszym sposobem leczenia zmian przerzutowych w wątrobie jest ich resekcja z marginesem tkanek zdrowych. Muszą być spełnione następujące warunki: Brak przerzutów pozawątrobowych, Lokalizacja zmiany w jednym płacie bez naciekania naczyń wnęki wątroby, Możliwość zachowania 1-centymetrowego marginesu.

54 NOWOTWORY WTÓRNE 54 Uzasadnione jest chirurgiczne usunięcie zmian przerzutowych w wątrobie w przypadku: Raka jelita grubego, Raka nerki, Rakowiaka, Raka piersi w niektórych przypadkach. Przeszczep wątroby nie ma zastosowania w leczeniu nowotworów wtórnych wątroby, wyjątkiem są przerzuty z guzów neuroendokrynnych.

55 NOWOTWORY WTÓRNE 55 Leczenie paliatywne Chemioterapia systemowa w zależności od nowotworu pierwotnego. Chemioterapia do tętnicy wątrobowej. Metody ablacyjne identyczne jak w raku wątrobowokomórkowym.

56 NOWOTWORY WTÓRNE 56 Rokowanie w przypadku zmian przerzutowych w wątrobie jest złe i zależy od kilku czynników: Miejsca pochodzenia przerzutów, Liczby, wielkości i umiejscowienia ognisk meta-, Czasu między wystąpieniem zmian wtórnych a zakończeniem leczenia nowotworu pierwotnego, Wyboru metody leczenia.

57 NOWOTWORY ZEWNĄTRZ - - WĄTROBOWYCH DRÓG ŻÓŁCIOWYCH

58 NOWOTWORY ZEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG ŻÓŁCIOWYCH Podział nowotworów dróg żółciowych na podstawie lokalizacji: Rak wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, Rak zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, Rak pęcherzyka żółciowego, Rak brodawki Vatera.

59 NOWOTWORY ZEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG ŻÓŁCIOWYCH Lokalizacja pozawątrobowa stanowi około 90% umiejscowień nowotworów wywodzących się z nabłonka dróg żółciowych. Częściej chorują mężczyźni. Najwięcej zachorowań stwierdza się powyżej 65rż. Histologicznie najczęściej występuje rak gruczołowy.

60 NOWOTWORY ZEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG ŻÓŁCIOWYCH Czynniki ryzyka są identyczne do opisanych w raku o lokalizacji śródwątrobowej. Objawy kliniczne: Bezbolesna żółtaczka z świądem skóry, Utrata masy ciała, Powiększenie wątroby, Objaw Courvoisiera - powiększony, niebolesny pęcherzyk żółciowy.

61 NOWOTWORY ZEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG ŻÓŁCIOWYCH Badania laboratoryjne: Enzymy wskaźnikowe cholestazy, Bilirubina, Oznaczenie antygenów CEA i CA 19-9 w surowicy. Ocena CA 19-9 ma szczególne znaczenie jako badanie przesiewowe wykrywające cholangiocarcinoma u pacjentów z pierwotnym stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych.

62 NOWOTWORY ZEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG ŻÓŁCIOWYCH Diagnostyka obrazowa: Ultrasonografia jamy brzusznej, Tomografia komputerowa z kontrastem, Badanie rezonansu magnetycznego, Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna umożliwia ocenę dróg żółciowych oraz pobranie wycinków do badania histologicznego.

63 NOWOTWORY ZEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG ŻÓŁCIOWYCH Leczenie Postępowaniem radykalnym jest usunięcie guza z marginesem tkanek zdrowych oraz okolicznymi węzłami chłonnymi. W leczeniu paliatywnym stosuje się zabiegi udrażniające drogi żółciowe (zespolenia omijające, endoprotezy). Chemioterapia ma ograniczone zastosowanie.

64 NOWOTWORY ZEWNĄTRZ WĄTROBOWYCH DRÓG ŻÓŁCIOWYCH Nowotwory zewnątrzwątrobowych dróg żółciowych rokują źle. Jedynie 20 30% chorych przeżywa 5 lat. Średni czas przeżycia po zabiegu operacyjnym to 20 miesięcy.

65 RAK PĘCHERZYKA 65 ŻÓŁCIOWEGO Wywodzi się z komórek nabłonka błony śluzowej pęcherzyka żółciowego. Polska należy do krajów o wysokiej zachorowalności. Zachorowalność wzrasta po 50 roku życia. Kobiety chorują 3 razy częściej. Jako przyczyna zgonów z powodu chorób nowotworowych u kobiet znajduje się na 11 miejscu. Rak pęcherzyka żółciowego stanowi około 80% nowotworów złośliwych dróg żółciowych.

66 RAK PĘCHERZYKA 66 ŻÓŁCIOWEGO Pod względem budowy histologicznej większość przypadków stanowi rak gruczołowy (adenocarcinoma). Guzy łagodne pęcherzyka występują bardzo rzadko. Lokalizacja raka pęcherzyka żółciowego: dno (60%), trzon (30%), szyjka (10%).

67 RAK PĘCHERZYKA 67 ŻÓŁCIOWEGO Rak pęcherzyka żółciowego rozpoznawany jest u 1% pacjentów operowanych z powodu chorób dróg żółciowych. Czynniki ryzyka: Przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego, Wieloletnia kamica pęcherzykowa 90% raków pęcherzyka współistnieje z kamicą, Pęcherzyk porcelanowy wysycony solami wapnia, Torbiele dróg żółciowych.

68 RAK PĘCHERZYKA 68 ŻÓŁCIOWEGO Pierwsze objawy kliniczne są niecharakterystyczne: Ból w górnym prawym kwadrancie jamy brzusznej promieniujący do kręgosłupa i okolicy międzyłopatkowej, Żółtaczka i świąd w wyniku naciekania dróg żółciowych, Nudności i wymioty, Utrata łaknienia i zmniejszenie masy ciała, Wyczuwalny guz w prawym podżebrzu.

69 RAK PĘCHERZYKA 69 ŻÓŁCIOWEGO Diagnostyka: Ultrasonografia jamy brzusznej badanie wstępne, Tomografia komputerowa z kontrastem ocena topografii zmiany, stanu okolicznych węzłów chłonnych oraz naciekania wnęki wątroby, Badanie rezonansu magnetycznego, Endoskopowa pankreatocholangiografia wsteczna.

70 RAK PĘCHERZYKA 70 ŻÓŁCIOWEGO Badania laboratoryjne: Enzymy wskaźnikowe cholestazy, Bilirubina, Wzrost stężenia aminotransferaz - świadczy o zaawansowaniu choroby, naciekaniu wątroby, zmianach przerzutowych, CA 19-9, CEA.

71 RAK PĘCHERZYKA 71 ŻÓŁCIOWEGO Leczenie Postępowaniem radykalnym jest resekcja guza z marginesem tkanek zdrowych. Ponad 75% chorych jest dyskwalifikowana od zabiegu z powodu zaawansowania procesu npl. W przypadku guzów naciekających drogi żółciowe stosuje się paliatywne zabiegi udrażniające. Nie stwierdzono wydłużenia czasu przeżycia chorych w wyniku stosowania terapii uzupełniającej.

72 RAK PĘCHERZYKA 72 ŻÓŁCIOWEGO Rokowanie Rokowanie w przypadku raka pęcherzyka żółciowego jest złe, a śmiertelność wysoka. Jedynie nowotwory wykryte w niezaawansowanym stadium mają szanse być skutecznie leczone. Często współistniejąca kamica pęcherzykowa, ze względu na podobne objawy, utrudnia wczesne rozpoznanie. 5-letnie przeżycie w I stopniu zaawansowania wynosi 90%, natomiast w IV jedynie 15%.

73 RAK BRODAWKI VATERA 73 Raki brodawki Vatera stanowią heterogenną grupę nowotworów wywodzących się z okolicy połączenia dróg żółciowych z dwunastnicą oraz okolicy okołobrodawkowej. Najwięcej zachorowań występuje po 60 r. ż. Czynnikiem ryzyka jest zespół polipowatości rodzinnej. Większość przypadków stanowi rak gruczołowy. Często rozwija się na podłożu łagodnych rozrostów brodawczakowatych.

74 RAK BRODAWKI VATERA 74 Objawy kliniczne: Żółtaczka zaporowa, Świąd skóry, Miernie nasilone dolegliwości bólowe, Biegunki. Żółtaczka w początkowym okresie choroby często ma charakter okresowy.

75 RAK BRODAWKI VATERA 75 Diagnostyka Badania obrazowe: często stwierdza się poszerzenie dróg żółciowych bez widocznego guza: Ultrasonografia jamy brzusznej, Tomografia komputerowa z kontrastem, Badanie rezonansu magnetycznego, Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna umożliwia ocenę dróg żółciowych, okolicy brodawki Vatera oraz pobranie wycinków do badania histologicznego.

76 RAK BRODAWKI VATERA 76 MRCP: Poszerzenie dróg żółciowych spowodowane zwężeniem przewodu żółciowego wspólnego w odcinku dystalnym.

77 RAK BRODAWKI VATERA 77 Leczenie Podstawową metodą leczenia jest resekcja guza z marginesem tkanek zdrowych. Najczęściej wykonuje się zabieg Whipple a. Resekcyjność jest wysoka i wynosi około 80-90%. Chemioterapię stosujemy w przypadku niedoszczętnej resekcji guza oraz zaawansowanego stadium choroby.

78 RAK BRODAWKI VATERA 78 Ze względu na wczesne rozpoznanie, rokowanie w raku brodawki Vatera jest w porównaniu z innymi nowotworami dróg żółciowych dobre. W przypadku radykalnej resekcji oraz braku przerzutów 5-letnie przeżycie jest osiągalne u 30-50% chorych.

79 RAK TRZUSTKI

80 RAK TRZUSTKI 80 Rak trzustki należy do najbardziej złośliwych i inwazyjnych nowotworów. Częściej chorują mężczyźni. 6 u kobiet i 7 u mężczyzn przyczyna zgonów z powodu chorób nowotworowych w Polsce. Najwięcej zachorowań po 50 r. ż. W krajach rozwiniętych zachorowalność wzrasta.

81 RAK TRZUSTKI 81 Czynniki ryzyka: Wiek większość zachorowań występuje po 50 r. ż., Palenie tytoniu, Dieta bogata w tłuszcze i węglowodany, Przewlekłe zapalenie trzustki, Cukrzyca, Niektóre zaburzenia dziedziczne: zespół Lyncha II, zespół polipowatości rodzinnej, zespół von Hippel- Landau, rzadka rodzinna postać raka trzustki.

82 RAK TRZUSTKI 82 Nowotwory trzustki wywodzą się z komórek: egzokrynnych ponad 90%, endokrynnych. Wśród nowotworów części egzokrynnej prawie 90% stanowi gruczolakorak przewodowy - ductal adenocarcinoma. Rak trzustki rozwija się w: głowie (70%), trzonie (20%), ogonie (10%).

83 RAK TRZUSTKI 83 Objawy kliniczne We wczesnym stopniu zaawansowania przebieg jest skąpoobjawowy. Pierwsze oznaki toczącego się procesu npl są niecharakterystyczne i obejmują: Dyskomfort w jamie brzusznej, Wzdęcia, Zmniejszenie masy ciała związane z utratą łaknienia oraz zaburzeniami trawienia i wchłaniania, Nudności i wymioty, Biegunka.

84 RAK TRZUSTKI 84 Objawy charakterystyczne dla raka trzustki występują zwykle późno i świadczą o zaawansowanym procesie nowotworowym. Ból brzucha gniotący, piekący zlokalizowany w nadbrzuszu, promieniujący do kręgosłupa. Żółtaczka mechaniczna z towarzyszącym świądem skóry. Cukrzyca lub nietolerancja glukozy Ostre zapalenie trzustki.

85 RAK TRZUSTKI 85 Objawy późne: Wyniszczenie, Zakrzepica żylna, Zespół Trousseau wędrujące zakrzepowe zapalenie żył, Krwawienie z przewodu pokarmowego, Powiększenie śledziony, Niedrożność przewodu pokarmowego, Objawy psychiatryczne najczęściej pod postacią depresji.

86 RAK TRZUSTKI 86 Diagnostyka nowotworów trzustki jest wyjątkowo trudna ze względu na skryty rozwój choroby w jej początkowym stadium oraz ograniczoną dostępność narządu. Badania: Ultrasonografia jamy brzusznej stwierdza obecność guza, czułość 80-90%, Spiralna tomografia komputerowa z kontrastem ocena topografii i zaawansowania zmiany, Badanie rezonansu magnetycznego ocena przewodu trzustkowego i dróg żółciowych,

87 RAK TRZUSTKI 87 Endoskopowa pankreatocholangiografia wsteczna, Endoskopowa ultrasonografia, RTG żołądka i dwunastnicy, Laparoskopia i ultrasonografia laparoskopowa. Biopsja cienkoigłowa pod kontrolą USG wskazana jest przy podejrzeniu nieresekcyjnego raka trzustki przed wdrożeniem leczenia skojarzonego. W pozostałych przypadkach rozpoznanie ustala się śródoperacyjnie.

88 RAK TRZUSTKI 88 Tomografia komputerowa rak trzustki: uwypuklenie zarysu głowy trzustki z miejscowym zgrubieniem.

89 RAK TRZUSTKI 89 Badania laboratoryjne We wczesnym okresie choroby wyniki badań laboratoryjnych są zwykle w normie. W późniejszym okresie występuje: Podwyższony poziom enzymów wskaźnikowych cholestazy, bilirubiny, Niedokrwistość, Hipoalbuminemia, Patologiczna krzywa cukrowa, Podwyższony poziom CA 19-9 w surowicy.

90 RAK TRZUSTKI 90 Do oceny stopnia zaawansowania klinicznego służy klasyfikacja TNM. W praktyce dla wyboru metody dalszego postępowania istotna jest ocena resekcyjności: Rak resekcyjny - nie nacieka sąsiednich narządów i przestrzeni zaotrzewnowej Rak miejscowo nieresekcyjny - nacieka przestrzeń pozaotrzewnową, przerzuty nieobecne Rak zaawansowany obecność przerzutów odległych.

91 RAK TRZUSTKI 91 Leczenie Postępowaniem z wyboru w przypadku operacyjnego raka trzustki jest resekcja guza wraz z marginesem tkanek zdrowych. W zależności od lokalizacji zmiany wykonuje się: Pankreatoduodenektomię sposobem Whipple a lub Traverso rak głowy trzustki, Obwodową resekcję trzustki ze śledzioną rak trzonu lub ogona trzustki, Całkowitą resekcję trzustki w przypadku wieloogniskowego raka trzustki.

92 RAK TRZUSTKI 92 Badania kliniczne udowodniły korzyści z terapii uzupełniającej w raku trzustki, dotychczas jednak nie opracowano standardów terapeutycznych. W II i III stopniu zaawansowania zaleca się stosowanie chemioterapii uzupełniającej, zwłaszcza w przypadku nieradykalnej operacji. W przypadkach nieresekcyjnych o zaawansowaniu miejscowym, bez przerzutów można stosować leczenie chemioradioterapią.

93 RAK TRZUSTKI 93 Leczenie paliatywne W przypadku gdy niemożliwe jest leczenie radykalne wykonuje się zabiegi, które umożliwiają: Zachowanie drożności przewodu pokarmowego: zespolenie żołądkowo-jelitowe. Swobodny pasaż żółci: zespolenie przewodowojelitowe lub endoskopowe protezowanie dróg żółciowych. W stadium rozsiewu choroby stosuje się także paliatywną chemioterapię.

94 RAK TRZUSTKI 94 Leczenie przeciwbólowe Dokuczliwy ból w raku trzustki występuje w większości przypadków, często oprócz farmakoterapii wykonuje się: Laparoskopową lub przezskórną neurolizę splotu trzewnego, Przecięcie nerwów trzewnych w trakcie torakoskopii, Teleradioterapię.

95 RAK TRZUSTKI 95 Rokowanie w raku trzustki jest bardzo złe, zależy głównie od możliwości wykonania resekcji guza. Zmiana resekcyjna: Bez leczenia średnie przeżycie 9-10 miesięcy, Po zabiegu - średnie przeżycie miesięcy. Zmiana nieresekcyjna: Bez leczenia - średnie przeżycie 6 miesięcy, Leczenie skojarzone z chemioterapią i radioterapią nieznacznie poprawia rokowanie.

96 GUZY NEUROENDOKRYNNE 96 TRZUSTKI Guzy wywodzące się z części endokrynnej są rzadkimi nowotworami trzustki. Wyróżnia się guzy hormonalnie czynne i hormonalnie nieczynne. Rozpoznanie często wymaga badania immunohistochemicznego. Większość guzów hormonalnie czynnych umieszczona jest w trzonie lub ogonie trzustki.

97 GUZY NEUROENDOKRYNNE 97 TRZUSTKI Diagnostyka: Rzetelny wywiad w kierunku objawów związanych z hipersekrecją hormonów, Wywiad rodzinny (MEN I), Badania obrazowe: USG jamy brzusznej, TK, MR, scyntygrafia receptorowa z analogiem somatostatyny, Aspiracyjna biopsja cienkoigłowa lub biopsja wycinająca, Badania laboratoryjne zależne od rodzaju guza.

98 GUZY NEUROENDOKRYNNE 98 TRZUSTKI Guz insulinowy Insulinoma Wywodzi się z komórek B wysp trzustkowych. Najczęściej jest łagodny. W większości przypadków występuje pojedynczo. U 4% chorych stwierdza się zespół gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej (MEN I). Diagnostyka laboratoryjna: test głodowy, oznaczenie stężenia proinsuliny oraz peptydu C.

99 GUZY NEUROENDOKRYNNE 99 TRZUSTKI Tomografia komputerowa wyspiak: w okolicy głowy trzustki zmiana ogniskowa o niejednorodnej strukturze wewnętrznej.

100 GUZY NEUROENDOKRYNNE 100 TRZUSTKI Objawy kliniczne Insulinoma wydziela w nadmiarze insulinę powodując zespół hipoglikemiczny z triadą Whhiple a: Samoistna hipoglikemia w wyniku głodówki, Objawy neuroglikopenii, Ustąpienie objawów po podaniu glukozy.

101 GUZY NEUROENDOKRYNNE 101 TRZUSTKI Guz gastrynowy - Gastrinoma Oprócz trzustki może być umiejscowiony także w dwunastnicy (najczęściej), odźwierniku, więzadle wątrobowo-dwunastniczym. Najczęściej złośliwy. U 20% pacjentów jest elementem MEN I. Badania laboratoryjne: podwyższony poziom podstawowego stężenia gastryny, wzrost stężenia gastryny o 100% po podaniu sekretyny.

102 GUZY NEUROENDOKRYNNE 102 TRZUSTKI Objawy kliniczne tworzą zespół Zollingera-Ellisona: Oporne na leczenie nawracające owrzodzenie błony śluzowej żołądka oraz dwunastnicy. Biegunki, często tłuszczowe.

103 GUZY NEUROENDOKRYNNE 103 TRZUSTKI Guz wydzielający VIP Najczęściej występuje w trzustce, ale może też wywodzić się z nadnerczy, przestrzeni zaotrzewnowej, płuc, jelita cienkiego. W połowie przypadków jest złośliwy. W 8% jest elementem MEN I. Badania laboratoryjne: zwiększenie stężenia VIP w osoczu.

104 GUZY NEUROENDOKRYNNE 104 TRZUSTKI Objawy kliniczne tworzą zespół Vernera-Morrisona: Wodnista biegunka, Odwodnienie, Hipokaliemia, Hipochlorhydria, Zasadowica, Nietolerancja glukozy, cukrzyca.

105 GUZY NEUROENDOKRYNNE 105 TRZUSTKI Guzy glukagonowy Glukagonoma Wywodzi się z komórek A wysp trzustkowych. Wydziela w nadmiarze glukagon. Najczęściej lokalizuje się w ogonie trzustki. W 80% przypadków jest guzem złośliwym. W 5 17% jest elementem MEN I. Badania laboratoryjne: zwiększone stężenie glukagonu w osoczu.

106 GUZY NEUROENDOKRYNNE 106 TRZUSTKI Objawy kliniczne związane są z nadmiarem glukagonu, który zaburza procesy metaboliczne: Cukrzyca o łagodnym przebiegu, Utrata masy ciała, Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, Pełzający rumień nekrotyczny, Zakrzepica żylna, Zatorowość płucna, Zaburzenia psychiatryczn: psychoza, depresja.

107 GUZY NEUROENDOKRYNNE 107 TRZUSTKI Guzy nieczynne hormonalnie Najczęściej wywodzą się z komórek B wysp trzustkowych. Stanowią 1/3 guzów neuroendokrynnych trzustki. W większości są złośliwe. Objawy związane są z istnieniem masy guza w jamie brzusznej oraz przerzutami. Najczęstsze to: ból brzucha, macalny guz, utrata masy ciała, żółtaczka mechaniczna.

108 GUZY NEUROENDOKRYNNE 108 TRZUSTKI Podstawą rozpoznania jest stwierdzenie guza trzustki w badaniach obrazowych. Dla potwierdzenia rozpoznania wykonuje się biopsję cienkoigłową pod kontrolą USG. Niezbędne jest badanie immunohistochemiczne bioptatu. Wynik scyntygrafii z oktreotydem jest negatywny.

109 GUZY NEUROENDOKRYNNE 109 TRZUSTKI Leczenie Postępowaniem radykalnym jest leczenie operacyjne resekcja guza z marginesem tkanek zdrowych. W przypadku przerzutów do wątroby stosuje się w zależności od zaawansowania zmiany: Resekcję zmiany wtórnej Techniki ablacyjne Przeszczep wątroby.

110 GUZY NEUROENDOKRYNNE 110 TRZUSTKI Leczenie paliatywne Farmakoterapię objawową stosujemy najczęściej w guzie gastrynowym inhibitory pompy protonowej. W większości przypadków stosuje się terapię celowaną: analogi somatostatyny (skuteczne w 40-80% przypadków) oraz interferon α. Chemioterapia ma niewielką skuteczność. W leczeniu radioizotopowym stosuje się analogi somatostatyny znakowane izotopami promieniotwórczymi.

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO:

CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO: Andrzej W. SZAWŁOWSKI CHIRURGICZNE LECZENIE GUZÓW NEUROENDOKRYNNYCH (NET) UKŁADU POKARMOWEGO: Żołądka Jelit Trzustki GEP z Kliniki Nowotworów Górnego Odcinka Układu Pokarmowego -Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień

Podstawy diagnostyki onkologicznej. Podstawy diagnostyki onkologicznej. Marcin Stępie. pień Marcin Stępie pień Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM Wrocław, Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu. Cele diagnostyki rozpoznanie choroby nowotworowej; ocena zaawansowania

Bardziej szczegółowo

Wykorzystuje metody obrazowania narządów i specjalistyczny sprzęt do przeprowadzania zabiegów diagnostycznych i leczniczych zastępując, uzupełniając

Wykorzystuje metody obrazowania narządów i specjalistyczny sprzęt do przeprowadzania zabiegów diagnostycznych i leczniczych zastępując, uzupełniając R A D I O L O G I A Z A B I E G O W A Radiologia Zabiegowa Wykorzystuje metody obrazowania narządów i specjalistyczny sprzęt do przeprowadzania zabiegów diagnostycznych i leczniczych zastępując, uzupełniając

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV HCV zidentyfikowany w 1989 roku należy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA koduje białka strukturalne i niestrukturalne (co najmniej 10) ma 6 podstawowych

Bardziej szczegółowo

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu?

Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Rak piersi to najpowszechniej występujący nowotwór kobiecy w Polsce czy nauka poznała przyczyny powstawania tego nowotworu? Wiele czynników na które mamy bezpośredni wpływ, zwiększa ryzyko zachorowania

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE RAKA WĄTROBOKOMÓRKOWEGO

Nazwa programu: LECZENIE RAKA WĄTROBOKOMÓRKOWEGO Załącznik nr 48 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE RAKA WĄTROBOKOMÓRKOWEGO ICD-10 C 22.0 Rak komórek wątroby Dziedzina medycyny: Onkologia

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007

Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007 Leczenie nowotworów tarczycy Dr hab. n. med. Sylwia Grodecka-Gazdecka 2007 Klasyfikacja guzów tarczycy wg WHO Guzy nabłonkowe 1. Łagodne 2. Złośliwe Gruczolak pęcherzykowy Inne gruczolaki 2.1. Rak pęcherzykowy

Bardziej szczegółowo

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa

Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Leczenie raka nerki Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Leczenie raka nerki Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku Nazwa programu: LECZENIE RAKA NERKI ICD-10 C 64 Dziedzina medycyny: Nowotwór złośliwy nerki za wyjątkiem miedniczki

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku:

Epidemiologia. Czynniki ryzyka. Predyspozycje genetyczne. Polipy gruczołowe. Predyspozycje genetyczne. Rak jelita grubego. Zachorowalność w 2003 roku: Epidemiologia Rak jelita Szkolenie dla lekarzy rodzinnych 2007 Igor Madej Oddział Chirurgii Onkologicznej II Dolnośląskiego Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Onkologicznej Akademii

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu

Nowotwory złośliwe skóry. Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Katedra Onkologii AM w Poznaniu Nowotwory złośliwe skóry Raki: rak podstawnokomórkowy rak kolczystokomórkowy rak płakonabłonkowy Czerniak Nowotwory złośliwe skóryrak podstawnokomórkowy

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa

DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY. Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa DIAGNOSTYKA ULTRASONOGRAFICZNA TARCZYCY Michał Brzewski Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej AM Warszawa 1 PROBLEMY DIAGNOSTYCZNE Wady rozwojowe Wole Guzki tarczycy Nowotwory tarczycy Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Biochemiczne markery nowotworowe

Biochemiczne markery nowotworowe Biochemiczne markery nowotworowe mgr Agnieszka Jeleń Pracownia Diagnostyki Molekularnej i Farmakogenomiki Analityka Medyczna IV rok Nowotwory przewodu pokarmowego zapadalności na nowotwory przewodu pokarmowego

Bardziej szczegółowo

Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika. Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa

Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika. Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa Guzy endokrynne żołądka 1% nowotworów narządu, 9% wszystkich tego typu w układzie pokarmowym 1-2 przypadki

Bardziej szczegółowo

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe

typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Guz neuroendokrynny żołądka typ 3, sporadyczny; Techniki Obrazowe Mariusz I.Furmanek CSK MSWiA i CMKP Warszawa Ocena wyjściowa, metody strukturalne WHO 2 (rak wysoko zróżnicowany); Endoskopia i/lub EUS;

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE OKOŁOOPERACYJNE W NOWOTWORACH JELITA GRUBEGO

POSTĘPOWANIE OKOŁOOPERACYJNE W NOWOTWORACH JELITA GRUBEGO Andrzej W. SZAWŁOWSKI POSTĘPOWANIE OKOŁOOPERACYJNE W NOWOTWORACH z -Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Kroki milowe postępu w chirurgii ZNIECZULENIE leczenie bólu ANTYBIOTYKI leczenie zakażeń

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Zmiany ogniskowe w wątrobie - problem kliniczny

Zmiany ogniskowe w wątrobie - problem kliniczny Zmiany ogniskowe w wątrobie - problem kliniczny Powszechna dostępność USG jamy brzusznej jest jednym z najważniejszych czynników, który spowodował wzrost wykrywalności zmian ogniskowych w wątrobie. Zdecydowana

Bardziej szczegółowo

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII

SpiS TreśCi chirurgia narządowa 51. nowotwory układu pokarmowego VII Spis treści CHIRURGIA NARZĄDOWA... 1005 51. Nowotwory układu pokarmowego... 1007 51.1. Nowotwory przełyku Andrzej W. Szawłowski... 1007 51.1.1. Wstęp... 1007 51.1.2. Patologia... 1008 51.1.3. Rozpoznanie...

Bardziej szczegółowo

NOWOTOWORY DOLNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO. Wprowadzenie do ćwiczeń z onkologii dla studentów VI roku Wydziału Lekarskiego

NOWOTOWORY DOLNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO. Wprowadzenie do ćwiczeń z onkologii dla studentów VI roku Wydziału Lekarskiego NOWOTOWORY DOLNEGO ODCINKA PRZEWODU POKARMOWEGO Wprowadzenie do ćwiczeń z onkologii dla studentów VI roku Wydziału Lekarskiego Krzysztof Szewczyk Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu RAK JELITA

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe

Bardziej szczegółowo

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu

Rak piersi. Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu. Dolnośląskie Centrum Onkologii we Wrocławiu Rak piersi dr drn. n.med. med.agnieszka AgnieszkaIgnatowicz Ignatowicz-Pacyna - Pacyna Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej Akademii Medycznej we Wrocławiu Dolnośląskie Centrum Onkologii

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu PORADNIK DLA PACJENTÓW Biopsja Rak piersi Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet w Polsce 2004 r. ponad12 000 nowych zachorowań na raka piersi

Bardziej szczegółowo

leczenie miejscowe leczenie systemowe leczenie skojarzone Leczenie chirurgiczne wznowy miejscowej leczenie radykalne

leczenie miejscowe leczenie systemowe leczenie skojarzone Leczenie chirurgiczne wznowy miejscowej leczenie radykalne Leczenie W terapii raka jelita grubego stosuje się trzy podstawowe metody leczenia onkologicznego: chirurgię, radioterapię oraz chemioterapię. Dwie pierwsze określa się jako leczenie miejscowe, ostania

Bardziej szczegółowo

Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. dr n.med. Jolanta Meller

Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. Radiologia zabiegowa. dr n.med. Jolanta Meller Radiologia zabiegowa dr n.med. Jolanta Meller Radiologia zabiegowa wykorzystuje metody obrazowania narządów oraz sprzęt i techniki stosowane w radiologii naczyniowej do przeprowadzania zabiegów leczniczych

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia

Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Nowotwory kobiece narządu płciowego: diagnostyka i terapia Zachorowania i zgony na nowotwory złośliwe narzadu płciowego u kobiet w Polsce w latach 1987, 1996, 3 i szacunkowe na 1 r. 1987 1996 3 1 Zachorowania

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Rak nerki. Patrycja Tudrej Biotechnologia, II rok USM

Rak nerki. Patrycja Tudrej Biotechnologia, II rok USM Rak nerki Patrycja Tudrej Biotechnologia, II rok USM Budowa nerki (http://www.cancerresearchuk.org/; zmodyfikowano) 2 Charakterystyka epidemiologiczna raka nerki 3 pod względem występowania nowotwór urologiczny

Bardziej szczegółowo

Zaawansowany. Zaliczenie drugiego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego.

Zaawansowany. Zaliczenie drugiego semestru z chirurgii i pielęgniarstwa chirurgicznego. 1 Kierunek: PIELĘGNIARSTWO Nazwa przedmiotu Chirurgia i pielęgniarstwo chirurgiczne Kod przedmiotu Poziom przedmiotu Rok studiów Semestr Liczba punktów Metody nauczania Język wykładowy Imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008

Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 Leczenie i przeżycia 5-letnie dolnośląskich kobiet chorych na nowotwory złośliwe piersi z lat 2004-2008 W latach 2004-2008 w Dolnośląskim Rejestrze Nowotworów zarejestrowaliśmy 6.125 zachorowań na inwazyjne

Bardziej szczegółowo

. Nosicielstwem mutacji genów, których normalna funkcja jest związana z kontrolą wierności replikacji DNA (głównie MLH1, MSH2 i MSH6

. Nosicielstwem mutacji genów, których normalna funkcja jest związana z kontrolą wierności replikacji DNA (głównie MLH1, MSH2 i MSH6 Załącznik 2a Zadania programu Program opieki nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe. Moduł 2: Wczesne wykrywanie i prewencja nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy

Rak prostaty męska sprawa. Dr med. Piotr Machoy Rak prostaty męska sprawa Dr med. Piotr Machoy Wstęp Rocznie w Europie ok. 10% zgonów u mężczyzn z powodu chorób nowotworowych spowodowanych jest przez raka prostaty Rak prostaty (RS) jest jednym z trzech

Bardziej szczegółowo

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń

VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ. LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń VII. ŚWIADCZENIA MEDYCYNY NUKLEARNEJ LP. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji świadczeń 1. Scyntygrafia i radioizotopowe badanie czynnościowe tarczycy 1) gamma kamera planarna lub scyntygraf;

Bardziej szczegółowo

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

Spis treści ROZDZIAŁ 1 ROZDZIAŁ 2 ROZDZIAŁ 3 ROZDZIAŁ 4. Spis Autorów Wstęp

Spis treści ROZDZIAŁ 1 ROZDZIAŁ 2 ROZDZIAŁ 3 ROZDZIAŁ 4. Spis Autorów Wstęp Spis treści Spis Autorów Wstęp ROZDZIAŁ 1 Metabolizm w chirurgii 1.1. Informacje wstępne...1 1.2. Podział ustroju...1 1.3. Prawa równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej...2 1.4. Skład elektrolitowy

Bardziej szczegółowo

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO

PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO PLAN ZAJĘĆ W RAMACH SPECJALIZACJI Z PIELEGNIARSTWA GINEKOLOGICZNEGO w dniach 05.09.2014 07.09.2014 Data Godziny Tematy zajęć Osoba prowadząca Miejsce realizacji zajęć Forma zajęć Liczba godz. 05.09.14

Bardziej szczegółowo

Rak tarczycy. Jadwiga Szymczak. Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Rak tarczycy. Jadwiga Szymczak. Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Rak tarczycy Jadwiga Szymczak Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu Uproszczona klasyfikacja nowotworów złośliwych tarczycy wg ATA A. Rak

Bardziej szczegółowo

ZMIANY OGNISKOWE TRACZYCY POSTĘPOWANIE

ZMIANY OGNISKOWE TRACZYCY POSTĘPOWANIE ZMIANY OGNISKOWE TRACZYCY POSTĘPOWANIE Guzkową chorobę tarczycy rozpoznaje się po wykryciu pojedynczej zmiany lub mnogich zmian ogniskowych lub guzków, niezależnie od ich stanu czynnościowego. Wolem określa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Choroby żołądka Wiktor Łaszewicz... 15. 2. Choroby jelita cienkiego Anna Zaremba-Woroniecka... 46

Spis treści. 1. Choroby żołądka Wiktor Łaszewicz... 15. 2. Choroby jelita cienkiego Anna Zaremba-Woroniecka... 46 Spis treści 1. Choroby żołądka Wiktor Łaszewicz..................... 15 Zarys budowy i fizjologii żołądka.......................... 15 Budowa żołądka.................................. 15 Wydzielanie żołądkowe..............................

Bardziej szczegółowo

Chirurgia - klinika Strona 73

Chirurgia - klinika Strona 73 Strona 73 Strona 74 RAK OKRĘŻNICY objawy: nie daje przez dłuższy czas charakterystycznych objawów pierwsze objawy zmiana rytmu, ilości i jakości oddawanego stolca (np. zaparcia na zmianę z biegunkami)

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego

Rak gruczołu krokowego Rak gruczołu krokowego Rak stercza (PCa - prostatic cancer) należy do najczęściej występujących nowotworów złośliwych u mężczyzn. W Polsce pod względem zapadalności ustępuje jedynie rakowi płuca i wyprzedza

Bardziej szczegółowo

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych

Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Katalog ryczałtów za diagnostykę w programach lekowych Lp. Kod Nazwa świadczenia Ryczałt roczny (punkty) Uwagi 1 2 3 4 5 1 5.08.08.0000001 Diagnostyka w programie leczenia przewlekłego WZW typu B lamiwudyną

Bardziej szczegółowo

Prowadzący: dr hab. med. Stanisław MALINGER prof. PWSZ dr Grażyna BĄCZYK mgr piel. Justyna Skrzyńska

Prowadzący: dr hab. med. Stanisław MALINGER prof. PWSZ dr Grażyna BĄCZYK mgr piel. Justyna Skrzyńska Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Gnieźnie Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek - Pielęgniarstwo Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

1. Rozwój czynności układu pokarmowego u dzieci Jerzy Socha, Piotr Socha. 13 Rozwój procesów trawienia i wchłaniania... 17

1. Rozwój czynności układu pokarmowego u dzieci Jerzy Socha, Piotr Socha. 13 Rozwój procesów trawienia i wchłaniania... 17 Spis treści WIADOMOŚCI OGÓLNE................... 13 1. Rozwój czynności układu pokarmowego u dzieci Jerzy Socha, Piotr Socha. 13 Rozwój procesów trawienia i wchłaniania.............. 17 2. Wybrane zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008.

Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. załącznik nr 7 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. 1. Nazwa programu:

Bardziej szczegółowo

Czym jest nowotwór złośliwy?

Czym jest nowotwór złośliwy? Czym jest nowotwór złośliwy? Nowotwór złośliwy-nowotwór o małym zróżnicowaniu tkanek, za to o skłonności do odrywania się komórek. Nowotwór złośliwy często jest utożsamiany z rakiem, który jest tylko jedną

Bardziej szczegółowo

Postępy w Gastroenterologii. Poznań 2013. Janusz Milewski, Klinika Gastroenterologii CSK MSW.

Postępy w Gastroenterologii. Poznań 2013. Janusz Milewski, Klinika Gastroenterologii CSK MSW. Postępy w Gastroenterologii. Poznań 2013. Janusz Milewski, Klinika Gastroenterologii CSK MSW. Rak trzustki na drugim miejscu pośród nowotworów w gastroenterologii. Na 9 miejscu pod względem lokalizacji

Bardziej szczegółowo

Załącznik do OPZ nr 8

Załącznik do OPZ nr 8 Załącznik do OPZ nr 8 Lista raportów predefiniowanych Lp. Tytuł raportu Potencjalny użytkownik raportu 1. Lista chorych na raka stercza w zależności od poziomu antygenu PSA (w momencie stwierdzenia choroby)

Bardziej szczegółowo

Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii. Małgorzata Misiak

Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii. Małgorzata Misiak Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii Małgorzata Misiak Pacjentka TP l.61 Wzrost 154 cm Wyjściowa masa ciała 47 kg BMI 19.8 Hb 9.8 g/dl; Lym 1.66 G/l TP 56.2 g/l; Alb 28.5 g/l; Prealb 14.0

Bardziej szczegółowo

Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Cena Oczekiwana 03.0000.301.

Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Cena Oczekiwana 03.0000.301. Ceny oczekiwane w rodzaju: leczenie szpitalne - programy zdrowotne (lekowe) obowiązujące od 01.07.2012 r. Kod Zakresu Nazwa Zakresu Cena Oczekiwana 03.0000.301.02 PROGRAM LECZENIA PRZEWLEKŁEGO WZW TYPU

Bardziej szczegółowo

Radioterapia radykalna i paliatywna w szpiczaku plazmocytowym. Dr n. med. Katarzyna Pudełek

Radioterapia radykalna i paliatywna w szpiczaku plazmocytowym. Dr n. med. Katarzyna Pudełek Radioterapia radykalna i paliatywna w szpiczaku plazmocytowym Dr n. med. Katarzyna Pudełek Rola radioterapii w szpiczaku plazmocytowym Radykalna radioterapia szpiczaka odosobnionego kostnego i pozakostnego

Bardziej szczegółowo

RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin

RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin RAK PĘCHERZYKA śółciowego (Carcinoma of the Gallbladder) Krzysztof A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: pęcherzyk Ŝółciowy, wątroba, drogi Ŝółciowe zewnątrzwątrobowe, inne (wymień): 2. Procedura chirurgiczna:

Bardziej szczegółowo

Seminarium VI. Diagnostyka obrazowa: trzustki. dróg żółciowych. wątroby. śledziony

Seminarium VI. Diagnostyka obrazowa: trzustki. dróg żółciowych. wątroby. śledziony Seminarium VI Diagnostyka obrazowa: trzustki wątroby dróg żółciowych śledziony Badania obrazowe trzustki, wątroby i dróg żółciowych Zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej i klp Badania kontrastowe przełyku,

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry.

NOWOTWORY SKÓRY. W USA około 20% populacji zachoruje nowotwory skóry. NOWOTWORY SKÓRY Nowotwory skóry są zmianami zlokalizowanymi na całej powierzchni ciała najczęściej w miejscach, w których nastąpiło uszkodzenie skóry. Najważniejszym czynnikiem etiologicznym jest promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego

Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Podstawowe informacje o chorobach i raku gruczołu krokowego Program realizowany pod patronatem Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

Rak gruczołu krokowego - materiały informacyjne dla pacjentów. Pytania i odpowiedzi które warto znać.

Rak gruczołu krokowego - materiały informacyjne dla pacjentów. Pytania i odpowiedzi które warto znać. W TROSCE O PACJENTA CHOREGO NA RAKA GRUCZOŁU KROKOWEGO Ogólnopolski program edukacyjny Rak gruczołu krokowego - materiały informacyjne dla pacjentów. Pytania i odpowiedzi które warto znać. Program realizowany

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI

PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI PROFILAKTYKA SCHORZEŃ PIERSI Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek www.domhome.pl http://www.echirurgia.pl/sutek/koliste_ruchy.htm CO TO JEST ZMIANA W PIERSI? Pierś zbudowana jest z tkanki gruczołowej, tłuszczowej

Bardziej szczegółowo

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)

LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

Nowotwory pierwotne i przerzutowe ośrodkowego układu nerwowego - diagnostyka różnicowa

Nowotwory pierwotne i przerzutowe ośrodkowego układu nerwowego - diagnostyka różnicowa Nowotwory pierwotne i przerzutowe ośrodkowego układu nerwowego - diagnostyka różnicowa Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego (OUN) rozwijają się w tkankach mózgowia i rdzenia kręgowego. Mogą być pierwotne

Bardziej szczegółowo

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu

Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce. Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Propozycja ujednoliconego programu nauczania onkologii w Polsce Katedra Onkologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Wytyczne: POLANICA 1998 POZNAŃ 1999 KRAKÓW 2000 Wrocław 2006 Rozporządzenie ministra edukacji

Bardziej szczegółowo

Opis programu Leczenie radioizotopowe

Opis programu Leczenie radioizotopowe Opis programu Leczenie radioizotopowe I. Leczenie radioizotopowe z zastosowaniem 131-I Leczenie dotyczy schorzeń tarczycy (choroby Graves-Basedowa, wola guzowatego, guzów autonomicznych). Polega ono na

Bardziej szczegółowo

Cykl kształcenia 2013-2016

Cykl kształcenia 2013-2016 203-206 SYLABUS Nazwa Fizjoterapia kliniczna w chirurgii, onkologii i medycynie paliatywnej. Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny, Instytut Fizjoterapii Kod Studia Kierunek studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA

WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA WARSZAWSCY LEKARZE ZASTOSOWALI NOWĄ METODĘ LECZENIA RAKA JAJNIKA..,WWW.MONEY.PL ( 00:00:00) www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/warszawscy;lekarze;zastosowali;nowa;metode;leczenia;raka;j

Bardziej szczegółowo

Pilotazowy Program Profilaktyki Zakazen HCV. Zakazenia i zachorowania etiologii HCV - klinika, diagnostyka, leczenie

Pilotazowy Program Profilaktyki Zakazen HCV. Zakazenia i zachorowania etiologii HCV - klinika, diagnostyka, leczenie Pilotazowy Program Profilaktyki Zakazen HCV Zakazenia i zachorowania etiologii HCV - klinika, diagnostyka, leczenie HCV zidentyfikowany w 1989 roku nalezy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA

Bardziej szczegółowo

1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy, inne (wymień)

1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy, inne (wymień) RAK BRODAWKI VATERA (carcinoma of the ampullary region) Krzysztof A. Bardadin 1. Materiał chirurgiczny: brodawka Vatera, Ŝołądek, głowa trzustki, dwunastnica, przewód Ŝółciowy wspólny, pęcherzyk Ŝółciowy,

Bardziej szczegółowo

Jajnik może naprawdę dużo znieść, dlatego nawet przy widocznych oznakach martwicy nie stosuje się jego usunięcia.

Jajnik może naprawdę dużo znieść, dlatego nawet przy widocznych oznakach martwicy nie stosuje się jego usunięcia. Skręt jajnika Jajnik może naprawdę dużo znieść, dlatego nawet przy widocznych oznakach martwicy nie stosuje się jego usunięcia. Przydatki maciczne to parzysta część narządu rodnego, która obejmuje jajniki,

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

diagnostyka i leczenie chorób nadnerczy

diagnostyka i leczenie chorób nadnerczy Spis treści 1 Wprowadzenie chirurgia nadnerczy wczoraj, dziś i jutro Tadeusz Tołłoczko 1 11 Wstęp 1 12 Przełomowe osiągnięcia wiedzy o nadnerczach 1 13 Przez myśl, trud i wątpliwości do sukcesów i porażek

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15678 Poz. 1593 1593 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska

NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO. dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska NOWOTWORY LUDZKIEGO GRUCZOŁ PIESIWOEGO dr hab. inż. Beata Brożek-Płuska wprowadzenie Nowotwór jest chorobą o podłożu genetycznym, czyli procesem spowodowanym nakładającym się zaburzeniami struktury DNA.

Bardziej szczegółowo

TERAPIA WEWNĄTRZNACZYNIOWA NOWOTWORÓW WĄTROBY. Mirosław L. Nowicki

TERAPIA WEWNĄTRZNACZYNIOWA NOWOTWORÓW WĄTROBY. Mirosław L. Nowicki TERAPIA WEWNĄTRZNACZYNIOWA NOWOTWORÓW WĄTROBY Mirosław L. Nowicki RADIOLOGIA INTERWENCYJNA Diagnostyka Terapia wewnątrznaczyniowa METODY TERAPII GUZÓW WĄTROBY Chemioterapia ogólnoustrojowa (onkolog) Resekcja

Bardziej szczegółowo

Algorytmy postępowania w przypadku stwierdzenia objawów wskazujących na potencjalną chorobę nowotworową

Algorytmy postępowania w przypadku stwierdzenia objawów wskazujących na potencjalną chorobę nowotworową PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Algorytmy postępowania w przypadku stwierdzenia objawów wskazujących na potencjalną chorobę nowotworową

Bardziej szczegółowo

Układ trawienny. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312.

Układ trawienny. Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312. WI Układ trawienny Klasyfikuj prace ogólne dotyczące układu trawiennego i zaburzeń układu trawiennego u dzieci w WS 310-312. Opieka pielęgniarska w chorobach układu trawiennego w WY 156.5. Klasyfikuj prace:

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6.

1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. 1. Co to jest chłoniak 2. Chłoniaki są łagodne i złośliwe 3. Gdzie najczęściej się umiejscawiają 4. Objawy 5. Przyczyny powstawania 6. Zachorowania na chłoniaka 7. Rozpoznanie i diagnostyka 8. Warto wiedzieć

Bardziej szczegółowo

ZŁOŚLIWE GUZY KOŚCI ZGK Złośliwe guzy kości rozwijają się ze zmienionych nowotworowo pierwotnych komórek kości oraz komórek pochodzących z innych tkanek i narządów. Do rozwoju przerzutów nowotworowych

Bardziej szczegółowo

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju

Oddział Chorób Wewnętrznych - ARION Szpitale sp. z o.o. Zespół Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju Nazwa świadczenia A26 zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym A31 choroby nerwów obwodowych A32 choroby mięśni A33 zaburzenia równowagi A34c guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni A34d guzy

Bardziej szczegółowo

Przemysław Pyda. Przeszczepianie trzustki

Przemysław Pyda. Przeszczepianie trzustki Przemysław Pyda Przeszczepianie trzustki Przeszczepianie trzustki na świecie Wskazania i rodzaj przeszczepu (I) Cukrzyca powikłana nefropatią; podwójny przeszczep nerka trzustka jednoczasowo z nerką SPK

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins

Spis treści. Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware. Część II Choroby układu oddechowego 137 Eleanor C. Hawkins Spis treści Część I Choroby układu krążenia 1 Wendy A. Ware 1 Badanie układu krążenia 2 2 Badania dodatkowe stosowane w chorobach układu krążenia 8 3 Leczenie zastoinowej niewydolności serca 29 4 Zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Możliwości diagnostyczne w nowotworach nerki - rola wczesnego wykrywania

Możliwości diagnostyczne w nowotworach nerki - rola wczesnego wykrywania Możliwości diagnostyczne w nowotworach nerki - rola wczesnego wykrywania Rak nerki stanowi około 3% wszystkich nowotworów złośliwych u człowieka. Najczęściej rozwija się w starszym wieku, aczkolwiek coraz

Bardziej szczegółowo

Spis treści DIAGNOSTYKA NOWOTWORÓW... 243

Spis treści DIAGNOSTYKA NOWOTWORÓW... 243 DIAGNOSTYKA NOWOTWORÓW... 243 19. Diagnostyka kliniczna Arkadiusz Jeziorski, Piotr Sęk, Adam Durczyński... 245 19.1. Wstęp... 245 19.2. Badanie podmiotowe... 246 19.2.1. Ból... 246 19.2.2. Dysfagia...

Bardziej szczegółowo

Chirurgia w leczeniu raka nerki

Chirurgia w leczeniu raka nerki Chirurgia w leczeniu raka nerki W I, II i III stopniu zaawansowania klinicznego podstawową rolę odgrywa postępowanie chirurgiczne. Wyróżnia się dwa główne rodzaje zabiegów: radykalną oraz częściową nefrektomię

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka raka szyjki macicy

Profilaktyka raka szyjki macicy Profilaktyka raka szyjki macicy Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek Katowice, 04.07.2015 Co to jest szyjka macicy? Macica zbudowana jest z trzonu i szyjki. Szyjka macicy składa się z części brzusznej i z

Bardziej szczegółowo