Myśl Ekonomiczna i Prawna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Myśl Ekonomiczna i Prawna"

Transkrypt

1 Myśl Ekonomiczna i Prawna

2

3 Myśl Ekonomiczna i Prawna 2 (25) 2009 ŚWIATOWY KRYZYS FINANSOWY I GOSPODARCZY ASPEKTY EKONOMICZNE I POLITYCZNE

4 Rada Programowa Wojciech Bieńkowski, Małgorzata Gałązka-Sobotka, Bogna Gawrońska-Nowak, Zbigniew Lasocik, Krzysztof Łazarski, Daria Nałęcz Kolegium Redakcyjne Martin Dahl, Józef Fiszer, Maria Furman, Maciej Krzak (redaktor naczelny), Krzysztof Szczygielski (sekretarz) Recenzenci Prof. zw. dr hab. Józef M. Fiszer Prof. zw. dr hab. Marian Guzek Redaktor Naukowy Prof. zw. dr hab. Józef M. Fiszer Korekta Zenaida Kielak Copyright by Wyższa Szkoła Handlu i Prawa im. Ryszarda Łazarskiego w Warszawie Warszawa 2009 ISSN Oficyna Wydawnicza Wyższej Szkoły Handlu i Prawa im. Ryszarda Łazarskiego Warszawa, ul. Świeradowska 43 tel. (22) , (22) Streszczenia artykułów są zamieszczone w serwisie The Central European Journal of Social Sciences and Humanites: http//cejsh.icm.edu.pl Opracowanie komputerowe, druk i oprawa: Dom Wydawniczy ELIPSA ul. Inflancka 15/198, Warszawa tel./fax , ,

5 Spis Treści Józef M. F i s z e r Od Redakcji Artykuły Grzegorz N o s i a d e k Globalny kryzys ekonomiczno-finansowy a reforma międzynarodowego systemu walutowo-finansowego Marian G u z e k Samoregulacja rynku i terapie antykryzysowe w skali międzynarodowej Tomasz G. G r o s s e Władze publiczne wobec kryzysu gospodarczego: przykłady działań antykryzysowych podejmowanych w latach Tadeusz T. K a c z m a r e k Niemcy w obliczu globalnego kryzysu finansowego na początku XXI wieku Jacek W i ę c ł a w s k i Wpływ światowego kryzysu ekonomicznego na politykę wewnętrzną i pozycję międzynarodową Rosji Józef M. F i s z e r Przyczyny i przebieg światowego kryzysu finansowego oraz jego skutki dla Polski aspekty polityczne Stanisław K o z i e j Strategia ucieczki do przodu koniecznością i szansą dla transformacji sił zbrojnych w warunkach kryzysu budżetowego

6 Rafał K r a w c z y k Zachód jako usterka systemowa Noty o Autorach

7 Contents Józef M. F i s z e r Editorial Articles Grzegorz N o s i a d e k Global economic and financial crisis versus international reform of the currency and financial system Marian G u z e k Market self-regulation and anti-crisis therapies worldwide Tomasz G. G r o s s e Public authorities and the economic crisis: examples of anti-crisis activities undertaken in Tadeusz T. K a c z m a r e k German policy with regard to the global financial crisis at the beginning of the 21st century Jacek W i ę c ł a w s k i Global economic crisis and its influence on the internal policy and international position of Russia Józef M. F i s z e r Causes and the course of events of the global economic crisis and its effects in Poland political aspects Stanisław K o z i e j An escape forward strategy a necessity and an opportunity for the transformation of the Armed Forces in the time of a budgetary crisis

8 Rafał K r a w c z y k The West as a bug in the system Notes on the Authors

9 OD REDAKCJI Na łamach niniejszego kwartalnika zostały opublikowane artykuły, które są poświęcone obecnemu kryzysowi globalnemu oraz jego implikacjom dla świata i poszczególnych państw, w tym zwłaszcza dla Niemiec, Rosji i Polski. Autorzy próbują pokazać specyfikę, przesłanki, źródła i rozmiary obecnego kryzysu oraz jego różnorakie skutki, zwłaszcza ekonomiczne, polityczne i społeczne, tak bezpośrednie jak i pośrednie. Każdy kryzys ma nie tylko przyczyny strukturalne, tzn. subiektywne i obiektywne, ale również inne, specyficzne, które tutaj staramy się zdiagnozować. Również każdy kryzys rodzi różne konsekwencje, z których często nie zdają sobie sprawy nie tylko politycy, ale także ekonomiści i publicyści, a które tutaj prezentujemy. Kryzysy nie tylko niszczą potencjały gospodarcze poszczególnych państw, czy wręcz eliminują niektóre podmioty, ale także burzą wiele teorii i sposobów dotychczasowego rozumienia rzeczywistości czy to politycznej, czy gospodarczej. Żyjemy nie tylko w globalnej wiosce, jak dziś potocznie nazywa się świat, ale także w czasach o niebywałej akceleracji różnych procesów i nowych zjawisk oraz dynamicznych zmian, które wymagają nowego podejścia w myśleniu i działaniach, a także w badaniach naukowych. Do owych zmian i kaskadowych procesów, do szybkiego starzenia się informacji i wielu doświadczeń w pierwszej kolejności dostosować się musi nauka, aby w konsekwencji skutecznie można było dostosować do tych wyzwań gospodarkę. W czasach jakościowych zmian i dominacji procesów nieciągłych największym zagrożeniem w nauce jest rutyna lub inercyjność. Co więcej, współczesny świat i jego problemy pod wpływem globalizacji stały się również bardziej współzależne i dlatego też badanie rzeczywistości międzynarodowej musi być kompleksowe i interdyscyplinarne. Taki też cel przyświecał autorom niniejszego tomu (historykom, ekonomistom, socjologom i politologom), którzy podjęli się niełatwego zadania,

10 10 Od Redakcji czyli ukazania przesłanek, które doprowadziły do obecnego światowego kryzysu i jego konsekwencji zarówno bezpośrednich, jak i pośrednich, dających już dziś znać o sobie lub ujawnią się w bliższej i dalszej przy szłości. Prof. zw. dr hab. Józef M. Fiszer

11 A R T Y K U Ł Y

12

13 Grzegorz Nosiadek GLOBALNY KRYZYS EKONOMICZNO-FINANSOWY A REFORMA MIĘDZYNARODOWEGO SYSTEMU WALUTOWO-FINANSOWEGO Wstęp Innowacje stanowią sprawczy czynnik rozwoju gospodarczego. Te same innowacje powodują jednak, że rozwój nie jest liniowy i podlega wahaniom. Racją istnienia globalnego systemu walutowo-finansowego jest zapewnienie ludzkości ochrony przed globalnymi kryzysami ekonomicznymi i finansowymi. Obecny system tego zadania dobrze nie spełnia. Myślą przewodnią artykułu jest teza, że głównym mankamentem funkcjonującego międzynarodowego systemu walutowo-finansowego jest niedostatek multilateralizmu, a więc zbyt mało efektywna globalna architektura finansowa charakteryzująca się asymetrią korzystną dla mocarstw gospodarczych. Wykorzystują one obecny system do realizacji swoich geopolitycznych i geoekonomicznych interesów w sposób krótkowzroczny. Dalekowzroczna polityka wymagałaby uwzględnienia potrzeby zrównoważonego rozwoju całej gospodarki światowej. W części pierwszej przedstawiono źródła obecnego kryzysu. W części drugiej ukazano główne mankamenty obecnej globalnej architektury finansowej oraz antykryzysowe działania globalnych instytucji finansowych. Część trzecia została poświęcona reformom międzynarodowego systemu walutowo-finansowego. Ostatnia część stanowi podsumowanie głównych wątków artykułu. Przy pisaniu artykułu korzystano głównie z publikacji organizacji międzynarodowych pozyskanych za pomocą Internetu. Szczegółowy wykaz źródeł znajduje się w bibliografii zamieszczonej na końcu artykułu.

14 14 GRZEGORZ NOSIADEK Źródła globalnego kryzysu finansowego lat Cechy i dotychczasowy przebieg kryzysu Podobnie jak Wielki Kryzys lat 30. ubiegłego stulecia, obecny kryzys ekonomiczno-finansowy ma swoje bezpośrednie źródła w gospodarce i sektorze finansowym USA. Można wyróżnić trzy jego fazy, które ujawniły się do tej pory: Faza I: tworzenie się warunków sprzyjających pojawieniu się kryzysu, a więc okres od czerwca 2004 r. do lata 2007 r.; Faza II: kryzys sektora finansowego głównie bankowego w USA, a więc okres od lipca 2007 r. do 15 września 2008 r.; Faza III: Globalizacja kryzysu finansowego, a więc okres od 15 września 2008 r. do lata 2009 r. W fazie I wystąpiły bezpośrednie przyczyny kryzysu: głównie zmiana polityki monetarnej Systemu Rezerwy Federalnej USA, który w tym okresie podnosił stopniowo stopę procentową na fundusze federalne z 1% do 5,25% p.a. (wrzesień 2007 r.). Zmieniło to całkowicie sytuację ekonomiczną sektora bankowego w USA, który nie był przygotowany na takie pogorszenie warunków pozyskiwania funduszy. Banki hipoteczne musiały podnieść oprocentowanie nowych i starych kredytów hipotecznych. Niestety, znaczna część (ok. 14%) starych kredytów nosiła charakter subprime, a więc została udzielona osobom nieposiadającym wystarczających dochodów do ich spłaty (tzw. ninja no income, no job, no assets). Domy zakupione za kredyty hipoteczne takich osób zaczęły zatem wracać do banków, które musiały się ich pozbyć. Ponadto podwyższenie stóp procentowych zmniejszyło popyt na nowe kredyty (tzw. credit crunch), a więc i nieruchomości. Dwie te okoliczności doprowadziły do pęknięcia bańki budowlanej w lipcu 2007 r., czyli odwrócenia się dotychczas wzrostowej tendencji cen na nieruchomości mieszkalne. Faza II początkowo charakteryzowała się tylko kryzysem sektora bankowego, szczególnie banków hipotecznych. Szybko jednak okazało się, że jego zasięg jest znacznie szerszy głównie za sprawą wprowadzonych wcześniej innowacji finansowych w postaci między innymi tak zwanych produktów strukturyzowanych, których emisja opierana była przez banki na przyszłej spłacie kredytów hipotecznych. Wobec niespłacalności części kredytów hipotecznych banki zaprzestały obsługiwania wypłaty odsetek z tytułu takich papierów, które w ten sposób zyskały miano toksycznych. Niestety, w toksyczne aktywa zainwestowało wiele instytucji finansowych także nie bankowych z USA i z innych krajów zarówno wysoko rozwiniętych, jak i tak zwanych

15 Globalny kryzys ekonomiczno-finansowy a reforma międzynarodowego systemu walutowo-finansowego 15 krajów o wschodzących gospodarkach rynkowych (EME emerging market economies). Pierwszymi ofiarami kryzysu stały się banki amerykańskie i brytyjskie. W tej fazie kryzysu metodami ich ratowania była nacjonalizacja, czyli przejęcie kapitałowe przez instytucje rządowe, oraz praktyki strukturalne przejęcia przez inne banki. Pierwszy znacjonalizowany został brytyjski bank hipoteczny Northern Rock (7 luty 2008 r.). W USA 14 marca 2008 r. J.P. Morgan Chase z pomocą Banku Rezerw Federalnych przejął bank Bear Stearns Companies Inc. Pomoc rządowa miała zatem w tej fazie charakter interwencji ad hoc 1. Faza III (wrzesień 2008 r.) rozpoczęła się od załamania rynków akcji, obligacji i pożyczek w USA, Europie i krajach o wschodzącej gospodarce rynkowej. Nastąpił totalny spadek zaufania do instytucji finansowych i rozprzestrzenianie się kryzysu na sektory niefinansowe. Symboliczne stało się bankructwo amerykańskiego banku o 160-letniej historii Lehman Brothers Holdings Inc. (LB), który ogłosił upadłość 15 września 2008 r. Kapitały zainwestowane w poprzednich latach w krajach o wschodzącej gospodarce rynkowej zaczęły być wycofywane do centrów finansowych w USA i Europie Zachodniej. Zjawisko to najmocniej dotknęło takie kraje, jak Łotwa, Węgry, a nawet Czechy. W USA i krajach Unii Europejskiej rządy zaczęły przyjmować pakiety pomocowe o charakterze systemowym 2. Recesja w krajach wysoko rozwiniętych i krajach o wschodzącej gospodarce rynkowej w IV kwartale 2008 r. spowodowała, że w skali całego 2008 r. nastąpiło znaczące spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego w gospodarce światowej. Patrz tabela 1. Do głównych cech obecnego kryzysu należy zatem zaliczyć następujące elementy: 1) jego źródłem jest największa gospodarka świata Stanów Zjednoczonych; 2) skutki kryzysu dotyczą nie tylko sektora finansowego, ale powodują spadek aktywności gospodarczej także w sektorach niefinansowych; 3) skutki kryzysu w USA wywierają wpływ na całą gospodarkę światową; kryzys posiada zatem zasięg globalny. 1 St. Kowalczyk, Globalizacja i kryzys, Kwartalnik Nauk o Przedsiębiorstwie nr 2 (11), kwiecień czerwiec OECD (2009) D. Furceri and A. Mourougane, Financial Crises: Past Lessons and Polisy Implications, OECD Economic Department Working Papers No. 668 (17 February 2009).

16 16 GRZEGORZ NOSIADEK Tabela 1 Dynamika wzrostu GDP w gospodarce światowej w latach (w %% zmiany w stosunku do roku poprzedniego; ceny stałe) Lp. Obszary/kraje Świat 3,7 3,5 1,7 2. Ameryka Płn., a w tym: 2,9 2,1 1,1 3. USA 2,8 2,0 1,1 4. Ameryka Płd. i Śr. 6,1 6,6 5,3 5. Europa, a w tym: 3,1 2,8 1,0 6. kraje UE (27) 3,0 2,8 1,0 7. kraje WNP 7,5 8,4 5,5 8. Afryka 5,7 5,8 5,0 9. Środkowy Wschód 5,2 5,5 5,7 10. Azja, a w tym: 4,6 4,9 2,0 11. ChRL 11,6 11,9 9,0 12. Japonia 2,0 2,4 0,7 13. India 9,8 9,3 1,7 14. NIEs * 5,6 5,6 1,7 * Hongkong (ChRL), Republika Korei, Singapur i Tajwan (Chinese Taipei). Źródło: WTO (2009a). Przyczyny kryzysu Najogólniej biorąc, u źródeł obecnego kryzysu znajdują się narastające rozbieżności między procesami globalizacyjnymi w gospodarce światowej a nienadążającą za nimi polityką ekonomiczną najważniejszych uczestników międzynarodowych stosunków politycznych, gospodarczych i finansowych: USA, państw Unii Europejskiej, Chin i niektórych innych krajów o wschodzącej gospodarce rynkowej, gdzie zlokalizowane są globalne centra finansowe. Oczywiście wina nie jest rozłożona równomiernie. Największą odpowiedzialność ponoszą Stany Zjednoczone, które od 2001 r. prowadziły nierozważną politykę makroekonomiczną i finansową, która uczyniła ten kraj i cały międzynarodowy system ekonomiczny wrażliwy na negatywne impulsy (szoki) wewnętrzne i zewnętrzne. Polityka ta była prowadzona na podstawie teorii liberalizmu rynkowego, co może nie dałoby tak fatalnych skutków, gdyby nie próby wykorzystania tej sytuacji przez państwa kierujące się w swojej polityce celami geoekonomicznymi. Jak długo były to państwa

17 Globalny kryzys ekonomiczno-finansowy a reforma międzynarodowego systemu walutowo-finansowego 17 o mniejszym znaczeniu dla gospodarki światowej, to skutki nie były aż tak destrukcyjne. W momencie jednak, gdy w strategię ekspansji proeksportowej zaangażowały się Chiny, to spowodowana przez nie nierównowaga ekonomiczna stała się źródłem globalnej niestabilności finansowej. Z drugiej strony USA sądziły, że ta sytuacja jest dla nich korzystna, gdyż zapewniała napływ kapitału do Stanów Zjednoczonych przy niskiej stopie procentowej. Przynosiło to efekty pozytywne dla wzrostu gospodarczego, gdyż tani pieniądz napędzał konsumpcję i koniunkturę. W latach zadłużenie gospodarstw domowych uległo prawie podwojeniu, osiągając poziom 13,8 biliona USD. Stopa oszczędności spadła niemal do zera (0,7% w 2005 r.), a tempo wzrostu zadłużenia przekraczało tempo wzrostu GDP, przewyższając jego poziom o 38%. Dopiero wybuch kryzysu spowodował zmniejszenie zadłużenia w 2008 r. po raz pierwszy od II wojny światowej. W styczniu 2009 r. stopa oszczędności w USA wzrosła do 5% (w 2000 r. wynosiła 8%) i to pomimo polityki ponownego obniżania przez FED stopy procentowej na fundusze federalne z 5,25% we wrześniu 2007 r. do 0,25% w grudniu 2008 r. Wzrost stopy oszczędzania gospodarstw domowych w USA jest zjawiskiem pomyślnym z punktu widzenia przywracania równowagi makroekonomicznej także zewnętrznej. Z drugiej jednak strony programy pomocowe dla gospodarki w 2009 r. ich wartość w USA osiąga poziom 2,0% GDP zwiększają deficyt budżetowy tego kraju. W 2009 r. sięgnie on kwoty 1,84 biliona USD ok. 13% GDP. Wpływa to negatywnie na równowagę zewnętrzną gospodarki i pogłębia deficyt bilansu obrotów bieżących USA. Przez wiele lat w USA dominował pogląd, że przepływy kapitałowe mają takie same znaczenie dla zewnętrznej równowagi makroekonomicznej i wzrostu gospodarczego co eksport dóbr i usług. Z księgowego punktu widzenia istotnie dla salda bilansu płatniczego każda jego pozycja jest tak samo ważna. Liczy się tylko jej wartość. Tymczasem z punktu widzenia efektów długookresowych powiązania rzeczowe i kapitałowe wywierają zupełnie różne skutki. Otóż wzrost eksportu oznacza bezpośrednio wzrost produkcji. Poprzez mnożnikowe efekty dochodowe wzrost produkcji może być nawet wyższy niż początkowy wzrost eksportu towarów i usług. Przekłada się to na wzrost zatrudnienia, inwestycji i poprawę salda bilansu płatniczego. Natomiast wzrost importu kapitału (także poprawiający saldo bilansu płatniczego) szczególnie o charakterze dłużnym może nawet w całości być przeznaczony na przyrost konsumpcji i to dóbr importowanych. W konsekwencji nie wystąpi przyrost produkcji, zatrudnienia i inwestycji w kraju. Wzrosną zobowiązania międzynarodowe mimo równowagi bilansu płatni-

18 18 GRZEGORZ NOSIADEK czego jako całości. Jest to właśnie przypadek gospodarki USA w latach Wzrost zadłużenia prowadzi ponadto do tzw. currency misalignements (mismatches), co w języku polskim można określić jako niedopasowania walutowe. Jest to sytuacja, gdzie aktywa i pasywa denominowane w różnych walutach są wrażliwe na zmianę kursów walut w tym sensie, że bądź ich wartość netto ulega zmniejszeniu, bądź dochody przez nie generowane są redukowane w razie deprecjacji kursu waluty. Wówczas deprecjacja kursu niekoniecznie musi prowadzić do poprawy salda bilansu obrotów bieżących i wzmożenia aktywności gospodarczej. Innymi słowy, w kraju zadłużonym deprecjacja kursu pogorszyć może równowagę zewnętrzną i wewnętrzną oraz zahamować tempo wzrostu gospodarczego. W konsekwencji nie można lekceważyć w długim okresie problemu równowagi poszczególnych części bilansu płatniczego, w szczególności bilansu obrotów bieżących i bilansu obrotów kapitałowych. Tymczasem nieuwzględnianie strukturalnej równowagi bilansu płatniczego było przez długi czas przynajmniej od lat 70. ubiegłego stulecia cechą zagranicznej polityki ekonomicznej USA, które od lat 60. wykazywały deficyt bilansu obrotów bieżących. W 2006 r. osiągnął on najwyższą relatywnie wartość 6,0% GDP. W 2008 r. udział deficytu w GDP zmniejszył się do 4,7% (673 miliardy USD). Deficyt obrotów bieżących USA jest w znacznym stopniu odbiciem nadwyżek obrotów bieżących kilku dużych krajów o wschodzącej gospodarce rynkowej: Chin, Indii, a także kraju wysoko rozwiniętego Japonii. Nadwyżka obrotów bieżących ChRL w 2006 r. wyniosła 9,4% GDP tego kraju, a w 2007 r. wzrosła do 11,3% GDP. Do drugiej połowy lat 80. ubiegłego stulecia USA posiadały dodatnią międzynarodową pozycję inwestycyjną netto, to znaczy były netto wierzycielem. Na koniec 2002 r. pozycja ta uległa znaczącemu pogorszeniu, wykazując wartość minus 2 biliony USD (24% GDP). W 2008 r. osiągnęła poziom minus 4,4 biliona USD (30,8% GDP). Zadłużenie brutto sięgnęło 11 bilionów USD (netto 5,5 biliona USD). Stany Zjednoczone są zatem największym dłużnikiem świata, stając się źródłem narastającej nierównowagi płatniczej w gospodarce światowej. Winą za tę nierównowagę obciążyć można także niedopracowane reguły rządzące międzynarodowym systemem walutowo-finansowym. Oprócz naruszenia stabilności makroekonomicznej, drugim źródłem obecnego kryzysu jest zakłócenie stabilności mikroekonomicznej sektora finansowego w USA i w innych krajach wysoko rozwiniętych i o wschodzącej gospodarce rynkowej.

19 Globalny kryzys ekonomiczno-finansowy a reforma międzynarodowego systemu walutowo-finansowego 19 Stabilność sektora finansowego w USA uległa naruszeniu wskutek pojawienia się w jednym czasie kilku zjawisk, które nie zostały wcześniej przewidziane przez organy regulacji i nadzoru finansowego. Zdarzenia te można podzielić zarówno na takie, które miały miejsce także w okresach poprzedzających wcześniejsze kryzysy finansowe, jak i takie, które są specyficzne dla obecnego kryzysu. Do pierwszej grupy przyczyn leżących po stronie USA zalicza się: 1) wzrost cen aktywów, w tym cen nieruchomości budowlanych, w okresie do lipca 2007 r., 2) ekspansję kredytową i luźną politykę monetarną. Otóż do paradygmatu głównego nurtu ekonomii należało założenie, że miernikiem inflacji jest indeks wzrostu cen artykułów konsumpcyjnych. Tymczasem przed kryzysem ceny tych dóbr wzrastały w tempie umiarkowanym, co stwarzało przesłankę dla kontynuowania ekspansywnej polityki monetarnej. Niskie stopy procentowe spowodowały z kolei zjawisko nabywania aktywów na kredyt, a więc tak zwane przelewarowanie. Gdyby władze monetarne USA wzięły pod uwagę tempo wzrostu cen aktywów, to zapewne okres ekspansywnej polityki monetarnej skończyłby się wcześniej. Wśród drugiej kategorii przyczyn kryzysu wymienia się: 1. Niespotykane wcześniej niedoszacowanie ryzyka i ekspansja kredytów udzielanych podmiotom mało wiarygodnym (sub-prime mortgage debtors); związane to było z niedoskonałościami funkcjonowania tak zwanych agencji ratingowych, które nie poradziły sobie z oszacowaniem ryzyka w przypadku produktów strukturyzowanych ; doprowadziło to do narastania tak zwanego ryzyka systemowego. 2. Odwrócenie kierunków przepływu kapitału finansowego; sektor finansowy w USA mógł korzystać z oszczędności napływających z krajów o wschodzącej gospodarce rynkowej (głównie Chin); skłoniło to instytucje finansowe w USA do podjęcia strategii o wysokim stopniu ryzyka. 3. Niedoskonałości systemu regulacji i nadzoru nad systemem finansowym w USA, ale także i w innych krajach; regulacje te nie uwzględniły bardziej ryzykownych innowacji finansowych, które upowszechniły się w latach Brak przejrzystości w działalności instytucji finansowych, szczególnie w obszarze transferowania ryzyka między podmiotami korzystającymi z innowacji finansowych. 5. Brak włączenia reguł ostrożnościowych i nadzoru finansowego (makroekonomicznych, systemowych i mikroekonomicznych) do zasad międzynarodowego systemu walutowo-finansowego.

20 20 GRZEGORZ NOSIADEK Mechanizmy międzynarodowego rozprzestrzeniania się kryzysu Kryzysy ekonomiczne w krajach peryferyjnych mają znaczenie co najwyżej regionalne. Kryzys w takim kraju jak USA jest źródłem kryzysu globalnego 3. Odpowiedzialna za takie skutki jest globalizacja finansowa. Globalizacja finansowa prowadzi bowiem do: 1) szybszego rozprzestrzeniania się kryzysów finansowych, 2) pojawienia się nowych kanałów międzynarodowej transmisji impulsów kryzysowych. To szybsze tempo rozprzestrzeniania się kryzysów zawdzięczamy zresztą właśnie nowym drogom ich propagacji. Tradycyjne kanały transmisji impulsów kryzysowych wykorzystywały powiązania rzeczowe i finansowe między gospodarkami. Skutki przeniesienia negatywnych impulsów były zatem proporcjonalne do intensywności wzajemnych powiązań gospodarczych. Zmniejszenie tych powiązań (tak zwany spillover effect) następowało zwykle z pewnym opóźnieniem od 3 do 6 miesięcy w stosunku do pierwotnego impulsu zmniejszenia aktywności gospodarczej u partnera. Wtórne efekty kryzysowe często wracały później do kraju będącego ich źródłem (feed-back effect) wzmacniając dodatkowo jego spadek aktywności gospodarczej. Rezultaty negatywne typu spillover mogą być pogłębiane przez wprowadzenie restrykcji handlowych oraz nawrót do polityki protekcjonizmu handlowego i finansowego. Zapobiega temu stabilny międzynarodowy system handlu i finansów jeżeli państwa przestrzegają w czasie kryzysu zobowiązań liberalizacyjnych powziętych w czasie prosperity. Wskutek globalizacji finansowej pojawił się nowy kanał transmisji kryzysów finansowych, tzw. efekt zarażenia (contagion effect) polegający na rozpowszechnianiu negatywnych informacji, opinii i oczekiwań na temat funkcjonowania rynków finansowych i ich infrastruktury. W odniesieniu do rynków finansowych informacje te dotyczą spadku cen aktywów finansowych, funkcjonowania rynku pieniężnego i kredytów krótkoterminowych, rynku międzybankowego i trudności dostępu do niego, braku płynności instytucji finansowych i bankructw niektórych z nich. Informacje te są przyczyną tak zwanych zachowań stadnych inwestorów w skali międzynarodowej. Z ich 3 NBER (2008) C.M. Reinhart and K. Rogoff, This Time is Different: A Panoramic View of Eight Centuries of Financial Crises, NBER Working Paper no

21 Globalny kryzys ekonomiczno-finansowy a reforma międzynarodowego systemu walutowo-finansowego 21 punktu widzenia takie zachowania są racjonalne, ale w skali gospodarki a nawet wielu gospodarek mogą rodzić skutki negatywne 4. W obszarze infrastruktury istotne są wiadomości na temat funkcjonowania systemu płatności i rozliczeń, głównie między bankami. Efekt zarażenia ulega zwielokrotnieniu przez dwa czynniki: 1) asymetrię dostępu do informacji, 2) zróżnicowanie regulacji finansowych między krajami, brak ich stabilności oraz złą jakość (na przykład procykliczność) także nadzoru finansowego. Obydwa te czynniki są związane z mankamentami współczesnego międzynarodowego systemu finansowego, który cechuje niski stopień współpracy między narodowymi instytucjami regulującymi i nadzorującymi rynki finansowe. Współpraca ta nie dotrzymuje kroku rozwojowi procesów globalizacyjnych. Jest to czynnik wzmacniający międzynarodowe impulsy kryzysowe. Ponadnarodowe regulacje zwiększyłyby bezpieczeństwo finansowe, ograniczyłyby zjawisko arbitrażu regulacyjnego, zmniejszyłyby koszty podwójnego nadzoru i promowałyby jednolite warunki konkurencji dla instytucji finansowych 5. Współczesny międzynarodowy system walutowo-finansowy Globalna architektura finansowa Przez pojęcie globalnej architektury finansowej rozumiemy system instytucji międzynarodowych i procesów współpracy nakierowanych na utrzymanie globalnej równowagi ekonomicznej, stabilnych kursów walut, międzynarodowych przepływów kapitału i stabilności rynków finansowych 6. Składają się na nią zatem dwa elementy: 4 J.K. Solarz, Zarządzanie ryzykiem systemu finansowego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008, s IMF (2009a) Initial Lessons of the Crisis, The Research, Monetary and Capital Markets and Strategy, Policy, and Review Departments, February 6, Oprócz pojęcia globalnej architektury finansowej używana jest kategoria architektury globalnej, definiowanej jako mechanizmy umożliwiające zapewnienie stabilności finansowej oraz płynny przepływ między krajami dóbr, usług i kapitału IMF (2009b). Universiteit van Amsterdam (2007) G.R.D. Underhill, Global Financial Architecture, Legitimacy, and Representation: voice for emerging markets, GARNET Policy Brief;

22 22 GRZEGORZ NOSIADEK 1) międzynarodowe instytucje polityczne, ekonomiczne i finansowe (tzw. architektura instytucjonalno-regulacyjna), czyli międzynarodowy system walutowo-finansowy; 2) rynki finansowe i walutowe, czyli tzw. architektura rynkowa. Obydwa ta elementy powinny ze sobą współgrać w tym sensie, że rozwój systemu walutowo-finansowego powinien nadążać za rozwojem rynków walutowo-finansowych. W wieku XIX i prawie do połowy XX w. międzynarodowy system walutowo-finansowy był oparty w pełni na zasadach rynkowych. Pierwszym systemem bazującym na umowie międzynarodowej był tzw. system z Bretton Woods (USA), gdzie w 1944 r. wynegocjowano i podpisano porozumienie powołujące dwie globalne instytucje finansowe: Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Bank Światowy oraz ustalono zasady powojennego ładu walutowo-finansowego w świecie. Zasady te były oparte na założeniu braku swobody międzynarodowych przepływów kapitałowych. Głównym celem systemu było zapewnienie stabilności finansowej w świecie i globalnej równowagi makroekonomicznej tak, aby ograniczenia dewizowe i wahania kursów walut nie stanowiły przeszkody w rozwijaniu wymiany handlowej. W szczególności chodziło o wyeliminowanie zjawiska manipulowania kursami walut w celu poprawienia konkurencyjności własnego eksportu, co było częstym zjawiskiem w czasie kryzysu lat 30. ubiegłego stulecia. Przy stabilnych kursach polityka makroekonomiczna miała być instrumentem przywracania równowagi zewnętrznej. Dopiero strukturalna nierównowaga bilansu płatniczego upoważniała do dewaluacji kursu centralnego waluty. Był to system dolarowo-złoty, gdyż kluczową rolę odgrywał w nim dolar USA jedyna waluta posiadająca oficjalną, czyli według parytetu złota zewnętrzną wymienialność na złoto gwarantowaną przez władze monetarne. Kursy pozostałych walut były stałe w stosunku do dolara. Waluty te miały posiadać przynajmniej bieżącą wymienialność na dolara. System z Bretton Woods posiadał trzy cechy, które stały się przyczynami jego upadku: monowalutowość, słaba elastyczność i założenie rosnącego zakresu wymienialności walut. Monowalutowość, czyli oparcie systemu na jednej walucie kluczowej, pozbawiała władze monetarne USA możliwości prowadzenia własnej polityki kursowej, gdyż to inne kraje ustalały kursy centralne swoich walut do dolara. W konsekwencji Stany Zjednoczone były pozbawione możliwości kształtowania salda swojego bilansu płatniczego, który z biegiem czasu stawał się coraz bardziej deficytowy. 15 sierpnia 1971 r. USA zawiesiły zewnętrzną wymienial-

23 Globalny kryzys ekonomiczno-finansowy a reforma międzynarodowego systemu walutowo-finansowego 23 ność dolara na złoto. System przestał być dolarowo-złoty. Stał się systemem dolarowo-dewizowym. Słaba elastyczność w przywracaniu zewnętrznej równowagi płatniczej utrudniała politykę kursową nie tylko w USA, ale dotknęła także inne kraje utrzymujące stały kurs w relacji do dolara. Przy braku swobody międzynarodowych przepływów kapitałów stały kurs mógł być korygowany stosunkowo rzadko poprzez dewaluację lub rewaluację kursu centralnego. Jednak zalecany przez system rosnący zakres wymienialności walut oznaczał liberalizację nie tylko przepływów kapitałów długoterminowych, ale i krótkookresowych, które mają często charakter spekulacyjny. Przy stałych kursach walut przepływy kapitałów wpływają na podaż pieniądza, to znaczy ich napływ ją zwiększa, a odpływ zmniejsza. Rosnąca międzynarodowa wymiana kapitałów oznaczała zatem utratę przez władze monetarne kontroli nad podażą pieniądza. Państwom pozostała tylko polityka fiskalna dla utrzymywania zarówno równowagi wewnętrznej, jak i zewnętrznej. Ponadto banki centralne dla utrzymania stałości kursu musiały utrzymywać duże rezerwy głównie dolarów. W tej sytuacji 19 marca 1973 r. największe kraje Wielka Brytania, Japonia, Włochy, a później następne zdecydowały się na zrezygnowanie z utrzymywania stałych kursów swoich walut do dolara. Oznaczało to rozpad systemu z Bretton Woods. Nowy system, zwany na wyrost wielowalutowym, wszedł w życie dopiero 1 kwietnia 1978 r. na mocy porozumień jamajskich z 1976 r. Kraje członkowskie Międzynarodowego Funduszu Walutowego uzyskały swobodę wyboru reguł kursowych z obowiązkiem tylko ich notyfikacji i przestrzegania. Stabilność walutowa przestała być głównym celem współpracy w ramach MFW. Zniknął mechanizm zapewniający utrzymanie w ryzach polityki ekonomicznej krajów członkowskich MFW niekorzystających z ułatwień kredytowych tej instytucji. Jednak monowalutowość oparta na dolarze USA pozostała ze względu na brak konkurencyjnej waluty światowej. Wobec zawężenia kompetencji MFW w dziedzinie polityki kursowej Fundusz skierował swoje zainteresowanie na problematykę polityki rozwojowej będącej do tej pory domeną Banku Światowego. Już w 1974 r. uruchomiono Rozszerzone Udogodnienia Funduszu (EFF Extended Fund Facility) jako nieulgowe (non-concessional) ułatwienia pożyczkowe dla krajów doznających trwałej i strukturalnej nierównowagi płatniczej. Następnie w 1986 r. powstały ułatwienia dla krajów o niskim dochodzie SAF (Structural Adjustment Facility) oraz w 1988 r. ESAF (Enhanced Structural Adjustment Facility). W 1999 r. ESAF zostało zastąpione przez PRGF Poverty Reduction and Growth Facility. Wszystkie ułatwienia dla krajów o niskich dochodach mają charakter ulgowy (concessional).

24 24 GRZEGORZ NOSIADEK Jeszcze w latach 80. ubiegłego wieku udogodnienia Funduszu zaczęły się pokrywać z programami pomocowymi Banku Światowego 7. W latach 90. wraz z wybuchem kryzysu finansowego w Azji Wschodniej MFW uruchomiło Dodatkowe Udogodnienie Rezerwowe (SRF Supplemental Reserve Facility) dla krajów, które wskutek kryzysu doznają nadzwyczajnych trudności płatniczych (grudzień 1997 r.). Wiosną 1990 r. utworzono dodatkowe ułatwienia w postaci Linii Kredytowania w razie Nieprzewidzianych Okoliczności (CCL Contingency Credit Line). Korzystać z niej mogły kraje doznające trudności płatniczych wskutek działania efektu zarażenia. Linia została zamknięta w listopadzie 2003 r. wobec braku zainteresowania. Drugim obszarem, który zyskał na znaczeniu w działalności MFW po upadku systemu stałych kursów, stała się obserwacja (surveillance) polityki ekonomicznej krajów członkowskich w celu zapewnienia międzynarodowej stabilności ekonomicznej. Pojęcie obserwacji zostało wprowadzone do Porozumienia o MFW dopiero przy okazji Drugiej Poprawki w 1978 r. [Articles of Agreement, Art. IV, Section 3(b)]. Chodziło o to, aby wszystkie kraje członkowskie podporządkowały się nowym zobowiązaniom, jakie wynikały z tej zmiany, a w tym głównie zobowiązaniu współpracy z Funduszem i innymi krajami członkowskimi w zamiarze zapewnienia funkcjonowania uporządkowanych porozumień o kursach wymiany i promowania stabilnego systemu kursów walutowych (Articles of Agreement, Art. IV, Section 1). Wcześniej, to znaczy od 1952 r., MFW prowadził konsultacje z krajami członkowskimi na podstawie artykułu XIV Porozumienia. Obserwacja posiada dwie formy: 1) nadzorowania (to oversee) międzynarodowego systemu walutowego, 2) monitorowania (to monitor) polityki ekonomicznej i finansowej 186 państw członkowskich. Nadzorowanie nosi nazwę obserwacji wielostronnej (MS multilateral surveillance), a monitorowanie obserwacji bilateralnej (BS bilateral surveillance). Obserwacja wielostronna znajduje wyraz w publikowanych periodycznie przeglądach tendencji w gospodarce światowej, jak na przykład World Economic Outlook (WEO), Global Financial Stability Report (GFSR) i w przeglądach regionalnych z serii Regional Economic Outlook reports. 7 W. Szmyt, Programy dostosowawcze w raportach organizacji międzynarodowych, [w:] Procesy dostosowawcze w gospodarce światowej w latach dziewięćdziesiątych, (red.) L. Olszewski, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1994.

25 Globalny kryzys ekonomiczno-finansowy a reforma międzynarodowego systemu walutowo-finansowego 25 Obserwacja bilateralna jest realizowana przez zwykle coroczne misje pracowników MFW w poszczególnych krajach. Misje dokonują oceny (evaluation) polityki ekonomicznej odwiedzanych krajów z punktu widzenia zgodności z przyjętymi przez siebie zobowiązaniami. Oznacza to, że w tym obszarze MFW nie stosuje zasad multilateralizmu i różne kraje traktowane są w różny sposób. Rada Wykonawcza MFW (Executive Board) 29 kwietnia 1977 r. jeszcze przed wejściem w życie Drugiej Poprawki podjęła Decyzję w sprawie Zasad i Procedur. Znalazło się w niej wskazanie, że przedmiotem konsultacji dwustronnych powinno być kształtowanie się kursów walut niezwiązane z determinującymi je warunkami ekonomicznymi i finansowymi, z włączeniem czynników określających konkurencyjność i długoterminowe przepływy kapitału [Decision No.5392-(77/63), adopted April 29, 1977]. Drugą istotną decyzją Rady Wykonawczej MFW była Decyzja w sprawie Obserwacji Bilateralnej Polityk Krajów Członkowskich z czerwca 2007 r. 8. Uczyniła ona głównym przedmiotem konsultacji dwustronnych promowanie stabilności zewnętrznej (external stability). Koncentrować się one powinny na polityce monetarnej, fiskalnej, finansowej, kursu walutowego oraz na ocenie ryzyka i podatności na negatywne zjawiska. Istotną częścią obserwacji bilateralnej jest Program Oceny Sektora Finansowego (FSAP Financial Sektor Assessment Program), który we współpracy z Bankiem Światowym został uruchomiony w 1999 r. Obserwacja dwustronna pełni istotną rolę przy realizacji programów dostosowawczych MFW, stanowiąc ramy instytucjonalne dla zasady warunkowości (conditionality), na których jest oparta pomoc MFW. Niestety, dla krajów niekorzystających z tych programów zarówno zasada warunkowości, jak i jej ramy w postaci obserwacji bilateralnej realnie mają nikłe znaczenie 9. Prowadzi to do rosnącej asymetrii zasad, jakie muszą być przestrzegane przez członków MFW i podziału ich na uprzywilejowanych wierzycieli i dyskryminowanych dłużników. Poza Radą Wykonawczą kluczowymi organami MFW są dwa komitety doradcze: Międzynarodowy Komitet Walutowy i Finansowy (IMFC International Monetary and Financial Committee) oraz Komitet Rozwoju (DC Development Committee). 8 IMF (2007) IMF Executive Board Adopts New Decision on Bilateral Surveillance Oper Members Policies, Public Information Notice (PIN) No. 07/69 (June 21). 9 UNCTAD (2005) Y. Akyüz, Reforming the IMF: Back to the Drawing Board; doc

26 26 GRZEGORZ NOSIADEK IMFC został utworzony 30 września 1999 r. drogą przekształcenia istniejącego od 1974 r. Komitetu Tymczasowego (IC Interim Committee of the Board of Governors). Posiada on 24 członków plus przewodniczący. Posiedzenia Komitetu na szczeblu ministrów lub prezesów banków centralnych mają miejsce dwa razy w roku przed wiosenną i roczną (na jesieni) Sesją Rady Gubernatorów MFW. Zajmuje się on nadzorem nad funkcjonowaniem międzynarodowego systemu walutowego i finansowego, obserwowaniem płynności międzynarodowej transferu środków do krajów rozwijających się. Komitet Rozwoju (Joint Ministerial Committee of the Boards of Governors of the Bank and Fund on the Transfer of Real Resources to Developing Countries) został utworzony w październiku 1974 r. jako doradczy Rad Gubernatorów MFW i Banku Światowego. Przedmiotem jego zainteresowania są problemy rozwojowe i środki finansowe konieczne dla rozwoju gospodarczego krajów rozwijających się. Włączył on do swojej działalności problematykę handlu międzynarodowego i ochrony środowiska naturalnego w skali globalnej. Podobnie jak IMFC posiada 24 członków plus przewodniczący. Z Międzynarodowym Funduszem Walutowym jest związana grupa krajów G-10 (Group of Ten). Powstała ona w 1962 r., kiedy 10 państw członkowskich MFW postanowiło podpisać Ogólne Porozumienia Pożyczkowe (GAB General Agreements to Borrow) w celu udostępnienia dodatkowych środków finansowych MFW poza składkami członkowskimi. W 1964 r. G-10 zostało uzupełnione o Szwajcarię, która nie była wówczas jeszcze członkiem tej organizacji. Nazwa G-10 jednak pozostała. Do grupy należą USA, Wielka Brytania, Japonia, Niemcy, Francja, Włochy, Kanada, Belgia, Holandia, Szwecja i Szwajcaria. W 1997 r. 25 członków MFW postanowiło podpisać Nowe Porozumienia Pożyczkowe (NAB New Agreements to Borrow). Należą do nich kraje G-10 oraz takie państwa, jak: Australia, Hongkong, Korea, Kuwejt, Singapur i inne kraje o wschodzącej gospodarce rynkowej. Ogólna kwota do wykorzystania przez MFW w ramach GAB i NAB nie może przekroczyć 34 miliardów SDR. Od 1981 r. MFW korzysta także ze środków pożyczanych na rynkach prywatnych. Poza MFW kluczowe znaczenie dla globalnej architektury finansowej posiada utworzone w 1999 r. Forum Stabilności Finansowej (FSF Financial Stability Forum). Jego pierwsze posiedzenie odbyło się w siedzibie MFW w Waszyngtonie 14 kwietnia 1999 r. Do celów FSF należy poprawa funkcjonowania rynków finansowych oraz zmniejszanie ryzyka systemowego poprzez wzmożoną wymianę informacji i współpracę między organami odpowiedzialnymi za utrzymanie stabilności finansowej.

27 Globalny kryzys ekonomiczno-finansowy a reforma międzynarodowego systemu walutowo-finansowego 27 2 kwietnia 2009 r. podczas Szczytu Londyńskiego krajów G-20 (o czym niżej) postanowiono na miejsce FSF utworzyć nową Radę Stabilności Finansowej (FSB Financial Stability Board) o wzmocnionym mandacie. FSB posiada 42 członków: 26 organów narodowych odpowiedzialnych za stabilność finansową w 11 krajach (głównych centrach finansowych: USA, Wielka Brytania, Japonia, Singapur itp.; 6 przedstawicieli międzynarodowych instytucji finansowych ( MFW, Banku Światowego, Banku Rozrachunków Międzynarodowych i OECD); 7 przedstawicieli 3 międzynarodowych organów regulacyjnych i nadzorczych (Basel Committee on Ranking Supervision, International Organization of Securities Commissions, International Association of Insurance Supervisors); 2 komitety ekspertów utworzone przez banki centralne krajów grupy G-10 (Committee on the Global Financial System, Committee on Payment and Settlement Systems); przedstawiciel Europejskiego Banku Centralnego; przewodniczący. Poza organizacjami międzynarodowymi istotną rolę niekiedy nawet od nich większą w kształtowaniu międzynarodowych stosunków walutowych i finansowych pełnią spotykające się okresowo grupy krajów mających duży udział w światowym rynku finansowym. Początkowo takim ważnym forum była grupa krajów G-7/8, aby ustąpić ostatnio zyskującej na znaczeniu grupie G-20. Kraje grupy G-7 (Kanada, Japonia, Francja, Niemcy, Włochy, Wielka Brytania i USA) spotykają się corocznie od 1975 r. na poziomie głów państw i rządów (tzw. szczyty) oraz od 1987 r. dwa razy w roku na poziomie ministrów finansów i prezesów banków centralnych. W części politycznej szczytu G-7 w Neapolu w 1994 r. uczestniczyła Rosja przekształcając w ten sposób G-7 w G-8. Od 1998 r. (szczyt w Birmingham) Rosja jest pełnym uczestnikiem szczytów. Ministrowie finansów i prezesi banków centralnych spotykają się nadal dwa razy w roku w grupie G-7. Grupa krajów G-20 formalnie powstała 26 września 1999 r. podczas spotkania ministrów finansów krajów grupy G-7 zwołanego w następstwie kryzysu w Azji Wschodniej. Inauguracyjne posiedzenie grupy G-20 miało miejsce w Berlinie w dniach grudnia 1999 r. na poziomie ministrów finansów. W G-20 uczestniczą kraje grupy G-7, 12 innych państw (Argentyna, Australia, Brazylia, ChRL, India, Indonezja, Korea, Meksyk, Arabia Saudyjska, Afryka Południowa, Turcja i Rosja), Unia Europejska (reprezen-

28 28 GRZEGORZ NOSIADEK towana przez państwo sprawujące prezydencję) i Europejski Bank Centralny. Na spotkania G-20 zapraszani są przedstawiciele MFW, Banku Światowego, IMFC i DC. Grupa G-20 została powołana jako forum dialogu krajów rozwiniętych i krajów o wschodzącej gospodarce rynkowej w sprawach dotyczących zapewnienia międzynarodowej stabilności finansowej. Jej znaczenie istotnie wzrosło w 2008 r., kiedy w listopadzie miał miejsce szczyt grupy w Waszyngtonie poświęcony obecnemu kryzysowi finansowemu. Przyjęta wówczas deklaracja rozpoczęła tak zwany proces waszyngtoński wdrażania przez kraje grupy polityki reform opartych na przejrzystości i odpowiedzialności, wprowadzaniu zdrowych regulacji, promowaniu integralności rynków finansowych oraz zreformowaniu międzynarodowych instytucji finansowych. Przełomowe znaczenie miał wspomniany już wyżej szczyt londyński G-20. Globalne instytucje finansowe a kryzys finansowy Już w 2008 r. wiele krajów wysoko rozwiniętych i krajów o wschodzącej gospodarce rynkowej podjęło działania mające na celu powstrzymanie kryzysu finansowego. Przyjęły one najczęściej następujące formy 10 : a) oddzielenie dobrych aktywów od złych ( toksycznych ) i umieszczenie tych ostatnich poza bilansami banków, a) przejmowanie upadających banków przez banki lepiej wyposażone w kapitał, c) dokapitalizowanie instytucji finansowych znajdujących się w trudnej sytuacji, d) nacjonalizacja instytucji finansowych, e) rozszerzenie gwarancji rządowych dla różnych form zobowiązań bankowych. Pierwszy rodzaj działań przedsięwzięto w USA, Kanadzie i Szwajcarii. Najbardziej znany jest przyjęty w zrewidowanej wersji przez Kongres USA 3 października 2008 r. Program Ratowania Kłopotliwych Aktywów (TARP Troubled Asset Relief Program). Został on ustanowiony ustawą w sprawie nadzwyczajnej stabilizacji ekonomicznej (EESA Emergency Economic Stabilization Act). Program upoważnia sekretarza skarbu do zakupywania w instytucjach finansowych kłopotliwych aktywów na ogólną kwotę 700 miliardów 10 WTO (2009b) Report to the TPRB from the Director-General on the Financial and Economic Crisis and Trade-related Developments, WT/TPR/OV/W/2, Geneva, 14 July, 2009.

29 Globalny kryzys ekonomiczno-finansowy a reforma międzynarodowego systemu walutowo-finansowego 29 USD. W listopadzie 2008 r. sekretarz skarbu objął środkami TARP także cele związane z podtrzymaniem kredytu konsumenckiego. Podobny program przyjęła Chińska Republika Ludowa na kwotę 586 miliardów USD. Przejęcia upadających instytucji finansowych wspierają rządy USA, RFN i Brazylii. Na przykład w USA bank Wachovia został przejęty 13 października 2008 r. przez Wells Fargo za kwotę 12 miliardów USD i za zgodą Rezerwy Federalnej. Dokapitalizowanie instytucji finansowych jest domeną państw europejskich. Rząd Francji udzielił wsparcia kapitałowego sześciu bankom: Crédit Agricole, PNB Parias, Société Górale, Crédit Mutuel, Caisse d Epargne i Banque Populaire na ogólną kwotę 21 miliardów euro. Rząd Niemiec 17 października wprowadził pakiet pomocowy na kwotę 500 miliardów euro, z czego 70 miliardów euro miało być przeznaczone bezpośrednio na dokapitalizowanie banków. Nacjonalizacja banków także jest najczęściej spotykana w Europie. Znacjonalizowane zostały: Fortis Bank Nederland i ABN AMRO Bank Nederland w Holandii, Carnegie Investment Bank w Szwecji, Northern Rock i 43,4% akcji Lloyds HBOS w Wielkiej Brytanii, Hypo Real Estate w Niemczech, cztery banki w Islandii, itd. Rozszerzanie gwarancji rządowych przybiera dwie formy: 1) podwyższenie kwot gwarantowanych do wypłaty dla depozytów bankowych, 2) udzielanie gwarancji pożyczkowych głównie dla pożyczek międzybankowych. Pierwszą formę przyjęły w sposób uzgodniony kraje Unii Europejskiej oraz wiele innych państw od USA poprzez Chiny do Australii. Niektóre z nich nie ograniczały kwoty depozytów podlegających gwarancji, jak na przykład Tajwan, Hongkong, Malezja, Singapur, a także Australia i Nowa Zelandia. W sumie podjęte środki stymulacyjne stanowią około 1,4% światowego GDP w 2009 r. Jest to nieco mniej niż zalecony wiosną 2008 r. przez MFW poziom 2,0% światowego GDP. W relacji do krajowego GDP największe kwoty na walkę z kryzysem przeznaczyły: Arabia Saudyjska (3,3%), ChRL (2,0%) i USA (1,9%) 11 [PIIE (2009)]. W grudniu 2008 r. do działań antykryzysowych włączył się Bank Światowy tworząc Fundusz Dokapitalizowywania Banków (BRF Bank Recapitalization 11 PIIE (2009) C.F. Bergsten, Needed: A Global Response to the Global Economic and Financial Crisis, Peterson Institute for International Economics, March 12, 2009.

30 30 GRZEGORZ NOSIADEK Fund) na kwotę 3 miliardów USD. Jest on skierowany do banków w małych krajach o wschodzącej gospodarce rynkowej. Bank Światowy pozyskał środki na jego uruchomienie od Japonii (2 miliardy USD) i Międzynarodowej Korporacji Finansowej (1 miliard USD). Zarządza Funduszem właśnie ta Korporacja. W lutym 2009 r. trzy banki: Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, Europejski Bank Inwestycyjny i Bank Światowy zobowiązały się do udzielenia bankom w krajach Europy Środkowej i Wschodniej pomocy na kwotę 24,5 miliarda euro w celu walki z kryzysem. Pomoc przyjmuje formę otwierania linii kredytowych, finansowania poprzez emisję akcji i zaciąganie pożyczek oraz ubezpieczania przed ryzykiem politycznym. Globalne instytucje finansowe nie były przygotowane do walki z kryzysem. Najbardziej właściwa z nich MFW od kilku lat traciła zdolność do udzielania pomocy. Maksymalną zdolność do udzielania kredytów miał Fundusz na koniec 2003 r.: 98,9 miliarda USD. Od tej pory następowala stopniowa redukcja możliwości MFW: 43,2 miliarda USD na koniec 2005 r. i tylko 11,5 miliardów USD na koniec 2008 r. Do maja 2009 r. uległa ona jednak podwyższeniu do kwoty 32,5 miliarda USD. Poza ogólnym rachunkiem środków (GRA General Resources Account) MFW udziela kredytów w ramach trzech programów: HIPC (Heavily Indebted Poor Countries Initiative), MDRI (Multilateral Debt Relief Initiative) i PSI (Policy Suport Instrument). Żaden z nich jednak nie może być wykorzystany jako instrument walki z kryzysem płynności. 29 października 2008 r. Rada Wykonawcza MFW zatwierdziła nową for mę kredytowania: Krótkoterminowe Ułatwienie Kredytowe (SLF Short-Term Lending Facility) na okres 2 lat. Mogły z niego korzystać kraje prowadzące zdrową politykę ekonomiczną i finansową oraz posiadające prawidłowe makro proporcje, cechujące się równowagą wewnętrzną i zewnętrzną. Górną granicą kredytu jest 5-krotna wartość kwoty udziałowej kraju w MFW. Ułatwienie w zamyśle miało być uzupełnieniem uruchomionych przez USA środków RSA (Reciprocal Swap Arrangements) dla krajów o wschodzącej gospodarce rynkowej. Rada Wykonawcza MFW 24 marca 2009 r. podjęła decyzję o przeprowadzeniu rewizji dotychczasowej polityki pożyczkowej. Postanowiono: 1) zmodernizować zasadę warunkowości (conditionality), 2) wprowadzić nową Elastyczną Linię Kredytową (FCL Flexible Credit Line), 3) zwiększyć elastyczność porozumień pożyczkowych zawieranych na zasadzie promesy kredytowej (SBA Stand-by Arrangement),

31 Globalny kryzys ekonomiczno-finansowy a reforma międzynarodowego systemu walutowo-finansowego 31 4) podwoić limity dostępu do środków, 5) dostosować i uprościć koszty i terminy spłaty pożyczek, 6) wyeliminować ułatwienia kredytowe do tej pory rzadko wykorzystywane. Modernizacja zasady warunkowości polega na rezygnacji ze stosowania kryteriów strukturalnych realizacji programu 12 na rzecz mechanizmu przeglądów programowych (program reviews). Nie będzie zatem wymagana zgoda na derogację w razie niezrealizowania strukturalnych kryteriów wykonawczych programów Funduszu wspieranych kredytami tej instytucji. Dla celów zapobiegania i walki z kryzysami wprowadzono Elastyczną Linię Kredytową. Przy korzystaniu z jej środków w ogóle nie ma zastosowania zasada warunkowości, ale kraje aplikujące muszą spełnić kryteria wstępne w postaci zaufania do prowadzonej przez nie polityki ekonomicznej. FCL zastępuje wcześniej uruchomione ułatwienie SLF, które w ten sposób ulega zamknięciu. Nowa linia nie wyznacza żadnego limitu dostępności środków dla poszczególnych krajów. Środki są udostępniane na 6 lub 12 miesięcy z możliwością przedłużenia maksymalnie do 5 lat. Reforma SBA polega na uelastycznieniu tego instrumentu pożyczkowego w celu umożliwienia wykorzystania go do zapobiegania kryzysom przez kraje, które nie spełniają wymogów korzystania z FCL. Dla pożyczek niekoncesjonowanych następuje podwojenie limitów. Na zasadzie nadzwyczajnego dostępu jest możliwe przekroczenie tych zwiększonych limitów. Środki uzyskane w Funduszu można odtąd zwracać wcześniej. Opłaty wzrastają wraz ze zwiększeniem wartości udostępnianych środków, Nowe zasady udzielania pożyczek wymagają zwiększenia środków Funduszu. W lutym 2009 r. Japonia udzieliła MFW pożyczki na kwotę 100 miliardów USD. Zwiększyło to środki tej instytucji do 350 miliardów USD. Do tej pory największym osiągnięciem globalnych instytucji finansowych w zakresie pozyskiwania środków na walkę z kryzysem było przyjęcie przez kraje grupy G-20 podczas wspomnianego wyżej szczytu londyńskiego 2 kwietnia 2009 r. Globalnego Planu Ożywienia i Reformy (GPRR Global Plan for Recovery and Reform). Główne elementy tego planu to 13 : 12 Kryteria wykonawcze są warunkami wstępnymi korzystania z kolejnej transzy ułatwień kredytowych MFW. Dzielą się one na kryteria ilościowe (wskaźniki makroekonomiczne, takie jak stan rezerw, podaż pieniądza, itp.) oraz strukturalne (reformy sektora finansowego, liberalizacja handlu, reforma systemu ubezpieczeń społecznych, itp.). 13 GPPR (2009) The Global Plan for Recovery and Reform, April 2, 2009, londonsummit.org.uk/resources/en/pdf/final-communique

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Rzecznik Prasowy Prezesa GUS seminarium naukowe pod patronatem naukowym prof. dr hab. Józefa Oleńskiego Prezesa GUS RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY prof. nadzw. dr

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra TEMAT: Zadłużenie międzynarodowe 9. 8. Funkcje kredytów w skali międzynarodowej: eksport kapitałów; możliwość realizacji określonych inwestycji np. przejęcie kontroli nad firmą znajdującą się zagranicą,

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowy Fundusz Walutowy

Międzynarodowy Fundusz Walutowy Międzynarodowy Fundusz Walutowy Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW, ang. International Monetary Fund, IMF) - niezależna międzynarodowa organizacja w ramach ONZ, zajmująca się kwestiami stabilizacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Copyright 2014 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.

Copyright 2014 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Recenzja: prof. dr hab. Zbigniew Polański Redaktor prowadząca: Lidia Męzińska Redakcja i korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce: Wojciech Kwiatkowski Copyright 2014

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES

ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES Katedra Rynków Kapitałowych Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Jacek Tomaszewski ZASTOSOWANIE KONTRAKTÓW CIRS W MECHANIZMIE CURRENCY CARRYTRADES Rynek kapitałowy, a koniunktura gospodarcza Łódź, 3 4 grudnia

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY

WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY JOANNA redakcja naukowa SWIDERSKA WSPÓŁCZESNY SYSTEM BANKOWY Ujęcie instytucjonalne Difin Spis treści Wprowadzenie 11 Część I System gwarantowania depozytów 15 Rozdział 1. Geneza i uwarunkowania tworzenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Wydawnictwo KUL Lublin 2012 SPIS TREŚCI Od autora 9 Część I DŁUG NA ŚWIECIE: FAKTY I. BOMBA DŁUGU PUBLICZNEGO 13 1. Zegar długu na świecie 14 2. Tym razem w dtugi popadły

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała W 2011 relacja długu publicznego do PKB przekroczyła 165 proc. Oznacza to wzrost

Bardziej szczegółowo

Kursy walutowe wprowadzenie

Kursy walutowe wprowadzenie Kursy walutowe wprowadzenie Krzysztof Radojewski Koło Naukowe Zarządzania Finansami http://knmanager.ae.wroc.pl e-mail: knmanager@ae.wroc.pl Spis treści podstawowe pojęcia, ewolucja międzynarodowego systemu

Bardziej szczegółowo

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Departament Długu Publicznego Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Listopad 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Miesięczny kalendarz emisji... 2 Komentarze MF... 8 ul.

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939

Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939 Gospodarka światowa Dezintegracja gospodarki światowej w latach 1918-1939 Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Etapy w analizie Lata 1918-1924 Lata 1924-1929 Lata

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Polskie banki jako element międzynarodowych holdingów bankowych szanse czy zagrożenia

Polskie banki jako element międzynarodowych holdingów bankowych szanse czy zagrożenia Polskie banki jako element międzynarodowych holdingów bankowych szanse czy zagrożenia Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Warszawa, 08.03.2012 r. 1 Sektor bankowy w

Bardziej szczegółowo

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego Shadow banking. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego dostępu do środków banku centralnego lub

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku 25 kwietnia 2016 roku Bieżąca sytuacja gospodarcza Grzegorz Warzocha - AVANTA Auditors & Advisors www.avanta-audit.pl Międzynarodowa sytuacja gospodarcza 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% Globalne tendencje gospodarcze

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Jacek Kocerka / Departament Statystyki Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Łódź / 18 października 2013 Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI BANK INWESTYCYJNY

EUROPEJSKI BANK INWESTYCYJNY EUROPEJSKI BANK INWESTYCYJNY Europejski Bank Inwestycyjny (EBI) realizuje cele Unii Europejskiej poprzez zapewnianie długoterminowego finansowania projektów, udzielanie gwarancji i doradztwo. Wspiera projekty

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Łódź Warszawa 2011 SPIS TREŚCI WSTĘP... 9 ROZDZIAŁ I. FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSE SFERY REALNEJ... 13 1. Istota finansów przedsiębiorstwa... 13 1.1. Podstawowe pojęcia...

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

V Konferencja dla Budownictwa

V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa, 21-22.05.2013 Uwarunkowania makroekonomiczne i średnioterminowe perspektywy dla naszej gospodarki Prof. Witold Orłowski V Konferencja dla Budownictwa,

Bardziej szczegółowo

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie

Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Seria: Nr 6 e-monografie Prace Naukowe Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego Seria: Nr 6 e-monografie Koło Naukowe Prawa Finansowego Bezpieczeństwo rynku finansowego pod redakcją Eugenii Fojcik-Mastalskiej

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r.

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r. Shadow banking Dobiesław Tymoczko Warszawa, 15 listopada 2012 r. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Zmiany struktury sektora bankowego w Europie rola konkurencji Małgorzata Pawłowska, Instytut Ekonomiczny NBP* Niniejsza prezentacja

Bardziej szczegółowo

Część pierwsza. Rynkowy system finansowy

Część pierwsza. Rynkowy system finansowy Od autorów 13 1. Wprowadzenie. System finansowy we współczesnej gospodarce rynkowej (Zbigniew Polański) 17 1.1. System finansowy a system ekonomiczny i system społeczny 17 1.2. Funkcje systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY UNIWERSYTET EKONOMICZNY w POZNANIU Paweł Śliwiński PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY w krajach Europy Srodkowo-Wschodniej w latach 1994-2008 B 380901 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH przyczyny, mechanizm, drogi wyjścia redakcja naukowa Leokadia Oręziak Dariusz K. Rosati Warszawa 2013 SPIS TREŚCI WSTĘP Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati ^ 9 ROZDZIAŁ 1. Konsolidacja

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Bankowość Zajęcia nr 1

Bankowość Zajęcia nr 1 Motto zajęć: "za złoty dukat co w słońcu błyszczy" Bankowość Zajęcia nr 1 Bankowość centralna, przemiany w pośrednictwie finansowym System bankowy Dwuszczeblowość: bank centralny + banki komercyjne (handlowe);

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r.

Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r. Warszawa, 10 lutego 2016 r. Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r. Polski system finansowy w ostatnim półroczu funkcjonował stabilnie. Otoczenie międzynarodowe gospodarki polskiej nadal

Bardziej szczegółowo

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym

W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym W. - Zarządzanie kapitałem obrotowym FINANSE PRZEDSIĘBIORSTW Marek 2011 Agenda - Zarządzanie kapitałem obrotowym Znaczenie kapitału obrotowego dla firmy Cykl gotówkowy Kapitał obrotowy brutto i netto.

Bardziej szczegółowo

POLITYKA BUDŻETOWA A RYNEK AKCJI W OKRESIE KRYZYSU FINANSOWEGO

POLITYKA BUDŻETOWA A RYNEK AKCJI W OKRESIE KRYZYSU FINANSOWEGO STUDIA OECONOMICA POSNANIENSIA 2014, vol. 2, no. 6 (267) Eryk Łon Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, Wydział Ekonomii, Katedra Finansów Publicznych erlon@interia.pl POLITYKA BUDŻETOWA A RYNEK AKCJI W

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy prof. dr hab. Roman SkarŜyński Część I. Stan aktualny Niesprawność międzynarodowego systemu finansowego u źródeł kryzysu finansowego 2008-2010 Rosnąca świadomość,

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Andrzej Raczko

Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Andrzej Raczko Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Globalny przepływ kapitału 2008 2007 7 6 4 3 2 1 0 Polityka pieniężna Stopy procentowe ECB i FED 2003 2004 200 2006 Lata ECB FED 2002 2001

Bardziej szczegółowo

Polski eksport ze wsparciem KUKE. Andrzej Rasiński Dyrektor Ds. Sprzedaży KUKE SA w Poznaniu

Polski eksport ze wsparciem KUKE. Andrzej Rasiński Dyrektor Ds. Sprzedaży KUKE SA w Poznaniu Polski eksport ze wsparciem KUKE Andrzej Rasiński Dyrektor Ds. Sprzedaży KUKE SA w Poznaniu Kim jesteśmy? KUKE jest spółką akcyjną z przeważającym udziałem Skarbu Państwa Ministerstwo Finansów 87,85% Bank

Bardziej szczegółowo

Ankieta MFW: Wschodząca Europa widzi silniejszy wzrost przed sobą, ale stoi w obliczu nowych typów ryzyka

Ankieta MFW: Wschodząca Europa widzi silniejszy wzrost przed sobą, ale stoi w obliczu nowych typów ryzyka Ankieta MFW: REGIONALNE KWESTIE GOSPODARCZE Wschodząca Europa widzi silniejszy wzrost przed sobą, ale stoi w obliczu nowych typów ryzyka Ankieta MFW: 13 listopada 2015 Pracownicy szybu wydobycia ropy naftowej

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Szukamy zysków na rynku obligacji. Piotr Nowak Z-ca Dyrektora Departamentu Zarządzania Portfelami Papierów Dłużnych PKO TFI

Szukamy zysków na rynku obligacji. Piotr Nowak Z-ca Dyrektora Departamentu Zarządzania Portfelami Papierów Dłużnych PKO TFI Szukamy zysków na rynku obligacji Piotr Nowak Z-ca Dyrektora Departamentu Zarządzania Portfelami Papierów Dłużnych PKO TFI Gdzie jesteśmy i jak tu doszliśmy? Rentowności polskich obligacji skarbowych:

Bardziej szczegółowo

Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6)

Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6) Grzegorz Dobroczek, Jacek Kocerka / Departament Statystyki Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6) Warszawa / 30 września 2014 Spis treści Nowe standardy statystyczne Zmiany w rachunku bieżącym

Bardziej szczegółowo

Market Alert: Czarny poniedziałek

Market Alert: Czarny poniedziałek Market Alert: Czarny poniedziałek Spowalniająca gospodarka chińska Za powszechna przyczynę spadków na giełdach dzisiaj uznaje się spowalniająca gospodarkę chińską i dewaluacja chińskiej waluty. Niemniej

Bardziej szczegółowo

Rola instytucji bankowych w destabilizacji systemu finansowego

Rola instytucji bankowych w destabilizacji systemu finansowego Rola instytucji bankowych w destabilizacji systemu finansowego Aleksandra Szunke Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach Katedra Bankowości i Rynków Finansowych aleksandra.szunke@ue.katowice.pl Plan wystąpienia

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015 19 marca 2012 roku / mln zł / / mln zł / wyniki podsumowanie Rozwój biznesu SEGMENT KORPORACYJNY Transakcje walutowe

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku

Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego. PCC Rokita Spółka Akcyjna. zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Aneks Nr 1 do Prospektu Emisyjnego PCC Rokita Spółka Akcyjna zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu 7 maja 2014 roku Niniejszy aneks został sporządzony w związku z opublikowaniem przez

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO NOTATKA DOTYCZĄCA SYTUACJI FINANSOWEJ DOMÓW MAKLERSKICH W 2012 ROKU URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, KWIECIEŃ 2013 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 WSTĘP... 3 I. PODSTAWOWE INFORMACJE O RYNKU DOMÓW

Bardziej szczegółowo