Biuletyn Miłośników Dobrej Książki nr 4 (17) kwiecień 2008

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biuletyn Miłośników Dobrej Książki nr 4 (17) kwiecień 2008 www.biuletyn.tolle.pl"

Transkrypt

1 -1-

2 - Spis treści Od redakcji Wszystkiego co najlepsze na nowej drodze życia! Temat numeru: Nowe formy uzależnień Czym jest uzależnienie? (Sławomir Zatwardnicki) Rodzaje uzależnień (Sławomir Zatwardnicki) Nowe formy uzależnienia (Sławomir Zatwardnicki) Kilka sposobów walki z lekkim uzależnieniem (Agnieszka Kasperczyk-Bac) Rozmowa Tolle Dziecko bawi się czytaniem podobnie jak dorośli z dr Justyną Truskolaską, autorką publikacji Wychować miłośnika książki, czyli czytelnictwo i okolice rozmawia Sylwia Boguta. Felietony Czy jako naród w 95% ochrzczony wierzymy w Boga? (ks. Jerzy Szymik) W duchu Świąt Paschalnych(Paweł Pomianek) Chłopaki nie klęczą(sławomir Zatwardnicki) Przypadek demokracji(igor Belczewski) Recenzje (luty marzec 2008) Wstrząsająca prawda o prostytucji (Paweł Pomianek) Recenzja książki: Kobieta nie jest grzechem. Z siostrą Anną Bałchan o problemie prostytucji i nie tylko rozmawia Katarzyna Wiśniewska Diabelska korespondencja (Anna Kuźniar) Recenzja książki: e z piekła Niezwykłe życie Apostołki Bożego Miłosierdzia (Agnieszka Gromadzka) Recenzja książki: Święta Faustyna i Miłosierdzie Boże Nadzieja odgania od nas lęk (Justyna Królak) Recenzja książki: Arcykapłan Gniew mój przyjaciel (Joanna Wardach) Recenzja książki: Każdy czasem wpada w gniew -2-

3 Pomiędzy lalką a osobą myślącą (Joanna Wiśniewska) Recenzja książki: Jak ujarzmić małą czarownicę Tyle razy odchodzisz (Anna Kuźniar) Recenzja książki: Powrót Duchowość dla zabieganych (Justyna Królak) Recenzja książki: Uczynić wszystko nowe Małżeństwo jako wspólna droga (Sylwia Boguta) Recenzja książki: Wzrastajmy razem Spotkanie z Bogiem czy terapia? (Krzysztof Pilch) Recenzja książki: Wina, grzech, przebaczenie Działy tematyczne Kultura: Kolejny krok ku rewolucji (Michał Wolski) Życie duchowe: Sumienie skrupulackie czy jest wyjście? (Justyna Królak) Zdrowie: Gimnastyka w czasie ciąży (Anna Kuźniar) Podróże: Bieszczady (Agnieszka Kasperczyk-Bac) Kulinaria: Jadalne muchomory (Anna Łabudzińska) Wychowanie: Lęki wieku dziecięcego (Magdalena Dudziak) Historia: Genealogia dla początkujących (Bartosz Pasela) Skład Redakcji: Redaktor naczelny: Paweł Pomianek Zastępca Redaktora naczelnego: Anna Kuźniar Dyrektor projektu: Paweł Królak Stali felietoniści: Ks. Jerzy Szymik Sławomir Zatwardnicki Igor Belczewski Paweł Królak Paweł Pomianek Sekcja wywiadów: Sylwia Boguta Paweł Pomianek Redaktorzy działów tematycznych: Michał Wolski (Kultura) Justyna Królak (Życie duchowe) Anna Kuźniar (Zdrowie) Agnieszka Kasperczyk-Bac (Podróże) Anna Łabudzińska (Kulinaria) Magdalena Dudziak (Wychowanie) Bartosz Pasela (Historia) Stali Recenzenci Tolle.pl: Małgorzata Bachman Marika Bannach Sylwia Boguta -3- Bartosz Buczacki Katarzyna Dąbek Emilia Fornalczyk Agnieszka Gromadzka Anna Hojnacka Elżbieta Jasińska Karolina Ludwiczak Milena Mastalerek Joanna Nowakowska Krzysztof Pilch Joanna Wardach Joanna Wiśniewska Anna Włodarczuk Grzegorz Zawadzki

4 Drodzy Czytelnicy! Paweł Pomianek Uzależnienia to coraz bardziej powszechny problem otaczającej rzeczywistości. Obok dawnych, klasycznych rodzajów pojawiły się w ostatnich dzisięcioleciach ich nowe równie niebezpieczne a dodatkowo powszechnie deprecjonowane formy. Owe nowe formy uzależnień są określane wspólnym terminem new addictions. Najpopularniejsze z nich to wymieniając za Sławkiem Zatwardnickim uzależnienia od gier hazardowych, internetu, telefonu komórkowego, zakupów, pracy, seksu, jedzenia, a nawet więzi emocjonalnych. Jak podkreśla autor artykułu, niepokojące jest to, że przedmiot tych nowych form uzależnień najczęściej jest akceptowany społecznie. redaktor naczelny Zresztą w moim odczuciu również większość klasycznych uzależnień jest akceptowana społecznie. Wystarczy tu podać przykład nikotynizmu. Rzadko zdarza nam się napominać swoich bliskich czy znajomych, że powinni podjąć walkę w celu pokonania nałogu. Podobnie jest z lekkim uzależnieniem od alkoholu (np. gdy ktoś codziennie potrzebuje przez snem wypić piwo czy walnąć sobie kielicha), nie mówiąc już o tym, że ktoś, kto nigdy się nie upija jest powszechnie uznawany za dziwaka. Podejmując ten trudny i rozległy temat w naszym Biuletynie nie mieliśmy ambicji, by opracować go dogłębnie, bowiem forma naszego Tematu numeru pozwala jedynie na jego zarysowanie czy raptem zwrócenie nań uwagi. Uważamy jednak, że będzie cennym przypomnienie sobie, czym ogólnie są uzależnienia, jak możemy je sklasyfikować oraz w jaki sposób możemy walczyć przynajmniej z lżejszymi formami uzależnienia (w trudniejszych przypadkach należy udać się do specjalisty). Szczególnie polecam jednak artykuł o nowych formach uzależnień, gdyż często w życiu codziennym możemy nawet nie zdawać sobie sprawy, że ktoś z naszych bliskich wpadł w nałóg i potrzebuje być może rozważnego wsparcia z naszej strony. Poza tym w naszym Biuletynie bardzo szczególny wywiad z Justyną Truskolaską, autorką książki Jak wychować miłośnika książki, będącą pierwszą publikacją, nad którą objęliśmy nasz patronat. Polecam również recenzje, które publikowaliśmy w Tolle.pl w lutym i marcu bieżącego roku. Nade wszystko zachęcam do zapoznania się z recenzją książki o prostytutkach, bowiem wywiad-rzeka z siostą Anną Bałchan robi na Czytelniku piorunujące wrażenie i niszczy wiele szkodliwych stereotypów. W dziale Kultura tym razem Michał Wolski dotyka tematu muzycznego, co jest swego rodzaju nowością. Zachęcam też do odwiedzenia działów Zdrowie oraz Kulinaria, gdyż znalazły one swoje miejsce w naszym Biuletynie już po raz ostatni. A zatem tolle et lege, Drogi Czytelniku! -4-

5 Życzymy wszystkiego co najlepsze na nowej drodze życia! W sobotę 29 marca br. w kościele pw. Miłosierdzia Bożego w Kraśniku redaktorka naszego serwisu Sylwia Boguta i Jan Pikula zawarli przed Bogiem sakramentalny związek małżeński Sylwio, Janie! Życzymy Wam, by ta Miłość, którą sobie ślubowaliście była Waszą siłą do kroczenia przez życie i pokonywania wszelkich trudności. Spełniajcie się na każdej jej płaszczyźnie a każdy dzień niech przynosi poczucie coraz głębszej jedności i wspólnego szczęścia. Niech Pan Was prowadzi i obficie udziela swoich łask! Życzy Redakcja Tolle et lege Fot. Michał Mazik PS: W niniejszym numerze Sylwia Pikula występuje jeszcze pod swoim starym nazwiskiem, ponieważ wywiad z p. Truskolaską przeprowadziła jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego. -5-

6 TEMAT NUMERU NOWE FORMY UZALEŻNIEŃ Czym jest uzależnienie? SŁAWOMIR ZATWARDNICKI Lekarze twierdzą, że to choroba. Społeczeństwo uważa osoby uzależnione za słabe, pozbawione charakteru i silnej woli (bo przecież gdyby tylko chciały, wyszłyby z nałogu), może nawet upadłe. Warto przypatrzeć się bliżej problemowi uzależnienia. Trudno podać definicję uzależnienia, ponieważ jest to zjawisko złożone. Na poziomie behawioralnym uzależnienie zostanie zaobserwowane jako poszukiwanie pewnych substancji czy powtarzanie określonych zachowań. Przy czym osoba uzależniona będzie tak pochłonięta swoim uzależnieniem, bez którego nie może się -6-

7 obejść, że zaniedba wszystko, co pozostaje poza uzależnieniem (w tym nawet relacje uczuciowe, nie wspominając o pracy zawodowej itp.). Myliłby się ten, kto chciałby rozpatrywać Osoba uzależniona będzie tak problem uzależnienia jako wynik tylko i pochłonięta swoim uzależnieniem, wyłącznie chemicznych i fizjologicznych właściwości uzależniających jakiejś subbez którego nie może się obejść, że stancji. Według Rigliano nie można pomizaniedba wszystko, co pozostaje nąć relacji zachodzącej pomiędzy podmiopoza uzależnieniem (w tym nawet tem a przedmiotem uzależnienia oraz relacje uczuciowe, nie wspominając kontekstem, w jakim funkcjonują. Chodzi o o pracy zawodowej itp.). to, że skutki sięgnięcia po substancję uzależniającą oddziałują na jego przyczyny, zmieniając na przykład samopostrzeganie osoby, która po nią sięgnęła. W rezultacie osoba taka łatwiej sięgnie po tę substancję następnym razem. Na podstawie takiej obserwacji Bateson sformułował definicję uzależnienia, według której jest ono rezultatem zarówno mocy uzależniającej danej substancji oraz mocy, jaką osoba sięgająca po taką substancję jest skłonna jej przypisywać. Podobnie w przypadku zachowań czy relacji przedmiot uzależnienia oddziałuje na psychikę podmiotu. Osoba na skutek sięgnięcia po przedmiot uzależnienia doświadcza zaspokojenia pewnej potrzeby i to subiektywnie przeżywane doświadczenie ocenia jako pozytywne. Prowadzi to do tego, że stopniowo zmniejsza się możliwość wyboru osoba skłonna będzie sięgać po to, co zdaje się zaspokajać jej potrzeby. Nawet jeżeli obiektywnie jej życie będzie się walić w gruzy, subiektywne uczucie najczęściej jednak weźmie górę. Nie od razu, ale po jakimś czasie okazuje się, że człowiek jest uzależniony. Wtedy pomimo zrozumienia (o które wcale nie jest tak łatwo!), że szkodzi sobie i innym, nie potrafi on już kontrolować swojego zachowania i nie panuje nad nałogiem. Uzależniona osoba przechodzi przez dwa etapy: pierwszy, zwany aktywnym, polega na poszukiwaniu i oczekiwaniu przyjemności (np. słodyczy, seksu), a drugi, nazywany pasywnym, jest etapem zaspokojenia (stan po zjedzeniu słodyczy, stan po orgazmie). Ta druga faza podlega tak zwanej habituacji. Habituacja (przywykanie) jest to zjawisko neurologiczne, które polega na tym, że odpowiedź układu nerwowego w przypadku wielokrotnego występowania tego samego bodźca jest -7-

8 coraz mniejsza. To naturalny odruch organizmu wszczepiony nam przez Stwórcę; gdyby nie habituacja, nawet jedzenie i seks mogłyby zrobić nam krzywdę. Wyjątkiem są narkotyki, które właściwie nie podlegają zjawisku habituacji, a dodatkowo uczulają mózg na oczekiwanie przyjemności. Di Chiara uważa, że przyjemność oczekiwana jest dużo większa od uzyskiwanej, w związku z czym następuje wzrost napięcia spowodowany różnicą pomiędzy oczekiwaniem a zaspokojeniem, a to z kolei prowadzi do obsesji brania i uzależnienia. Sławomir Zatwardnicki Źródła: C. Guerreschi, Nowe uzależnienia, Kraków *** Rodzaje uzależnień SŁAWOMIR ZATWARDNICKI Uzależnienie charakteryzuje się silnym, trudnym do opanowania pociągiem do zażywania jakiejś substancji (alkohol, narkotyki), która zmienia świadomość, a którą przyjmuje się bez względu na destrukcyjne skutki psychosomatyczne, społeczne, a nawet duchowe. Taki rodzaj uzależnienia nazywany jest fizjologicznym (ang. physiological dependence) lub fizycznym. Większość substancji, których używanie prowadzi do uzależnienia fizjologicznego, jest powszechnie znana, ale może warto je wymienić: nikotyna, alkohol etylowy, opioidy (heroina, morfina, metadon), barbiturany, steroidy. Ciekawe są cechy uzależnienia tego rodzaju: -8-

9 potrzeba coraz większych dawek środka uzależniawyróżniamy jącego (ponieważ obniża się poziom przyjemności, uzależnienia który jest przez niego dostarczany); środka tego używa się kompulsywnie (czyli nie fizjologiczne, mogąc nie ulec wewnętrznemu przymusowi); psychiczne oraz maleje siła woli, rozwija się za to talent do społeczne. samousprawiedliwiania się; nawet po długim okresie abstynencji utrzymuje się obsesja sięgania po środek uzależniający; postawienie środka w centrum życia, które powoduje stopniową utratę zainteresowania innymi, niezwiązanymi z uzależnieniem, sprawami czy ludźmi. Ale można definicje uzależnienia rozszerzyć, ponieważ osoba uzależniona może doświadczać przymusu wewnętrznego nie tylko do zażywania substancji, ale też do wykonywania pewnej czynności. Uzależnienie psychiczne, zwane również psychologicznym (ang. psychological dependence), mieścić będzie w sobie nabytą silną potrzebę zarówno wykonania jakiejś czynności, jak i zażycia jakiejś substancji (można bowiem uzależnić się psychicznie od substancji chemicznej). Do uzależnień psychicznych możemy zaliczyć takie jak: praca, internet, telewizor, hazard, gry komputerowe, kupowanie, jedzenie (w tym słodycze), seks (w tym masturbacja), nadmierna troska o wygląd fizyczny. W przypadku uzależnienia fizjologicznego dla odczucia ulgi nałogowiec potrzebuje zażyć substancję, a w przypadku abstynencji pojawiają się objawy nazwane zespołem abstynencyjnym. Mogą to być objawy zarówno psychiczne (na przykład bezsenność), jak i fizyczne (na przykład bóle, biegunki, wymioty, drżenie). W przeciwieństwie do fizjologicznego w psychicznym uzależnieniu nie będzie tak poważnych fizjologicznych objawów abstynencji. I w jednym, i w drugim przypadku nałogowiec pomimo negatywnych skutków nałogu nie potrafi jednak z nim zerwać. Można jeszcze wyróżnić kolejny rodzaj uzależnienia. Kiedy mamy do czynienia z uzależnieniem od grupy, które powoduje, że członek takiej grupy dostosowuje swoje zachowanie do tego, jakie wykazują inni członkowie grupy, możemy mówić o uzależnieniu społecznym (socjologicznym). Takie uzależnienie może również -9-

10 prowadzić do tego, że osoba uzależniona sięgać będzie po substancje uzależniające, które pozwalają jej odnaleźć się wśród innych członków grupy. Sławomir Zatwardnicki Źródła: *** Nowe formy uzależnienia SŁAWOMIR ZATWARDNICKI W języku angielskim występują dwa słowa: addiction i dependence. Uzależnienia można bowiem podzielić na te, w których organizm domaga się jakiejś substancji będą to uzależnienia fizyczne i chemiczne (dependence) oraz te zmuszające uzależnionego do szukania przedmiotu uzależnienia, którym nie jest środek chemiczny, a bez którego życie uzależnionego traci sens będą to uzależnienia psychologiczne (addiction). Te ostatnie uzależnienia, w których substancje chemiczne nie odgrywają żadnej roli, występują powszechnie w dzisiejszym społeczeństwie. Należą do tych new addictions uzależnienia od: gier hazardowych, internetu, telefonu komórkowego, zakupów, pracy, seksu, jedzenia, więzi emocjonalnych. Ciekawe jest to, że przedmiot tych nowych form uzależnień najczęściej jest akceptowany społecznie. Wystarczy tu podać przykład pracoholika, który jest postrzegany przez innych (a tym bardziej przez swojego przełożonego) za osobę ambitną i godną naśladowania. Alfonso-Fernandez podzielił uzależnienia na dwie grupy: społeczne lub legalne oraz antyspołeczne lub nielegalne. Do pierwszej grupy należą uzależnienia od używek legalnych (alkohol, nikotyna, leki) oraz zachowań społecznie akceptowanych (jedzenie, praca, zakupy, telewizja). Druga grupa obejmuje uzależnienia od

11 narkotyków oraz zachowań nielegalnych (kradzieże, gwałty itp.). Podkreśla on, że nowe formy uzależnień pojawiły się we współczesnym społeczeństwie, w którym dąży się do natychmiastowego zaspokojenia pragnień, a środki do ich zaspokojenia są w każdej chwili dostępne. Addiction i dependence nie muszą się ze Uzależnienia, w których substancje sobą łączyć. Na przykład uzależnienie chemiczne nie odgrywają żadnej roli, od tytoniu jest uzależnieniem typowo występują powszechnie w dzisiejszym fizycznym (organizm domaga się subspołeczeństwie. Należą do tych new stancji chemicznej), które pomimo tego, addictions uzależnienia od: gier że powoduje również uzależnienie psyhazardowych, internetu, telefonu chologiczne, wcale nie musi prowadzić do działań nielegalnych czy zachowań komórkowego, zakupów, pracy, seksu, jedzenia, więzi emocjonalnych. antyspołecznych. Z drugiej strony nowe formy uzależnień, w których podmiot uzależnia się od jakiejś czynności czy zachowania, nie musi prowadzić do uzależnienia fizycznego. Addiction będzie w takim wypadku funkcjonował bez dependence, ograniczając się do potrzeby wykonywania pewnej czynności. Warto podkreślić, że nowe formy uzależnień to uzależnienia od czynności, które same w sobie nie tylko, że nie są złe, ale wręcz przeciwnie są dobre i pożyteczne. Problem uzależnienia pojawia się dopiero wtedy, kiedy ktoś nie potrafi już zapanować nad swoją skłonnością do wykonywania pewnego rodzaju czynności czy zachowania, a przedmiot swojego uzależnienia stawia ponad wszystkim innym. Wtedy jest gotów zaniedbać inne sfery życia, byle tylko zaspokoić swoje pragnienie. New addiction jest w stanie doprowadzić życie uzależnionego do takiej samej ruiny, jak w przypadku każdego innego uzależnienia. Warto sprawdzić, czy nie jest się uzależnionym od coraz powszechniej spotykanych new addictions. Nawet jeżeli nie jest to jeszcze uzależnienie tak silne, żeby od razu zburzyć całe dotychczasowe życie, na pewno wpływa ono negatywnie na uzależnionego i te osoby, które są w jego otoczeniu (w tym jego rodzinę). Sławomir Zatwardnicki Źródła: Cesare Guerreschi, Nowe uzależnienia, Kraków

12 Kilka sposobów walki z lekkim uzależnieniem AGNIESZKA KASPERCZYK-BAC Uzależnienie możemy zdefiniować jako bardzo silną potrzebę zażywania jakiejś substancji bądź wykonywania jakiejś czynności. Początkowo mało, a z upływem czasu coraz więcej i więcej Uzależnienia podzielić można na fizjologiczne oraz psychiczne. Najczęściej spotyka się ludzi uzależnionych fizjologicznie, na przykład od: nikotyny, alkoholu, opioidów, czyli heroiny i morfiny, leków nasennych oraz steroidów zwanych potocznie sterydami. Uzależnieniem psychicznym można nazwać ciągłe dążenie do na przykład oglądania telewizji, grania na komputerze, robienia zakupów, pracy, jedzenia oraz wielu innych. Niestety, zarówno uzależnienie fizjologiczne, jak i psychiczne niszczy organizm, a walka z nim jest ciężka i długa. Często człowiek przegrywa, ale jeśli ma wolę walki o własne zdrowie, a nawet życie, potrafi podołać i podnieść się z dołka. Potrafi walczyć i wygrywa Początkowo jest to walka z Pierwszym krokiem walki własnymi słabościami. Niestety, jeśli nie zostaną one wcześnie zauważone, przeradzają się w z uzależnieniem jest samo przyznanie się przed samym uzależnienie, z którego szpon ciężko jest się wyrwać. Zawsze jednak należy mieć nadzieję, sobą, że ma się problem. trzeba walczyć i nigdy nie dawać za wygraną. Problem, z którym walka częstokroć będzie wymagała Pierwszym krokiem walki z uzależnieniem jest samo przyznanie się przed samym sobą, że ma wsparcia innych osób. się problem. Problem, z którym walka częstokroć będzie wymagała wsparcia innych osób. Często nie wystarczy samozaparcie, aby wyjść z nałogu, ale uświadomienie sobie faktu, iż jest się uzależnionym, to duży krok naprzód. Potrzeba teraz mocnej wiary w siebie i ogromnej chęci życia. Często ludzie uzależnieni potrzebują rozmowy z kimś bliskim, ale bywa i tak, że nie potrafią szczerze rozmawiać z najbliższymi, natomiast zbawienna jest dla nich

13 rozmowa z całkiem obcą osobą. Po szczerej spowiedzi można spróbować walczyć samemu. Należy wtedy rozpocząć życie od nowa. Co to znaczy? Znaczy to, iż należy pozbyć się z domu wszystkich rzeczy, które mogą przypominać o nałogu, wszystkie, które mogą się łączyć bezpośrednio lub pośrednio z uzależnieniem. Mogą to na przykład być wszystkie popielniczki i papierosy, jeśli ktoś chce rzucić palenie. Dla osoby uzależnionej od alkoholu mogą to być puste lub pełne butelki zawierające procentowe trunki, kieliszki, lampki na wino lub inne. Bardzo ważną rzeczą jest organizacja czasu oraz sposobu walki z nałogiem. Należy dobrze zaplanować swój dzień. Odwiedzane miejsca nie mogą wywoływać chęci np. zapalenia papierosa. Przy największej chwili słabości można przykładowo zjeść czekoladkę lub zająć czymś uwagę (dobry film, spacer, książka). Warto też nagradzać się za każdorazową wygraną bitwę, gdyż pomoże to wygrać wojnę z nałogiem. Jeśli jednak wszystkie podejmowane próby kończą się klęską, należy zwrócić się po pomoc do kogoś doświadczonego. Istnieje wielu psychologów zajmujących się takimi problemami. Również specjalne ośrodki nigdy nie odmówią pomocy. Ważne jest tylko, aby zdecydować się sięgnąć po taką pomoc. Agnieszka Kasperczyk-Bac Polecamy znakomite książki dotyczące uzależnień: Gry komputerowe, Internet i telewizja Nessia Laniado, Gianfilippo Pietra Dzieci, alkohol, narkotyki. Przewodnik dla rodziców Ruth Maxwell

14 Zagrożeni alkoholem, chronieni miłością Ks. Marek Dziewiecki Betania droga nadziei. Nie tylko dla uzależnionych Ewa Nocoń Praca Ks. Mirosław Kalinowski, Iwona Czuma, Małgorzata Kuć Zobacz więcej Wróć do spisu treści *** Przeczytaj rozmowę z Justyną Truskolaską Skocz do felietonów Przejdź do recenzji Zejdź do działu Kultura

15 ROZMOWA TOLLE Dziecko bawi się czytaniem podobnie jak dorośli Z DR JUSTYNĄ TRUSKOLASKĄ, AUTORKĄ PUBLIKACJI WYCHOWAĆ MIŁOŚNIKA KSIĄŻKI, CZYLI CZYTELNICTWO I OKOLICE ROZMAWIA SYLWIA BOGUTA. Sylwia Boguta: W swojej publikacji pisze Pani o wychowywaniu miłośnika książki. Na początek zadam więc pytanie o czynione przez Panią rozróżnienie między molem książkowym a miłośnikiem książki. Justyna Truskolaska: Mól książkowy to moim zdaniem człowiek, który żyje tylko książkami i brakuje mu szerszego uczestnictwa w życiu. Kojarzy się nam to z zasuszonym molem książkowym, prawda? A więc osobą, która nie wychodzi ze swojego ukochanego, domowego, nieco zakurzonego zacisza. Bardzo wygodnego zresztą. Miłośnik książek natomiast kocha książki, ale nie tylko. Chciałoby się tutaj odwołać do realizacji ideału starożytnych Greków kalos kai agathos (piękny i dobry) człowiek wszechstronny, nie tylko intelekt na chudych nóżkach. Człowiek odważny, który czyta książki dla wiedzy i piękna, które mogą wnieść w jego życie. Mól uwielbia książki, ale boi się lub mu się nie chce wyjść poza nie. Jaką zasadniczą rolę spełnia według Pani kontakt z książką u dzieci małych, a jaką u nastolatków?

16 Małe dzieci są przeważnie czytelnikami biernymi słuchają książek, które czytają im dorośli. Dla nich więc kontakt z książka oznacza przede wszystkim możliwość bliskiego kontaktu z osobą znaczącą, np. matką, ojcem, czasami starszym rodzeństwem (co obserwuję ostatnio u Wpływ książki polega na stymulacji siebie w domu: moja córka czyta swoje rozwoju dziecka przede wszystkim opowiadania młodszemu o 8 lat bratu na płaszczyźnie intelektualnej. Nie jestem zaskoczona). Przełożenie jest prosposób tu przecenić roli książek ste: kocham mamę kocham książkę (skorozwój słownictwa, umiejętności ro mama mi czyta). odpowiedniego wyrażania się, a Natomiast starsze dzieci zwraca na to przede wszystkim poznawanie uwagę Joanna Papuzińska tworzą swój świata przyrodniczego, odrębny świat i czytając chcą właśnie społecznego, historii itp. odwrotnie niż maluchy uciec od kontaktu, zamknąć się. Chcą być samodzielne, same dokonywać również wyborów czytelniczych. Przebywają w swoim świecie i nie lubią, jak ktoś do niego wchodzi, chyba że zaproszony. W swojej publikacji podkreśla Pani przede wszystkim wpływ psychiczny książki na dzieci. Czy może Pani to rozwinąć? O tym napisano tomy. Ten wpływ polega na stymulacji rozwoju dziecka przede wszystkim na płaszczyźnie intelektualnej. Nie sposób tu przecenić roli książek rozwój słownictwa, umiejętności odpowiedniego do sytuacji wyrażania się, a przede wszystkim poznawanie świata przyrodniczego, społecznego, historii itp. To jest oczywiste. Lektura może jednak również pomóc w kształtowaniu rozwoju emocjonalno-społecznego dziecka. Identyfikacja z bohaterem pozwala interioryzować jego postawy, preferowane przez niego wartości. Dziecko chce być takie, jak jego ukochany bohater. Książka pozwala też poznać odczucia innych ludzi, co rozwija empatię, ułatwia stosunki z innymi. W jaki sposób najlepiej wprowadzać w świat literatury dzieci najmłodsze? Pisałam o tym właśnie w mojej książce, opisując tam metodę kroków czytelniczych. Po prostu czytać dzieciom od najmłodszych lat, ale odpowiednio dobrane lektury i w odpowiednich okolicznościach i czasie. U małych dzieci w 1-2 roku życia kontakt z literaturą dziecięcą może ograniczać się do piosenek, kołysanek

17 śpiewanych przez mamę lub tatę. Do wyliczanek i wierszyków towarzyszących z reguły zabawom paluszkowym (np. idzie kominiarz po drabinie itp) lub baraszkowaniu ( jedzie sobie pan, na koniku sam itp) oraz do kontaktu z obrazkiem komentowanym przez dorosłego i dziecko w swobodnej rozmowie. Dopiero potem przechodzimy do krótkich, odpowiednio dobranych tekstów, którym na początku towarzyszyć powinna jeszcze ilustracja bądź zabawa i ruch. Od kiedy rodzice powinni zaczynać uczyć dziecko czytania. Jak i kiedy to robić, by nie odbierać mu zbyt wcześnie dzieciństwa? Uczyć dziecko czytania, w sensie nabywania umiejętności technicznej? Od tego jest szkoła. Rodzice mają tylko nauczyć dziecko kochać książki. Sam proces czytania to sprawa drugorzędna. Jeśli dziecko chce to robić wcześniej (przed pójściem do zerówki), samo się nauczy. Jeśli prosi nas o pomoc, o informacje na temat liter ich kształtu i dźwięku głosek ostatecznie można mu pomóc. Ale tylko wtedy, kiedy samo się do tego garnie, chce tego. Wtedy można to traktować jak zabawę i pokazywać mu coś, co wzbudza jego ciekawość. Jeśli dziecko nie chce, nie ma potrzeby uczyć je czytania, zanim pójdzie do klasy zerowej. Tam się nauczy. Współczesne metody nauki czytania są naprawdę niezłe. Oczywiście, nasze dziecko może być tym, które ma trudności w nauce czytania, ale to jest szerszy temat, który dość szczegółowo omówiłam w książce. Za mało tu miejsca, żeby w miarę wyczerpująco go tutaj rozwinąć. Czy zawsze udaje się wychować miłośnika książki, czy są takie cechy dziecka, warunki, które utrudniają to? Nie prowadziłam na ten temat badań, ani nie widziałam jakichkolwiek badań, które by na to pytanie odpowiadały. Sądząc z obserwacji każde dziecko można wychować na miłośnika książki pod warunkiem, że jest to jeszcze małe dziecko i ma koło siebie osoby, które je kochają. U dzieci w wieku szkolnym może to być już nieco trudniejsze, jeśli nie ma nawyku kontaktu z literaturą, ale... podjęłabym się takiego zadania również w stosunku do dzieci starszych. Nie sądzę, żeby w dziecku istniały jakieś cechy, które to uniemożliwiają. Czy zapracowanemu, mało czytającemu rodzicowi uda się kiedykolwiek wychować miłośnika książki?

18 Jeśli sam mało czyta, to wątpię. Chyba, że dziecko tym bakcylem czytania zarazi ktoś inny albo też samo się wychowa, to się zdarza. Natomiast rodzic zapracowany, jeśli tylko prezentuje odpowiednie wzorce (czyta sam i dziecku) ma duże szanse. Mimo zapracowania może czytać dziecku choć minut dziennie. A jeśli będzie się zmieniał w tym z mężem czy żoną, to nie zajmie mu to niewiele czasu, a osiągnie efekty. Nie chodzi tu przecież o długość jednorazowego czytania, ale raczej o częstotliwość najlepiej codziennie. Jaki wpływ mają media na nasze czytelnictwo? Rodzice mają tylko nauczyć dziecko kochać książki. Sam proces czytania to sprawa drugorzędna. Telewizja zabiera czas, odciąga od wykonywania wielu pożytecznych czynności. Jednak dawkowana rozsądnie nie musi stanowić wielkiego zagrożenia. Natomiast jak wynika z moich badań komputer tylko w nielicznych przypadkach jest konkurencją dla książki (kilka procent badanych przez mnie dzieci, głównie chłopców). Jeśli dziecko pochodzi z domu o dość wysokiej kulturze pedagogicznej, jest nauczone korzystania ze wszystkich nowoczesnych mediów książki, komputera, czasopisma, telewizji czy radia. Nie mówiąc o tym, że dziecko czy młody człowiek może korzystać z komputera właśnie do czytania. Ale należy moim zdaniem kontrolować korzystanie przez dzieci i młodzież z mediów. Czasami ciężko jest znaleźć kompromis między upodobaniami dziecka a literaturą, która niesie ze sobą jakieś wartości. Jak to zrobić? Kiedy czyta się małemu dziecku, w dużym stopniu wyrabia się jego gust czytelniczy. Natomiast jeżeli starsze już, a nawet nastolatek czyta coś, co nam się nie podoba, to można jedynie porozmawiać. Ich gusty mają jeszcze prawo być niedojrzałe, dopiero się kształtują. Nie sądzę, by był sens zabraniać czy narzucać raczej dyskutować. Zresztą książka, czasopismo to również rozrywka, nie musi być strasznie mądra i pouczająca. Dziecko bawi się czytaniem podobnie jak dorośli. To ma mu sprawiać przyjemność. Pisze Pani o książkach, które z powodzeniem mogą czytać zarówno dorośli, jak i dzieci, jest nią np. Kalewala. Jakie książki są jeszcze godne polecenia? Jakie są cechy takich uniwersalnych książek?

19 Przede wszystkich walka dobra ze złem. To zawsze bierze czytelników. I humor, żart. Nawet jeśli dorośli lubią nieco bardziej dojrzałą formę wyrazu, to ten wątek zawsze jest popularny. Żeby czytać z dzieckiem na tej samej płaszczyźnie, trzeba tylko dobrać formę interesującą dla dziecka i dorosłego. Myślę, że mama czy tata w kontakcie ze swoim dzieckiem muszą również stać się trochę dziećmi i dostosować do nich swój gust. Ale jednocześnie nie rezygnować z tego, co się lubi postarać się, żeby dziecko też się trochę podciągnęło. Takie czytanie nie może być nudne dla żadnej ze stron. Każdy musi więc wybrać to, co lubi on i jego dziecko. Ja czytałam moim dzieciom Muminki, wiersze Brzechwy i Tuwima kiedy miały kilka lat, Mikołajka kiedy były trochę starsze, książki Juliusza Verne, Anię z Zielonego Wzgórza i pozostałe części tej serii, książki o Przygodach Tomka Wilmowskiego, Harrego Pottera, serię o Narnii, ale oczywiście również Sienkiewicza oraz Pana Tadeusza (słuchały i lubią!) i wiele innych. Najbardziej lubimy czytać serie, bo można wżyć się w przygody bohatera i zżyć się z nim. Jak według Pani można tłumaczyć niechęć młodzieży do lektur szkolnych? Czy ma na to wpływ domowe, czytelnicze wychowanie? Oczywiście, przede wszystkim jest to efekt wychowania domowego do czytelnictwa. Te dzieci, które lubią czytać sięgną również po lektury, choćby z ciekawości. Mają jednak prawo jedne lektury lubić mniej, a inne bardziej to chyba normalne. Pisze Pani o tym, że literatura nie może oddalać od rzeczywistości. Książka może być rodzajem ucieczki od problemów w domu. Co jeszcze może popychać dziecko do zamknięcia się w tym literackim świecie? Myślę, że brak udanego życia poza tym światem. Głównie może brak dobrych kontaktów z rodziną i rówieśnikami. Jeśli dziecko ma satysfakcjonujące kontakty z kimkolwiek bliskim, to część czasu poświęci tym osobom... i już jest w realu. Co w takim razie rodzic może zrobić, kiedy widzi, że dziecko zamyka się w świecie literatury? Na początek słuchać, co ono ma do powiedzenia, np. na temat książek, które czyta, a nawet czegokolwiek. Chodzi o złapanie z nim kontaktu i orientację w jego zainteresowaniach. Potem trzeba, by wyłapać propozycje dziecka związane z życiem

20 pozaksiążkowym. Jeśli został nawiązany kontakt, to one się pojawią. Wówczas należy podjąć te propozycje, a więc nie odciągać, zabraniać, tłumaczyć i perswadować, bo to może mieć odwrotny skutek. Ale otworzyć się i słuchać (a to znaczy dosłownie: przestać gadać, co dla nas, rodziców jest dość trudne). Chciałam spytać, jak wyglądała Pani przygoda z książką. Czy od dzieciństwa była Pani molem książkowym czy te zainteresowania się stopniowo rozwijały i co miało na to wpływ? Moja mama mi czytała, a jej czytała jej Sądząc z obserwacji każde dziecko mama i tata, a teraz ja czytam moim dzieciom. Czasami byłam molem książkowym, można wychować na miłośnika ale wtedy mama brała mnie na sanki i jaksiążki pod warunkiem, że jest to koś z tego wychodziłam. Zresztą miałam jeszcze małe dziecko i ma koło masę koleżanek, życie towarzyskie... więc siebie osoby, które je kochają. Nie nie mogłam się zamknąć w książkach. No i sądzę, żeby w dziecku istniały jakieś najbardziej w czytaniu przeszkadzały mi cechy, które to uniemożliwiają. studia (śmiech). Wtedy naprawdę nie miałam czasu. Jednak zadatki na mola mam, bo zawsze muszę się pilnować i pamiętać czy nie czytam za dużo. Ale od dzieciństwa uczulano mnie na to: Czytasz sobie, a czy pomogłaś cioci... nigdy nie było spokoju. No ale tak to jest w życiu, kiedy jest spokój, to jest nudno. Coś takiego napisał kiedyś lord Baden-Powell. Ostatnie pytanie będzie dotyczyło Tolle et lege. Co Pani sądzi o naszej inicjatywie? Jestem miło zaskoczona osobistym kontaktem Państwa z klientem to jest sympatyczne. No i bardzo podobają mi się zakładki. A serio Przeglądając książki, które Państwo oferujecie, wydaje się, że rzeczywiście są one specjalnie dobrane i przebrane, a więc i godne polecenia. Już zaczęłam to sprawdzać osobiście i mam nadzieję znaleźć w Tolle et lege sporo ciekawych lektur. Jedną nawet kupiłam mamie na Dzień Matki. Druga psychologia, Cialdini jest wspólną lekturą moją i córki. Muszę jednak poszukać jeszcze czegoś dla męża i synów. Sam pomysł wywiadów też jest ciekawy. Bez tego nie wiedziałabym nawet, że objęliście swoim patronatem moją książkę. Prawdopodobnie z innymi autorami może być tak samo. Poprzez wywiady zyskuje się osobisty kontakt z Tolle et lege. Zyskujecie Państwo w ten sposób zainteresowanie nowych osób, ponieważ przybliżacie autorów do Czytelników i do samego Tolle

21 - FELIETONY - Czy jako naród w 95% ochrzczony wierzymy w Boga? KS. JERZY SZYMIK I w Jego objawienie się w Jezusie Chrystusie? Nie do końca potrafię odpowiedzieć na to pytanie. Nie umiem bowiem odpowiadać na ten typ pytań wtedy, kiedy są one jednoznacznie sformułowane w liczbie mnogiej: czy jako naród... wierzymy... Rozumiem, że sprawa wiary, tak jak i Granica między wiarą i niewiarą wielu innych istotnych osobowych aknie tyle przebiega między tów człowieka ma (musi mieć) swój wynarodami, nawet nie pomiędzy miar społeczny, wspólnotowy ową poszczególnymi ludźmi, co raczej liczbę mnogą, a przynajmniej taki kontekst i takież zakotwiczenie. Jest to jedprzez serce człowieka. nak przecież ostatecznie, u korzeni, sprawa wybitnie indywidualna. Pytanie o wiarę jest generalnie pytaniem o poszczególnego człowieka, o jego osobową relację z Bogiem w kontekście owszem, tylko i aż społecznym, narodowym. A więc w wersji najbardziej podstawowej i najważniejszej pytanie brzmi: czy jako człowiek ochrzczony wierzę w Boga i w Jego objawienie się w Jezusie Chrystusie? A jeśli tak, to również: jaka jest moja wiara? I tu z większym realizmem i sensem mogę odpowiadać: jest wielka, mała, chybotliwa, żarliwa, krnąbrna, domagająca się nawrócenia... W dziejach teologii zostało wypracowane rozróżnienie, które swoimi korzeniami sięga św. Augustyna i św. Tomasza z Akwinu, a które przypomina w swoich publikacjach biskup Stuttgartu, Walter Kasper. Chodzi o to, że w wierzyć rozróżniamy potrójną treść: credere Deum wierzyć, że Bóg jest, credere Deo wierzyć

22 Bogu, zaufać Mu, credere in Deum ukierunkować się na Boga, powierzyć i oddać Mu siebie, swoje życie, w jakiś (najgłębszy) sposób zawiesić na Nim swój los. To są trzy komplementarne wymiary aktu i procesu wiary. Jestem przekonany, że każda autentyczna i pełna wiara musi się składać z takich właśnie trzech wymiarówfaktorów. One się wzajemnie wspierają, uzupełniają i od siebie wzajemnie zależą. Sprawa wiary jest więc sprawą skomplikowaną, przynajmniej w sferze jej mierzalności. Zarówno w rzeczywistości indywidualnej, jak i narodowej te trzy wymiary posiadają różne słabości, wszystkie wymagają nawrócenia. Mało: nieustannego procesu nawracania. Niemniej tkanka wiary jest na tyle skomplikowana, że diagnoza na temat stanu jej zdrowia wymyka się prostym odpowiedziom, typu: wierzymy w Boga lub nie wierzymy, pokładamy ufność w Objawieniu albo nie pokładamy itp. Bo wiara jeszcze raz Kasper nie jest zwykłym aktem rozumu (uważania za prawdę), woli (zaufania) albo uczucia, jest raczej całościowym kształtem bycia i życiowym konceptem, który wszystkie te ludzkie siły ujmuje i w siebie włączą. Jest więc wiara obejmującą wszystko reakcją człowieka na akcję samoobjawienia się Boga. Jako taka jest więc sprawą nieprostą, a poszukując odpowiedzi na pytanie o jej stan to moje głębokie przekonanie należy reflektor poszukiwań skierować na życie poszczególnego człowieka, na moje życie w końcu. Bowiem granica między wiarą i niewiarą nie tyle przebiega między narodami, nawet nie pomiędzy poszczególnymi ludźmi, co raczej przez serce człowieka. To przecież moje serce balansuje pomiędzy zabobonem i hiperracjonalizacją, pomiędzy nieróbstwem (bo fałszywie pojęta ufność wobec Boga to woda na młyn mojego lenistwa) i bezbożnym aktywizmem (bo moją żywą wiarę nieustannie podgryza deizm), pomiędzy manicheizmem (nienawiść wobec wcielenia wiary to wcale nie tak rzadka pokusa, prowadząca do fałszywych uduchowień ) a ordynarnym materializmem... Zdanie ostatnie na ten temat, myśl, która ufam może pomóc w zrównoważonym poruszaniu się na indywidualno-społecznym pograniczu problematyki wiary: nie wolno myśleć o jednostkowej indywidualizacji wiary w sposób, który nie doceniałby jej wymiaru społeczno-narodowego; nie wolno o masowym wymiarze wiary myśleć w sposób, który nie służyłby ostatecznie jej sferze intymnej, osobowej, jednostkowej. Co może w tym aspekcie zmienić przeżywany Wielki Jubileusz? Jubileusz może wesprzeć moją (naszą) wiarę, przeżywaną tak w sferze indywidualnej, jak i

23 wspólnotowej, także narodowej. Uważam, że pomysł Ojca Świętego jest znakomity jeśli w ogóle wolno się tak wyrazić. Jest to zresztą idea oparta na myśleniu ogromnie mi bliskim, a mianowicie na założeniu, że chrześcijaństwo w sposób istotny, nieredukowalny jest inkarnacyjne, jest religią Cudu W-cielenia. Dlatego wiara chrześcijańska (i chrześcijańska strategia ewangelizacyjna!) nie może lekceważyć materii, nie może nie doceniać wielorakich sposobów wspierania wymiaru nadprzyrodzonego przez wymiar przyrodzony. Stąd Papież co roku zwołuje młodzież na jakieś wielkie spotkanie (w konkretnym miejscu, nie tylko w wymiarze duchowym!), pielgrzymuje w sensie jak najbardziej fizycznym po całym globie. Stąd chrześcijaństwo, zwłaszcza jako katolickie, przypomina, że katolik ma obowiązek (słowo niemodne, ale ważne i nie zdewaluowane w swej głębokiej treści) w niedzielę uczestniczyć w Eucharystii, ponieważ tego typu wierność będzie wspierała naszą najgłębszą, duchową więź z Bogiem. Stąd też chrześcijaństwo wykorzystuje daty, jubileusze, miejsca pielgrzymkowe, sanktuaria, sakramentalia cały wymiar czasoprzestrzenny ludzkiego (interesują nas ludzie, nie bezcielesne abstrakty, bowiem człowiek żywy i cały jest drogą Kościoła!) życia. Dlatego właśnie uważam, że pomysł, by na wielką skalę świętować Rok Dwutysięczny jest ideą znakomitą, ideą opartą źródłowo na realizmie chrześcijaństwa, na pokorze chrześcijaństwa wobec W-cielenia, wobec ciała. Oczywiście, skłaniam się tu jak najbardziej do wyrażonej niedawno opinii indywidualizacji wiary w sposób, który kardynała Josepha Ratzingera (w jego nie doceniałby jej wymiaru społecznowywiadzie-rzece z Peterem Seewalnarodowego; nie wolno o masowym dem), że trzeba na bok odłożyć wszelwymiarze wiary myśleć w sposób, kie magiczne oczekiwania związane który nie służyłby ostatecznie jej sferze być może z rokiem Chrześcijań intymnej, osobowej, jednostkowej. stwo nie jest wróżbiarstwem, millenaryzmem albo neognozą. Nic tutaj się nie stanie na zasadzie hokus-pokus, na zasadzie automatyzmu. Nie będzie to żadne magiczno-kosmiczne wydarzenie. Sama data jest w gruncie rzeczy dość przypadkowa i na najważniejszych poziomach tak dobra dla sprawy ewangelizacji jak każda inna. Natomiast chrześcijaństwo ma przy tej okazji coś bardzo ważnego do zaoferowania światu, coś istotnego do przypomnienia ludzkości z przełomu II i III tysiąclecia. Jest to mianowicie niepowtarzalna okazja do by użyć sformułowania tego właśnie czasu Wielkiej Promocji Osoby i Sprawy Jezusa Chrystusa. Okazja do przypomnienia światu, że jego (świata) od-boska struktura (zakotwiczona przecież Nie wolno myśleć o jednostkowej

24 w fakcie stworzenia) jest genetycznie i finalnie (czyli źródłowo i celowo) chrystocentryczna. I że świat albo zmierza do Chrystusa, pamiętając że taki jest jego sens, że właśnie tutaj tkwi jego szansa, albo tragicznie zamyka sobie furtkę do Ogrodu Nadziei odrzucając Chrystusa i Jego Sprawę... W ten sposób Wielki Jubileusz uzdrawiając chrystologiczną pamięć ludzkości może światu pomóc, może coś zmienić. On jest prawdziwym Bogiem i Życiem wiecznym (1 J 5,20). Wielki Jubileusz zaprasza ludzkość III Tysiąclecia do przyjmowania stale na nowo daru Osoby i Dzieła Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo nie ma nic większego i nic cenniejszego do zaoferowania przyszłości naszego świata. ks. Jerzy Szymik Tekst pochodzi z książki ks. Profesora pt. Kocham teologię! Dlaczego? Tekst został opublikowany w 1997 r. *** Wróć do spisu treści Skocz do kolejnego z felietonów Przejdź do recenzji Zejdź do działu Życie duchowe

25 W duchu Świąt Paschalnych PAWEŁ POMIANEK Od uroczyście obchodzonych przez nas Świąt Paschalnych minęło kilkanaście dni. Trwamy w okresie wielkanocnym. W zeszłorocznym Biuletynie w tym okresie liturgicznym temat Wielkanocy poruszał felieton ks. profesora Szymika. Dziś w udziale przypadło to mnie. W swoim krótkim rozważaniu chciałbym skupić się na dwóch niezwykle ważnych wydarzeniach okresu Świąt, o których mówi się może zbyt rzadko, choć przecież ich głębia i znaczenie są niezwykłe. Chodzi mi o Wigilię Paschalną i Oktawę Wielkanocy. Wigilia Paschalna Wigilia Paschalna to liturgia kończąca Triduum Paschalne, a jednocześnie pierwsza Msza Niedzieli Wielkanocnej i najważniejsza oraz najbardziej uroczysta Eucharystia w roku liturgicznym. Przypominam o tym w sposób szczególny, ponieważ w większości polskich parafii jest to wydarzenie nieco bezbarwne, niezrozumiałe, postawione pomiędzy śmiercią i zmartwychwstaniem takie niejasne, w gruncie rzeczy nie wiadomo co. Często mówi Wigilia Paschalna to wedle wskazań się, że jest to liturgia Wielkiej Soboty, a liturgicznych (a nawet z samego po jej zakończeniu nadal wystawia się faktu bogactwa jej znaków) do adoracji w grobie Najświętszy Sakrament. Jest też jakaś dziwna obanajbardziej uroczysta Eucharystia wa przed śpiewaniem pełną piersią Niedzieli Zmartwychwstania, najbardziej uroczystych pieśni o zmarważniejsza niż nasza tradycyjna twychwstaniu. polska Msza Rezurekcyjna. Tymczasem raz jeszcze podkreślam Wigilia Paschalna to wedle wskazań liturgicznych (a nawet z samego faktu bogactwa jej znaków) najbardziej uroczysta Eucharystia Niedzieli Zmartwychwstania, ważniejsza niż nasza tradycyjna polska Msza Rezurekcyjna

26 Liturgia Wigilii Paschalnej składa się z czterech podstawowych części: Liturgii Światła, Liturgii Słowa, Liturgii chrzcielnej oraz Liturgii eucharystycznej. W czasie Liturgii Światła odbywa się poświęcenie ognia i Paschału. Jest to bardzo piękne, przebogate w znaki wydarzenie, które powinno odbywać się bezwzględnie po zapadnięciu zmroku (tak stoi w dokumentach liturgicznych) właśnie dla unaocznienia głębi znaków ciemność nocy grzechu rozświetlana przez Światło Chrystusa. Na zakończenie tej części odśpiewywana jest najbogatsza teologicznie pieśń Kościoła Exsultet, która opowiada o dziejach grzechu i odkupienia człowieka. Liturgia Słowa ma również najbardziej uroczysty charakter w roku liturgicznym w pełnym wymiarze zawiera siedem czytań ze Starego Testamentu, Epistołę i Ewangelię. Również w tej części liturgii pojawia się motyw paschalny przejścia przez całą historię zbawienia, ze Starego do Nowego Testamentu. Podczas jej trwania ma również miejsce najbardziej uroczysty w całym roku liturgicznym śpiew przed Ewangelią Alleluja. Po okresie przeszło 40 dni, gdy powstrzymywaliśmy się od wyśpiewywania w liturgii tego uroczystego słowa, brzmi ono zupełnie szczególnie. W Liturgii chrzcielnej po raz kolejny przeżywamy motyw przejścia z ciemności grzechu do nowego życia dzieci Bożych w Chrystusie. Już od pierwszych wieków chrześcijaństwa to właśnie w Noc Zmartwychwstania odbywały się uroczyste chrzty przygotowywanych przez bardzo długi okres katechumenów. Wreszcie Liturgia eucharystyczna może w tym dniu najbardziej podobna do przeżywanej przez nas na co dzień jest pełna akcentów związanych z radością Zmartwychwstania Chrystusa, a wielkanocne przyjęcie Komunii świętej dopełnia nasze przeżywanie tej jedynej w swoim rodzaju Liturgii w roku liturgicznym. W wersji najbardziej poprawnej Wigilia Paschalna powinna kończyć się procesją rezurekcyjną ze swoją radością doświadczoną we wspólnocie Kościoła powinniśmy wyjść, by dzielić się ze światem. To dzielenie się radością zmartwychwstania można jednak przenieść na niedzielny poranek i procesję rezurekcyjną połączyć z popularną Mszą świętą rezurekcyjną. Oktawa Wielkanocy O samej Oktawie, jej teologii też niestety mówi się bardzo mało a przecież cała liturgia ośmiu dni wokół niej oscyluje. Oktawa wiąże się z największymi świętami w Kościele i jest rozumiana jako przedłużenie na okres ośmiu dni przeżywania

27 uroczystości. Oktawa Wielkanocy jest najstarszą oktawą w Kościele, bowiem przeżywana jest już od IV wieku. Dziś przeżywamy w Kościele dwie oktawy mamy jeszcze oktawę Bożego Narodzenia. Nie istnieje natomiast, będąca jedynie pewną pozostałością tradycji, oktawa Uroczystości Ciała i Krwi Pańskiej. Oktawa rozumiana jako jeden wielki Oktawa wiąże się z największymi dzień świąteczny nie tylko przesuwa świętami w Kościele i jest rozumiana wszelakie niezwiązane z nią święta czy jako przedłużenie na okres ośmiu dni uroczystości kościelne (np. uroczystość przeżywania uroczystości. Oktawa Zwiastowania czy uroczystość św. Wielkanocy jest najstarszą oktawą Wojciecha, głównego patrona Polski), w Kościele, bowiem przeżywana jest ale też nie może się łączyć z jakimkolwiek postem. Warto więc pamiętać, że już od IV wieku. w piątek w Oktawie Wielkanocnej nie tylko nie obowiązuje nas wstrzemięźliwość od mięsa oraz zabaw, ale wręcz poszczenie w tych dniach byłoby swego rodzaju nadużyciem, ponieważ Kościół świętuje wówczas Zmartwychwstanie, a poszczenie w tak uroczystym czasie nie byłoby oczywiście na miejscu. O bogactwie Oktawy Wielkanocy, a nade wszystko o bogactwie znaków liturgii Wigilii Paschalnej można by pisać ogromnie dużo. Charakter tego krótkiego opracowania pozwolił mi jedynie na dotknięcie głębi tych wydarzeń i zarysowanie najistotniejszych kwestii. Paweł Pomianek *** Wróć do spisu treści Skocz do kolejnego z felietonów Przejdź do recenzji Zejdź do działu Zdrowie

28 Z cyklu: Łaski zwyczajne (8) Chłopaki nie klęczą SŁAWOMIR ZATWARDNICKI Modlitwa koedukacyjna to rzecz dobra, ale jak to z koedukacją bywa ma też swoje wady. Może za przykładem męskich i żeńskich zgromadzeń zakonnych pójść powinni i świeccy wierzący, organizując dysedukacyjne modlitwy? Takie jednopłciowe zgromadzenia pozwalałyby oddawać Bogu chwałę w sposób właściwy dla modlącej się płci. Męskość mężczyzny, który chciałby pomodlić się poza swoją izdebką (por. Mt 6,6), jest zwykle poważnie narażona. Nie ma bowiem nic bardziej wrażliwego niż poczucie męskości mężczyzny. A kiedy taki on znajdzie się w pobliżu rozmodlonej onej, nie dość, że ma problemy ze skupieniem się na Nim, skoro obok jest ona (a przez to pojawiają się one wyrzuty sumienia), to jeszcze wpędza się go w kompleksy, bo każe mu się trwać nieruchomo, kiedy buzuje w nim adrenalina i w tak nienaturalnej dla niego pozycji jak klęczenie czy siedzenie w niewygodnej ławce. Nawet jeżeli spróbuje, nigdy nie będzie miał tak słodkiego wyrazu na pobożnej twarzy, jak te kobiety obok niego i nie da rady tak czule szeptać do Tego mężczyzny. Pytanie, czy Pan Jezus chce takiego czułego szeptania. Owszem, nasłuchał się pewnie miłosnych wyznań od Jana swojego umiłowanego ucznia, ale już z Piotrem rozmawiał inaczej. W końcu i od niego usłyszał co prawda deklarację miłości i to aż trzykrotną (por. J 21,15-17), ale potrzeba było najpierw Mężczyźni nie klęczą, ale przebywać z nim coś koło trzech lat, a w końcu padają na kolana przed przebaczyć nawet i jego zdradę (por. Łk 22,55-62). A Panem. Może zwłaszcza do tego wyrażać swoją męską, wymagającą miłość, wtedy, kiedy usilnie czule gromiąc pierwszego papieża słowami: Zejdź proszą o coś Tego, który Mi z oczu, szatanie (Mk 8,33), aby dopiero później jako jedyny może jeszcze zapytać Piotra wprost o jego miłość. pomóc, albo wtedy, Mężczyźni nieczęsto wyznają sobie uczucia, które ich łączą, a jeżeli już to w inny sposób niż kobiety. I nie do wyobrażenia jest dla nich uklęknąć przed drugim kiedy wielkie utrapienie rzuca ich na kolana, jak Pana w Ogrójcu.

29 mężczyzną, aby w taki sposób wyrazić swoje posłuszeństwo. Ewangelia mówi o Marii, która siadła u nóg Pana i przysłuchiwała się Jego mowie (Łk 10,39), ale już dla jej brata Łazarza byłaby taka pozycja nienaturalna. Może dlatego Mistrz, kiedy miał nauczać, sam najpierw usiadł, a dopiero gdy usiadł, przystąpili do Niego Jego uczniowie (por. M 5,1)? Catherine Aubin w swojej bardzo dobrej książce pt. Modlitwa ciała wskazuje na wzajemną zależność pomiędzy ciałem a modlitwą. Dominikanka opiera się na Dziewięciu sposobach modlitwy św. Dominika, dziełku napisanym już po śmierci świętego przez jego braci, we wstępie do którego czytamy o takim sposobie modlitwy, w którym dusza pobudza ciało, a ciało z kolei pobudza duszę. Warto zdać sobie sprawę z roli ciała w czasie modlitwy: ono nie tylko wyraża stan ducha, ale może posłużyć do tego, żeby pociągnąć ducha za sobą. Skoro pozycja ciała prowadzi modlącego się w jakimś kierunku, stąd wniosek, że należy wybierać ją bardzo roztropnie. Przyjęcie tego faktu pozwoli zrozumieć, jak trudno mężczyźnie wejść całym sobą w modlitwę, jeżeli już na jej początku wymaga się od niego takiej gimnastyki ciała, która mu nie odpowiada. (Oczywiście, niektórym mężczyznom podoba się aerobik, ale większość z nich wybierze jednak siłownię, gdzie nie praktykuje się długotrwałego mantrowania ćwiczeniami, do których potrzeba anielskiej lub kobiecej cierpliwości). Wydaje mi się, że w naszych kościołach kobieca modlitwa ma ułatwiony start, ponieważ jest właściwsza ich upodobaniom i powołaniu zaczyna się od klęczenia i siedzenia przed Panem. Może to jeden z powodów, dla którego tak mało mężczyzn modli się w kościele? David Murrow, autor książki Mężczyźni Warto zdać sobie sprawę z roli nienawidzą chodzić do kościoła (W drodze, Poznań ciała w czasie modlitwy: ono 2007), lektury obowiązkowej dla wszystkich nie tylko wyraża stan ducha, odpowiedzialnych w Kościele, zwraca uwagę, że ale może posłużyć do tego, dla mężczyzn w czasie modlitwy ważna jest żeby pociągnąć ducha za sobą. zarówno wygodna pozycja, jak i postawa ciała. Sugeruje, żeby mężczyzna spróbował zamiast składania wyciągać ręce ku górze (por. 1Tm 2,8: Chcę więc, by mężczyźni modlili się na każdym miejscu, podnosząc ręce czyste, bez gniewu i sporu ), podobnie jak św. Dominik w siódmym sposobie modlitwy, kiedy stał wyprostowany na wzór strzały wypuszczonej z łuku w górę do nieba. Ręce zbliżone do siebie i jakby nieco otwarte, silnie wyciągał nad głową,

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A.D. 2015 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne

Bardziej szczegółowo

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch

1 Uzależnienia jak ochronić siebie i bliskich Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wprowadzenie......5 Rozdział I: Rodzaje uzależnień...... 7 Uzależnienia od substancji......8 Uzależnienia od czynności i zachowań.... 12 Cechy wspólne uzależnień.... 26 Rozdział II: Przyczyny

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Tradycja w Rodzinie s. 11. Tradycja w Kościele s. 16

Tradycja w Rodzinie s. 11. Tradycja w Kościele s. 16 Tradycja w Rodzinie s. 11 w n u m e r z e : Tradycja w Kościele s. 16 od redakcji Przygotuj się do Liturgii Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego, 31 marca: I czytanie: Dz 10,34a,37-43; II czytanie: Kol

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja SAKRAMENT POJEDNANIA Celebracja SESJA 2 dla RODZICÓW Ponowne Spotkanie Rozpoczynając tę sesję powiedz osobie, która jest obok ciebie, co zapamiętałeś z poprzedniej rodzicielskiej sesji? Co było pomocne

Bardziej szczegółowo

świętością życia dawać dowód żywej wiary. W Niedzielę Palmową, Kościół obchodzi pamiątkę wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy, dla dokonania paschalnej

świętością życia dawać dowód żywej wiary. W Niedzielę Palmową, Kościół obchodzi pamiątkę wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy, dla dokonania paschalnej Wielki Tydzień Ostatnie dni Wielkiego Postu od Niedzieli Palmowej do wieczora Wielkiego Czwartku, a następnie Triduum Paschalne to Wielki Tydzień. Najstarsze świadectwa o liturgii Wielkiego Tygodnia pochodzą

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać?

Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Czy Matka Boska, może do nas przemawiać? Jan Paweł, 23.06.2016 11:06 Jedną z osób która nie ma najmniejszych co do tego wątpliwości, jest Chorwatka Miriam, która od 24 czerwca 1981 roku spotyka się z Matką

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 29

Gimnazjum kl. I, Temat 29 Rok liturgiczny Okres zwykły Wielki Post Okres Bożego Narodzenia Triduum Paschalne Okres wielkanocny Adwent Okres zwykły Dopasuj nabożeństwo do okresu liturgicznego. Dopisz kolor szat liturgicznych obowiązujący

Bardziej szczegółowo

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW SAKRAMENT POJEDNANIA Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW Znaki Gotowości Czy twoje dziecko czasem Chce się modlić do Boga? Mówi Przepraszam bez podpowiadania? Przebacza innym nawet wtedy, gdy nie mówi przepraszam?

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r.

Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r. Nowicjat: Rekolekcje dla Rodziców sióstr nowicjuszek Chełmno, 25 26 kwietnia 2015 r. W dniach 25 26 kwietnia odbyły się w naszym domu w Chełmnie rekolekcje dla rodziców sióstr nowicjuszek. Niektórzy rodzice

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki)

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki) DIAGNOZA WSTĘPNA Motywacja do uczenia się definiowana jest jako znaczenie i wartość nauki dla danego człowieka, jaką ów człowiek jej przypisuje, i charakteryzowana przez długoterminowe zaangażowanie się

Bardziej szczegółowo

Rok liturgiczny (kościelny)

Rok liturgiczny (kościelny) Rok liturgiczny (kościelny) Adwent Okres Narodzenia Pańskiego Okres zwykły cz. I Wielki Post Triduum Paschalne Okres Wielkanocny Okres zwykły cz. II Przeczytajcie fragment Składu apostolskiego. Jakie fakty

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY

WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY WPŁYW CZYTANIA NA ROZWÓJ DZIECI I MŁODZIEŻY CZYTANIE W znaczeniu psychofizycznym: techniczne rozpoznawanie znaków. W znaczeniu psychologicznym: zapoznanie się z treścią, rozumienie myśli zawartych w tekście

Bardziej szczegółowo

czytanie Jak najwcześniej

czytanie Jak najwcześniej Każdy rodzic chce, by jego dzieci wyrosły na mądrych i kochających ludzi. Jedną z pierwszych inwestycji w rozwój dziecka jest niewątpliwie czytanie mu książek. Czytanie stymuluje rozwój mowy i usprawnia

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej

K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej K r y t e r i a o c e n i a n i a w klasie II szkoły podstawowej W całym nauczaniu wczesnoszkolnym, a więc także w klasie drugiej traktujemy ocenę jako środek wspierania ucznia, wzmacniania pozytywnej

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają.

Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. Modlitwa ciągła nieustająca dopomaga do działania we wszystkim w imieniu Pana Jezusa, a wtenczas wszystkie zwroty na siebie ustają. /Matka Celina Zapiski -17.VI.1883r./...dziecko drogie, chcę ci objaśnić...ogólną

Bardziej szczegółowo

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich K O C H A M Y D O B R E G O B O G A Nasza Boża Rodzina Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Wprowadzenie do książki Nasza Boża Rodzina Religia

Bardziej szczegółowo

PIERWSZEGO, TRZECIEGO I CZWARTEGO PRZYKAZANIA KOŚCIELNEGO

PIERWSZEGO, TRZECIEGO I CZWARTEGO PRZYKAZANIA KOŚCIELNEGO PIĘĆ PRZYKAZAŃ KOŚCIELNYCH 1. 1. W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac niekoniecznych. 2. 2. Przynajmniej raz w roku przystąpić do Sakramentu Pokuty. 3. 3.

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

WSZYSCY CHCEMY, ABY NASZE DZIECI WYROSŁY NA MĄDRYCH, DOBRYCH I SZCZĘŚLIWYCH LUDZI. JEST NA TO SPOSÓB - CZYTAJMY DZIECIOM!

WSZYSCY CHCEMY, ABY NASZE DZIECI WYROSŁY NA MĄDRYCH, DOBRYCH I SZCZĘŚLIWYCH LUDZI. JEST NA TO SPOSÓB - CZYTAJMY DZIECIOM! CAŁA POLSKA CZYTA DZIECIOM "Nie mów dziecku, jak bardzo je kochasz, pokaż to, poświęcając mu czas." Ulrich Schaffer WSZYSCY CHCEMY, ABY NASZE DZIECI WYROSŁY NA MĄDRYCH, DOBRYCH I SZCZĘŚLIWYCH LUDZI. JEST

Bardziej szczegółowo

Tematyka godzin wychowawczych dla klasy IV

Tematyka godzin wychowawczych dla klasy IV Tematyka godzin wychowawczych dla klasy IV Tematyka godzin wychowawczych może ulec zmianie w oparciu o bieżące potrzeby, problemy klasy. 1. Wybór samorządu klasowego. 2. Kontrakt klasowy. Prawa i obowiązki

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

BUDOWANIE WIĘZI W MAŁŻEŃSTWIE

BUDOWANIE WIĘZI W MAŁŻEŃSTWIE BUDOWANIE WIĘZI W MAŁŻEŃSTWIE WIĘŹ MAŁŻONKÓW WSPÓŁODCZUWANIE WSPÓŁROZUMIENIE WSPÓŁDZIAŁANIE Więź małżeńska jest podstawowym elementem scalającym małżeństwo, warunkiem zdrowia psychicznego małżonków i ich

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas VI szkoły podstawowej. 1. Skala ocen : GRAMATYKA I SŁOWNICTWO 6 Uczeń bardzo swobodnie operuje strukturami gramatycznymi określonymi

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE klasy IV-VI szkoły podstawowej Oprac. Ks. Łukasz Skolimowski Warszawa 2012 Przeznaczenie: Szkoła

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY II i III WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY II I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa Pańska; Pozdrowienie

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców ZAJĘCIA I: Zbójecki chłopiec CELE: Nawiązanie kontaktu,

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży

Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Wpływ czytania na rozwój dzieci i młodzieży Anita Duda nauczyciel Szkoły Podstawowej Nr 47 im. Jana Klemensa Branickiego w Białymstoku Białystok, II semestr roku szkolnego 2015/2016 Wszyscy chcemy, aby

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do

Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do Anioły zawsze są obok ciebie i cały czas coś do ciebie mówią zwłaszcza wtedy, kiedy się do nich modlisz. Ich subtelny głos, który dociera do nas w postaci intuicyjnych odczuć i myśli ciężko usłyszeć w

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus przychodzi mimo zamkniętych drzwi. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI)

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) Uwzględniając realia, w których obecnie żyjemy w kontekście naszych statutowych celów

Bardziej szczegółowo

Postawy gimnazjalistów wobec literatury

Postawy gimnazjalistów wobec literatury Postawy gimnazjalistów wobec literatury dr hab. prof. UJ Anna Janus-Sitarz Wyniki badania: Dydaktyka literatury i języka polskiego w świetle nowej podstawy programowej Warszawa, 13-14 marca 2015 r. Szkolne

Bardziej szczegółowo

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja.

ALLELUJA. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. ALLELUJA 1. Niech zabrzmi Panu chwała w niebiosach, na wysokościach niech cześć oddadzą. Wielbijcie Pana Jego Zastępy, Wielbijcie Pana Duchy niebieskie. Ref. Alleluja, alleluja, alleluja, alleluja. Alleluja,

Bardziej szczegółowo

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa autor: Amy i Pat Amy: Witam. Nazywam się Amy, a to jest mój mąż Patrick. Jesteśmy małżeństwem od 16 lat. Chcemy wam opowiedzieć

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ DRODZY PARAFIANIE! W dniach od 9 16 marca nasza Wspólnota przeżywać będzie Misje parafialne. Tak jak przed ponad dwoma tysiącami

Bardziej szczegółowo

PROGRAM REKOLEKCJI w OGNISKU ŚWIATŁA I MIŁOŚCI 2015 ROK

PROGRAM REKOLEKCJI w OGNISKU ŚWIATŁA I MIŁOŚCI 2015 ROK PROGRAM REKOLEKCJI w OGNISKU ŚWIATŁA I MIŁOŚCI 2015 ROK STYCZEŃ 02 04 Dzień skupienia dla mężczyzn Być i mieć prowadzący: ks. dr Adam Rybicki, profesor KUL 31 I 02 II Szkoła Modlitwy dla dzieci Maryjo

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016. Gliwice 2016

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016. Gliwice 2016 Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Wielkiego Postu 2016... 2 Spotkania na niedziele Okresu Wielkiego Postu 2016: 1 Niedziela Wielkiego Postu [C]... 3 LITURGIA DOMOWA 2 Niedziela Wielkiego

Bardziej szczegółowo

Nowenna do św. Charbela

Nowenna do św. Charbela Nowenna do św. Charbela Modlitwa do odmawiania każdego dnia O dobry, miłosierny i najukochańszy Boże, z głębi serca, z pokorą wobec Ciebie pragnę moją modlitwą wyrazić wdzięczność za wszystko co otrzymałem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ Tematy i zagadnienia (cele edukacyjne) 1. Wybór samorządu klasowego prawa i obowiązki ucznia -kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości

Bardziej szczegółowo

Biorę czynny udział w działalności samorządu mojej szkoły/uczelni

Biorę czynny udział w działalności samorządu mojej szkoły/uczelni Harcerz służy Bogu i Polsce i sumiennie spełnia swoje obowiązki. Gdy tylko będę miał taką możliwość, wyjadę z kraju w celach zarobkowych 3 3 2 2 1 1 Biorę czynny udział w działalności samorządu mojej szkoły/uczelni

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III)

Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III) Analiza wyników ankiety p.t. KOMPUTERY I ICH ZAGROŻENIA przeprowadzonej wśród uczniów klas młodszych (I III) opracowały: mgr Agnieszka Kicman mgr Danuta Wiatr 2 Spis treści : 1.Wstęp... 3 2.Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA

HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA HISTORIA WIĘZIENNEGO STRAŻNIKA Tekst biblijny: Dz. Ap. 16,19 36 Tekst pamięciowy: Dz. Ap. 16,31 ( ) Uwierz w Pana Jezusa, a będziesz zbawiony, ty i twój dom. Bóg chce, abyś uwierzył w Jego Syna, Jezusa

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40.

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. dniu po Zmartwychwstaniu Pańskim. Wniebowstąpienie jest ukoronowaniem

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

Czego szukacie? J 1,38

Czego szukacie? J 1,38 Koło modlitwy Czego szukacie? J 1,38 Panie, naucz nas się modlić. Łk 11,1 We wszystkich wielkich religiach drogą do odkrycia głębokiej i prawdziwej mądrości jest modlitwa. Według pierwszych nauczycieli

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTE TRIDUUM PASCHALNE ŚPIEWNIK

ŚWIĘTE TRIDUUM PASCHALNE ŚPIEWNIK ŚWIĘTE TRIDUUM PASCHALNE ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A. D. 2011 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ DRUGI Skrucha i przyjęcie przebaczenia Pana Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 18,

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Wymagania programowe i kryteria oceniania osiągnięć uczniów I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę

Bardziej szczegółowo

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT TEST AUDIT Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu. Test rekomendowany przez WHO 38. Przeczytaj dokładnie kolejne pytania. Zastanów

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów.

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Dla organizujących po raz pierwszy oazę modlitwy, a także dla innych w celu przypomnienia, podajemy poniżej wskazania dotyczące

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 28. Ilustracja przedstawiająca ucztę weselną w czasach Jezusa

SP Klasa VI, temat 28. Ilustracja przedstawiająca ucztę weselną w czasach Jezusa Ilustracja przedstawiająca ucztę weselną w czasach Jezusa Nadajcie tytuły poszczególnym częściom przypowieści o dziesięciu pannach. Wtedy podobne będzie królestwo niebieskie do dziesięciu panien, które

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz).

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). wstęp Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). W pierwszym wypadku, widząc piękno kobiety, można

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu!

Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my winniśmy się wzajemnie miłować. (1 J 4,11) Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Droga Uczennico! Drogi Uczniu! Jesteś już uczniem i właśnie rozpoczynasz swoją przygodę ze szkołą. Poznajesz nowe koleżanki i nowych kolegów. Tworzysz razem z nimi grupę klasową i katechetyczną. Podczas

Bardziej szczegółowo

Dodaj odpowiednią liczbę liter i przeczytaj dwie nazwy miejsca modlitwy Jezusa.

Dodaj odpowiednią liczbę liter i przeczytaj dwie nazwy miejsca modlitwy Jezusa. Dodaj odpowiednią liczbę liter i przeczytaj dwie nazwy miejsca modlitwy Jezusa... G +0 A+8 K+9 + D+7 C+ A+.. M+ A+8 N+ N+ B+ K+6 B+ Ę+ S+ J+ Ó+7 Dodaj odpowiednią liczbę liter i przeczytaj dwie nazwy miejsca

Bardziej szczegółowo

DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ

DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ Patryk Rutkowski DZIESIĘĆ jakże nowoczesnych PRZYKAZAŃ Problem z Dekalogiem Znacznej części katolików, zwłaszcza tej która odwiedza Kościół jedynie przy okazji większych uroczystości, wydaje się, że chrześcijaństwo

Bardziej szczegółowo

Konspekt z lekcji religii prawosławnej w kl. I gimnazjum.

Konspekt z lekcji religii prawosławnej w kl. I gimnazjum. Konspekt z lekcji religii prawosławnej w kl. I gimnazjum. DZIAŁ: Liturgika. Opracował ks. Jerzy Klimiuk Temat lekcji: Liturgia Uprzednio Poświeconych Darów jako specyficzny element Wielkiego Postu. Cele

Bardziej szczegółowo

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Bóg kocha dzieci. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Bóg kocha dzieci. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich KOCHAMY DOBREGO BOGA Bóg kocha dzieci Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Ogólna prezentacja i wprowadzenie do pracy z podręcznikiem Kochamy

Bardziej szczegółowo

Rekolekcje o modlitwie - sprawozdanie. Morasko 3-4 stycznia 2015

Rekolekcje o modlitwie - sprawozdanie. Morasko 3-4 stycznia 2015 Rekolekcje o modlitwie - sprawozdanie Morasko 3-4 stycznia 2015 Obraz Henryka Siemiradzkiego (1886) Łk 10, 38-42 Sens tych rekolekcji: 1. Pokazać, że modlitwa może przenikać cały nasz dzień praca Marty

Bardziej szczegółowo