Bogusław Górka CHRZEŚCIJAŃSTWO JAKO SYSTEM RELIGIJNY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Bogusław Górka CHRZEŚCIJAŃSTWO JAKO SYSTEM RELIGIJNY"

Transkrypt

1 Bogusław Górka CHRZEŚCIJAŃSTWO PIERWOTNE JAKO SYSTEM RELIGIJNY Wydawnictwo WAM Kraków 2011

2 Tego autora ukazały się dotąd następujące publikacje: 1. Kościół jako Królestwo Syna Człowieczego, Pomiędzy aktem wiary a faktem chrztu. Instytucja nawrócenia w Kościele pierwotnym, Z wody i Ducha (J 3,5). Janowa perspektywa inicjacji w chrzest, Ma życie wieczne i nie idzie na sąd (J 5,24). Zbawienie egzystencjalne i eschatyczne, Biblia i cywilizacja Boga, 2003, Hermeneutyka inicjacji wczesnochrześcijańskiej, Jezus i Samarytanka (J 4,1-42). Historia i inicjacja, Jezus a chleb. Interpretacja inicjacyjna J 6,1-71, Chrześcijaństwo pierwotne jako system religijny, 2011

3 Recenzent prof. dr hab. Michał Wojciechowski Korekta literacka Dorota Górka Projekt okładki Andrzej Sochacki Wydawnictwo WAM, 2011 Projekt naukowy, którego owocem jest ta książka, został sfinansowany z funduszu Badań Własnych Uniwersytetu Gdańskiego (nr H ) Edycja publikacji została dofinansowana z funduszu Prorektora ds. Nauki Uniwersytetu Gdańskiego oraz z funduszu Dziekana Wydziału Historycznego UG ISBN WYDAWNICTWO WAM ul. Kopernika Kraków tel faks DZIAŁ HANDLOWY tel faks KSIĘGARNIA INTERNETOWA tel , faks e.wydawnictwowam.pl Drukarnia Wydawnictwa WAM ul. Kopernika Kraków

4 Spis treści Wstęp...11 I. Ewolucyjny charakter chrześcijańskiej moralności Problem Wstęp Typologia współczesnych Żydów w relacji do Jezusa Postawa negatywna Postawa neutralna Postawa pozytywna Jezus pobożnym nauczycielem Tory i cudotwórcą Jezus Mesjaszem Jezus Bogiem Ewolucyjny charakter doświadczenia wiary Chrześcijanin / katechumen (wierzący) a wierny Struktura inicjacji w Kościele pierwotnym Inicjacja na podstawie Konstytucji Apostolskich Fazy ewolucji moralności wczesnochrześcijańskiej Moralność Tory Moralność Proroków Moralność mesjańska Moralność przyjacielska Wnioski...33 II. Praxis w oparciu o Mk 10,17-31 i paralele Wstęp Zagadnienia wprowadzające Dialog Jezusa z bogatym Żydem Teksty Sceneria spotkania Charakterystyka pytającego Problem młodzieńca Znasz przykazania? Młodzieniec gorliwyod młodości Chcesz być doskonały? Sprzedaj, co posiadasz Reakcja bogatego Dialog Jezusa z uczniami Teksty Dyskurs o trudności wejścia do Królestwa Boga

5 4.3. Wielbłąd i ucho igielne Niemożliwe dla ludzi, ale możliwe dla Boga Dialog Jezusa z Piotrem Teksty Rozterki Piotra Nagrody dla katechumenów Pierwsi ostatnimi Nagroda dla Dwunastu Konkluzja...64 III. Małżeństwo według Ef 5, Wstęp Zagadnienia wprowadzające Kontekst kodeksu małżeńskiego Geneza kodeksu małżeńskiego Interpretacja inicjacyjna Ef 5, Wzajemne podporządkowanie się (5,21) Podporządkowanie się żon mężom (5,22-24) Upośledzona pozycja żony? Mąż a Mesjasz, żona a ekklesia Miłość mężów do żon (5,25-30) Miłość w perspektywie krzyża Regeneracja ekklesii jako model regeneracji żony Miłość żony jak siebie samego Tajemnica wielka czyli jaka? (5,31-33) Wnioski IV. Prymat Piotra jako istotny element władzy...89 A. Wstęp...89 B. Dyskusja nad tekstem Mt 16, Konteksty obietnicy prymatu Piotra Kontekst literacki Kontekst geograficzny Kontekst liturgiczny Skrutynium uczniów (Mt 16,13-16) Pierwsze pytanie Jezusa i odpowiedź uczniów Syn Człowieczy ( u òß toû nqrýpou) Jan Chrzciciel, Eliasz i Jeremiasz Drugie pytanie Jezusa i odpowiedź Szymona Kwestie tekstualne Mesjasz ( Xristóß ho Christos) Syn Boga znaczenie właściwe czy metaforyczne? Bóg żyjący

6 3. Logion obietnicy prymatu Piotra (Mt 16,17-19) Tekst i struktura logionu Makaryzm jako potwierdzenie objawienia Simon BarIona (Símwn Bariwnâ) Petros (Pétroß) Kefas (Khfâß) Petra (pétra) geneza i znaczenie Ekklesia jako qehal Maszijach Agresja bram Hadesu Uprawnienia Piotra Klucze Królestwa Niebios Władza wiązania i rozwiązywania Konkluzja C. Interpretacja inicjacyjna obietnicy prymatu Piotra Wstęp Inicjacyjna fotografia ekklesii Konkluzja D. Wnioski V. Idee teologiczne na podstawie Jk 1, Wstęp Ramy kompozycji i jej tłumaczenie Egzegeza i interpretacja inicjacyjna Makaryzm (1,12) Kto jest błogosławionym mężem? Wytrwałość a etyka tymczasowości Doświadczenia na etapie katechumenatu Próba biletem do korony życia Teologia obietnicy Miłujący Go Bóg a zło (1,13) Kerygmat negatywny (1,14-16) Pożądliwość jako podstawowy problem katechumena Staczanie się ku śmierci Kerygmat pozytywny (1,17-18) Kosmologia w w. 1,17? Bóg jako darczyńca Niezmienność Boga Bóg jako brzemienna matka Postanowił i urodził Słowo prawdy jako narzędzie rodzenia Jakaś pierwocina jego stworzeń

7 4. Konkluzja Zakończenie Wykaz skrótów Bibliografia Zusammenfassung Indeks autorów...159

8 Wstęp Niemal w całej mojej dotychczasowej twórczości naukowej, która przeważnie znajduje swój wyraz w publikacjach książkowych, tropię w osamotnieniu fenomen nowotestamentowej inicjacji, jej specyfikę i funkcję. Jak rozprawą habilitacyjną zamknąłem pierwszy etap naukowych poszukiwań 1, tak tą monografią domykam ich drugi etap. W drugim etapie śledziłem szablony inicjacyjne na terenie Ewangelii Jana. To zaowocowało artykułami częściowo przedrukowanymi w książce pt. Hermeneutyka inicjacji wczesnochrześcijańskiej 2 i monografiami: Jezus i Samarytanka (J 4,1-42). Historia i inicjacja 3 ; Jezus a chleb. Interpretacja inicjacyjna J 6, Przedkładana rozprawa jest próbą wypłynięcia z Janowej zatoki idei na otwarte nowotestamentowe morze. Ta przymiarka ma swoją genezę i historię. A. Geneza pomysłu i historia realizacji projektu Wydobywając dotąd z tekstu Ewangelii, głównie Ewangelii Jana, inicjację, koncentrowałem się na jej obecności w warstwie językowej dzieła. Postawiłem i zweryfikowałem hipotezę, że Ewangelia Jana jest podręcznikiem inicjacyjnym i wskutek tego transcenduje konwencjonalne dzieło literackie, że jako utwór inicjacyjny splata w jeden wątek dwie inicjacje: przedwielkanocną (historyczną) z powielkanocną (egzystencjalną). Swoje wysiłki skierowałem na badanie przede wszystkim struktury inicjacji egzystencjalnej w wymiarze makro i mikro oraz jej literackiej funkcji. Na uboczu moich dotychczasowych badań pozostawało istotne pytanie o wpływ dynamiki inicjacji na kształt chrześcijaństwa pierwotnego jako takiego. Dla tych zamierzeń poszukiwałem formuły, która byłaby przejrzysta i atrakcyjna dla czytelnika. Tak narodził się temat chrześcijaństwo pierwotne jako system religijny. 1 Zob. Inicjacja w życie wieczne w Ewangelii św. Jana. Struktura inicjacji w świetle J 1,10-12; 3,1-21; 5,1-47; 20,30-31, Gdańsk Pierwszy etap moich naukowych poszukiwań streszczam w przyczynku pt. Podejście inicjacyjne do Ewangelii Jana, s , w: Tenże, Hermeneutyka inicjacji wczesnochrześcijańskiej, Kraków Kraków Kraków Kraków

9 Na pierwotne chrześcijaństwo można spojrzeć, tak jak i na inne wielkie religie, przez pryzmat systemu, w ramach którego religiolodzy wyodrębniają z reguły trzy podstawowe elementy: ideologię, organizację i kult. Od siebie dodałem praxis 1 oraz moralność. Tak narodziła się idea pięcioczęściowego projektu badawczego. Ten naukowy projekt został w 2010 r. objęty finansowaniem z funduszu Badań Własnych Uniwersytetu Gdańskiego 2. B. Punkt wyjścia, cel i metoda rozprawy W tej monografii punktem wyjścia do badań są edycje krytyczne Nowego Testamentu 3. Akceptując tekst krytyczny Nowego Testamentu, nie prowadzę analiz tekstualnych. Okazjonalnie, gdy zachodzi taka potrzeba, przywoływać będę znaczące warianty konkurencyjne. Nie było moim celem w tej publikacji włączanie się w pożyteczną dyskusję na ile chrześcijaństwo jest systemem religijnym oraz ile faktorów w ramach tego systemu należałoby jeszcze wyodrębnić. Celem rozprawy jest prezentacja chrześcijaństwa jako systemu ograniczonego do wspomnianych pięciu filarów na wybranych tekstach Nowego Testamentu. Przy wyborze tekstów kierowałem się kryterium ich popularności i reprezentatywności. Wyselekcjonowany do badań materiał empiryczny przeanalizowany został przy pomocy autorskiego podejścia inicjacyjnego. Podejście inicjacyjne od strony metodologicznej sytuuje się w nurcie orientacji synchronicznej, w której przedkłada się analizę ostatniej postaci tekstu nad rekonstrukcję jego powstawania. Zakreśloną problematykę podejmuję w sposób typowy dla analizy podporządkowanej wglądowi hermeneutycznemu. Wgląd 1 Nadmieniam, że pod pojęciem praxis mam na uwadze czyny wiary uwarunkowane szczeblami inicjacji a nie całą praktyczną stronę religii. 2 Zanim sformułowałem wniosek o ten projekt, dokonałem sondażowego badania w zakresie moralności i jego wyniki zaprezentowałem dnia r. na UAM w Poznaniu podczas obrad I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej nt. Założenia metodologiczne i problematyka socjologii moralności, zorganizowanej przez prof. dr. hab. Józefa Baniaka. Jako że mój referat spotkał się z pochlebnym przyjęciem w środowisku socjologów moralności, to ta okoliczność podziałała na mnie stymulująco. Drugi przyczynek nt. władzy chrześcijaństwie stworzyłem w oparciu o obietnicę prymatu Piotra, którego pierwodruk zamieszczono w PR 2/232 (2009) The Greek New Testament, ed. B. i K. Aland, J. Karavidopoulos, C.M. Martini, B.M. Metzger, Stuttgart ; Novum Testamentum Graece, post E. et E. Nestle communiter ediderunt: B. i K. Aland, J. Karavidopoulos, C.M. Martini, B. M. Metzger, Stuttgart ; Novum Testamentum Graecum. Editio Critica Maior, Band IV: Die Katholischen Briefe, Teil 1. Der Jakobusbrief, ed. B. Aland, K. Aland, G. Mink, K. Wachtel, Stuttgart

10 hermeneutyczny skupia uwagę na sensach wypowiedzi 1, czyli nie jest ukierunkowany detalicznie na każdy składnik tekstu jak np. w egzegezie. Ponieważ nie ma potrzeby powtarzać tego, co w innych miejscach dostatecznie wyklarowałem, dlatego teraz do nich odsyłam. Ogólne założenia podejścia inicjacyjnego oraz jego relację do innych metod sformułowałem w książce pt. Inicjacja w życie wieczne w Ewangelii św. Jana 2, natomiast samą metodę najobszerniej scharakteryzowałem w przyczynku pt. Podejście inicjacyjne do Ewangelii Jana 3. Z treści powyżej przytoczonych tytułów można odnieść mylne wrażenie, że dokonuję nieuprawnionego ekstrapolizmu metodycznego. Tak nie jest. Wprawdzie główne zręby podejścia inicjacyjnego formowały się na tekstach Ewangelii Jana, niemniej jednak w tych badaniach wspomagałem się Markowym (Mk 16,15-18) 4 i Pawłowym (Rz 8,28-30) 5 kluczem inicjacyjnym. Wskutek tego wypracowane podejście użyteczne jest przy analizie inicjacyjnych tekstów Nowego Testamentu. C. Zakres i sposób korzystania z literatury przedmiotu W trakcie przygotowywania monografii zapoznałem się z obszerną, ogólnoświatową literaturą przedmiotu powstałą przeważnie w okresie trzech ostatnich dekad. Paradoksalnie najwięcej problemów miałem z dotarciem do najnowszej literatury polskiej. Mogłem się z nią zapoznać dzięki życzliwej uprzejmości ks. dr. hab. Piotra Ostańskiego z UAM w Poznaniu, autora zbioru powojennej bibliografii biblijnej, który użyczył mi jeszcze nieopublikowany wykaz bibliograficzny z ostatniej dekady. W tym studium na ogół nie postępuję standardową drogą przyjętą w nauce na odcinku relacjonowania stanu badań. Prezentacja stanu badań ma za zadanie ukazać orientację badacza w problemie oraz uwiarygodnić jego zamierzenia naukowe. Szczególnie pouczający jest stan badań, gdy publikacja ma przyczynkową czy konfrontacyjną formułę. Przedkładana czytelnikowi rozprawa posiada inny charakter. 1 Trzeba wszak zdawać sobie sprawę z tego, że proces odsłaniania sensu tekstu może się rozpocząć tylko wtedy, gdy czytelnika łączy jakiś rodzaj egzystencjalnego związku z tym, o czym mówi tekst. Cyt. W.G. Jeanrond, Hermeneutyka teologiczna, Kraków 1999, s Zob. dz. cyt., s ; Art. cyt. 4 Zob. B. Górka, Pomiędzy aktem wiary a faktem chrztu. Instytucja nawrócenia w Kościele pierwotnym, Kraków Zob. B. Górka, Perspektywa inicjacji wczesnochrześcijańskiej na podstawie Rz 8,28-30, s , w: Tenże, Hermeneutyka inicjacji wczesnochrześcijańskiej, Kraków

11 Proponuję w niej oryginalne rozwiązanie, dla którego nie ma żadnego odniesienia w literaturze przedmiotu. Dlatego w zakresie inicjacyjnej interpretacji tekstów Nowego Testamentu zmuszony jestem odwoływać się do swoich dokonań. Bynajmniej to nie oznacza, że lekceważę osiągnięcia innych uczonych, przeciwnie, w prowadzonej dyskusji nieustannie się do nich odnoszę, ale determinują mnie one z zasady w zakresie wiedzy encyklopedycznej i szczegółowej egzegezy. 14 D. Kompozycja rozprawy Każdy element chrześcijaństwa jako systemu stał się w książce przedmiotem oddzielnej dyskusji. Dla pożyteczniejszej lektury przyczynki umieszczone zostały w odwrotnym porządku do powyżej przywołanej kolejności elementów systemu religijnego. Monografię otwiera przyczynek nt. moralności wczesnochrześcijańskiej na podstawie kilku tekstów, zaczerpniętych ze wszystkich Ewangelii. Studium to składa się z trzech części. Pierwsza część, która obejmuje spektrum odniesień współczesnych Żydów do Jezusa i Jego sprawy, tworzy trampolinę dla pozostałych. Ta odskocznia ma za zadanie, w pierwszej kolejności, ułatwić czytelnikowi uchwycenie progresywnego charakteru doświadczenia wiary, rekonstruowanego w drugiej części w oparciu o nowotestamentowe źródła i starożytne dokumenty kościelne. Dopiero na tej dwupoziomowej platformie odtwarza się ewolucyjną strukturę wczesnochrześcijańskiej moralności. Ten przyczynek stanowi poniekąd bramę do pozostałych, gdyż uwypukla ewolucyjność, która jest motywem przenikającym zgromadzone studia. Skonstatowana ewolucyjność nie ma niczego wspólnego z podejściem ewolucjonistycznym. Termin ewolucja stosuję jako ekwiwalent rozwoju czy progresywności, które znamionują fenomen inicjacji. Drugi rozdział poświęcony został kwestii prakseologii w oparciu o synoptyczny dyskurs na temat konieczności uwolnienia się od przywiązania do posiadania (Mk 10,17-31 i paralele). Szczególne moje zainteresowanie spoczywa na czynie sprzedaży majątku i rozdania pieniędzy ubogim, do czego Jezus wezwał bogatego. W trzecim rozdziale ośrodkiem analizy staje się tekst Ef 5,21-33, podejmujący związek męża i żony w świetle relacji Chrystusa do kościoła. Ten tekst został wyselekcjonowany z NT jako reprezentatywny do debaty nad kultycznym wymiarem systemu religijnego. Jeden z elementów organizacji w sektorze władzy poddaje się analizie w czwartym rozdziale w oparciu o logion obietnicy prymatu Piotra (Mt 16,16-19). Ze względu na złożoność problematyki zawartej w tej perykopie, w jej analizie zastosowano dwuetapową procedurę badawczą. W pierwszej

12 części, sprawozdawczej, dominuje drobiazgowa dyskusja nad każdym terminem logionu obietnicy. W drugiej części przeprowadzam bezpośrednią analizę inicjacyjną tekstu obietnicy prymatu. W rozdziale piątym skupiam uwagę na doniosłym passusie z Listu Jakuba 1,12-18, aby unaocznić dynamiczny i procesualny charakter nowotestamentowej teologii. Zapraszam do lektury niełatwej publikacji, która oferuje niekonwencjonalne spojrzenie na chrześcijaństwo pierwotne. Mając świadomość tego, że nie ma książki bez niedostatków, liczę na wyrozumiałość czytelnika.

13 I. Ewolucyjny charakter chrześcijańskiej moralności 1 1. Problem Kiedy myślę o ewolucyjnym charakterze wczesnochrześcijańskiej moralności, bynajmniej nie mam na uwadze ewolucji w łonie świadomości społecznej odnośnie do moralności chrześcijańskiej na przestrzeni wieków czy w bardziej oznaczonym przedziale czasu. Interesuje mnie coś innego: ewolucja samej moralności. W chrześcijaństwie pierwotnym fundament i punkt odniesienia do wiary i moralności stanowiła osoba Jezusa. Z doświadczenia wiary w osobę Jezusa tworzył się nowy człowiek w środowisku konkretnej wspólnoty, a w nim nowa moralność religijna. Doświadczenie religijne opisane w Nowym Testamencie nie jest jednoaktowe, a moralność, która jest jego pochodną, to nie rzeczywistość statyczna, ale dynamiczna. Moralność religijna, która wyłania się z pism NT i innych dokumentów chrześcijaństwa starożytnego nie tylko, że z natury swojej jest społeczna, ale przede wszystkim znamionuje ją progresywność i transpozycja. Wskutek tego np. norma: miłuj bliźniego, jak siebie (samego) nie odzwierciedla tego samego poziomu doświadczenia religijnego i tego samego etapu moralności, co norma: miłujcie się wzajemnie, jak Ja was umiłowałem. 2. Wstęp By powyższy problem wyraziście zaanonsować, przywołam pewien epizod z naukowego kręgu. Pewnego dnia zadałem profesorowi humaniście osobie o żydowskim pochodzeniu i żydowskiej strukturze mentalności, ale chrześcijaninowi z denominacji i regularnie praktykującemu następujące pytanie: wierzysz egzystencjalną wiarą, że Jezus jest Bogiem? W odpowiedzi usłyszałem: Jezus Bogiem?, o czym my mówimy? O tym, kontynuowałem, że do definicji chrześcijanina wchodzi uznanie Jezusa za Boga. Profesor 1 Jest to zrewidowany referat, którego pierwodruk zamieszono w: Metodologia i problematyka socjologii moralności, red. J. Baniak, Poznań 2009 [Socjologia religii 8 (2009) ]. 17

14 odrzekł To są deklaracje. Po kilku chwilach zadałem mu drugie pytanie: wierzysz, że Jezus jest Mesjaszem? On zareagował na to pytaniem retorycznym: a kim w tradycji żydowskiej jest Mesjasz? Czyli zachęciłem go do kontynuacji wątku. Wówczas dodał: czyli, to są chyba zbyt wysokie standardy jak na Jezusa. Ostatecznie przyznał, że uważa Jezusa za nauczyciela, niższym rangą od Mojżesza. Statystyczny chrześcijanin nieżydowskiego pochodzenia może się zdumieć zaprezentowaną postawą mojego kolegi po fachu. Dla typowego chrześcijanina, jako człowieka wychowanego na tzw. odgórnej chrystologii jest to postawa zgoła niepojęta (precyzyjniej jest mówić odgórna filiologia) 1. Mówiąc odgórna filiologia, mam na uwadze proces przekazu doktryny i wiary, który rozpoczyna się i wibruje wokół konstatacji, że Jezus jest Synem Boga w wymiarze transcendentnym. Tak rozumianej odgórnej filiologii mamy jak na lekarstwo w kanonicznych źródłach chrześcijaństwa. Wprawdzie w epoce powstawania pism Nowego Testamentu zdawano sobie doskonale sprawę z tego, że Jezus jest Synem Boga od momentu wcielenia, to jednak, gdy aspirantów wprowadzano w doświadczenie wiary, wówczas proces pedagogii rozpoczynano od dołu, koncentrując się na człowieczeństwie Jezusa, które jest manifestacją i medium Jego Bóstwa. Pedagogię rozpoczynano od statusu Jezusa jako nauczyciela postępując za modelem inicjacji historycznej Jezusa z uczniami, która tak ewidentnie została udokumentowana przez Synoptyków. Kwestia tzw. oddolnej filiologii, która przekłada się na oddolną pedagogię i oddolną moralność, stanie się jeszcze bardziej przejrzystą w kontekście przedłożonej poniżej autorskiej typologii współczesnych Żydów w odniesieniu do Jezusa i Jego sprawy. 3. Typologia współczesnych Żydów w relacji do Jezusa Rzeczone postawy współczesnych Żydów można sprowadzić do trzech zasadniczych typów: negatywna, neutralna oraz pozytywna Postawa negatywna Klasyczną negatywną postawę reprezentuje Izajasz Leibowic, wybitny przedstawiciel judaizmu ortodoksyjnego, znany filozof żydowski i znawca 1 Neologizm filiologia jest wynikiem złożenia dwóch słów: filius (syn) i logos (nauka). 18

15 tradycji talmudycznych. Wyraża on niechęć do chrześcijaństwa, a także do Jezusa, za deprecjację Tory oraz dyskredytację judaizmu 1. Wrogi Jezusowi nurt ortodoksyjnego judaizmu od zarania pomawiał Go na wiele sposobów. Istnienie wielorakich pomówień pod adresem Jezusa dokumentuje już Ewangelia Jana (człowiek wątpliwego pochodzenia 1,13; magik i uzurpator 5,18, zwodziciel tłumów 7,12, opętany i Samarytanin 8,48.52, grzesznik 9,22, bluźnierca 10,33). Te i inne pomówienia wejdą potem w kanon tradycji talmudycznej Postawa neutralna Postawę neutralną reprezentuje rzesza współczesnych Żydów, zarówno tych urodzonych i wychowanych w Palestynie, jak również w diasporze. Według nich Jezus jest postacią ważną i akuratną ale dla chrześcijan, lecz nie dla Żydów. Chrześcijaństwo to wprawdzie religia wyrosła z judaizmu, lecz przeznaczona została dla pogan. Dzięki niemu poganie otrzymali dobrą nowinę o Bogu Izraela a Biblia Hebrajska została rozpropagowana na cały świat. Chrześcijanie mają więc Jezusa i Ewangelię, a Żydzi Mojżesza i Torę. W tej opcji Jezus, będąc problematycznym Żydem, stworzył dla pogan religię łatwiejszą od judaizmu, bardziej moralizatorską, intelektualnie mniej wysublimowaną, rytualnie mniej wymagającą. Bo przecież, czy nie za wielki sukces Jezusa należy uznać np. redukcję całego panteonu pogańskich bożków do liczby trzech? (nota bene określonych biblijnymi nazwami) Postawa pozytywna Postawę pozytywną, która jest najbardziej interesująca ze względu na formułę tego przyczynku, wyartykułuję w trzech odniesieniach Jezus pobożnym nauczycielem Tory i cudotwórcą Pewna grupa Żydów zalicza Jezusa do jednego z nurtów starożytnego judaizmu, do grona pobożnych nauczycieli Tory i świętych cudotwórców 1 Por..*-:&9*,&!&-/&.-&3-3,&%*3:* 6*"&"*-, s. 55nn., b.r.w. Gwoli ścisłości prawdy dodać należy, że był on niezależnym myślicielem wielkiego formatu. Wprawdzie stał on na stanowisku ortodoksyjnym, ale różnił się od swego środowiska spojrzeniem na wiele kwestii religijnych i politycznych, przez co był postrzegany przez konserwatystów jako osoba nader kontrowersyjna. 2 Zob. J. Maier, Jesus von Nazareth in der talmudischen Überlieferung, Darmstadt 1978; J. Iluk, Żydowska politeja i kościół w imperium rzymskim u schyłku antyku. T. II: Żydowska antyewangelia. Antyczna tradycja i nowożytne trwanie, Gdańsk

16 z Galilei. To stanowisko reprezentuje między innymi Geza Vermes 1, znany w polskim kręgu czytelniczym. Dokładnie taką samą akredytację Sanhedrynu uzyskał Jezus na początku publicznej działalności, o czym Go powiadomił Nikodem w Ewangelii Jana (3,2: Panie, wiemy, że od Boga przyszedłeś jako nauczyciel, bowiem nikt nie mógłby czynić tych znaków, które Ty czynisz, gdyby Bóg nie byłby z Nim 2 )! O ile wtedy przeciwdziałano aspiracji Jezusa do tytułu Mesjasza, o tyle później Ioudaioi będą przeciwdziałać Jego aspiracji do statusu proroka (7,52: żaden prorok nie powstaje z Galilei). W nurcie tego podejścia umiejscawiam I. Greenberga 3. Ten rabin i uczony różnicuje swoje odniesienie; neutralnie lecz z pozycji dialogu podchodzi do chrześcijaństwa, natomiast nietypowo do Jezusa. Jezus, który głosił rzeczy zgodne z przesłaniem Tory, został przez niego zaliczony w poczet żydowskich Mesjaszy, którzy ponieśli klęskę. Jednak trzeba zdawać sobie sprawę z tego, że dla judaizmu Mesjasz, który ponosi klęskę, nie jest Mesjaszem przez wielkie M, ale przez małe m. Zatem w tej opcji Jezus nie może być kimś więcej, niż nauczycielem Tory, ewentualnie prorokiem. W odniesieniu do tej kwestii warto nadmienić o tym, że Konstytucje Apostolskie, powstałe w środowisku judeo-chrześcijańskim a zredagowane prawdopodobnie w drugiej połowie IV w., do grona heretyków zaliczają tych, którzy uznają Jezusa jedynie za świętego człowieka i proroka (VI 10,3) Jezus Mesjaszem Do czasów epoki współczesnej w świecie żydowskim otwarte uznanie Jezusa za Mesjasza w zasadzie skutkowało wykluczeniem wyznaniowym, co pociągało za sobą społeczny ostracyzm. W tym zakresie kontynuowana była tradycja starożytnej synagogi, odnotowana w Ewangelii Jana, synagogi, która, usiłując odwieść kandydatów od grona naśladowców Jezusa, ustanowiła ekskomunikę dla każdego, kto uzna Go za Mesjasza (12,42). W starożytności, pomimo istnienia rozmaitych restrykcji, dobrze prosperowało judeo-chrześcijaństwo, które, jako szara strefa między judaizmem i tzw. pogano-chrześcijaństwem, stało się obiektem szczególnej represji w sferze publiczno-prawnej ze strony polityki cesarskiej po 381 r., wskutek 1 Por. Tenże, Jezus Żyd. Ewangelia w oczach historyka, Kraków 2003, s Tłumaczenia Pisma św. w sytuacji, gdy nie podaje się żadnego odnośnika, są mojego autorstwa. 3 For the Sake of Heaven and Earth. The New Encounter between Judaism and Christianity, Philadelphia Por. Synodi et collectiones legum, vol. II: Constitutiones Apostolorum, red. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2007, s. 145/145*. 20

17 czego zniknęło z powierzchni ziemi na przestrzeni kilkunastu stuleci. Warunkiem wejścia do judeo-chrześcijaństwa było uznanie Jezusa za Mesjasza. Dzisiaj w żydowskim kręgu bezpiecznie funkcjonuje pokaźna grupa wyznawców Jezusa jako Mesjasza. Nazywają siebie jehudim meszichim, czyli żydami mesjańskimi. Tworzą oni identyfikowalną społeczność, która dysponuje, między innymi, własnym komentarzem do Nowego Testamentu Jezus Bogiem W starożytnym judaizmie z wyznaniem bóstwa Jezusa związana była realna obawa nie tyle utraty szacunku, czci i przywilejów, ile samego życia. Taki los spotkał Jezusa za stwierdzenie swojej boskości (J 10,33; 19,7) i podobny los spotykał niektórych Jego żydowskich naśladowców za uznanie w Nim Syna Boga jako Boga. Współczesny Żyd np. jako obywatel państwa Izrael wyznający bóstwo Jezusa bynajmniej nie ryzykuje życiem, niemniej jednak ten akt deklaracji pozostaje dla niego nadal niebezpieczny od strony prawnej, politycznej, społecznej i religijnej. Naraża się on na to, że przestanie być traktowany jako Żyd. Modelowym tego przykładem jest osoba Daniela Ruffeisena, Żyda i kapłana katolickiego, karmelity. Przetrwał on Holocaust, zmagając się w czasie wojny z hitleryzmem. Korzystając z ustawy o powrocie, wyemigrował do Izraela. Zgodę na wyjazd z Polski otrzymał od władz komunistycznych po zrzeczeniu się obywatelstwa polskiego. Kiedy w 1959 r. przybył do Izraela, zgłosił się po świadectwo repatrianta, które ułatwiałoby mu uzyskanie statusu osiedleńca i obywatelstwa izraelskiego. Ówczesny minister spraw wewnętrznych, socjalista Israel Bar Jehuda, podzielając jego prawo do żydostwa, odmówił mu rejestracji jako Żyda, powołując się na panujące rozporządzenia, które uniemożliwiały rejestracji jako Żyda osoby związanej z inną religią. W istocie był to eufemizm, albowiem pod pojęciem innej religii kryło się chrześcijaństwo. Otóż Żyd, który dokonuje konwersji np. na buddyzm, nie przestaje być uznawany przez społeczność żydowską za Żyda! Daniel Ruffeisen odwołał się od decyzji ministra do Sądu Najwyższego. Mimo tego, że znaleźli się sędziowie, którzy uznawali jego prawo do etnicznej przynależności do społeczności żydowskiej, ostatecznie przegrał swoją sprawę stosunkiem głosów 4:1. Sąd stworzył wtedy pewien precedens; nie oparł werdyktu na zasadach religii czy prawa, ale na opinii ulicy. Uzasadnił swoją decyzję w ten sposób: ponieważ dla zwykłych ludzi pojęcia 1 D.H. Stern, Komentarz żydowski do Nowego Testamentu, Warszawa

18 Żyd i chrześcijanin są wzajemne sprzeczne, to w potocznym rozumieniu konwertyta na chrześcijaństwo przestaje być Żydem 1. Wprawdzie państwo Izrael, stworzone w oparciu o postulaty syjonizmu, trudno nazwać wyznaniowym, to jednak opiera się ono na starożytnej tradycji talmudyczno-halachicznej, gdzie religijna dominanta stanowi fundamentalne kryterium przy identyfikacji Żyda (tradycyjna żydowska mentalność w odniesieniu do identyfikacji Żyda nie akceptuje rozróżnienia między religią a narodowością). W tym kontekście bardzo ryzykowną staje się więc deklaracja, że jest się chrześcijaninem; chrześcijanin bowiem samorzutnie kojarzony jest z kimś uznającym Jezusa za Boga, czyli w konsekwencji z nie-żydem. Przywołany epizod uprzytamnia nad wyraz jasno okoliczność, dlaczego współcześni Żydzi uznający Jezusa za Boga, nie obnoszą się z tym faktem. Z drugiej strony naświetlona w tym podpunkcie kwestia ułatwia zrozumienie poprzedniej, mesjańskiej: dlaczego i na jakiej zasadzie Żydzi mesjańscy mogą funkcjonować w obrębie judaizmu? Mogą być i są postrzegani jako Żydzi, o ile nie przekraczają Rubikonu, czyli, jeśli nie czynią publicznej deklaracji, że Jezus, którego uznają za Mesjasza jest również Synem Boga w wymiarze transcendentnym; a przede wszystkim jeśli nie dokonują formalnego aktu konwersji poprzez przyjęcie sakramentu chrztu. 4. Ewolucyjny charakter doświadczenia wiary Nie dla zaspokojenia ciekawości podniosłem socjologiczną kwestię stosunku różnych grup współczesnych Żydów do Jezusa. Zróżnicowanie w ramach ich pozytywnej postawy służy mi jako trampolina do ukazania progresywnego charakteru doświadczenia wiary w starożytności chrześcijańskiej. Otóż w Kościele pierwotnym inicjowany stawał się wierzącym w bóstwo Jezusa na drodze wielofazowej inicjacji w szablonie tzw. oddolnej filiologii. Ponieważ ta wielofazowa struktura inicjacji w wiarę warunkowała ewolucyjną skalę moralności, toteż na strukturze inicjacji najpierw się zatrzymam Chrześcijanin / katechumen (wierzący) a wierny Samo słowo chrześcijanin jest wyraźnym śladem progresywnej i stopniowej inicjacji Kościoła pierwotnego. Grecka nazwa chrześcijanin (christianos), wywodzi się z tytułu Christos (namaszczony). Tytuł ten jest odpowiednikiem hebrajskiego Maszijach (Namaszczeniec, Pomazaniec) 2. Grecki termin chris- 1 Zob. U. Huppert, Israel. Rabini i heretycy, Łódź 1992, s Teksty greckie transkrybuję w sposób uproszczony a hebrajskie z reguły fonetycznie. 22

19 tianos trzykrotnie występuje w NT, w tym dwukrotnie w Dz Ap (11,26 liczba mnoga; 26,28 liczba pojedyncza). Szczególne znaczenie dla tego wywodu ma użycie christianos w w. 11,26. Tym słowem prawdopodobnie Żydzi antiocheńscy (hellenistyczni) nazwali tych spośród swoich pobratymców, którzy uznali Jezusa za Mesjasza. Była to wyrazista wizytówka społeczna. W języku polskim możemy to określenie liczby mnogiej oddać przez: chrystusowcy, mesjaszowcy, pomazańcy. Mamy tutaj do czynienia z pierwszym poświadczeniem nie absolutnego użycia terminu chrześcijanin (christianos), do czego jesteśmy przyzwyczajeni, ale relatywnego, odnoszonego do wyznawcy Jezusa jako Mesjasza. Na potwierdzenie tej konstatacji, przywołam tradycję starożytnego chrześcijaństwa, której wyraźne ślady znajdują się w oficjalnych dokumentach Kościoła. Sobór Konstantynopolitański (381) w kanonie 7. nawiązuje do inicjacji starożytnej tymi słowy: ( ) tych wszystkich, gdy pragną przyjąć prawdziwą wiarę, przyjmujemy jak Hellenów, to znaczy jakby byli poganami. Pierwszego dnia czynimy ich chrześcijanami a drugiego dnia katechumenami, następnie trzeciego dnia, egzorcyzujemy ich poprzez trzykrotne tchnienie na twarz i uszy. Potem zaś nauczamy ich i każemy im przez dłuższy czas przychodzić do kościoła, aby słuchali Pisma świętego, dopiero potem udzielamy im chrztu 1. Dokument soborowy poświadcza, że dopuszczenie inicjowanego do katechumenatu było następstwem uznania Jezusa za Mesjasza. Dzięki temu inicjowany miał prawo do imienia christianos zapożyczonego od tytułu Christos (Maszijach). Tego chrześcijanina / katechumena odróżnia kanon od wiernego, którego w obrębie języka greckiego nazywa się pistos. Nie należy przy tym przeoczyć faktu, że w Nowym Testamencie słowo wierzyć (pisteuein) w sensie ścisłym oznacza akt wiary właśnie w Jezusa jako Syna Boga. Soborowa tradycja kontynuuje w tym względzie tradycję synodalną, tak grecką jak i łacińską. Synod w Elwira w Hiszpanii (306 r.) wiele kanonów poświęca katechumenom, których oczywiście odróżnia od wiernych. Katechumen określany jest łacińskimi terminami christianus / catechumenus, a wierny terminem fidelis 2. Analogicznie przedstawiała się sprawa na synodzie w Neocezarei w Palestynie ( ), którego akta sporządzono w języku greckim (zob. kanon 5) 3. Wielokrotnie też o katechumenach jako 1 Cyt. Dokumenty Soborów Powszechnych, t. 1, red. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2002, s. 94n. 2 Kanony: 4, 10, 11, 37, 38, 39, 67, 68, 73. Zob. Acta synodalia ab anno 50 ad annum 381, red. A. Baron, H. Pietras, Kraków 2006, s. 50/50*nn. 3 Por. jw, s. 76/76*. 23

20 chrystusowcach w odróżnieniu od wiernych (pistoi) raportują wspomniane już Konstytucje Apostolskie Struktura inicjacji w Kościele pierwotnym Na drodze wczesnochrześcijańskiej inicjacji adept wprowadzany był w doświadczenie Boga stopniowo zgodnie z właściwościami trzech Osób (por. Mt 28,19). Pisma NT w zasadzie skupiają swoją uwagę na wtajemniczeniu w bóstwo Ojca i Syna. Inicjację tę najbardziej sumarycznie relacjonuje Rz 8, Paweł wyszczególnia następujące po sobie fazy: poznanie, przeznaczenie, powołanie, usprawiedliwienie, uwielbienie. Fazy te znają Ewangelie, z tym że stosują zróżnicowaną terminologię na ich oznaczenie. Np. Jan Ewangelista przedkłada w pigułce strukturę wtajemniczenia w życie wieczne w rozmowie Jezusa z Nikodemem (3,1-21). Składa się ona również z dwóch etapów pedagogii: przedemesjańskiej i pomesjańskiej. Pierwszy etap zakodowany został pod szyldem: ta epigeia (rzeczy ziemskie), drugi ta epourania (rzeczy niebieskie). Aby doświadczyć życia wiecznego, trzeba narodzić się z: ta epigeia i stać się z: ta epourania. Fazy przedmesjańskiego etapu znamionują metafory wody i ducha. Woda jest metaforą Tory, duch Proroków. Etap pomesjański na dwie fazy przełamuje orędzie o wywyższonym Synu Człowieczym 3. W sposób skondensowany tę dwuetapową inicjację ewangeliczną relacjonuje Łukasz Ewangelista: Aż do Jana sięgała Tora i Prorocy; odtąd głosi się Ewangelię o Królestwie Boga (16,16, por. Mt 11,13). Inicjacja późniejsza, poapostolska, jest zagadnieniem znanym i studiowanym przede wszystkim na podstawie Tradycji Apostolskiej Hipolita Rzymskiego z III w.n.e., dlatego w tym przyczynku odwołam się do dokumentu mniej docenionego w tym zakresie do Konstytucji Apostolskich. Głównie na ich podstawie postaram się teraz dookreślić społeczny i ewolucyjny charakter doświadczenia wiary w starożytności chrześcijańskiej. 1 V 6,8; V 12,5; VI 18,1 zob. Synodi et collectiones legum, vol. II: Constitutiones Apostolorum, dz. cyt. (= KonstApost). 2 Zob. B. Górka, Perspektywa inicjacji wczesnochrześcijańskiej na podstawie Listu do Rzymian 8,28-30, art. cyt. 3 Por. B. Górka, Inicjacja w życie wieczne w Ewangelii św. Jana, dz. cyt., s. 77nn. 24

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Ewangelia wg św. Jana. Rozdział 1

Ewangelia wg św. Jana. Rozdział 1 Ewangelia wg św. Jana Rozdział 1 Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, a Bogiem było Słowo. 2 Ono było na początku u Boga. 3 Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, co się stało.

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo WAM, 2013; ŚWIĘTOŚĆ A IDEAŁY CZŁOWIEKA ks. Arkadiusz Baron

Wydawnictwo WAM, 2013; ŚWIĘTOŚĆ A IDEAŁY CZŁOWIEKA ks. Arkadiusz Baron SPIS treści WPROWADZENIE...7 1. Cele badawcze...9 2. Status quaestionis i zagadnienia semantyczno-epistemologiczne...13 3. Metoda...18 Rozdział 1 Wołanie o świętość i realia z nią związane...23 1. 1. Głosy

Bardziej szczegółowo

I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska

I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska 1. Przedmioty obowiązkowe 1.1. Kanon studiów teologicznych I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska Wstęp do filozofii Z 1 Historia filozofii starożytnej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp 3.

SPIS TREŚCI. Wstęp 3. SPIS TREŚCI Wstęp 3 I. ROZWAŻANIA WSTĘPNE 23 1. Luteranizm i jego znaczenie dla filozofii 23 1.1. Główne założenia doktrynalne luteranizmu 24 1.2. Luter i filozofia 33 2. Reakcja na Reformację - racjonalizacje

Bardziej szczegółowo

Koncepcja etyki E. Levinasa

Koncepcja etyki E. Levinasa Koncepcja etyki E. Levinasa Fragment wypowiedzi Jana Pawła II z: Przekroczyć próg nadziei : Skąd się tego nauczyli filozofowie dialogu? Nauczyli się przede wszystkim z doświadczenia Biblii. Całe życie

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Judaizm: Wybrane zagadnienia z antropologii filozoficznej. Kod modułu : 070 3. Rodzaj modułu : fakultatywny 4. Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Kim jest Jezus? Jezus z Nazaretu mit czy rzeczywistość?

Kim jest Jezus? Jezus z Nazaretu mit czy rzeczywistość? Kim jest Jezus? Jezus z Nazaretu mit czy rzeczywistość? Kim jest Jezus? To nie jest pytanie tylko naukowe. To pytanie dotyczy każdego z nas. Musimy je zadawać nieustannie. Pytanie to organizuje nasze życie,

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY Archidiecezjalny Program Duszpasterski ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY ROK A Komentarze do niedzielnej liturgii słowa Poznań 2007/2008 25 Adwent I Niedziela Adwentu 2 grudnia 2007 Iz 2, 1-5 Ps 122

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia do egzaminu magisterskiego (Wydział Teologiczny ChAT) 1. Kierunkowe

Zagadnienia do egzaminu magisterskiego (Wydział Teologiczny ChAT) 1. Kierunkowe Zagadnienia do egzaminu magisterskiego (Wydział Teologiczny ChAT) 1. Kierunkowe 1) Powstanie Pięcioksięgu teorie i ich krytyka. 2) Przymierze w Stary Testamencie. 3) Kształtowanie się kanonu (kanonów)

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów...9 Wstęp... 11

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów...9 Wstęp... 11 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów...........................................9 Wstęp.................................................. 11 I. TEOLOGICZNE PODSTAWY REGUŁ O TRZYMANIU Z KOŚCIOŁEM Piotr Kasiłowski SJ

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

1. ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA MODUŁU. Opis efektu kształcenia. kształcenia modułu. kierunku TMA_W01

1. ZAKŁADANE EFEKTY KSZTAŁCENIA MODUŁU. Opis efektu kształcenia. kształcenia modułu. kierunku TMA_W01 NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA: Nowy Testament 1 Ewangelie synoptyczne NAZWA W JĘZYKU ANGIELSKIM: New Testament 1 - Synoptic Gospels KOD MODUŁU: 13-TS-14-TBNT1, 13-TN-14-TBNT1 KIERUNEK STUDIÓW: teologia POZIOM

Bardziej szczegółowo

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Wiesław M. Macek. Teologia nauki. według. księdza Michała Hellera. Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Wiesław M. Macek Teologia nauki według księdza Michała Hellera Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Warszawa 2010 Na początku było Słowo (J 1, 1). Książka ta przedstawia podstawy współczesnej

Bardziej szczegółowo

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Religia klasa 5 : oceny dopuszczająca i dostateczna : oceny dobra, bardzo dobra, celująca Uwaga dotycząca oceniania na każdym poziomie wymagań: Aby uzyskać kolejną,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp... Rozdział I Kontekst powstania chrystologii Jon Sobrino i jej char akterystyk a

SPIS TREŚCI. Wstęp... Rozdział I Kontekst powstania chrystologii Jon Sobrino i jej char akterystyk a SPIS TREŚCI Wstęp... 11 Rozdział I Kontekst powstania chrystologii Jon Sobrino i jej char akterystyk a 1. Nauczanie Kościoła... 1.1. Sobór Watykański II a teologia wyzwolenia... 1.2. Medellin a teologia

Bardziej szczegółowo

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam 3 Spis treści Przedmowa.... 5 CZĘŚĆ PIERWSZA Otwórzcie drzwi wiary! 1. Drzwi wiary są otwarte...

Bardziej szczegółowo

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Prawda o Bogu w Trójcy Jedynym należy do największych tajemnic chrześcijaństwa, której nie da się zgłębić do końca. Można jedynie się do niej zbliżyć, czemu mają

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

- organizuje się odczyty i konferencje na temat kultury żydowskiej, podczas których prezentuje się religię syjonistyczną jako prawdziwą

- organizuje się odczyty i konferencje na temat kultury żydowskiej, podczas których prezentuje się religię syjonistyczną jako prawdziwą Dziś chciałbym napisać o kolejnym niepokojącym zjawisku w Kościele, a mianowicie o judeofilii. Judeofilia objawia się w tym, że dzieci Boże - chrześcijanie popadają w stan nadmiernej fascynacji kulturą

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności. Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Prowadzi zeszyt i odrabia zadania domowe. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie. Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej

Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie. Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej Człowiek sumienia 19 Każdy dzień życia człowieka wypełniony jest dużymi i małymi wyborami. To one nadają ludzkiemu

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 2 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 2 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 2 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W świecie z serii Drogi świadków Chrystusa ; podręcznik nr AZ-42-01/10-KR-6/13 do nauczania

Bardziej szczegółowo

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga.

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga. Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERIAŁU W KLASACH II LO I. NA POCZATKU BÓG STWORZYŁ NIEBO I ZIEMIĘ I MIESIĄC TEMAT.Bóg stwarza LICZBA GODZIN TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY drogi

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Lekcja 4 na 28 stycznia 2017

Lekcja 4 na 28 stycznia 2017 Lekcja 4 na 28 stycznia 2017 Czy Duch Święty jest siłą wypływającą od Boga, czy też boską Osobą równą Ojcu i Synowi? Czy ta kwestia ma znaczenie i czy wpływa ona na nasze relacje z Bogiem? Jezus i Duch:

Bardziej szczegółowo

Wiadomości ogólne. VIII Dział 2 Religia. Teologia. VIII.1 Dział 2 Religia. Teologia wiadomości ogólne

Wiadomości ogólne. VIII Dział 2 Religia. Teologia. VIII.1 Dział 2 Religia. Teologia wiadomości ogólne Wiadomości ogólne VIII Dział 2 Religia. Teologia VIII.1 Dział 2 Religia. Teologia wiadomości ogólne Dział 2 Religia. Teologia obejmuje teologię, systematykę Kościołów chrześcijańskich i religii niechrześcijańskich

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania w zakresie 1 klasy liceum i technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania. w zakresie 2 klasy liceum i oraz 2 i 3 technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania. w zakresie 2 klasy liceum i oraz 2 i 3 technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania w zakresie 2 klasy liceum i oraz 2 i 3 technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W świecie z serii Drogi świadków Chrystusa ; podręcznik nr AZ-42-01/10-KR-6/13 do

Bardziej szczegółowo

7. Bóg daje ja wybieram

7. Bóg daje ja wybieram 7. Bóg daje ja wybieram 1. CELE LEKCJI WYMAGANIA OGÓLNE wprowadzenie w problematykę powołania życiowego i chrześcijańskiego powołania do świętości. 2. TREŚCI NAUCZANIA WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE uczeń: po lekcji

Bardziej szczegółowo

WŁODZIMIERZ ZATORSKI OSB ROZEZNANIE DUCHOWE

WŁODZIMIERZ ZATORSKI OSB ROZEZNANIE DUCHOWE ROZEZNANIE DUCHOWE WŁODZIMIERZ ZATORSKI OSB ROZEZNANIE DUCHOWE Opracowanie graficzne: JAN NIEć Redakcja: ALDONA SKUDRZYK TERESA LUBOWIECKA Korekta: ANNA NOWAK Superiorum permissu: Opactwo Benedyktynów

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski Spis treści Wstęp...5 Część 1 ZAGADNIENIA WPROWADZAJące...9 1.1. Przedzałożenia metody...9 1.1.1. Przekraczanie progu zdumienia...10 1.1.2. Teologia łaski na II Soborze Watykańskim...18 1.1.3. Teo-centryzm

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa WYMAGANIA Z RELIGII 1. Świadkowie Chrystusa często nie przynosi go na lekcje. definiuje, czym jest lęk; określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa. potrafi podać z nauczyciela zasady życia wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO 1. Wtajemniczenie chrześcijańskie oznacza proces chrystianizacji, czyli stawania się chrześcijaninem. Złożony

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

Sakramenty - pośrednicy zbawienia

Sakramenty - pośrednicy zbawienia Sakramenty - pośrednicy zbawienia SAKRAMENTY W Kościele jest siedem sakramentów: chrzest, bierzmowanie (chryzmacja), Eucharystia, pokuta, namaszczenie chorych, sakrament święceń, małżeństwo. ----------------------------------

Bardziej szczegółowo

NASZ SYNOD DIECEZJALNY

NASZ SYNOD DIECEZJALNY NASZ SYNOD DIECEZJALNY Słowo Biskupa Kaliskiego podczas Mszy świętej w Katedrze na rozpoczęcie drugiej sesji plenarnej Synodu, 18 października 2008 roku I Co to jest synod diecezjalny? Jakie jest jego

Bardziej szczegółowo

BOŻE OBJAWIENIE tematy i wiedza Powtórzenie materiału o Objawieniu Bożym

BOŻE OBJAWIENIE tematy i wiedza Powtórzenie materiału o Objawieniu Bożym Powtórzenie materiału o Objawieniu Bożym Użyte kolory: Kolor czarny materiał obowiązkowy na poziomie podstawowym Kolor Ubuntu Orange - materiał rozszerzony na ocenę celującą Księga PŚ (Czytać ze zrozumieniem

Bardziej szczegółowo

Ikona obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub

Ikona obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub Ikona obraz sakralny, powstały w kręgu kultury bizantyńskiej wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne. Charakterystyczna dla chrześcijańskich Kościołów

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Jezus przewyższa wszystkich, ponieważ jest Synem Bożym Ewangelia na 2. Niedzielę Adwentu

Spis treści. Jezus przewyższa wszystkich, ponieważ jest Synem Bożym Ewangelia na 2. Niedzielę Adwentu Wprowadzenie ADWENT I NARODZENIE PAŃSKIE Dzień Pański, który przemienia lęk w radość Ewangelia na 7. Niedzielę Adwentu Jezus przewyższa wszystkich, ponieważ jest Synem Bożym Ewangelia na 2. Niedzielę Adwentu

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

Parafialna Liga Biblijna 2016/2017 Parafia Niepokalanego Serca Maryi Panny w Leśniewie. Nazwisko rodziny: KARTA PYTAŃ I ODPOWIEDZI ZESTAW 3

Parafialna Liga Biblijna 2016/2017 Parafia Niepokalanego Serca Maryi Panny w Leśniewie. Nazwisko rodziny: KARTA PYTAŃ I ODPOWIEDZI ZESTAW 3 Nazwisko rodziny: Adres:.... KARTA PYTAŃ I ODPOWIEDZI ZESTAW 3 Dzieje Apostolskie 1. W jakim dniu według Dziejów Apostolskich nastąpiło Zesłanie Ducha Świętego? 2. W jakim mieście głosił Ewangelię Filip,

Bardziej szczegółowo

Plan studiów stacjonarnych, specjalność katechetyczno-pastoralna od roku akademickiego 2013/2014

Plan studiów stacjonarnych, specjalność katechetyczno-pastoralna od roku akademickiego 2013/2014 Nazwa kierunku studiów: TEOLOGIA Poziom : studia jednolite magisterskie studiów: stacjonarne Profil : ogólnoakademicki Rok rozpoczęcia programu: 2013/2014 zgodnie z uchwałą RW z 25.06.2012 r., kor: 3.06.2013;

Bardziej szczegółowo

Celebracja zamknięcia Roku Wiary

Celebracja zamknięcia Roku Wiary Celebracja zamknięcia Roku Wiary W czasie Mszy św. niedzielnej 24 listopada 2013 roku. Jest to uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata. 1. Przed Mszą św. wiernym rozdaje się świece i zapala się paschał

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Biblia. Najważniejsze zagadnienia cz II Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Biblia Najważniejsze zagadnienia cz II Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Czyż nie jest wam wiadomo, bracia - mówię przecież do tych, co Prawo znają - że Prawo ma moc nad człowiekiem, dopóki on żyje?

Czyż nie jest wam wiadomo, bracia - mówię przecież do tych, co Prawo znają - że Prawo ma moc nad człowiekiem, dopóki on żyje? Lectio Divina Rz 7, 1-6 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Witamy serdecznie. Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu

Witamy serdecznie. Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Witamy serdecznie Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym, niesekciarskim, nieobliczonym na zysk,

Bardziej szczegółowo

BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ

BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ BOśE NAKAZY - DZIESIĘĆ PRZYKAZAŃ W Biblii znajdujemy nakazy i Ŝądania. Zawierają one to, co wierzący nazywają wolą BoŜą. Najbardziej znanym ich zbiorem jest Dziesięć przykazań (Wj 34, 28). Znajdujemy go

Bardziej szczegółowo

6. Chrześcijanin i chrzest

6. Chrześcijanin i chrzest 6. Chrześcijanin i chrzest 1. Jaki obrządek jest ściśle związany z zawierzeniem Ewangelii? (s.2) 2. Z czym łączy się chrzest według apostoła Pawła? (s.2) 3. Jakie wskazówki otrzymał strażnik więzienia

Bardziej szczegółowo

Komantarzbiblijny.pl. Komentarze. 1 list apostoła Piotra

Komantarzbiblijny.pl. Komentarze. 1 list apostoła Piotra Komantarzbiblijny.pl Komentarze 1 list apostoła Piotra Październik 2015 1 Spis treści 1 Pt. 3:21... 3 2 Komentarz Biblijny do 1 Pt. 3:21 "Odpowiednik tego teraz i was wybawia, mianowicie chrzest (nie usunięcie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z religii w klasach I,II,III.

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z religii w klasach I,II,III. Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z religii w klasach I,II,III. KLASA I Na ocenę celującą uczeń: Opanował materiał przewidziany programem

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

1 Zagadnienia wstępne

1 Zagadnienia wstępne 1 Zagadnienia wstępne 2 W ramach powtórki księgi protokanoniczne pisma, które od początku były uznawane przez wszystkie gminy chrześcijańskie za natchnione protokanoniczność nie oznacza, że księgi te mają

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Bóg kocha dzieci. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Bóg kocha dzieci. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich KOCHAMY DOBREGO BOGA Bóg kocha dzieci Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Ogólna prezentacja i wprowadzenie do pracy z podręcznikiem Kochamy

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie klasy 2 i 3 technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie klasy 2 i 3 technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie klasy 2 i 3 technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W świecie z serii Drogi świadków Chrystusa ; podręcznik nr AZ-42-01/10-KR-6/13 do nauczania

Bardziej szczegółowo

Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu

Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu Boski plan zbawienia człowieka Świecki Ruch Misyjny EPIFANIA, Zbór w Poznaniu www.epifania.pl Świecki Ruch Misyjny Epifania Świecki Ruch Misyjny "Epifania" jest międzynarodowym, niezależnym, niesekciarskim,

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy do Szkoły Modlitwy Jana Pawła II środa, 21 września :33

Zapraszamy do Szkoły Modlitwy Jana Pawła II środa, 21 września :33 Jan Paweł II nadal wskazuje nam kierunek duchowego wzrastania. Musimy z wielką troską starać się o wypłynięcie na głębię. Służy temu m.in. Szkoła Modlitwy Jana Pawła II, która powstała przy Centrum Nie

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Syn Boga Wierzymy w Synostwo Boże Jezusa Chrystusa [...]. Człowiek Chrystus Jezus (1 Tm 2, 5)

Syn Boga Wierzymy w Synostwo Boże Jezusa Chrystusa [...]. Człowiek Chrystus Jezus (1 Tm 2, 5) Syn Boga Wierzymy w Synostwo Boże Jezusa Chrystusa [...]. Człowiek Chrystus Jezus (1 Tm 2, 5) Bóg Syn, druga osoba Trójcy Świętej, ucieleśnił się w osobie Jezusa Chrystusa. Ucieleśniony Bóg Syn, nasz Pan,

Bardziej szczegółowo

Aktywni na start. Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r.

Aktywni na start. Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r. Aktywni na start Podkowa Leśna 6-8 stycznia 2012r. Bo ziemia sama z siebie owoc wydaje, najpierw trawę, potem kłos, potem pełne zboże w kłosie. A gdy owoc dojrzeje, wnet się zapuszcza sierp, bo nadeszło

Bardziej szczegółowo

SpiS treści. Osoba ludzka

SpiS treści. Osoba ludzka SpiS treści Sło wo Bi sku pa Płoc kie go... 5 Sło wo Prze wod ni czą ce go Ze spo łu Re dak cyj ne go... 7 Od re dak cji... 9 Osoba ludzka Godność osoby ludzkiej... 13 Powołanie do szczęścia... 16 Wolność

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej technikum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej technikum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej technikum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 4. Aktywnie uczestniczy w lekcji i biegle posługuje

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY IV I. Znajomość modlitw: poznane w kl. I- III; Modlitwa różańcowa.

Bardziej szczegółowo

MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE

MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE III. W : MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE 38 Miłosierni jak Ojciec. Dni wspólnoty Ruchu Światło-Życie w roku 2016/2017 D Temat: Wspólnota miejscem doświadczania miłosierdzia PRZEBIEG Zawiązanie wspólnoty Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Tytuł IV ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Kan. 822-1. W wypełnianiu swojej funkcji, pasterze Kościoła, korzystając z prawa przysługującego Kościołowi, powinni posługiwać się środkami

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY II i III WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY II I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa Pańska; Pozdrowienie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klasy IV. I. Podstawowe:

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klasy IV. I. Podstawowe: Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klasy IV I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności, które są efektem samodzielnej

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10

Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10 Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10 Grupa tematyczna Tytuł jednostki Treści Wymagania uczeń potrafi Nabywane

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WSTĘP...5

SPIS TREŚCI WSTĘP...5 SPIS TREŚCI WSTĘP...5 I. TYM CZŁOWIEKIEM JESTEM JA!" HEBRAJSKI MAŚAL -PRZYPOWIEŚĆ W STARYM TESTAMENCIE...7 1. Etymologia...8 2. Prz 1,1-7...9 3. Jeszcze trochę etymologii...12 4. Przysłowie...13 1 Sm 10;

Bardziej szczegółowo

Temat: Wartość Eucharystii i jej znaczenie w życiu chrześcijanina

Temat: Wartość Eucharystii i jej znaczenie w życiu chrześcijanina RELIGIA Temat: Wartość Eucharystii i jej znaczenie w życiu chrześcijanina Cele ogólne: 1. Ukazanie wartości Eucharystii i jej znaczenia w życiu chrześcijanina. 2. Wyjaśnienie natury Eucharystii oraz wskazanie

Bardziej szczegółowo

Tradycja kulturowa literatury - opis przedmiotu

Tradycja kulturowa literatury - opis przedmiotu Tradycja kulturowa literatury - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Tradycja kulturowa literatury Kod przedmiotu 09.2-WH-FiPlD-TRA-2-Ć-S14_pNadGenCYJ15 Wydział Kierunek Wydział Humanistyczny

Bardziej szczegółowo

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Prezentacja (B. Sesboüé SJ) FAZA PIERWSZA. OD POCZĄTKÓW DO SOBORU TRYDENCKIEGO. APOLOGIA WIARY I METODA DYSKURSU DOGMATYCZNEGO (B. Sesboüé SJ)

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

BOŻE OBJAWIENIE tematy i wiedza Księga PŚ (Jak czytać Pismo Święte? Najważniejsze księgi historyczne Starego Testamentu i ich bohaterowie.

BOŻE OBJAWIENIE tematy i wiedza Księga PŚ (Jak czytać Pismo Święte? Najważniejsze księgi historyczne Starego Testamentu i ich bohaterowie. Księga PŚ (Jak czytać Pismo Święte? Najważniejsze księgi historyczne Starego Testamentu i ich bohaterowie.) YK 14-19, notatka w zeszycie, prezentacja, skrypt Pojęcia: Biblia, kanon, natchnienie Podział

Bardziej szczegółowo

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Zajęcia wprowadzające Historia ekonomii Mgr Robert Mróz Zajęcia wprowadzające 04.10.2016 Plan Organizacja zajęć Warunki zaliczenia Co to jest historia ekonomii i po co nam ona? Organizacja zajęć robertmrozecon.wordpress.com

Bardziej szczegółowo

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich K O C H A M Y D O B R E G O B O G A Nasza Boża Rodzina Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Wprowadzenie do książki Nasza Boża Rodzina Religia

Bardziej szczegółowo

YK KKK

YK KKK YK 367-377 KKK 2197-2257 1 1 brzmienie Wj 20, 12 Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie. Pwt 5, 16 Czcij swego ojca i swoją matkę, jak ci nakazał Pan, Bóg

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Prawo kościelne na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Prawo kościelne na kierunku Prawo Poznań, 29 września 2015 Prof. dr hab. Krzysztof Krasowski Kierownik Katedry Historii Ustroju Państw OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Prawo kościelne na kierunku Prawo I. Informacje ogólne

Bardziej szczegółowo