Warszawska Wyższa szkoła ekonomiczna. im. edwarda wiszniewskiego ISSN: ZESZYT NAUKOWY WWSE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Warszawska Wyższa szkoła ekonomiczna. im. edwarda wiszniewskiego ISSN: 1895-8435 ZESZYT NAUKOWY WWSE"

Transkrypt

1 Warszawska Wyższa szkoła ekonomiczna im. edwarda wiszniewskiego ISSN: ZESZYT NAUKOWY WWSE RED. HENRYK BORKO WARSZAWA 2012

2 Recenzent: prof. dr hab. Stefan Kojło Projekt okładki: Wojciech Karwiński Copr. Wydawca: Produkcja:

3 Nr 21 ZESZYTY NAUKOWE 2012 Spis treści Wprowadzenie... 5 dr Łukasz Stefaniak Spór o autorytet... 9 dr Henryk Borko Przemiany demograficzne szanse i zagrożenia współczesnych gospodarek dr Anna Ochrymiuk-Lulewicz Szanse i zagrożenia związane z globalizacją dla krajów wysoko rozwiniętych...51 dr Agnieszka Chabowska-Litka Zarządzanie ryzykiem finansowym w małych i średnich przedsiębiorstwach w Polsce. Teoria i praktyka dr inż. Piotr Radecki Niewykorzystanie potencjału analizy SWOT w Strategii rozwoju miasta stołecznego Warszawy do 2020 roku a arbitralne ustalenie celów związanych z rozwojem turystyki...91 Dr inż. Piotr Radecki Wykorzystanie szans rozwoju turystyki weekendowej przez władze samorządowe miejscowości podwarszawskich w świetle wyników badań magistrantki WSHGiT z 2007 roku oraz licencjata z 2011 r. promowanych przez dr inż. Piotra Radeckiego Dr Ireneusz Badowski Współczesne problemy funkcjonowania systemów finansowych...121

4 dr Mirosław Łukomski Wpływ gospodarki na dzieje najnowsze Rosji dr Henryk Borko Gospodarki w procesie przemian...139

5 Nr 21 ZESZYTY NAUKOWE 2012 Wprowadzenie Różnice między obiektami, jak również przemiany w stanie jakiegoś obiektu, zwracają uwagę i pobudzają do aktywności umysłowej, i odwrotnie, monotoniczność i identyczność czynników wewnętrznych obniżają uwagę, zmniejszają aktywność. Dlatego pytanie - z jakiego powodu? - jest zadawane znacznie częściej w celu wyjaśnienia różnicy. W praktyce codziennej, tak i w działalności naukowej interesuje nas raczej stała, regularna różnica, która jest prognozowana i oczekiwana, a nie niekontrolowana aktywność. Stąd pojawia się pojęcie identyfikacji poszczególnych przemian zachodzących w ugrupowaniach integrujących się czy pojedynczych gospodarkach. Niezbędne jest spojrzenie na miejsce jednostki i autorytetu. Autorytet jak wskazuje dr Łukasz Stefaniak - jest to prezentacja jednego z wielu aspektów w toczącej się dyskusji: filozofów, socjologów i historyków, historyków idei, politologów. Socjalizmy XX w.: nazizm i komunizm wyrosły z utopijnych koncepcji. Wnikliwe spojrzenie na współczesność każe nam zauważyć, iż utopijnych wizji jest więcej. Dziś jak się wydaje wiele haseł i propozycji demokracji liberalnej bazuje świadomie czy nieświadomie na różnego rodzaju utopiach. Poruszane problemy w materiale dr Stefaniaka dotykają relacji państwo-jednostka oraz roli człowieka w społeczeństwie. W obecnych czasach wiele uwagi poświęcamy demografii, dzietności i naszym przyszłym emeryturom. W tej zjawiska wprowadza materiał dr Henryk Borko wskazujący na europejski kryzys demograficzny. Jak wskazuje dr Borko - przemiany demograficzne zachodzące w społeczeństwach wybranych krajów gospodarczego sąsiedztwa nie wynikają z dłuższych tradycji suwerennego bytu. Są one zjawiskiem wynikającym z zachodzących procesów rozwoju państw i regionów Europy Środkowej i Wschodniej. Współczesna Europa pomimo całej złożoności problemów z jakimi się boryka, nadal pozostaje jednym z cywilizacyjno-kulturowych centów świata. Jednak przed Europą, oprócz większych wyzwań, stoją również potężne zagrożenia. Najpoważniejszym spośród nich jest pogłębiający się kryzys demograficzny europejskich społeczeństw. Celem opracowania jest wskazanie przesłanek kryzysu demograficznego i jego implikacji. Na tym tle przedstawiono tendencje demograficzne w kontekście dość istotnego problemu dla wielu rządów - obecnie i w perspektywie najbliższych lat - systemu emerytalnego.

6 6 Henryk Borko Z kolei dr Ochrymiuk Lulewicz koncentruje się na modelach gospodarczych cywilizacji zachodniej i ich charakterystycznych cechach. Kolejno analizuje każdy z nich, aby wskazać, który jest bardziej efektywny i skłonny do tego, aby sprostać nadchodzącym wyzwaniom postępującej globalizacji. Dr Ochrymiuk Lulewicz podkreśla, że to we współczesnym, szybko zmieniającym się technologicznie świecie nacechowanym silną globalną konkurencją Zachodni przemysł potrzebuje wykształconej, aktywnie reagującej na zmiany siły roboczej, zwiększenia nakładów na badania i rozwój kosztem wydatków na cele socjalne, ogólnie liberalizujących rynek pracy reform rynkowych, które przejściowo zwiększą poziom bezrobocia, jednak w dłuższej perspektywie wpływających korzystnie na konkurencyjność przedsiębiorstw. O ile do niedawna ciężary powyższe dotyczyły młodych oraz imigrantów, o tyle presja globalizacyjna dotyczyć może każdego. Dodatkowo wyjątkowo niekorzystna kombinacja starzejącej się, mało aktywnej zawodowo populacji stanowi istotne zagrożenie dla istniejącego i przyszłego systemu emerytalnego. Dr Agnieszka Chabowska Litka wskazuje, że to pogłębiający się kryzys gospodarczy w całej Europie oraz panująca niepewność na rynku krajowym spowodowały, że przedsiębiorstwa aby utrzymać się na rynku muszą dysponować precyzyjnie opracowanym planem zarządzania ryzykiem finansowym. Obecnie ani najnowocześniejsza technologia produkcji, ani najtańsza siła robocza, ani też najskuteczniejszy zespół specjalistów od sprzedaży i marketingu nie zagwarantują jednostce gospodarczej sukcesu w postaci wyników finansowych. W zasadzie wszystkie obszary działalności gospodarczej są obarczone różnymi rodzajami ryzyka finansowego, którego zasięg jest zdecydowanie szerszy, a skutki znacznie dotkliwsze aniżeli w przeszłości. Prawidłowe efektywne zarządzanie ryzykiem finansowym może być niewątpliwie atutem przedsiębiorstwa zwłaszcza w czasie tak dużej niepewności na rynku jak obecnie. Jak podkreśla dr Chabowska Litka - niestety praktyka gospodarcza potwierdza, iż wiele przedsiębiorstw zwłaszcza z sektora MSP ma w dalszym ciągu z tym duży problem, pomimo funkcjonowania na rynku wyspecjalizowanych instytucji zajmujących się aktywnym zarządzaniem ryzykiem finansowym. Problemami analizy SWOT w swoim materiale zajmuje się dr inż. Pior Radecki. Analiza SWOT ze względu na swą pozorną prostotę jest najpopularniejszą metodą analityczną wykorzystywana w budowie strategii przedsiębiorstw, miast i destynacji turystycznych. Niestety równie często metoda

7 Wprowadzenie 7 ta wykorzystywana jest niewłaściwie. Wynika to z faktu, że jest to metoda relatywnie trudna i wymagająca ścisłości myślenia oraz logiki na wszystkich etapach jej zastosowania. Autor artykułu postara się za jego pośrednictwem udowodnić tezę, zgodnie z która nie wykorzystano potencjału analizy SWOT przy opracowaniu STRATEGII ROZWOJU MIASTA STO- ŁECZNEGO WARSZAWY DO 2020 ROKU co zaowocowało arbitralnym określeniem celów strategicznych i operacyjnych przy nie zrozumieniu trendów ogólnospołecznych i ogólnogospodarczych. Aby jednak dostrzec zakres niewykorzystanego potencjału metody, dr inż. Radecki podejmuje próbę przyjrzenia się jej konstrukcji i zasadom stosowania, a następnie śledzi jej faktyczne wykorzystanie w budowie strategii wybranego miasta, w tym przypadku miasta stołecznego Warszawy. Wieloletnia praca dr inż. P. Radeckiego jako wykładowcy i promotora skłoniła do pochylenia się nad wynikami promowanych przez siebie prac licencjackich i magisterskich. Znaczna część tych prac poświęcona była możliwościom i ograniczeniom rozwoju turystyki w wybranych miejscowościach. Prace te na celu miały określenie postulatów polityki turystycznej dla potrzeb władz samorządowych, o ile te były by gotowe z wyników prac skorzystać. W niniejszym artykule autor pragnie się przyjrzeć dwóm podwarszawskim regionom, które w sposób naturalny stanowią zaplecze turystyki weekendowej Warszawy, a mianowicie: gminie Kołbiel i rejonowi Zalewu Zegrzyńskiego. Jak podkreśla w swoim artykule dr Ireneusz Badowski - w aktualnie istniejących systemach finansowych bardzo ważnym jest właściwe rozpoznanie roli i miejsca instytucji pośrednictwa finansowego, które zajmują się transferowaniem kapitałów funduszy od posiadaczy kapitałów do tych, którzy deklarują zapotrzebowanie na nie. Instytucje pośrednictwa finansowego są postrzegane jako sposób na przezwyciężanie ułomności rynku i pozwalający zabezpieczyć firmy i inwestorów przed nieefektywnością działania. Aktualne trendy to ukierunkowanie rozwoju gospodarek narodowych w kierunku orientacji rynkowej, a dowodem jest coraz bardziej postępująca integracja i harmonizacja gospodarek narodowych krajów członkowskich Unii Europejskiej. Odrębną tematyką zajmuje się dr Mirosław Łukomski, poświęcając uwagę wpływom gospodarki na sytuację w dziejach najnowszych Rosji. Jak podkreśla dr Łukomski, poprzedni kryzys z przed 25 lat doprowadził do upadku zewnętrznego i wewnętrznego imperium radzieckiego. Nadcho-

8 8 Henryk Borko dzący kryzys nie będzie powodował tak dramatycznych wydarzeń. Może doprowadzić do demokratyzacji systemu politycznego Rosji oraz osłabienia władzy centralnej. Z punktu widzenia Warszawy najlepiej by było by kryzys w Rosji nie spowodował komplikacji w stosunkach międzynarodowych. I nie doprowadził do powstania na dłuższą metę obszaru niestabilnego i anarchicznego w pobliżu naszych granic. Na tym tle powstała druga część niniejszej publikacji poświęcona gospodarkom w okresie przemian. Transformujące się gospodarki europejskie i azjatyckie są coraz częściej przedmiotem badań ekonomistów, socjologów, czy kulturoznawców reprezentujących róże podejście teoretyczne. W niniejszym materiale zbiorczym zaprezentowano autorskie podejście do badań przekształceń gospodarkami. Ujęcie podejścia do charakterystyki analiz zjawisk z lat wybranych gospodarek oparto o założenie - -jak na zdolność do tworzenia dobrobytu wpływa konflikt między formalnymi a nieformalnymi regułami postępowania? Ostatnie lata zarządzania procesem przemian nie tylko w gospodarkach gospodarczego sąsiedztwa wskazuje na wiele reguł nieformalnych, stosowanych przez władze w warunkach postkomunistycznej transformacji. Niniejsza publikacja stanowi dorobek pracowników Warszawskiej Wyższej Szkoły Ekonomicznej im. Edwarda Wiszniewskiego u progu dwudziestolecia funkcjonowania uczelni. Wyrażam wdzięczność prof. dr hab. Stefanowi Kojło za recenzję i rozmowy poświęcone gospodarce bliskiej mu Mongolii. Mam nadzieję, iż materiał poświęcony nie tylko bitwie o mongolskie stepy przypomni Panu Profesorowi lata spędzone w Ułan Bator. Serdeczne podziękowania kieruję na ręce Pani Beaty Karpińskiej za jej pomoc w wydaniu niniejszej publikacji. Henryk Borko

9 Nr 21 ZESZYTY NAUKOWE 2012 dr Łukasz Stefaniak 1 Spór o autorytet Streszczenie Artykuł prezentuje problematykę dotyczącą autorytetu. Jest to prezentacja jednego z wielu aspektów w toczącej się dyskusji: filozofów, socjologów i historyków, historyków idei, politologów. Socjalizmy XX w.: nazizm i komunizm wyrosły z utopijnych koncepcji. Wnikliwe spojrzenie na współczesność każe nam zauważyć, iż utopijnych wizji jest więcej. Dziś jak się wydaje wiele haseł i propozycji demokracji liberalnej bazuje świadomie czy nieświadomie na różnego rodzaju utopiach. Poruszane problemy dotykają relacji państwo-jednostka oraz roli człowieka w społeczeństwie. W związku z tym artykuł może być cennym materiałem towarzyszącym refleksji nad współczesną cywilizacją. Uważam, iż może być dobrą lekturą dla studentów nauk społecznych, którzy chcą lepiej zrozumieć życie publiczne oraz mechanizmy nim rządzące. Słowa kluczowe: autorytet, społeczeństwo, polityka Controversy over authority Summary The article presents issues related to authority. This is one of the many aspects discussion: philosophers, sociologists, historians, historians of ideas, and political scientists. The socialisms of the 20th Century i.e. Nazism and communism arose out of utopian concepts. Taking a penetrating look on the present day shows that there are more utopian visions. Nowadays, a many banners and proposals of the liberal democracy are deliberately or non-deliberately based on various types of utopias. These 1 Filozof, ekonomista i socjolog, wykładowca akademicki. Autor m.in.: Utopizm: źródła myślowe i konsekwencje cywilizacyjne, Lublin 2011.

10 10 Łukasz Stefaniak problems deal with the relations between the state and the individual as well as the role of a person in the society. Therefore this study can constitute a valuable material for contemplation of the modern civilisation. I believe that this study can be valuable reading for social science students, who wish to have a better understanding of the public life and its internal mechanisms. Key words: authority, society, politics Wstęp Specyfika czasów, w których przyszło nam żyć, sprawia iż słowo autorytet (łac. auctor, auctoritas ktoś kto wywiera wpływ, budzi powagę, przekazuje prawa) 2 jest powszechnikiem, używanym na co dzień w sposób masowy. Nie ma dnia i przekazu medialnego bez odwoływania się do autorytetu. Ludzi uważa się za autorytety w różnych dziedzinach np. medycyna, prawo, ekonomia, itd.. Również z uwagi na nieposzlakowany życiorys mówi się o tak zwanych autorytetach moralnych i stawia się takie osoby jako wzory do naśladowania. Człowiek uważany za autorytet jest również traktowany jako wyrocznia. Otóż sądy zgodne z opinią autorytetu odbierane są za prawe i należy je szanować i propagować, natomiast sprzeciwiające się woli autorytetu, są odrzucane, a ich autorzy często skazani na ostracyzm. Doniosłą rangę autorytetu dostrzegli ideolodzy, a praktycy wcielając spekulatywne wizje, bardzo często w sposób instrumentalny wykorzystują autorytety do urabiania szerokich mas. Trzeba zwrócić uwagę, iż bardzo często postacie uważane za autorytet z autorytetem w aspekcie obiektywnym i prawdziwościowym mają niewiele wspólnego. Są w sposób wybiórczy i subiektywny, metodycznie lansowane na autorytet, celem uwiarygodnienia w powszechnym odbiorze utopii cywilizacyjnej. Autorytet, to nie tylko człowiek osoba (byt wolny i rozumny), są nim również: 1. wytwór nomotetów prawo, 2. formowanie publiczne (socjalizacja - szkoła kierowana odgórnie przez władzę wykonawczą), 3. mechanizm oddziaływania (propaganda to, co powiedzą lub napiszą massmedia) 4. instytucje (w tym służby porządkowe lub specjalne). Bardzo często figuranci lansowani na autorytet, propagują określony styl życia, np.: poprawność polityczna, tolerancja, świeckość, wolność 2 Autorytet, to nie tylko człowiek, może nim być instytucja, jak również wytwory: prawo, doktryny, opinie; zob. K. Wroczyński, Autorytet, w: Powszechna encyklopedia filozofii, t. I, Lublin 2000, s

11 Spór o autorytet 11 seksualna, arodzinność itd.. Ażeby uwyraźnić funkcjonowanie autorytetów w społeczeństwie, dokonam omówienia w aspekcie autorytetu dwóch totalitaryzmów XX wieku nazizmu i komunizmu. Skupię się na drugim członie relacji autorytet odbiorca, czyli na konstrukcji osobowościowej człowieka, na którego oddziaływuje autorytet oraz odniosę to do rzeczywistości współczesnej, systemu uważanego za najlepszy (Unia Europejska) na przykładzie realiów jej członka Polski. Autorytet w dwudziestowiecznych totalitaryzmach Państwa totalitarne wspierały swoje działania na kilku typach autorytetu, w tym na autorytecie prawnym. Prawo pozytywne jednak nie miało związku z prawdą lecz było narzędziem w ręku władzy. Twórcy prawa i ich wytwory, to najwyższe autorytety. Takie myślenie krzewił w XVII w. Thomas Hobbes, który w odniesieniu do źródeł i istoty prawa twierdził: auctoritas non veritas facit legum ( autorytet, a nie prawda stanowi o prawie ). W sytuacji, kiedy nomotetą jest władza, wówczas w sposób instrumentalny może ona kształtować normy na swój użytek. Nie troszczy się o człowieka-obywatela lecz traktuje go jako środek do osiągnięcia innych celów. Zasada autora Lewiatana, w aspekcie funkcjonalnym jest dopełnieniem teorii Nicolai Machiavellego. Tak rozumiane prawo przewija się w wielu utopiach społecznych. Twórcy tych koncepcji uwzględniają doniosłą rolę prawa stanowionego przez władze państwowe. Jednym z pierwszych, który to podkreśla, jest Hipoddamos z Miletu, następnie Platon, Campanella, Mably i in. Prawo w utopii, jest narzucane społeczeństwu. Nie wypływa ono z prawa naturalnego, podstawą którego jest godność osoby ludzkiej. Nie respektuje ono wolności woli członków społeczeństwa. Pełni zaś funkcję instrumentu do egzekwowania woli władzy u poddanych, toteż prawo pozytywne państw utopijnych nie uwzględnia w ogóle wolności jednostkowego człowieka. Z autorytatywnej roli prawa zdawali sobie sprawę totalitarystyczni decydenci XX w. W III Rzeszy autorytety prawne i ich opracowania, cieszyły się wielką estymą. Kilku z nich min.: Ernst Rüdin, Fritz Lenz, Karl Astel, Eugen Fischer, Ottmar von Verschuer przygotowało akty prawne stanowiące o istocie systemu. Co ciekawe żaden z nich nie był prawnikiem z wykształcenia, a jednak tworzyli prawo. Ernst Rüdin opracował restrykcyjną ustawę sterylizacyjną, na podstawie której przymusowej operacji

12 12 Łukasz Stefaniak chirurgicznej poddano ok. 370 tys. ludzi. Natomiast Fritz Lenz napisał ustawy norymberskie dyskryminujące Żydów w życiu społecznym i politycznym. Wszyscy byli zwolennikami eugeniki mającej na celu stworzenie nowego lepszego społeczeństwa 3. Również totalitaryzm komunistyczny doceniał autorytet prawa. Twórcami prawa byli funkcjonariusze partyjni, którzy tworzyli prawo na potrzeby ideologii. Przykładem takich autorytetów są: Nikołaj Iwanowicz Bucharin, Nikołaj Wasilewicz Krylenko oraz Andriej Januariewicz Wyszynskij. Bucharin to autor konstytucji ZSRR z 1936 roku, która była zwieńczeniem budowy nowego ładu, gloryfikowała socjalizm (utopizm), stanowiła iż suwerenem nie jest naród lecz lud pracujący miast i wsi (art. 3), dzięki czemu eliminowano z życia publicznego osoby uznane za wrogów ludu. Władza wykonawcza powoływała Sąd Najwyższy (art. 105), również obowiązki obywatelskie określała władza (art ), co pozwalało na swobodne kwalifikowanie ludzi niepokornych jako wrogów ludu 4. Natomiast Krylenko to architekt Kodeksu Karnego z 1927 roku, w którym po raz pierwszy pojawiło się określenie wróg ludu. Najbardziej restrykcyjnym ze stu czterdziestu ośmiu artykułów tego kodeksu, był sławetny artykuł 58 składający się z 14 paragrafów, wybrane z których tak oto opisuje Aleksander Sołżenicyn: Z pierwszego paragrafu dowiadujemy się, że za czyn kontrrewolucyjny uznane jest każde działanie (a [...] także każde zaniechanie) mające na celu wystawienie na szwank władzy... Szeroka wykładnia pozwala stwierdzić, że gdy więzień w obozie odmawia pójścia do pracy, bo jest głodny i opadł z sił - to dopuszcza się wystawienia na szwank władzy. Pociąga to za sobą - rozstrzelanie. (...) Paragraf szósty - szpiegostwo: (...) szerokość wykładni polegała jeszcze na tym, że wyroki dawano nie po prostu za szpiegostwo, lecz za PSz - podejrzenie o szpiegostwo. Albo - NSz - nie dowiedzione szpiegostwo, (...) a nawet za SWPSz - stosunki wywołujące (!) podejrzenie o szpiegostwo. (...) Ale żaden paragraf artykułu 58 nie był interpretowany tak szeroko (...) jak dziesiąty. Oto jego brzmienie: Propaganda lub agitacja, zachęcająca do obalenia, podkopania albo osłabienia władzy sowieckiej (...) - a również rozpowszechnianie albo przygotowywanie bądź przechowywanie publikacji tej treści (...) za agitację zachęcającą do... mogła być uznana przyja- 3 Zob. M. Gawin, Eugenika - ciemna strona postępu, Rzeczpospolita, Pogadanki o społecznym i państwowym ustroju ZSRR, red. I. Goliakow i in., Warszawa 1951, s

13 Spór o autorytet 13 cielska (albo nawet małżeńska) rozmowa w cztery oczy albo osobisty list; (...) za przygotowywanie kontrrewolucyjnych publikacji uznawane było napisanie w jednym jedynym egzemplarzu listu, notatki, intymnego pamiętnika. (...). Paragraf jedenasty (...) nie miał osobnej wagi, dostarczał jedynie dodatkowego balastu do każdego z uprzednio wymienionych punktów - jeżeli działanie miało charakter grupowy, względnie gdy przestępcy tworzyli organizację. (...) 5. Ostatni z wymienionych powyżej Wyszynskij, sprawujący wiele funkcji aparatczykowskich w partii bolszewickiej, to również autorytet prawny. Był on pomysłodawcą metod fizycznego oddziaływania na podejrzanych (tortury). Natomiast w opublikowanej w 1936 roku pracy Sądownictwo w ZSRR mówił, iż prawo musi podlegać praktyce politycznej. Zatem duch Hobbesa w tym stwierdzeniu wiecznie żywy. Wyszynskij jest przez historyków uznawany za najbardziej krwawego prokuratora ZSRR 6. Cechą wspólną występującą w państwach totalitarnych, jest duża ilość aktów normatywnych. Przeciętni obywatele nie są zorientowani w ich szczegółach, natomiast funkcjonariusze państwowi znają prawo poszczególnych dziedzin bardzo dobrze. Ta znajomość prawa była często wykorzystywana w celach represyjnych - dajcie człowieka a paragraf się znajdzie. Inną grupą autorytatywną w państwie totalitarnym są mass-media. Oddziaływanie na masową skalę to odgrywanie roli wyroczni tego kto sądzi o prawdzie oraz tego, kto kształtuje świadomość odbiorców. Znane są opisy twórców tzw. antyutopii, którzy prezentują rolę mediów. Eugeniusz Zamiatin w książce My, ukazuje obraz społeczeństwa żyjącego w totalitarnym Państwie Jedynym, w którym źródłem informacji dla obywateli jest Gazeta Państwowa. Również informacje z prasy czerpią mieszkańcy Stanów Zjednoczonych Świata, opisani w Nowym wspaniałym świecie Aldousa Huxleya. Mogą oni korzystać z prasy, są dostępne zróżnicowane periodyki: Radio Codzienne, dziennik wyższych sfer społecznych, jasnozielony Kurier Gamma, oraz drukowane w kolorze khaki i pisane wyłącznie jednosylabowymi wyrazami Zwierciadło Delta 7. 5 A. Sołżenicyn, Archipelag GUŁag, Warszawa 1990, t. I, s. 38, 63, 69, 71-72, 79-81; t. II, s. 239, Swoistą ironią jest fakt, iż dwóch spośród wymienionych: N. Bucharin i N. Krylenko stało się ofiarami prawa, które sami tworzyli. Jako wrogowie ludu zostali straceni w dobie tzw. wielkiej czystki, obydwaj w 1938 r. 7 A. Huxley, Nowy wspaniały świat, Warszawa 1985, s. 33.

14 14 Łukasz Stefaniak Ci którzy wcielali pojedyncze archetypy w życie, w systemie nazistowskim i komunistycznym, są obecni w przekazach historycznych. Najbardziej znanym ekspertem od spraw mediów w nazistowskich Niemczech, był Joseph Paul Goebbels, minister propagandy i oświecenia publicznego w rządzie Adolfa Hitlera. To on jest autorem słów: Kłamstwo powtarzane tysiąc razy, staje się prawdą 8. Ów doktor literatury romantycznej, stworzył machinę propagandową, dzięki której nazistowski totalitaryzm wyrył tragiczne piętno. Goebbels wykorzystał do celów propagandowych całą gamę narzędzi i instytucji: radio 9, prasę 10, teatr i kino 11. Środki masowego przekazu, których skutecznie używał, krzewiły i utrwalały w świadomości Niemców kłamstwa pożądane przez totalitarną władzę. Państwo niemieckie miało kontrolę nad całą sferą kultury. Jeżeli zliczymy wielkość nakładów wydawanych periodyków, liczbę filmów które oglądały miliony oraz masowo zainstalowane głośniki radiowe, wówczas zdamy sobie sprawę z tego, na jaką skalę prowadzono manipulację społeczeństwa, które 8 Zob. R.G. Reuth, Goebbels, przeł. M. Misiorny, Warszawa W okresie III Rzeszy radio stało się prawdziwym środkiem masowego przekazu. Z czasów, gdy problemem była zbyt mała ilość odbiorników, pozostał zwyczaj wspólnego słuchania ważnych transmisji, m.in. częstych przemówień Hitlera. Przerywano w tym celu pracę w fabrykach i urzędach, zaopatrzono w radia wszystkie restauracje i kawiarnie, ustawiano na ulicach kolumny głośnikowe ; Zob., M. Winnicki, Nazistowska rewolucja społeczna. Jednostka i społeczeństwo w III Rzeszy, W III Rzeszy ukazywało się kilkanaście czasopism, oddziaływujących na świadomość czytelników. Należały do nich: ukazujący się w latach tygodnik Das Reich (Imperium, Cesarstwo), którego stałym elementem był tekst autorstwa J. Goebbelsa, ukazujący się w nakładzie od 100 tys. do 1,5 mln egzemplarzy, wydawany przez Deutscher Verlag [zob., O.J. Hale, The Captive Press in the Third Reich, Princeton 1964.]; tygodnik Das Schwarze Korps (Czarny Korpus) oficjalna gazeta SS, wydawana przez Max Amann oraz Franz-Eher-Verlag w latach w w nakładzie od 75 tys. do 750 tys. egzemplarzy [zob., W.L. Combs, The Voice of the SS: A History of the Journal Das Schwarze Korps, New York 1986.]; tygodnik Der Stürmer (Szturmowiec, Napastnik) ukazujący się w latach , skonstruowany na wzór tabloidu, który swoje apogeum osiągną w dobie walki z Żydami ukazując się w nakładzie ok. 0,5 mln [zob., R. Keysers, Der Stürmer, instrument de l idéologie nazie. Une analyse des caricatures d intoxication, Paris 2012.]; czasopismo Signal (Sygnał), będące organem prasowym Wehrmachtu, wzorowane na amerykańskim Life i adresowane dla odbiorców obcojęzycznych ukazywało się w wielu językach [zob., J. Przybylski, T. Scheffler, Niemiecko-arabskie relacje polityczne w okresie III Rzeszy, w: Studia nad faszyzmem i zbrodniami hitlerowskimi, t. XXX, Wroclaw 2008]; tygodnik satyryczny Simplicissimus (Prostaczek), zaadoptowany na potrzeby gebbelsowskiej propagandy ukazujący się od 1896 do 1944 [zob., ]; od 1923 roku dziennik Völkischer Beobachter (Ludowy obserwator), będący organem prasowym NSDAP, apogeum nakładu w 1944 roku wyniosło 1,7 mln egzemplarzy [zob., W. Schwarzwa ller, The Unknown Hitler: His Private Life and Fortune, Bethesda 1989]. 11 W okresie III Rzeszy powstało około 1500 filmów. Na masową skalę wytwarzano również tzw. kroniki filmowe, które były bardzo skutecznym narzędziem manipulacji; zob. B. Drewniak, Teatr i film Trzeciej Rzeszy w systemie hitlerowskiej propagandy, Gdańsk 1972.

15 Spór o autorytet 15 w 1939 roku liczyło wszystkich obywateli ok. 70 mln, a trzeba pamiętać, iż propaganda to tylko jedno z wielu narzędzi oddziaływania na jednostki. Podobnie działano w totalitaryzmie komunistycznym. Konstytucja z 1936 roku dawała gwarancje swobód obywatelskich (wolność prasy, zgromadzeń i zrzeszania się). Jednak była to fikcja, bowiem owe swobody przysługiwały tylko organizacjom podporządkowanym partii komunistycznej (art. 125) 12. Komuniści do celów propagandowych podobnie jak naziści wykorzystywali masmedia, które były ich oficjalnymi organami prasowymi 13. Związek Radziecki na masową skalę rozwinął radiofonię przewodową. Odbiorniki były umieszczane w gospodarstwach domowych i stanowiły tubę przekazującą jedynie słuszną prawdę 14. Jak wiadomo najskuteczniejszą metodą wdrażania utopii w realną rzeczywistość, jest państwowa edukacja. Literatura, będąca wzorcem dla totalitarystycznych decydentów, ukazuje nam wiele tego typu obrazów. W teoriach utopijnych systemowe formowanie młodych obywateli, to jedno z głównych narzędzi tworzenia nowego społeczeństwa. Za cały proces socjalizacji odpowiedzialne są organy państwa, rodzice natomiast pełnią funkcje pomocniczą, nierzadko ograniczającą się do powinności spłodzenia oraz urodzenia człowieka. Platon w dialogu Państwo postuluje długoletni proces wychowawczy, za który odpowiedzialność ponosi państwo. Podobnie w renesansie twierdzili Morus i Campanella, zaś w oświeceniu Morelly. Młodym adeptom zazwyczaj wpajano: prawdomówność, przysposobienie do pracy oraz szacunek dla praw. Rolę socjalizacji we wcielaniu inżynierii społecznej docenili również nazistowscy i komunistyczni notable. Dwa główne kierunki w kształceniu, to dostępność szkół oraz pewność zatrudnienia po zakończeniu edukacji. Jak to wyglądało w hitlerowskich Niemczech i Związku Radzieckim? W myśl wytycznych wychowawczych Hitlera, człowieka nazizmu miano stworzyć na drodze procesu edukacyjnego. Zatem, nowa szkoła na plan pierwszy wysunąć powinna zajęcia sportowe, następnie kształcenie charakteru, rozwijanie silnej woli i wreszcie rozwoju intelektu uczniow- 12 Pogadanki o społecznym i, s Najbardziej znaną gazetą codzienną, jest Prawda ukazująca się od 1912 roku do chwili obecnej. W czasach komunizmu była ona oficjalnym organem partii, w latach 70-tych minionego wieku ukazywała się w nakładzie ok. 10 mln; [zob., T. Heritage, Russia s Pravda hits 100, still urging workers to unite, article/2012/05/04/russia-pravda-idusl5e8g41l , 4 May 2012.]. 14 Przed II wojną światową liczba abonentów wynosiła 4 mln, zaś w latach 60-tych osiągnęła 40 mln; zob. S. Miszczak, Radio i telewizja w świecie , Warszawa 1971.

16 16 Łukasz Stefaniak skiego 15. Ciało człowieka, według Hitlera, powinno być tak zahartowane, ażeby posiadało giętkość stali 16. Młody Niemiec miał być w procesie szkolnym tak uformowany, by był zdolnym podjąć trudy życia wojskowego, natomiast młode Niemki, by zostać dobrymi matkami. Aby przyszłe społeczeństwo posiadało właściwą postawę polityczną, szkoła winna mu wpoić pewne wartości, dlatego też młodym adeptom wpajano wyższość rasy niemieckiej nad innymi. Starano się wychować ludzi nieświadomych, posłusznych i bezkrytycznie wierzących w to, co mówi Hitler, w szkołach panowała atmosfera koszar, a wychowankowie poddawani byli rygorom wojskowym 17. Procesem edukacyjnym kierowali nauczyciele lojalni politycznie, nie naukowcy, a o typie sportowca 18. Oprócz szkół zideologizowanym procesem wychowawczym w III Rzeszy zajmowały się organizacje młodzieżowe: Hitler-Jugend i Bund Deutscher Mädel. Rosja postcarska była państwem analfabetów. W 1917 roku w Rosji umiało pisać i czytać ok. 38% mężczyzn i 12,5% kobiet 19. Dlatego też w 1919 roku z inicjatywy Lenina wprowadzono dekret o likwidacji analfabetyzmu [ LIKBEZ ros. likvidatsiya bezgramotnosti ], program ów był realizowany do wybuchu II wojny światowej. Ważną rolę w realizacji programu odegrały państwowe organizacje młodzieżowe: Organizacja Pionierska imienia W.I. Lenina oraz tzw. Komsomoł [Kommunisticzeskij Sojuz Mołodioży - Komunistyczny Związek Młodzieży]. Pionierzy byli wychowywani w duchu komunizmu, rekrutowali się spośród dzieci w wieku 9-14 lat. Po ukończeniu 14 roku życia przechodzili do Komsomołu. W latach 40-tych przynależność do pionierów stała się obowiązkowa dla wszystkich dzieci 20. Komsomolec miał być urabiany zgodnie z doktryną partii. Jego świadomość kształtowano w szkole, jak również w zajęciach pozalekcyjnych 21. Związek Radziecki jako konglomerat wielu 15 K. Fiedor, Funkcja wychowawcza szkoły w Trzeciej Rzeszy, w: Studia nad faszyzmem i zbrodniami hitlerowskimi III, Acta Universitatis Wratislaviensis 1977, nr 366, Wrocław 1977, s Tamże, s Tamże, s Tamże, s P. Kenez, The Birth of the Propaganda State: Soviet Methods of Mass Mobilization, , New York Zob. Всесоюзная пионерская организация, w: Большая Советская Энциклопедия, пионерская организация/. 21 A. E. Gorsuch, Soviet Youth and the Politics of Popular Culture during NEP, Social History, 17.2 (1992), s. 191.

17 Spór o autorytet 17 narodów, był państwem wielojęzycznym. Stopniowo jednak dokonywano unifikacji językowej. W pierwszej połowie lat 60-tych około 65% uczniów kształciło się wyłącznie w języku rosyjskim. Unifikacji językowej towarzyszyło rozbijanie tożsamości narodowych, starano się stworzyć nowe społeczeństwo tzw. naród radziecki (Советский народ). Wdrażaniu apriorycznej wizji społecznej sprzyja funkcjonowanie rozbudowanej machiny biurokratyczno-represyjnej. Rozbudowane systemy opisują autorzy utopii. Morus przedstawia w wizji swojego państwa system urzędniczy (filarchowie, traniborzy), który sprawuje pieczę nad tym, by wszyscy pracowali 22. Orwell natomiast społeczeństwo, gdzie nie ma żadnych praw stanowionych. Państwo jest kompletnie zniewolone, życie całego społeczeństwa przebiega bowiem pod okiem Policji Myśli, która ma wszelkie prawa do inwigilowania życia społeczeństwa, nawet w najbardziej prywatnym wymiarze 23. Podobnie pomocą w sprawowaniu władzy w wizji Zamiatina, jest Urząd Opiekunów, do którego można składać donosy 24. Totalitaryzmy XX wieku swoją siłę zakotwiczyły na aparacie represyjnym. Hitler władzę opierał na trzech filarach: wojsku Wehrmacht, administracji NSDAP oraz na policji SS 25. Policję SS, wspierała tajna policja polityczna Gestapo, która na terenach anektowanych i okupowanych przez III Rzeszę miała prawo decydować o życiu i śmierci obywateli bez wyroków sądowych. Podobnie działała sowiecka władza. Siłę swojego oddziaływania opierała ona głównie o służby specjalne, które w sposób bezkompromisowy i krwawy rozprawiały się z wrogami władz. Już w 1917 roku została utworzona Czeka (Wszechrosyjska Komisja Nadzwyczajna do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem) oraz NKWD (ros. НКВД Народный комиссариат внутренних дел [Narodnyj komissariat wnutriennich dieł]). Rok później GRU (ros. ГРУ, Главное Разведывательное Управление [Gławnoje Razwiedywatielnoje Uprawlenije - Główny Zarząd Wywiadowczy]), w pełni oficjalnie II Zarząd Główny Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich/Federacji Rosyjskiej, Jednostka Wojskowa Ponadto w latach istniało KGB (ros. 22 T. Morus, Utopia, tłum. K. Abganowicz, Poznań 1947, s G. Orwell, Rok 1984, tłum. T. Markowicz, Warszawa 1998, s E. Zamiatin, My, tłum. A. Pomorski, Warszawa 1989, s E. Jędrzejewski, Koncepcja władzy państwowej w Niemczech hitlerowskich, w: Studia nad faszyzmem i zbrodniami hitlerowskimi III, dz. cyt., s. 149.

18 18 Łukasz Stefaniak КГБ СССР, Комите т госуда рственной безопа сности при Совете Министров СССР [Komitiet gosudarstwiennoj biezopasnosti pri Sowietie Ministrow SSSR - Komitet Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów ZSRR]). Oprócz omówionych autorytetów, w systemie totalitarnym szanuje się jako wzorcowe takie postawy jak: świecki światopogląd (utożsamiany często ze zwalczaniem kościoła), a także arodzinny model koegzystencji społecznej, rozumiany tak, że ludzie w pojedynkę (singiel; ang. single) są w stanie zaspokoić swoje pragnienia, związane zarówno ze sferą fizjologiczną, jak też samorealizacji życiowej. Odbiorca autorytetów w państwie totalitarnym Autorytet zawsze oddziaływuje na masy. Toteż rodzi się pytanie kim jest druga strona relacji autorytet odbiorca. Kim jest zatem człowiek w systemie totalitarnym na zachowania którego wpływ mają autorytety? Właściwie pojęta socjalizacja powinna formować do życia młodego człowieka uwzględniając wszystkie aspekty jego życia, a zatem wskazanym jest by odnosiła się do kardynalnych właściwości osobowego istnienia. Jakie to obszary ludzkiej egzystencji należy uważać za zasadnicze? Jak pisał Platon człowiek rodzi się goły i bosy, jest produktem natury i wszystko, co wiąże się z kulturą nabywa wraz z rozwojem psychofizycznym. Rozwój należy pojmować jako zmianę, jako gradualne przejście ze stanu niższego do wyższego. Owe przejście powinno się dokonywać na kilku płaszczyznach i wskazane jest, by było realizowane w ściśle określonym porządku. Zatem jakie są płaszczyzny integralnego rozwoju człowieka? Po pierwsze w młodym człowieku należy ukształtować sprawności moralne, należy uformować aparat poznawczy i intelektualny oraz sferę wolitywną w taki sposób by podążając za głosem własnego sumienia (ostateczna norma moralności), mógł wydawać sądy normatywne, czyli stwierdzać, co jest dobre, a co złe. Po drugie trzeba otworzyć przed adeptem perspektywę ponadmaterialną, oderwać go od tego, co tu i teraz (immanencja) i skierować go ponad to, co doświadczalne (co da się skonsumować), czyli ukazać mu perspektywę transcendentalną (duchową). Po trzecie należy właściwie uformować zdolności intelektualne. Czyli mówiąc inaczej, przygotować do krytycznego myślenia, by człowiek nie odbierał tylko tego, co jest mu mówione i pokazywane jako rzekomo prawdziwe, tylko by sam posiadał zdolności postrzegania i oddzielania,

19 Spór o autorytet 19 tego co prawdziwe od tego co fałszywe. W osiągnięciu zdolności oceniania (atrybucja), nieodzowna jest wiedza o przeszłości, o doświadczeniach i błędach popełnionych w minionych latach, by ich nie powielać. Dlatego też, tak istotne jest obiektywne kształcenie historyczne. Ostatnim etapem integralnej formacji, jest kształcenie zawodowe. Spośród wszystkich faz formowania, jest ono najłatwiejsze do wyuczenia, chociaż często niesie ze sobą trudności z uwagi na wysoką specjalizację danej dziedziny. Jednak wcześniejsze, bądź późniejsze opanowanie praw (instrukcji, wytycznych) czyni człowieka w danej sferze zawodowej specjalistą. Jak wiemy systemy totalitarne nie formują człowieka w sposób integralny. De facto ograniczają się do ukształtowania zdolności zawodowych, w profesjach pożądanych przez państwo. Brak wyrobionych zdolności wartościowania moralnego, odwoływania się do sfery duchowej, krytycznego myślenia jest w totalitaryzmie na rękę decydentom. Mogą oni bowiem odwoływać się do sfery niższych uczuć, do sfery popędów erotycznych, do zachowań konsumpcyjnych. Brak wyrobionych zdolności rozumienia rzeczywistości sprzyja narzucaniu społeczeństwu fałszywych autorytetów tzn. tych, które są na rękę władzy. Takie autorytety, są w sposób metodyczny socjotechnika, propagowane są w społeczeństwie. Ludzie żyjący w takich państwach są kierowani jak mają żyć, poddawani są cybernetyce społecznej (cybernetyka - gr. kybernetes sternik; zarządca, od kybernán sterować; kontrolować ) 26. Zatem przeciętny obywatel mający nieukształtowane normy moralno-poznawcze poddaje się swobodnie odgórnemu modelowaniu. Nie mając wiedzy o rzeczywistości, z łatwością przyjmuje propagowane postacie za autorytet. I tak można w świadomości społecznej ukształtować za profesorski autorytet człowieka, który nie ma ukończonych studiów wyższych. Autorytet w dobie demokracji liberalnej Współczesna rzeczywistość, określana jest powszechnie mianem antytotalitarnej, gdzie wolność jednostki, prawda w życiu publicznym oraz poszanowanie norm moralnych, są kultywowane w społeczeństwach i stanowią ich wyznaczniki. Taki model propaguje się w większości krajów europejskich, a jego symbolem jest Unia Europejska, która skupia Podstawy teoretyczne polskiej szkoły cybernetyki społecznej opracował w dobie komunizmu Józef Kossecki.

20 20 Łukasz Stefaniak państw, z tego 26 europejskich (Cypr należący do UE, jest krajem azjatyckim), spośród 46 krajów Europy. Zatem większość państw kontynentu europejskiego funkcjonuje w strukturach UE. Systemy prawno-ustrojowe członków UE charakteryzują się uniwersalizmem, gwarantem którego są traktaty europejskie. Jako że Polska jest jednym z uczestników tego systemu, to celem falsyfikacji na jej przykładzie postaram się wykazać, że współczesna demokracja liberalna nie ma nic wspólnego z totalitaryzmem. Sprawdzania będę dokonywał w oparciu o kategorie wykorzystane w omawianiu totalitaryzmów XX wieku nazizmu i komunizmu, tj.: autorytet prawa, autorytet mediów, autorytet państwowego kształcenia, autorytet biurokracji. Jak wiadomo w systemach totalitarnych prawo odgrywało kluczową rolę. Ustawodawca starał się regulować każdą możliwą sferę życia jednostki. Takie zjawisko nosi w terminologii prawniczej nazwę jurydyzacji życia, prawo jest wszechobecne w społeczeństwie, a przeciętny obywatel nie jest w stanie opanować reguł którym podlega, bowiem jest ich dużo i często się zmieniają. Społeczeństwa poddane procesowi jurydyzacji zostały skolonizowane przez państwo 27. Czy zatem ta forma interwencjonizmu państwowego, która jest widoczna w systemach totalitarnych występuje również w ustroju liberalnym, w myśl jego admiratorów będącego przeciwieństwem totalitaryzmu? W Polsce w pierwszym dziesięcioleciu po upadku komunizmu ( ) w Dzienniku Ustaw opublikowano ponad 1200 aktów prawnych 28. W kolejnych latach liczba aktów prawnych ciągle rosła. Prawodawca stara się uchwalić przepis na wszystko. Jak zauważa ekspert nowe ustawy mające prowadzić do określenia niezbędnej sfery wolności obywatela w rzeczywistości prowadzą do jej zagrożenia, do podważenia zasady państwa prawnego, zgodnie z którą obywatel może robić wszystko, co nie jest zakazane, a organy państwa mogą działać tylko na podstawie przepisów 27 Zob. J. Habermas, Theorie des komunikativen Handelns, T.II, Frankfurt am M. 1981, s Nieżyjący Rzecznik Praw Obywatelskich w Polsce J. Kochanowski w 2002 roku pisał: Na każdym ze 119 posiedzeń ostatniego Sejmu przyjmowano ok. 6 ustaw. Sejm ostatniej kadencji [ ] uchwalił 640 ustaw. Każda z nich wymaga kilku lub kilkunastu aktów wykonawczych. Zaległości z tego tytułu - jak donosi Rzeczpospolita z sięgają już 400 rozporządzeń. W roku ubiegłym objętość samego tylko Dziennika Ustaw wynosiła stron. Razem z ustawami o ratyfikacji (198) obowiązuje w Polsce 1441 ustaw, poza tym 4240 rozporządzeń, włącznie ze zmieniającymi 5645, a także 11 rozporządzeń prezydenta RP, 62 dekrety, 1566 zarządzeń i 581 uchwał ; zob. J. Kochanowski, Chrońmy życie przed nadmiarem prawa. Wzrastająca liczba nowych przepisów prowadzi do zagrożenia wolności obywatela, Rzeczpospolita 8 kwietnia 2002.

21 Spór o autorytet 21 prawnych. W sytuacji, w której na to wszystko istnieje już najczęściej formalnie tylko znana regulacja, organy państwa zbyt często mogą znaleźć podstawę do działań. A obywatel nigdy nie może być do końca pewien, kiedy wkracza na obszar prawa państwowego i kiedy może być ono przeciw niemu użyte 29. Czyż zatem nie jest to powielanie zasady znanej już wcześniej - dajcie człowieka a paragraf się znajdzie. Trzeba stwierdzić, iż zarówno w totalitaryzmach, jak i liberalizmie jurydyzacja ma swoje uzasadnienie w pozytywistycznym pojmowaniu prawa, gdzie całe prawo, jest sprowadzane do prawa państwowego 30. Jest to zatem monizm prawny. Toteż w aspekcie autorytetu prawa życie w demokracji liberalnej nie różni się od totalitarnego wzorca. Starożytna maksyma obrazuje to dobitnie: Tak jak kiedyś cierpieliśmy z powodu zbrodni, pisał Tacyt, tak obecnie cierpimy z powodu praw. Im bardziej skorumpowana jest Republika, tym liczniejsze jej prawa 31. Propaganda w systemach totalitarnych była nachalna. Z przykrością trzeba stwierdzić, że w demokracji również istnieje, jednak w inny sposób, jest wyrafinowana, wiąże się z manipulacją. Propaganda współczesna wiąże się z psychoperswazją, której odbiorca nie zauważa. Bardzo często w tych procesach biorą udział wylansowane wcześniej tzw. autorytety społeczne. Jak wiemy, manipulacja to: wywieranie wpływu na człowieka oraz na społeczeństwo za pomocą najnowszych osiągnięć nauki (psychologia, socjologia) i techniki (media) w taki sposób, aby nie licząc się ze względami moralnymi (prawdomówność, podmiotowość i godność człowieka, dobro wspólne) osiągnąć zamierzone cele 32. Podmioty posługujące się manipulacją, mają na celu wprowadzenie odbiorców w błąd poprzez brak informacji lub dezinformację. Manipulacja przynosi pożądane efekty w sytuacji, gdy odbiorca cechuje się ignorancją intelektualną i kulturalną, jest zestandaryzowany. Główne narzędzia manipulacji to język i obraz. Nie bez przyczyny po każdej zmianie władzy obserwujemy wojnę o media publiczne, a szczególnie o programy informacyjne. Dlaczego tak się dzieje? Otóż chodzi o to, by w mediach byli zaufani dziennikarze, którzy zgodnie z wolą decydentów, będą kształtować świadomość mas. To 29 Ta m ż e. 30 Por. J. Kochanowski, Trzy powody czy też symptomy kryzysu prawa, w: Nadużycie prawa, red. H. Izdebski, A. Stępkowski, Warszawa Cyt. za: J. Kochanowski, Trzy powody czy też symptomy kryzysu.. 32 P. Jaroszyński, Manipulacja, w: Powszechna Encyklopedia Filozofii, T. 6, Lublin 2005, s. 779.

22 22 Łukasz Stefaniak ludzie pracujący w mediach decydują o tym, co jest rozpowszechniane, a co nie. Z jakiej perspektywy ukazane oraz w jakiej kolejności. Specjaliści w dziedzinie manipulacji w mediach opracowali odpowiednie terminy na takie działania: framing, placement. Pierwszy dotyczy tego, co z ogółu wiadomości (news) zostanie przekazane ludziom i z jakim komentarzem, drugi natomiast określa w jakiej kolejności informacje będą emitowane. Należy stwierdzić, iż wszystkie działania mają sprowadzać się do grania na uczuciach mas. A jak wiemy człowiek uformowany w sposób nieintegralny, to istota uczuciowa. Ponadto telewizja to medium globalne, zatem może oddziaływać na uczucia szerokich mas 33. Specyfiką współczesnych programów publicystycznych, jest występowanie w audycjach, tzw. ekspertów autorytetów. Manipulacja dziennikarska polega na tym, że autorzy audycji, dla potwierdzenia swoich tez, zapraszają tzw. niezależnych ekspertów, którzy jako iż są ludźmi, posiadają określony światopogląd i sympatie polityczne. Dlatego też, w przekazie medialnym tzw. autorytety potwierdzają dziennikarskie tezy. Zatem współczesny odbiorca słuchając przekazów medialnych, opieczętowanych głosem autorytetu, wierzy w to co widzi i słyszy. Jest on pozbawiony pełnej informacji oraz swobody jej interpretacji, a jako wyborca postępuje, tak jak chcą ci, co programują jego zachowania. Widzimy zatem, iż współczesna propaganda działając delikatnie może osiągnąć zamierzone cele. W Polsce nauczanie jest pod kontrolą państwa. To państwo opracowuje programy kształcenia oraz metody weryfikacji zdobytej wiedzy. Władza państwowa poprzez odpowiednich ministrów (edukacji narodowej, nauki i szkolnictwa wyższego) pełni kuratelę nad całym procesem kształcenia. Jednocześnie trzeba stwierdzić, iż jesteśmy świadkami degradacji autorytetu mistrza-nauczyciela w szkole. Już od czasów komunistycznego totalitaryzmu sprzyja temu nastawienie władz politycznych. Państwo komunistyczne mając do czynienia z pedagogami dwudziestolecia międzywojennego, miało problem, albowiem byli oni nośnikami niezależnego myślenia okresu walki o niepodległość oraz rozkwitu II RP i w tym duchu zaszczepiali wolne myślenie w młodym społeczeństwie po okresie okrucieństwa II wojny światowej. Pacyfikacja pedagogów trwała wiele lat i była paralelna z destrukcją obyczajów rodzinnych i narodowych w społeczeństwie. Zaszczepianie w umysłach młodych hasła: szkoła 33 Zob. T. Goban-Klas, Media i komunikowanie masowe. Teorie i analizy prasy, radia, telewizji i Internetu, Kraków 2000.

23 Spór o autorytet 23 twoim drugim domem nie było przypadkiem, albowiem ów drugi dom, w systemie komunistycznym najczęściej zastępował pierwszy rodzinny i krzewił w umysłach młodych adeptów pożądane przez władzę sposoby poznawania rzeczywistości. Zwalczanie-zjednywanie świata edukacji (warto zwrócić uwagę, iż w okresie komuny, szczytem edukacji w przeważającym procencie społeczeństwa była matura; natomiast matura uwierzytelniona dwuletnim państwowym kolegium nauczycielskim, stanowiła legitymację do kształcenia młodych pokoleń) znalazło apogeum w tzw. Karcie Nauczyciela, która uchwalona w pierwszych miesiącach stanu wojennego, w zamian za profity materialne dla ludzi edukacji, wyłączała ich z grona aktywistów antykomunistycznych 34. Ten akt prawny, pomimo zmiany systemu, ciągle funkcjonuje. Również szkolnictwo wyższe jest na usługach państwa. Państwo bowiem odpowiada za wdrażanie ponadnarodowego europejskiego programu ujednolicenia studiów wyższych w państwach Unii Europejskiej tzw. proces boloński 35. Konsekwencją jego, jest przyjecie systemu opartego zasadniczo na dwóch głównych cyklach: licencjackim/inżynierskim (undergraduate) i magisterskim (graduate). Dostęp do drugiego cyklu studiów wymaga pomyślnego ukończenia pierwszego, trwającego co najmniej trzy lata. Stopień przyznawany po pierwszym cyklu musi być dostosowany do europejskiego rynku pracy jako odpowiedni poziom kwalifikacji. Drugi cykl powinien prowadzić do tytułu magistra i/lub doktora. Ponadto w deklaracji postuluje się promowanie niezbędnych europejskich wymiarów szkolnictwa wyższego, szczególnie pod względem rozwoju zawodowego, współpracy międzyinstytucjonalnej, programów mobilności oraz zintegrowanych programów studiów, szkoleń i badań 36. Należy zwrócić uwagę na fakt akcentowania w deklaracji bolońskiej dostosowania kształcenia do rynku pracy. Współczesna placówka naukowa nie ma rozwijać zdolności krytycznego myślenia opartego na prawdzie lecz ma formować zawodowo. Zatem uczelnie wyższe powinny stać się wyższymi szkołami zawodowymi, a ich absolwenci mają być mobilną siłą roboczą w państwach europejskich. W ten oto sposób autorytet szkolnictwa państwowego, podobnie jak w komunistycznym totalitaryzmie przyczynia się do tworzenia nowego proletariatu. 34 Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19 z późn. zm). 35 Proces zapoczątkowany w 1999 roku podpisaniem tzw. Deklaracji bolońskiej. 36 Zob. The Bologna Declaration of 19 June 1999, OFFDOC_BP_bologna _declaration pdf,

24 24 Łukasz Stefaniak Specyfiką funkcjonowania zarówno państw totalitarnych, jak też niestety współczesnych państw europejskich, jest funkcjonowanie rzeszy urzędników i funkcjonariuszy państwowych. Możemy stwierdzić, iż etaty opłacane przez budżet państwa, stają się łupem działaczy partyjnych oraz gwarantują władzy publicznej wpływ decyzyjny na akty administracyjne i porządkowe. Dlatego też, administracja nie służy ludziom lecz staje się biurokracją na usługach decydentów politycznych. Jest to wspólna cecha zarówno najkrwawszych totalitaryzmów XX wieku, jak również współczesnych państw, które postulują poszanowanie godności ludzkiej. Również oddziaływanie służb specjalnych, jest dynamiczne. Służby godzące w człowieka, mające ciemną przeszłość totalitarnego zaćmienia, w dobie tak zwanej wolności, ustawicznie rozszerzają swoje prerogatywy. Zatem rodzi się pytanie: w jakim systemie żyjemy? Konkluzja Ludzie bardzo często definiują totalitaryzm w sposób deiktyczny - poprzez wskazanie właściwości charakterystycznych dla takiego systemu, które zostały im wpojone. I tak twierdzą, iż państwo totalitarne to państwo: obozów koncentracyjnych i więzień. Społeczeństwo nie dostrzegając naocznie [nie mając ukształtowanych metod rozpoznawania] takich stanów, uważa, nie bez powodów, iż żyje w sferze wolnej, gdzie godność osoby jest respektowana. Totalitaryzmy: nazizm i komunizm ukształtowały bowiem mechanizm poznawczy, gdzie zniewolenie ujmowane jest przez pryzmat przemocy fizycznej, panującej biedy, terroru. Człowiek zatem nie uczestnicząc w tym bezpośrednio uważa, iż tego nie ma, iż to przeszłość. Jednak jeśli bliżej przyjrzymy się, to symptomy owego jawnego ograniczenia odnajdziemy w naszej rzeczywistości. Otóż wpełzają one w sposób płynny i niegwałtowny w życie społeczne. Ludzie zaślepieni dobrami, których wcześniej nie doświadczali nie zwracają uwagi na ograniczenia ich wolności jakie ewolucyjnie są wprowadzane. Umysły ukształtowane za pomocą socjotechniki nie dostrzegają rzeczywistości takiej jaką ona jest lecz taką, jak zostały zaprogramowane. Nie potrzeba tworzyć gułagów, obozów koncentracyjnych bowiem ludzie żyjąc swobodnie i tak już są zniewoleni, a na wartowniach w razie potrzeby czekają autorytety, które przywracają właściwy tok myślenia.

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor

Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Autorka prezentacji: Magdalena Buzor Pojęcie wychowania Wychowanie w szerokim znaczeniu wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społ. i przyr. na człowieka, kształtujące jego tożsamość,

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia I. Społeczeństwo socjologia

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 3 Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie

Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Michał Krzywicki Drogi Maturzysto, Oddajemy Ci do rąk profesjonalny Kalendarz Maturzysty z WOSu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

KUL. Lubelski Jana Pawła II. europeistyka

KUL. Lubelski Jana Pawła II. europeistyka KUL Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II europeistyka 2 europeistyka European Studies www.kul.pl/unia Tryby studiów stacjonarne I stopnia licencjackie (limit miejsc: 60); niestacjonarne I stopnia

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/01 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO SPOROTWE Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: SPECJALIZACJA: DZIENNIKARSTWO

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Art. 54.1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. 2. Cenzura prewencyjna

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Aleje Ujazdowskie 1/3 00-071 Warszawa W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na dzień 26 stycznia 2012 r. podpisaniu przez Polskę

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce

Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce dla Wyniki badania Metodologia i cele badania Badanie zostało przeprowadzone w dniach 24.05-3.06.2013 metodą internetowych zestandaryzowanych wywiadów kwestionariuszowych

Bardziej szczegółowo

Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Kierunki studiów: Europeistyka Filozofia Kognitywistyka Kreatywność społeczna Socjologia Zarządzanie w politykach publicznych

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units SYLABUS KIERUNEK STUDIÓW PRAWO, TRYB STACJONARNY STOPIEŃ EDUKACJI: STUDIA MAGISTERSKIE Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units II.B. l Nazwa przedmiotu ( course title) PRAWO

Bardziej szczegółowo

PORADNICTWO ZAWODOWE W RAMACH PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE

PORADNICTWO ZAWODOWE W RAMACH PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE PORADNICTWO ZAWODOWE W RAMACH PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2001 roku 1 wprowadziło na III etapie edukacyjnym - gimnazjum- przedmiot wiedza

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

STUDIA Z GWARANCJĄ SUKCESU

STUDIA Z GWARANCJĄ SUKCESU Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku Wyższa Szkoła Administracji Publicznej im. Stanisława Staszica w Białymstoku ul. Ks.Stanisława Suchowolca 6, 15-567 Białystok

Bardziej szczegółowo

Pełna Oferta Usług Edu Talent

Pełna Oferta Usług Edu Talent Przedstawiamy Ci naszą Pełną Ofertę Usług. Przygotowaliśmy dla Ciebie szeroką ofertę profesjonalnego, terminowego i taniego pisania prac. Piszemy dla Ciebie: - prace magisterskie i licencjackie - prace

Bardziej szczegółowo

Opisy przedmiotów ECTS dla kierunku Socjologia forma studiów stacjonarne nabór 2013 2016

Opisy przedmiotów ECTS dla kierunku Socjologia forma studiów stacjonarne nabór 2013 2016 Opisy przedmiotów ECTS dla kierunku Socjologia forma studiów stacjonarne nabór 2013 2016 Semestr I (limit 30) I. Przedmioty obowiązkowe (limit 28) 1 Wstęp do filozofii 4 30 15 E 08.1 2 Pracownia komputerowa

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia Prawa człowieka i metodyka ich nauczania

Program szkolenia Prawa człowieka i metodyka ich nauczania Załącznik nr 5 do SIWZ (Pieczęć Wykonawcy) Program szkolenia i metodyka ich nauczania 1. Cele ogólne szkolenia: 1) Zwiększenie świadomości znaczenia praw. 2) Dostrzeganie potrzeby edukowania w zakresie

Bardziej szczegółowo

Por. P. Kotler, H. Kartajaya, I. Setiawan, Marketing 3.0, MT Biznes, Warszawa 2010, s. 20. 2

Por. P. Kotler, H. Kartajaya, I. Setiawan, Marketing 3.0, MT Biznes, Warszawa 2010, s. 20. 2 Inicjatywy społeczne młodzieży poprzez nowe media Tomasz Zacłona W połowie drugiej dekady XXI w. jesteśmy świadkami przemian społecznych zapowiadanych od końca ostatniego stulecia. W turbulentnym otoczeniu

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów.... 7 Wstęp.... 9 Rozdział I Usytuowanie Policji w systemie organów administracji publicznej. 13 1. Geneza Policji... 13 2. Źródła prawa dotyczące Policji... 16 3.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE WSTĘP Założeniem programu wychowawczego naszej szkoły jest rozwój osobowości ucznia. Osobowości pojmowanej

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław)

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław) STUDIA PODYPLOMOWE Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Celem studiów jest przygotowanie specjalistów z zakresu administrowania kadrami i płacami. Studia mają pogłębić wiedzę z dziedziny

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO

PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO Warszawa, 09.11.2015 Szanowna Pani Elżbieta Bieńkowska Unijna Komisarz ds. rynku wewnętrznego i usług, przemysłu oraz małych i średnich przedsiębiorstw. PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO Działając w imieniu

Bardziej szczegółowo

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r.

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Informacja na temat udziału w krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych w latach 2007-2014 udział w 32 konferencjach; wygłoszonych 27 referatów 1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Organizator: Wydział

Bardziej szczegółowo

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Katarzyna Wolska-Wrona Biuro Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równego Traktowania Footer Text 12/3/2013 1 Postęp

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Program dla MISHuS na rok akademicki 2012/2013

KIERUNEK: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Program dla MISHuS na rok akademicki 2012/2013 KIERUNEK: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA STUDIA STACJONARNE I STOPNIA Program dla MISHuS na rok akademicki 2012/2013 Lp. Nazwa przedmiotu Semestr Liczba godz. w sem. I Forma zal./ Punkty ECTS Liczba

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st.

KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW. PODSTAWOWYCH - I st. studia społeczne, kierunek: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA ZOBACZ OPIS KIERUNKU ORAZ LISTĘ UCZELNI TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH - I st. TREŚCI PROGRAMOWE PRZEDMIOTÓW PODSTAWOWYCH

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY

STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY STATUT STOWARZYSZENIA GMINA SEROCK ŁĄCZY ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie o nazwie: Gmina Serock Łączy, w skrócie GSŁ dalej zwane Stowarzyszeniem. 2. Siedzibą stowarzyszenia jest miasto

Bardziej szczegółowo

Co n a s w y r ó ż n i a

Co n a s w y r ó ż n i a Kim jesteśmy Centrum Prawa Żywnościowego to profesjonalny ośrodek doradczo- -badawczy specjalizujący się w dziedzinie prawa żywnościowego. Stanowi ono fachowe zaplecze eksperckie dla wszystkich podmiotów

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP Założenia i implementacja Stanisław Koziej Szef BBN www.bbn.gov.pl @SKoziej 7 stycznia 2015 r. 1 AGENDA 1. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA SBN

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów: ADMINISTRACJA Poziom kształcenia: studia I stopnia profil kształcenia: praktyczny SYMBOLE EFEKTÓW DLA KIERUNKU ADMINISTR ACJA OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ODNIESIENIE EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Konferencja podsumowująca badania pt. Polityka publiczna wobec osób

Bardziej szczegółowo

1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9. 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3

1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9. 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3 Lp. Ibuk ID Tytuł ISBN 1 26671 ABC zdrowia dziecka 978-83-200-3869-9 2 469 Analiza finansowa przedsiębiorstwa 978-83-01-14871-3 3 2307 Analiza finansowa w procesie decyzyjnym współczesnego przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia Zagadnienia kierunkowe: 1. Indywidualizm a idea wspólnego dobra (w świetle etyki społecznej) 2. Pojęcie ponowoczesności we współczesnych

Bardziej szczegółowo

1.4. Podmioty wspierające przedsiębiorczość w regionie i źródła jej finansowania 22

1.4. Podmioty wspierające przedsiębiorczość w regionie i źródła jej finansowania 22 Wprowadzenie 9 Część I Rozwój regionalny i lokalny w warunkach kryzysu 1. Klimat przedsiębiorczości w rozwoju społeczno-gospodarczym regionu - wyniki badania ankietowego mieszkańców Litwy, Łotwy i Polski

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia Absolwentów ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

Statut Stowarzyszenia Absolwentów ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE Statut Stowarzyszenia Absolwentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Stowarzyszenie Absolwentów Państwowej

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

zawarty pomiędzy Radą Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej reprezentowaną przez Prezesa Rady Ministrów

zawarty pomiędzy Radą Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej reprezentowaną przez Prezesa Rady Ministrów Wersja z dn. 11. 05. 2011 r. PAKT DLA KULTURY zawarty pomiędzy Radą Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej reprezentowaną przez Prezesa Rady Ministrów oraz stroną społeczną reprezentowaną przez Obywateli Kultury

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja i cyfryzacja

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja i cyfryzacja Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 699 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 27 marca 2015 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla poziomów i profili kształcenia dla kierunków: administracja i cyfryzacja,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Tematy i zagadnienia z WOS semestr trzeci( klasa II) Dział I. Społeczeństwo 1. Życie zbiorowe i jego reguły socjologia formy życia społecznego normy społeczne

Bardziej szczegółowo

Plan studiów na kierunku DZIENNIKARSTWO i KOMUNIKACJA SPOŁECZNA (tryb stacjonarny, nabór 2010/2011)

Plan studiów na kierunku DZIENNIKARSTWO i KOMUNIKACJA SPOŁECZNA (tryb stacjonarny, nabór 2010/2011) Plan studiów na kierunku DZIENNIKARSTWO i KOMUNIKACJA SPOŁECZNA (tryb stacjonarny, nabór 2010/2011) Studia I stopnia Czas trwania studiów: 3 lata, 6 semestrów Lp. 1. Wstęp do filozofii 2. Historia Polski

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Bydgoski Pakt dla Kultury

Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury zawarty pomiędzy: władzami miasta Bydgoszczy reprezentowanymi przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy Rafała Bruskiego Przewodniczącego Rady Miasta Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

Temat: Zróbmy sobie flash mob!

Temat: Zróbmy sobie flash mob! Temat: Zróbmy sobie flash mob! Jak wykorzystać globalnej sieci do korzystania z prawa do zgromadzeń? ZWIĄZEK Z PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ Podstawa programowa przedmiotu wiedza o społeczeństwie, IV etap edukacyjny

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania Red.: Joachim Osiński Wprowadzenie Administracja publiczna na tle ewolucji instytucji państwa w XX i XXI wieku (Joachim Osiński) 1. Instytucja

Bardziej szczegółowo

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE

Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE EDYTA BARACZ Informatyzacja administracji publicznej w Polsce w świetle polityki społeczeństwa informacyjnego UE Społeczeństwo informacyjne to typ społeczeństwa, którego kształtowanie się ściśle związane

Bardziej szczegółowo

SYLABUS PRZEDMIOTU PRAWO AUTORSKIE. dla studentów Wydziału Artystycznego. I. Informacje ogólne. 1. Nazwa przedmiotu Prawo Autorskie

SYLABUS PRZEDMIOTU PRAWO AUTORSKIE. dla studentów Wydziału Artystycznego. I. Informacje ogólne. 1. Nazwa przedmiotu Prawo Autorskie SYLABUS PRZEDMIOTU PRAWO AUTORSKIE dla studentów Wydziału Artystycznego I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu Prawo Autorskie 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów - studia

Bardziej szczegółowo

ZIELONE RADZYNY REGULAMIN STOWARZYSZENIA ZWYKŁEGO

ZIELONE RADZYNY REGULAMIN STOWARZYSZENIA ZWYKŁEGO ZIELONE RADZYNY REGULAMIN STOWARZYSZENIA ZWYKŁEGO 31 SIERPNIA 2015 REGULAMIN STOWARZYSZENIA ZWYKŁEGO ZIELONE RADZYNY 1 Postanowienia ogólne 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Zielone Radzyny w dalszych postanowieniach

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Raport z badania przeprowadzonego w sierpniu 2007 roku O badaniu Badanie zostało przeprowadzone w sierpniu bieżącego roku na podstawie ankiety internetowej Ankieta

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

sprofilowanych zawodowo ścieżek tematycznych, ocenę wyróżniającą. 1. Badania rynkowe Marketing Zachowania konsumenckie 2. Innowacje społeczne

sprofilowanych zawodowo ścieżek tematycznych, ocenę wyróżniającą. 1. Badania rynkowe Marketing Zachowania konsumenckie 2. Innowacje społeczne Program studiów na kierunku socjologia zorganizowany jest wokół sprofilowanych zawodowo ścieżek tematycznych, które rozpoczynają się już na pierwszym roku studiów, zarówno pierwszego, jak i drugiego stopnia.

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki.

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach oferuje w bieżącej prenumeracie bogaty zbiór czasopism metodycznych i fachowych dla nauczycieli, wychowawców oraz bibliotekarzy, psychologów, pedagogów szkolnych

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu Dziecko w rodzinie i społeczeństwie 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim Dziecko w rodzinie i społeczeństwie 3. Jednostka

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Wolności i prawa człowieka i obywatela z perspektywy osób z niepełnosprawnościami. www.rpo.gov.pl. Krzysztof Kurowski

Wolności i prawa człowieka i obywatela z perspektywy osób z niepełnosprawnościami. www.rpo.gov.pl. Krzysztof Kurowski Wolności i prawa człowieka i obywatela z perspektywy osób z niepełnosprawnościami Krzysztof Kurowski Wpływ stereotypowego podejścia do niepełnosprawności na regulację prawne W wielu przypadkach prawo jest

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

2 Wszczęcie przewodu doktorskiego

2 Wszczęcie przewodu doktorskiego Regulamin przeprowadzania postępowań o nadanie stopnia doktora nauk prawnych w zakresie prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Opolskiego Na podstawie art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza.

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. W znaczący wkład w jej rozwój ma także kultura Starożytnego Rzymu oraz

Bardziej szczegółowo

Wykaz publikacji. Szkoły Pedagogicznej, Rzeszów 1999, s. 177-185. 4. Poetyka i pragmatyka gatunków dziennikarskich, red. W.

Wykaz publikacji. Szkoły Pedagogicznej, Rzeszów 1999, s. 177-185. 4. Poetyka i pragmatyka gatunków dziennikarskich, red. W. dr Wojciech Furman Zakład Stosunków Międzynarodowych Katedra Politologii UR 1 października 2010 r. Wykaz publikacji 1996 1. Łatwość zapominania. Niektóre przykłady krytyki bolszewizmu formułowane w latach

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Projekt USTAWA z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1 W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U.1997.78.483) wprowadza się następujące zmiany: 1)

Bardziej szczegółowo