W: M. Fleischer, Konstrukcja rzeczywistości. Wrocław Michael Fleischer

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "W: M. Fleischer, Konstrukcja rzeczywistości. Wrocław 2002. Michael Fleischer"

Transkrypt

1 Michael Fleischer Sterow ana przez obraz św iata konstrukcja rzeczyw istości na przykładzie relacji medialnych z 'IV Św iatow ej Konferencji na rzecz Kobiet' w Pekinie 0. Problem Celem pracy jest próba odpowiedzi na pytanie, jak, na podstawie regulatywnych wyznaczników funkcjonującego w danej kulturze obrazu świata, konstruowane są w interdyskursie określonej kultury wydarzenia przekazywane medialnie. Należy przy tym uwzględnić kilka aspektów. Z jednej strony, że wydarzenia nie są lub rzadko są wprowadzane bezpośrednio w interdyskurs lub dyskurs. Uczestnicy kultury dysponują bowiem z reguły określoną wiedzą, znają już skonstruowane wydarzenia sąsiadujące z danym wydarzeniem, decydujące o ukierunkowaniu wprowadzanego właśnie nowego wydarzenia. Z drugiej strony konstrukcja nowego wydarzenia jak i jego usytuowanie w obrębie danej subkultury lub kultury zależy od wielu faktorów, które sterowane są preferencjami, kontekstualnie uwarunkowanymi właściwościami tekstów, systemu kultury itp. Wydarzenia są ponadto (abstrahując od wydarzeń prywatnych) w większości wypadków co prawda medialnie zapośredniczone, prawie nigdy jednak nie są one jednak wyłącznie medialnie semantyzowane. Poprzez aktualną komunikację w obrębie danej subkultury (rozmowy, dyskusje, spotkania itd.) wydarzenia zostają ukierunkowane i ustalona zostaje ich funkcja dla uczestników kultury i ich subkultur, ukierunkowane w swym znaczeniu, w hierarchicznej pozycji w systemie, w wartościowaniu itp. W pracy niniejszej abstrahuję od wymienionych wyżej faktorów, i koncentruję się na badaniu medialnych wyznacznków jako takich. Interesuje mnie wyłącznie rodzaj medialnej oferty, która następnie (np. w kręgu prywatnym) może być przedmiotem dalszych operacji, oraz jej wyznaczniki kanalizujące lub mogące kanalizować późniejsze operacje Założenia podstawowe Problem zostaje podjęty w sposób następujący: z politycznej przestrzeni wydarzeń typu 'polityka światowa' wybrane zostało jedno wydarzenie 'IV Światowa Konferencja na rzecz Kobiet' w Pekinie, które zbadane zostanie w polskich print mediach. Jako bazę teoretyczną przyjmuję następujące założenia podstawowe: - Wydarzenie miało rzeczywiście miejsce. - O wydarzeniu relacjonują dziennikarze, redakcje, agencje, czasopisma należące do określonej kultury w ten sposób, w jaki jest to w tej kulturze przyjęte. - Relacje z wydarzeń zachodzą w obrębie danej kultury stosownie do funkcjonującego i obowiązującego w tej kulturze obrazu świata. - Obraz świata i generowany przez niego oraz generujący i wyrażający go interdyskurs lub dyskurs regulują przy konstrukcji wydarzenia rodzaj i sposób tej konstrukcji. - Uczestnicy kultury tworzą z oferty medialnej określony konstrukt wydarzenia stosownie do zinternalizowanych przez nich kolektywnie komponentów obrazu świata jak i reprezentowanych przez nich dyskursów, oraz stosownie do środków zastosowanych przez kulturowo uwarunkowaną instancję nadawcy, mogących kanalizować konstrukcję

2 zorientowaną na odbiorcę (jeśli odbiorca nie dysponuje żadnymi innymi wiadomościami, co jednak ma miejsce bardzo rzadko; od tego wymiaru abstrahuję). - Zorientowany na odbiorcę konstrukt wydarzenia może zostać użyty do dalszych aktów komunikacji w obrębie subkultur, w celu modyfikacji poprzez wypośrodkowanie, odniesienie, kontrolę przez innych uczestników komunikacji i umożliwić w ten sposób produkcję nowych konstruktów. Skonstruowane wydarzenie nie zawiera oczywiście wszystkich, lecz tylko te składniki obrazu świata, które dla danego wydarzenia i jego bezpośredniego kontekstu są relewantne: a) elementy dyskursowe, które już zostały zorganizowane przez obraz świata i które pozwalają zatem tak a nie inaczej konstruować wydarzenie; b) elementy dyskursowe, nadające się do (uzupełniającego) generowania obrazu świata z uwagi na dane wydarzenie, oraz c) elementy aktywizujące wiedzę o świecie Teoria wiodąca analizy Przedstawiona tu analiza bazuje na koncepcji radykalnego konstruktywizmu (por. Maturana 1987, Varela 1990) i na konstruktywistycznej, systemowej teorii komunikacji oraz na wynikających z tych teorii definicjach. Jako instrumenty badawcze zastosowane zostają środki analizy dyskursu. Ważne dla analizy pojęcia 'obraz świata', 'stereotyp' i 'normatyw' oraz 'kultura' otrzymują następującą definicję (por. szerzej Fleischer 1994, i ): Obrazy świata to wykazujące oddziaływanie pierwszej rzeczywistości i produkowane przez drugą rzeczywistość regulatywy i komponenty sterujące, służące do generowania, organizowania, specyficznego z uwagi na manifestację i zgodnego z nią zachowania danego systemu kultury, który sam współdecyduje o ich organizacji, jak i do sterowania komunikacji w danym systemie kultury. Obrazy świata są regulatywami w sensie teorii systemów. Dostarczają kryteriów semantyzacyjnych dla konstrukcji drugiej rzeczywistości w obrębie danego systemu kultury i decydują o odnoszącej się do tego organizacji wypowiedzi reprezentujących tę rzeczywistość. Posiadają systemowo usieciowione wymiary językowe i kulturowe, w wymiarze kulturowym (między innymi) wymiar naukowy, medialny, polityczny, gospodarczy, religijny i artystyczny. Obrazy świata występują w różnych usieciowionych i uwarunkowanych ze względu na stratyfikację kulturową i dyskursową manifestacjach (wariantach). Stereotypy są uwarunkowanymi kulturowo konstruktywnymi koincydencjami i konwergencjami obserwacji o charakterze kolektywnym, z jednej strony sterowanymi i socjalizowanymi przez procesy prawdopodobieństwa, a z drugiej motywowanymi strategicznie i z uwagi na zachowanie i odgraniczenie systemu. Są to na podstawie nienaukowych kryteriów kognitywnie stypizowane i typizujące obiekty, służące do osiągnięcia funkcjonalnego, strategicznego, dyskursowo ukierunkowanego i dyskursowo ustalonego uogólnienia w danej manifestacji kultury. Stereotypy wymagają przy tym dwojakiej legitymizacji: muszą (z uwagi na ich skuteczność) wystarczająco często występować i tym samym być stwierdzalne, oraz muszą spełniać funkcje zabezpieczające, odgraniczające lub dyferencjujące w ramach danego systemu kultury. Reguła pragmatyczna: stereotypy uogólniają, po to, by znosić (unieważniać) dyferencjacje, w celu umożliwienia wypowiedzi na temat wynikłej dopiero z tego uogólnienia klasy obiektów w taki sposób, który bez tego uogólnienia na poszczególnych elementach tworzonej klasy nie byłyby możliwy lub 2

3 byłyby kulturowo nierelewantny. Dopiero cel takiego uogólnienia tworzy zatem kulturowo relewantny i kolektywnie funkcjonujący obiekt. Decydująca w tym procesie jest zatem jakość (nieodpartość, możliwość wyjaśnienia/przedstawienia, moc przekonywająca, prawdopodobność, możliwość przeforsowania) powstałej z uogólnienia klasy (określenia klasy). Klasa ta musi być z punktu widzenia jej kulturowej lub/i socjalnej relewancji bardzo stabilnie utworzona. Samo uogólnienie nie jest przy tym decydujące (jest ono konieczne, ale nie wystarczające), lecz współgra między dwiema operacjami, między uogólnieniem i znoszeniem dyferencjacji, przy czym druga operacja staje się skuteczna i rozpoznawalna dopiero przez zastosowanie atrybutywnego elementu dodatkowego. Kolejną właściwość stereotypów scharakteryzować można następująco: Stereotypy wykazują właściwości zdań egzystencjalnych (jednostkowych) postulując równocześnie, a mianowicie milcząco, charakter zdań ogólnych (prostych), niezależnie od tego, czy językowo rzeczywiście przyjmują formę zdań ogólnych lub nie. Normatywy są to podlegające procedurom normalizacyjnym elementy wypowiedzi, w których wyraża się 'normalność' i obowiązujące dla niej semantyzacje i wzorce. Normatywy to obiekty, poprzez które pewien specjalny kulturowy obszar systemu zostaje ustalony jako 'normalny', w ten sposób, że inne zjawiska muszą się według niego orientować, aby tak a nie inaczej zostać wprowadzone w dany system kultury. Normatywy to obiekty, które muszą być w stanie wykazywać przydatność do manifestowania wzorców, tworzenia wzorców normalizujących i zastosowania do nich procedur normalizacyjnych. W sensie pragmatycznym podać można następującą regułę: Normatywy dyferencjują wartościująco. W dane kognitywne i komunikacyjne kontinuum prowadzone zostają wartościujące dyferencjacje, przy czym jedna strona dyferencji najczęściej ta, która jest zamanifestowana oddaje 'normalną', a druga strona najczęściej implicytna, ta, którą należy zrekonstruować oddaje obszar 'odbiegający od normalności', 'nie-normalny', a mianowicie postulatywnie lub usytuowany tak, jakby był rzeczywiście dany. Normatywy pozwalają ponadto, i tak też są stosowane, nie nazywać konkretnej manifestacji tego, co normalne (prawdziwe, właściwe, słuszne, jedynie słuszne itp.), tego, co ma się na myśli. Znajomość tego co normalne, jest tym samym powinnością odbiorcy, tak że za pomocą normatywów równocześnie może być odpytywana przynależność partnerów komunikacji do danego systemu. Z punktu widzenia systemu językowego normatywy to rzeczowniki, przysłówki, przymiotniki jak i zawierające je bardziej kompleksowe formy (zdania, syntagmy, np. określone frazeologizmy, powiedzonka, w tym przysłowia) i wyrażenia tworzone ad hoc. Dają się przy tym wyróżnić przynajmniej dwie klasy normatywów (w nawiasie ich typowe formy): a) normatywy elementarne (normalne, prawdziwe, prawidłowe itp. x) oraz b) normatywy ustrukturyzowane (każdy przecież wie, że; wszyscy jesteśmy zdania, że, wiadomo, iż itp.). Kultura jest rzeczywistością znaków. Kultura jest fenomenem znakowym posiadającym charakter systemowy, którą rozumieć należy jako otwarty, dynamiczny, nieodwracalny rzeczywiście istniejący system, obejmujący wszystkie te fenomeny i dotyczący wszystkich tych aspektów, które bazują na procesach znakowych. Wszędzie tam, gdzie występują znaki, a tym samym znaczenia (a ściślej interpretanty), generowane są dyskursy i oddziałują obrazy świata, mamy do czynienia z systemem kultury. Kultura nie jest przy tym fenomenem, który można statycznie umiejscowić lub ograniczyć, lecz współuzależnioną wiązką mechanizmów i zasad, czyli systemem, oddziałującym tam, gdzie generowane są znaki. Kultura jest fenomenem funkcjonalnym, tak samo jak jej podstawa to znaczy znaki. 3

4 Kultura nie jest możliwa do określenia na konkretnych przestrzennie i czasowo niezmiennych obiektach, jest ona fenomenem relacjonalnym i funkcjonalnym. W tym rozumieniu 'kultura' nie dotyczy i nie obejmuje ludzi jako takich; jest oczywiście produkowana przez ludzi, nie jest jednak do nich sprowadzalna. Kultura wykazuje jako generowany przez znaki i generujący znaki system oraz jako bezpośredni produkt systemu socjalnego i pośredni produkt systemu biologicznego następujące cechy lub właściwości: a) Jest systemem w rozumieniu teorii systemów. b) Jest systemem otwartym w rozumieniu termodynamiczno-biologicznej teorii procesów nieodwracalnych, powstała, rozwija się i funkcjonuje według praw systemów otwartych, też jeśli przyjmują one częściowo specyficznie kulturowe formy i realizowane są innymi drogami niż w świecie organizmów. c) Jest systemem ewoluującym w rozumieniu teorii systemów ewolucji (jak została ona sformułowana przez Riedla). d) Jest obiektem, to znaczy rzeczywiście istniejącym i funkcjonującym systemem (podobnie i w tym sensie w jakim mechanizm ewolucji jest takim systemem). e) Kultura wykazuje właściwość samoorganizacji. f) Nie jest jako system sterowalna z uwagi na określony cel, gdyż jest fenomenem podlegającym kontyngencji. g) Posiada właściwości, sprowadzalne do ogólnego systemu jako takiego i nie przysługujące elementom systemu (= właściwości systemowe) oraz właściwości, sprowadzalne do i wynikające z jej (pojedynczych lub kompleksowych) elementów. Samosterujące i samoorganizujące się właściwości systemu jako takiego posiadają charakter obiektu. 1. Materiał analizy Analizowanym wydarzeniem jest 'IV Światowa Konferencja na rzecz Kobiet' ONZ, która odbyła się od do roku w Pekinie, z uwzględnieniem Konferencji NGO w Huairou ( ). Konferencja wybrana została jako przedmiot analizy z dwóch powodów pragmatycznych: analizowane wydarzenie miało być z uwagi na relacje o nim i jego wymiar łatwe do ujęcia oraz posiadać dyskretny charakter, tzn. relacja miała się w określonym czasie rozpocząć i zakończyć. Jako podstawa dla konstrukcji wydarzenia uznane zostają relacje na jego temat w polskiej prasie w konkretnym czasie. Ze względu na przeprowadzalność analizy ograniczyłem się (z jednym wyjątkiem) do czasopism ukazujących się i redagowanych w Polsce. Uwzględniłem zarówno interdyskursowe czasopisma wielkoformatowe i magazyny jak i interdyskursowe czasopisma kobiece. Specyficznie subkulturowe czasopisma feministyczne (jak np. Pełnym Głosem lub Matka Bolka) nie zostały uwzględnione; ze względu na ich nacechowanie subkulturowe nie są one porównywalne z czasopismami interdyskursowymi, nie dałoby się skonstruować koherentnych kryteriów porównywalności. Ograniczenie się do czasopism redagowanych przez polskie redakcje wynika z faktu, iż spora ilość nowo wprowadzonych na rynek czasopism kobiecych stanowi kopie zachodnioeuropejskich tytułów i zawiera albo tłumaczone teksty z wydań rodzimych lub też prowadzonych jest przez zagraniczne redakcje, tak że nie można ocenić, na ile relacje w nich zawarte reprezentują polski interdyskurs i polski obraz świata. Ciekawe, że w zanalizowanych wyrywkowo, lecz tu nie uwzględnionych, wydaniach tych tytułów nie znalezionio ani jednego artykułu dotyczącego Konferencji na rzecz Kobiet. Ponadto należy podkreślić, że prezentowana tu analiza nie pretenduje do pełności. Nie mógł zostać uwzględniony cały rynek prasowy. Dla celów niniejszej analizy dokonano wystarczającego i reprezentatywnego wyboru z wymienionych wyżej trzech grup czasopism, który dodatkowo uzupełniony został o relewantne, tzn. ukazujące sie w inkryminowanym czasie wydania Gazety Wyborczej, w których pojawiły się artykuły na temat konferencji. Nie ma jednak absolutnej pewności, że zarejestrowane zostały wszystkie artykuły relacjonujące 4

5 o wydarzeniu. Uwzględnione zostały, w istotnym dla nas okresie, wydania następujących 24 czasopism: - Czasopisma: Przegląd Tygodniowy, Wiadomości Kulturalne, Tygodnik Powszechny, Gazeta Polska, Sycyna (dwutygodnik kulturalny), Angora, Nie, Tygodnik Solidarność, Najwyższy Czas, Wprost, Polityka, Panorama, Na żywo (Springer), Przekrój, Sukces (miesięcznik) und Gazeta Wyborcza (dziennik). - Czasopisma kobiece: Przyjaciółka, Świat Kobiety praktyczny, nowoczesny, fascynujący (Bauer), Kobieta i Życie, Tina pismo nowoczesnej pani (Bauer), Filipinka, Naj Tygodnik dla każdej z nas (Gruner+Jahr), Claudia radzi, pomaga, informuje (Gruner+Jahr), Kobieta i Styl Magazyn kobiet myślących. W uwzględnionych wydaniach znaleziono 22 artykuły relacjonujące na temat Konferencji. Dla dalszej analizy i wynikających z niej wniosków obowiązują następujące założenia: - Wydarzenie 'IV Światowa Konferencja na rzecz Kobiet' ONZ (dalej skrótowo: konferencja) konstruowane jest w Polsce na podstawie tego, co w owych 22 tekstach jest jak zawarte. - W zebranych i analizowanych 22 artykułach odzwierciedla się pośrednio za pośrednictwem dyskursu obraz świata, a ściślej te jego komponenty, które dla konstrukcji konferencji są relewantne. - Polscy uczestnicy kultury nie otrzymali w danym okresie żadnych innych informacji na temat konferencji, ani poprzez media wizualne ani poprzez inne media typograficzne jak te, które zanalizowano. - Sterowana przez obraz świata konstrukcja wydarzenia modyfikuje i wzbogaca ze swej strony obraz świata jako taki oraz jego komponenty związane z wydarzeniem. Jeśli zaakceptować powyższe założenia (również ze względów operacjonalności analizy), można przyjąć, że analiza artykułów pozwoli zrekonstruować te komponenty obrazu świata, które odpowiedzialne są za kulturową konstrukcję wydarzenia, jak i te komponenty, którymi z kolei wydarzenie odpowiednio wzbogaca i modyfikuje obraz świata w interesującym nas tu zakresie. Musi zatem zostać z jednej strony pokazane, jakie tekstualne i dyskursowe cechy w jaki sposób zostały nacechowane i konstruktywnie ukształtowane przez obraz świata, oraz z drugiej strony jakie tekstualne elementy w jaki sposób potwierdzają, modyfikują, wzbogacają itp. obraz świata. W tym celu zastosowane zostały dwie strategie analityczne: - Z jednej strony omówione zostaną techniczne cechy artykułów: miejsce wydania, gatunek tekstu, stała rubryka, w ramach której publikowany jest tekst, pozycja w wydaniu, wielkość, liczba autorów/autorek. - Z drugiej strony zanalizowana zostanie treść artykułów, z tym że nie linearnie, interpretatywnie (typu hermeneutycznej interpretacji tekstu), lecz z uwagi na dyskursowo relewantne cechy zastosowane w tekstach, a mianowicie: sformułowania kolektywnosymboliczne oraz ich semantyzacja, opozycje, stereotypy, normatywy, środki polaryzujące, integrujące i konsolidujące oraz strategiczne ukierunkowania i ich cele. 2. Cechy techniczne Tabela (1) prezentuje techniczne cechy analizowanych artykułów. Zarejestrowane zostały: tytuł i podtytuł oraz nagłówek, nazwa czasopisma, określenie gatunkowe tekstu, ponadto stała rubryka i strona, na której tekst się ukazał, wielkość tekstu w ułamku strony oraz autorzy. W pierwszej kolumnie podany został numer będący jednocześnie kluczem cytowania; podwójne cytaty, tzn. cytowane przez mnie cytaty dziennikarzy podane są w 5

6 znakach " ", pozostałe pasaże są zwykłymi cytatami. Uwaga techniczna: cytaty z analizowanych tekstów nie są w artykule adresowane, nie jest dla mnie bowiem istotne, kto dany tekst napisał, a tylko jego dyskursowe nacechowanie i pochodzenie. Zainteresowani czytelnicy pochodzenie cytatów mogą odnaleźć w aneksie. Tabela 1, Analizowane artykuły (S = strona, W = wielkość tekstu w ułamku strony) Nr Tytuł, Nagłówek Czasopismo Gatunek Rubryka S W Autor/ka 1 Nie pojadę do Pekinu Gazeta komunikat bez 1 1/8 P Protest Senator Kuratowskiej Wyborcza, 2 Wałęsa w sprawie kobiet W Pekinie nie ma czasu na list prezydenta 3 Chińska pancerdemografia Dziewczynki zabija się bez skrupułów Gazeta Wyborcza, Gazeta Wyborcza, Połowa władzy i cała pensja Polityka, 35, Polki drugiej kategorii / We Wprost, 36, wszystkich krajach świata kobietom powodzi się gorzej niż mężczyznom. RP nie jest wyjątkiem 6 Czarne stroje i zapalone lampy Demonstracja na otwarcie pekińskiej konferencji 7 Rewolucja się zaczęła 11 dni na pogodzenie ognia z wodą 8 Prawa kobiet prawa człowieka Rozmowa z mec. Romą Orlikowską, delegatką AI na konferencję pekińską 9 Pani Clinton gani Chiny Światowa Konferencja nt. Kobiet 10 Kobieta polityk to rzadki gatunek / Konferencja w Pekinie Gazeta Wyborcza, Gazeta Wyborcza, Gazeta Wyborcza, Gazeta Wyborcza, Gazeta Wyborcza, Krucjata Kobiet Gazeta Wyborcza, List Prezydenta Gazeta Wyborcza, Wirus emancypacji Wprost, 37, Papieski głos w Pekinie Tygodnik Powszechny3 7, Pekin źródłem nadzieji Tygodnik Powszechny3 7, Przełom w Pekinie Sztandar Młodych, 202, Pekin niezgody Tygodnik Solidarność, 37, komunikat bez 1 1/8 Olena Skwiecińska sprawozdan ie sprawozdan ie sprawozdan ie świat 9 1/2 Krzysztof Łoziński na świecie 13 1 Katarzyna Bernar życie 48-2 Małgprzata 49 Domagalik komunikat bez 1 1/16 Joanna Piotrowska, Adam Kozieł, Fundacja Helsińska agencja świat 4 1/2 Reuter, Olena Skwiecińska wywiad świat 8 1/4 Mieczysław Abramowicz agencja bez 1 1/16 OS, LL, Reuter agencja bez 1 1/16 Reuter sprawozdan ie opinie Olena Skwiecińska list opinie 15 1/8 Lech Wałęsa felieton druga płeć 60 1 Małgorzata Domagalik wywiad bez 6 1/2 KAI kommentar z bez 6 1/4 Teresa Olearczyk agencja bez 1 1/8 Reuter, PAP, Kry sprawozdan ie społeczeń stwo 22 1/2 Marcin Dziurda 6

7 18 Babie knebel, czyli jak nie pojechałam do Pekinu 19 Lech Wałęsa do Uczestników IV Międzynarodowej Konferencji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Pekinie Tygodnik Solidarność, 37, Tygodnik Solidarność, 37, Pociąg złamanych serc Polityka, 37, Mów mi siostro Polityka, 37, Obalanie chińskiego muru Czy forum kobiece w Huairou i konferencja w Pekinie zdemokratyzują Chiny Wprost, 38, sprawozdan ie list społeczeń stwo społeczeń stwo 22 1/4 Ewa Tomaszewska 22 1/4 Lech Wałęsa reportaż na świecie 12 1/2 Anna Tomiak sprawozdan ie koresponde ncja na świecie 1 1 Anna Tomiak, Witold Pawłowski świat 71 1 Krzysztof Darewicz Spośród 22 artykułów opublikowanych na temat konferencji osiem zostało napisanych przez kobiety a sześć przez mężczyzn, dwa przez parę autorów (kobieta/mężczyzna), pięć jest komunikatami agencyjnymi. Temat omawiany był zatem głównie, lecz nie wyłącznie, przez kobiety. Duży udział mają też doniesienia agencyjne. Jeśli chodzi o tytuły tekstów, to sześć odnosi się do konferencji widzianej z polskiej perspektywy, tzn. temat konferencji łączony jest z wewnętrzną problematyką polską. Trzy tytuły dotyczą Chin, kraju, w którym konferencja się odbywała, a trzynaście artykułów, czyli przeważająca część, zajmuje się problematyką feministyczną. Czasopisma, w których teksty się ukazały, reprezentują prawie wyłącznie gatunek magazynów politycznych; czasopisma kobiece lub ilustrowane nie są wcale reprezentowane. Dziesięć artykułów pochodzi z Gazety Wyborczej, trzy z Polityki, dwa z Tygodnika Powszechnego, trzy z Wprost a pozostałe z Tygodnika Solidarność i Sztandaru Młodych. Odpowiedzialna za konstrukcję konferencji jest zatem głównie Gazeta Wyborcza, pozostałe czasopisma mają, jeśli chodzi o wydarzenie, znaczenie marginalne. Odwrotnie proporcjonalna do tej właściwości jest wielkość artykułów. Większość artykułów w Gazecie Wyborczej jest stosunkowo krótka, są to albo doniesienia agencyjne lub krótkie teksty w części gazety zawierającej wiadomości (wyjątek stanowi obszerny, dwustronicowy tekst w nr. 11). W pozostałych czasopismach donoszących o konferencji dominują dłuższe teksty. Wiąże się to oczywiście także z odmiennym charakterem czasopism (tygodnik/dziennik). Widać zatem, iż zgodnie z oczekiwaniami, za relacje z konferencji odpowiedzialne są dzienniki a za bardziej kompleksowe omówienia tygodniki. Poprzez wyższą częstotliwość ukazywania się dzienników wydarzenia konstruowane mogą być precyzyjniej i, że się tak wyrażę, długotrwalej; tygodniki natomiast mogą o (krótkotrwałych!) wydarzeniach donieść praktycznie tylko raz do dwóch razy, mają zatem mniejszy wpływ na ukierunkowanie jego konstrukcji w świadomości kolektywnej. 3. Analiza dyskursu Materiał pozwala zaobserwować, że konferencja nie jest konstruowana wprost lub jednostopniowo. Da się wyróżnić co najmniej trzy subsystemowe poziomy: a) poziom stosunkowo niekompleksowych, konkretnie zastosowanych środków kolektywnosymbolicznych i dyskursowych, takich jak kulturowo nasemantyzowane opozycje, sformułowania kolektywno-symboliczne, stereotypy, normatywy itp., które wytyczają z grubsza semantyczne ukierunkowanie tekstu, b) poziom atrybutowanych środków kolektywno-symbolicznych i dyskursowych, które wyposażone są już w wartościowanie, w strategicznie ukierunkowaną manifestację, w wymiar charakteryzujący ich dyskursowe pochodzenie i ustalający ukierunkowanie ich semantyzacji, c) poziom kulturowo 7

8 zakorzenionych subkonstruktów, stanowiących już silny składnik interdyskursu, funkcjonujących również samodzielnie, tutaj jednak użytych w celu wsparcia konstrukcji wydarzenia. Wszystkie te poziomy są usieciowione i uzupełniają się wzajemnie na zasadzie sprzężenia zwrotnego. Warunkiem jest oczywiście, że zastosowane środki odpowiednie operacje dopuszczają. Muszą one zatem pochodzić z określonego dyskursu lub być w interdyskursie tak słabo nasemantyzowane, że dokonane za ich pomocą operacje stają się możliwe Subkonstrukty i środki kolektywno-symboliczne Wydarzenie budowane jest przy pomocy ośmiu następujących subkonstruktów: Chiny, Szwecja/Sztokholm, kobiety, mężczyźni, Konferencja na rzecz Kobiet, Polska, prawa człowieka, Watykan. Wyróżnienie tych subkonstruktów wynika z analizy tekstów, chodzi zatem o decyzję interpretatywną. Ponieważ subkonstrukty te powtarzają się w prawie wszystkich tekstach, można przyjąć, że są one z jakiegoś punktu widzenia przydatne dla tematu oraz że posiadają w ramach interdyskursu semantyzację, wspierającą zastosowane w tekstach operacje i pozwalającą widzieć dany temat przez okulary polskiego interdyskursu i w zgodzie z nim. Subkonstrukt Konferencja na rzecz Kobiet posiada przy tym charakter odbiegający nieco od pozostałych subkonstruktów. Dotyczy on bowiem bezpośrednio wydarzenia i odzwierciedla je dopiero jako takie w tekstach. Ponadto jest on połączony z i odnosi się do wcześniejszych konferencji, funkcjonując w kulturze najprawdopodobniej w powiązaniu z problematyką feministyczną. Posiada zatem węższą manifestację i bardziej ograniczony obszar obowiązywania niż pozostałe subkonstrukty. Te bowiem mogą zostać zastosowane do konstrukcji także innych wydarzeń i zostać zfunkcjonalizowane w różnych kontekstach. Użyte przy konstrukcji konferencji sformułowania kolektywno-symboliczne (poziom a) pokazuje lista (2). Dla lepszego przeglądu są one zgrupowane w rastrze wyróżnionych kompleksowych subkonstruktów (poziom c). Lista (4) pokazuje kolektywno-symboliczne sformułowania razem z ich atrybutami (poziom b), tak że widoczne staje się, jaką konkretną semantyzację i jakie wartościowanie sformułowanie w danym tekście posiada (sformułowania cytowane są dosłownie, w przypadkach koniecznych zmieniony jest przypadek). Lista 2, Sformułowania kolektywno-symboliczne w rastrze subkonstruktów Subkonstrukt Chiny: Amnesty International, Chińczycy, Chiny, dziewczynki, gwałty, majestat prawa, nie chciane dzieci, nieludzkie praktyki, noworodki, odpady poaborcyjne, ograniczanie ludności, Pani Clinton, prawa człowieka, prezerwatywy, przemysł farmaceutyczny, przyrost naturalny, publiczne egzekucje, Rosja, sterylizacje, zbrodnie. Subkonstrukt Szwecja: feminizm, guru, mekka, międzynarodowe raporty, Pekin, problematyka kobieca, równouprawnienie, raj dla kobiet, ruch kobiecy, socjalizm, Sztokholm, Szwedki, Światowa Konferencja Kobieca ONZ. Subkonstrukt Kobiety: Azja, Bośnia, dziecko, edukacja seksualna, feministka, Gertrude Mongella, IV Światowa Konferencja nt. Kobiet, kobieca rewolucja, kobieta/kobiety, kultura, mężczyzni, nielegalna aborcja, Pekin, prawa człowieka, prostytucja, równouprawnienie, religia, stereotypy kulturowe, tradycja, za mąż, rola kobiet, udział w życiu, obecność kobiet, prawa, rola, misja, obowiązki, godność kobiet. 8

9 Subkonstrukt Mężczyźni: Chiny, Jugosławia, klęska, kobieta, mężczyzna, mężczyzna-ojciec, macierzyństwo, obowiązki, ojcostwo, oparcie moralne, emocjonalne, duchowe, materialne, opieka nad rodziną, polityka, role życiowe. Subkonstrukt Konferencja na rzecz kobiet: aborcja, feministki/feminizm, homoseksualiści, Iran, katolicy, kobieta wyemacypowana, kobiety sukcesu, konserwatyści, kuchnia, liberałowie, łóżko, mężczyzna, ONZ, Północ, państwa islamskie, państwa muzułmańskie, państwa Zachodu, parlament, Pekin, Południe, pokój dziecięcy, praca, praca zawodowa, radykałowie, Skandynawia, społeczeństwu, Szwecja, tradycyjne wartości, urząd, USA, Watykan, życie osobiste. Subkonstrukt Prawa człowieka: bycie człowiekiem, dyskusja, konwencje i umowy międzynarodowe, ludzie, ONZ, prawa człowieka, prawa i wolności, prawo gromadzenia się i stowarzyszania, rasa, religia, społeczność międzynarodowa, tradycja, wewnętrzna sprawa państw, wolność, wykształcenie, zwyczaj, liczba dzieci, prawo do życia, aborcja. Subkonstrukt Polska: aborcja, AIDS, antagonizowanie płci, antykoncepcja, antykoncepcji, autorytet moralny, awans, awans zawodowy, bezpieczeństwo,bieda, Chiny, człowieczeństwo, człowiek, delegacja rządowa, dobro, dokument, dom, domowe pielesze,duch, dyskryminacja, działaczki katolickie, działaczki organizacji katolickich, dzieci/dziecko, dziewczyna, edukacja seksualna, emancypacja, emancypantki, fala protestów, Federacja Ruchów Obrony Życia, feministki, filozofia, Forum Kobiet Katolickich, godność/godność kobiety, gospodarka, gwałt, harmonia, humanizacja, Japonia, Jugosławia, Kanada, katolicka większość kobiet, katolicka większość społeczeństwa, Kościół katolicki, kobieca wrażliwość, kobieta-matka, kobieta/-y, kultury kwalifikacje, lesbijki, liberalnego totalitaryzmu, młode pokolenie, mąż, mężczyzna-ojciec, mężczyzna/-źni, macierzyńska misja, macierzyństwo, matka, matka-polka, miłość, narody, natura, natura moralna i etyczna, natura moralna, religijna i świadomościowo-intelektualna, niedostatek, Niemcy, normy etyczne, obowiązki zawodowe i rodzinne, obyczaje, obywatele/obywatelki, ochrona państwa, ojciec/ojcostwo, oparcie moralne, emocjonalne, duchowe i materialne, opieka nad rodziną, opieka zdrowotna, organizacje katolickie, Państwo, Panie, partie polityczne, Pekin, piękno, planowanie rodziny, planowanie rodziny, poczucie ładu moralnego i odpowiedzialności, podręczniki szkolne, podstawowa komórka społeczna, pokój, pokój na świecie, policja, polityka prorodzinna państwa, Polki, Polska, Polska Federacja Ruchów Obrony Życia, polska kobieta, polska racja stanu, Polskia Federacja Ruchów Obrony Życia, pomoc społeczna, praca zawodowa, praktyki seksualne, prawa człowieka, prawa dziecka, prawa kobiet, prawo do życia, problemy demograficzne i społeczne, prokuratura, przemiany społeczne, przyrost naturalny, przyszłość, racje ekonomiczne, raport, raport rządowy, rasa, rodzina, rola żony i matki, rola kobiet/kobiety, rozwody, służba zdrowia, sądy, Sekretariat Prawicy Krakowskiej, serdeczność, społeczeństwo, społeczno-ekonomiczne, Społeczny Komitet Organizacji Pozarządowych, stanowisko rządu, stanowisko większości kobiet polskich, stereotypy, sukces zawodowy, swoboda, sytuacja kobiety, szacunek, świat, tolerancja, tradycja, tradycyjne wartości, ubezpieczenia, ugrupowania kobiece, umiejętność życia, USA, wartości, wartości moralne, wartości ogólnoludzkie, większość społeczeństwa, wiedza, wolność, współżycie seksualne, współczesy świat, wychowanie, wychowawczyni dzieci, wyznanie, zafałszowana wizja kobiety, zdrowie fizyczne, żona, życie, życie rodzinne, życie społeczne, polityczne i ekonomiczne. Subkonstrukt Watykan: świat, życie, biedny, bogaty, dzieci, edukacja, feminizm, feminizm chrześcijański, feminizm lat 70, klasy społeczne, Kościół, kobieca samorealizacja, kobiety, mężczyźni, małżeństwo, macierzyństwo, Narody Zjednoczone, obyczaje seksualne, opieka zdrowotna, płcie, Papież, pokolenia, programy pomocy, religia, rodzina, seksizm, solidarność, Stolica Apostolska. Ukierunkowania sterowane przez subkonstrukt Chiny reprezentowane są przede wszystkim przez sformułowania pochodzące z pól: 'polityka', 'prawa człowieka' i 'kontrola narodzin'. Dziewięć sformułowań pochodzi z ostaniego pola, dominuje ono zatem wyraźnie. Nacechowanie tego subkonstruktu jest jednoznacznie negatywne. Jeśli zatem stosuje się go do konstrukcji wydarzenia, to w celu jego negatywizacji. Subkonstrukt Chiny jest jednak wewnętrznie zdyferencjonowany i wykazuje dwa subpola, mogące w razie potrzeby zmodyfikować jego zastosowanie: z jednej strony pojawia się jednoznacznie negatywnie 9

10 ukierunkowane pole (chiński) 'rząd/aparat władzy', z drugiej strony (potencjalnie lub implicytnie) pozytywnie ukierunkowane pole 'ludność' (Chin). Subkonstrukt Szwecja jest relatywnie słabo zamanifestowany i obejmuje tylko 13 jednoznacznie pozytywnie nacechowanych sformułowań, pochodzących głównie z dyskursu feministycznego. Za ich pomocą wydarzenie może być sytuowane w pozytywnym świetle. Mamy tu do czynienia z punktu widzenia znaczenia tego konstruktu z polem akcydentalnym. Szwecja funkcjonuje w Polsce co prawda jako swego rodzaju symbol kolektywny z semantyzacją typu 'państwo dobrobytu/dobrobyt', w odniesieniu do konferencji na rzecz kobiet wydaje się to jednak być subkonstrukt nieznaczący, tym niemniej jest on w tekstach aktualizowany. Subkonstrukt kobieta sterowany jest głównie przez sformułowania z pola semantycznego 'feminizm'. Ponadto pojawiają się też słowa z zakresu 'polityki'. Konstrukt ten reprezentowany jest co prawda przez stosunkowo nieliczne sformułowania, związane jest to jednak z tym, że dotyczy on centralnego pola wydarzenia, które musi zostać dopiero zbudowane przez pozostałe subkonstrukty. Mężczyźni reprezentowani są przez 13 sformułowań pochodzących z pól 'polityka', 'rodzina' i 'wychowanie'. Subkonstrukt ten posiada niewielkie znaczenie dla konstrukcji wydarzenia. Słowo 'mężczyzna' pojawia się w nacechowanej pozycji tylko 17 razy w analizowanych artykułach. Szerzej natomiast, bo w 32 sformułowaniach, reprezentowany jest subkonstrukt Konferencja na rzecz Kobiet, który stanowi o wydarzeniu. Na pierwszym miejscu plasują się tematy feministyczne, polityczne i religijne. Subkonstrukt prawa człowieka, będący też składnikiem innych konstruktów, jest względnie słabo zamanifestowany i zawiera tylko nieliczne sformułowania. Subkonstrukt Polska jest najobszernieszym konstruktem, co świadczy o tym, że konferencja widziana jest głównie z polskiej perspektywy, oraz że na pierwszym planie stoją polskie tematy, relacje socjalne, okoliczności, anomalie itp. Wydarzenie konstruowane jest zatem głównie w ten sposób, że ukazane zostają jego konsekwencje dla Polski i polski punkt widzenia. Służy ono zatem jako wywoływacz dla wprowadzenia do dyskusji problemów polskich kobiet i polskiego ruchu kobiet. Subkonstrukt Watykan obsługuje silnie zamanifestowany religijnie ukierunkowany wymiar wydarzenia, z punktem ciężkości leżącym na symbolu kolektywnym 'Papież' lub 'polski Papież'. Semantyzowany jest on jednak zarówno pozytywnie jak i negatywnie Powiązanie subkonstruktów (bez uwzględnienia ich częstotliwości) Z listy (2) wyraźnie da się odczytać, że subkonstrukty powiązane są wzajemnie przy pomocy sformułowań kolektywno-symbolicznych, że wzajemnie się uzupełniają i semantyzują. Zjawisko to musi zostać uwzględnione w ramach analiz konstrukcji wydarzeń. Jeśli skorelować subkonstrukty z ich sformułowaniami uzyskamy następujący obraz ich współoddziaływań. Tabela 3, Korelacja subkonstruktów Sformułowanie feministka, feministki, feminizm, feminizm chrześcijański, feminizm lat 70 Subkonstrukt kobiety, Polska, Konferencja na rzecz Kobiet, Szwecja, Watykan 10

11 kobieta/-y, kobieca rewolucja, kobieca samorealizacja, kobieca wrażliwość, kobieta wyemacypowana, kobietamatka, kobiety sukcesu, rola żony i matki, rola kobiet/kobiety mężczyzna, mąż, mężczyźni, mężczyzna-ojciec, ojciec, ojcostwo aborcja, nielegalna aborcja, odpady poaborcyjne Pekin prawa człowieka, prawa dziecka, prawa i wolności, prawa kobiet, prawo do życia, prawo gromadzenia się i stowarzyszania tradycja, tradycyjne wartości Chińczycy, Chiny dzieci, dziecko edukacja, edukacja seksualna macierzyństwo, macierzyńska misja opieka nad rodziną, opieka zdrowotna religia społeczeństwo, społeczność międzynarodowa, społeczno-ekonomiczne życie, życie rodzinne, życie społeczne, polityczne i ekonomiczne dziewczyna, dziewczynki gwałt, gwałty Jugosławia Kościół, kościół katolicki kultura, kultury obowiązki, obowiązki zawodowe i rodzinne obyczaje, obyczaje seksualne ONZ oparcie moralne, emocjonalne, duchowe i materialne pokój, pokój dziecięcy, pokój na świecie polityka, polityka prorodzinna państwa praca, praca zawodowa przyrost naturalny równouprawnienie rasa rodzina stereotypy, stereotypy kulturowe USA wolność świat kobiety, Polska, Konferencja na rzecz Kobiet, Watykan, mężczyźni Polska, Watykan, mężczyźni, Konferencja na rzecz Kobiet, kobiety Konferencja na rzecz Kobiet, Polska, kobiety, Chiny Szwecja, kobiety, Konferencja na rzecz Kobiet, Polska Chiny, kobiety, prawa człowieka, Polska kobiety, prawa człowieka, Konferencja na rzecz Kobiet, Polska Chiny, mężczyźni, Polska Watykan, Polska, kobiety Watykan, kobiety, Polska Polska, mężczyźni, Watykan mężczyźni, Polska, Watykan, kobiety, prawa człowieka, Watykan, Polska, Konferencja na rzecz Kobiet, prawa człowieka Polska, Watykan, Konferencja na rzecz Kobiet Polska, Chiny Polska, Chiny mężczyźni, Polska Watykan, Polska kobiety, Polska mężczyźni, Polska Polska, Watykan Konferencja na rzecz Kobiet, prawa człowieka Polska, mężczyźni Polska, Konferencja na rzecz Kobiet mężczyźni, Polska Konferencja na rzecz Kobiet, Polska Chiny, Polska Szwecja, kobiety Prawa człowieka, Polska Polska, Watykan Polska, kobiety Konferencja na rzecz Kobiet, Polska prawa człowieka, Polska Polska, Watykan W trzech przypadkach ('feminizm', 'kobieta', 'mężczyzna') sformułowania łączą ze sobą pięć subkonstruktów. W czterech wypadkach powiązane są cztery subkonstrukty: 'aborcja', 'Pekin', 'prawa/prawa człowieka' i 'tradycja'. Dla stematyzowania przykładowo 'feminizmu' aktywizowane zostają więc subkonstrukty: 'kobieta', 'Polska', 'Konferencja na rzecz Kobiet', 'Szwecja' i 'Watykan', które należy zatem uznać za relewantne dla tego tematu Semantyzujące atrybuty Dotychczasowa analiza pokazała wyłącznie wystąpienie określonych sformułowań kolektywno-symbolicznych, ważnych dla konstrukcji wydarzenia, abstrahowałem natomiast 11

12 od ich konkretnej semantyzacji, także po to, by wyraźniej przedstawić manifestację przestrzeni konstrukcyjnej. W kolejnym punkcie zanalizowane zostaną także atrybuty, w które sformułowania zostały w tekstach wyposażone, tak że będzie można uzyskać również informacje o zaszeregowaniu danych pól. Lista (4) pokazuje atrybutywne wyposażenie sformułowań w rastrze subkonstruktów. Lista 4, Semantyzujące atrybuty sformułowań kolektywno-symbolicznych Subkonstrukt Chiny: ograniczają przyrost naturalny; niemożliwe było kupienie prezerwatywy; dzieci są zabijane po urodzeniu; dziewczynki są uważane za mniej wartościowe; drugi po Rosji eksporter odpadów poaborcyjnych dla przemysłu farmaceutycznego; wycięto lasy i wyjałowiono glebę; pani Clinton gani Chiny; prawa człowieka są gwałcone; nieludzkie praktyki w ograniczaniu ludności. Subkonstrukt Szwecja: Sztokholm mekką problematyki kobiecej; Szwecja rajem dla kobiet; Feminizm to socjalizm; guru ruchu kobiecego; Szwedki nie czują się równouprawnione. Subkonstrukt Kobiety: kobieca rewolucja; dyskryminujące stereotypy kulturowe; wydawana za mąż wbrew jej woli; zmuszana do prostytucji; edukacja seksualna; nielegalna aborcja; łamane są prawa człowieka; kobiety rzadki gatunek na scenie politycznej; feministka opowiada się za równouprawnieniem i poszanowaniem praw człowieka; wzrastająca rola kobiet; ich twórczy udział w życiu społecznym, politycznym i ekonomicznym; wnoszą nowego ducha, kobiecą wrażliwość, poczucie ładu moralnego i odpowiedzialności; przyczyniają się do humanizacji; obecność kobiet na forum publicznym jest zjawiskiem ze wszech miar pożądanym; dążenie do zapewnienia kobiecie należnych jej praw i możliwości rozwoju; rola, jaką wyznaczyła jej natura; wypełnianie macierzyńskiej misji; spełniać rolę żony i matki, wychowawczyni swoich dzieci; pogodzenie obowiązków zawodowych i rodzinnych; kobieta w roli żony i matki; poszanowanie matki i rodziny; aborcja uderza w godność kobiety i jej człowieczeństwo, szkodzi zdrowiu fizycznemu i okalecza psychicznie. Subkonstrukt Mężczyźni: polityka zdominowana przez mężczyzn ponosi klęskę; wątek kobiety wyemacypowanej; kobieta dorównująca mężczyźnie; kobieta przejmująca jego życiowe role; macierzyństwo domaga się ojcostwa; oczekiwać od mężczyzny oparcia moralnego, emocjonalnego, duchowego i materialnego; mężczyźnie-ojcu przypominać o obowiązkach; umożliwić mu wywiązywanie się z nich; dać szansę opieki nad rodziną; mężczyzna powinien pomóc; drugie Chiny; druga Jugosławia. Subkonstrukt Konferencja na rzecz Kobiet: areną otwartych i zakulisowych walk; Północ : Południe; liberałowie : konserwatyści; radykałowie wszelkich odcieni; pogodzenie Północy z Południem; Iran i Watykan : Szwecja; sugestie przekazywane społeczeństwu a założenia i cele konferencji; pozycja kobiet: kuchnia, łóżko i pokój dziecięcy : praca, urząd i parlament; feministki a zwolenniczki tradycyjnych wartości; pomysły feministek : katolicy; delegacje państw islamskich; propagowanie aborcji; przyznawanie specjalnych praw homoseksualistom; przedstawiciele ONZ oraz delegatki większości państw Zachodu, przede wszystkim z USA i Skandynawii; wojujący amerykański i zachodnioeuropejski feminizm; wątek kobiety wyemacypowanej; kobieta sukcesu. Subkonstrukt Prawa człowieka: łamanie praw człowieka nie jest wewnętrzną sprawą poszczególnych państw; nie neguje się tradycji, religii, zwyczaju; łamanie podstawowych praw i wolności; prawa człowieka mają charakter powszechny; wolność to prawo do gromadzenia się, stowarzyszania i otwartej dyskusji; (aborcja) budzi zastrzeżenia natury moralnej i etycznej; prawo do życia dobro najwyższe; odgórne narzucanie liczby posiadanych dzieci; powszechne uznanie prawa dziecka do życia. Subkonstrukt Polska: Polska za Kanadą, USA, Japonią, Niemcami; kobietom powodzi się gorzej niż mężczyznom; Polki stanowią 17% członków partii politycznych; zatrudnianie zgodnie ze stereotypymi a nie kwalifikacjami; kobieta ma pięć razy mniej wolnego czasu niż mężczyzna; 0,9% uważa, że najważniejszy jest sukces zawodowy; kobiety pragną opuścić domowe pielesze ostatni bastion dyskryminacji; ofiarą przemocy pada co czwarta Polka; Polki historycznemu podziałowi ról przeciwstawiają nowocześnie brzmiące deklaracje; tylko 7% chciałoby całe życie spędzić w domu; państwo nie daje właściwej ochrony kobietom; raport wzbudził falę protestów organizacji katolickich; 12

13 raport "nie odbija poglądów katolickiej większości kobiet", fałszuje wizję kobiety; raport Federacji Ruchów Obrony Życia; raport Społecznego Komitetu Organizacji Pozarządowych; kobieta jest ostoją dobra, piękna i serdeczności, stoi na straży macierzyństwa i miłości; autorytet moralny i nauczanie Kościoła katolickiego; rząd chce wprowadzić aborcję "na żądanie, w ramach bezpłatnej opieki zdrowotnej"; rząd chce wprowadzić "darmową antykoncepcję"; rząd promuje edukację seksualną "w kierunku rozwiązłości i wczesnego rozpoczynania współżycia seksualnego"; rząd chce usunąć z podręczników szkolnych "promocję ról macierzyńskich"; raport rządowy postuluje "ekspresowe rozwody na żądanie"; raport rządowy jest "antyrodzinny", i zmierza do "wyciągnięcia kobiety z domu, zantagonizowania jej z resztą społeczeństwa; raport rządowy zmusza kobiety do podjęcia pracy zawodowej; raport rządowy zawiera treści "sprzeczne z polską racją stanu"; raport rządowy "amoralny twór feministek, dokument antyhumanitarny i zasadzający się na filozofii nihilizmu"; "lesbijkom żyło się milej i aby z powodu swych praktyk seksualnych nie umierały na AIDS"; emancypantki w przeciwieństwie do matki-polki; sprawy kobiet przedmiotem manipulacji ideowopolitycznej; miraże emancypacji; wyłącza się kobietę z kontekstu rodzinnego; życie rodzinne jest najważniejszą rolą kobiety; kobieta to wychowawczyni do pokoju i do miłości; wartość macierzyństwa; macierzyństwo nie ubezwłasnowolnia kobiety, jest szansą jej najgłębszego rozwoju, przemodelowania, "przestrojenia" z dziewczyny na kobietę-matkę i żonę; macierzyństwo domaga się ojcostwa; uznać i bronić najwyższych wartości: godności, miłości, rodziny i pokoju; kobieta jest gwarantem pokoju na świecie; rządowy raport nie jest reprezentatywny; rodzina pierwsze i najważniejsze środowiska człowieka; oficjalne stanowisko rządu nie uwzględnia poglądów większości społeczeństwa; uwzględnić poglądy katolickiej większości społeczeństwa. Subkonstrukt Watykan: surowa ocena swobodnych obczajów seksualnych; Stolica Apostolska jest podobna do Narodów Zjednoczonych; Stolica Apostolska wspiera opiekę zdrowotną, edukację, programy pomocy; kościół był winny seksizmu; Papież orędownikiem feminizmu chrześcijańskiego; feminizm lat 70 zanika; solidarność między mężczyznami a kobietami, kobietami a dziećmi, kobietami bogatymi a biednymi; nie wbija klinu między płcie, pokolenia i klasy społeczne; odrzucić feminizm wymuszający traktowanie kobiet i mężczyzn na zasadzie absolutnie wymiennej albo jako członków dwóch różnych gatunków; zaniedbana kwestia małżeństwa, macierzyństwa, rodziny i religii; małżeństwo, rodzina i macierzyństwo są prezentowane negatywnie; reprezentatywność wobec życia większości kobiet. Jako przykład omówione zostaną te pola, które łączą najwięcej subkonstruktów (patrz tabela 3). W centrum zainteresowania stoi pytanie: jak ukierunkowane są komponenty 'feminizm', 'kobieta', 'mężczyzna' oraz 'aborcja'. (i) 'Feminizm' semantyzowany jest w analizowanych tekstach głównie negatywnie. Przy konstrukcji wydarzenia dominuje jednoznacznie katolicki punkt widzenia feminizmu. Stwierdzić można wystąpienie bipolarnej opozycji, w której po negatywnej stronie pojawia się 'feminizm' z następującymi artybutami: feminizm to socjalizm; pomysły feministek; wojujący amerykański i zachodnioeuropejski feminizm; raport rządowy "amoralny twór feministek, dokument antyhumanitarny i zasadzający się na filozofii nihilizmu"; odrzucić feminizm wymuszający traktowanie kobiet i mężczyzn na zasadzie absolutnie wymiennej albo jako członków dwóch różnych gatunków. Po pozytywnej stronie stoi 'katolicyzm' z atrybutami: zwolenniczki tradycyjnych wartości; Papież orędownikiem feminizmu chrześcijańskiego. Uwzględnić przy tym należy, że ukierunkowanie opozycji nie w każdym wypadku funkcjonuje wprost, często nie chodzi o przedstawienie katolickiego stanowiska, lecz o jego krytyczną prezentację ze strony dziennikarek lub też o napiętnowanie pozycji katolickich. W tekstach wyraźnie widoczne jest jednak wystąpienie i kulturowo uwarunkowane oddziaływanie tej bipolarnej opozycji. Poza tym pojawiają się dwa sformułowania, przedstawiające feminizm jednowymiarowo i neutralnie, tzn. bez wartościującego ukierunkowania: feministka opowiada się za równouprawnieniem i poszanowaniem praw człowieka, feminizm lat 70 zanika. Konstrukcja wydarzenia za pomocą pola 'feminizm' odbywa się więc w Polsce w przeważającej liczbie wypadków przez generowanie bipolarnej opozycji, która ze swej strony generowana i semantyzowana jest głównie z perspektywy katolickiej. 13

14 (ii) 'Kobieta' semantyzowana jest przez bardzo szerokie i bogate pole. Z jednej strony generowany jest wymiar nie-wartościujący, ogólny, stwierdzający tylko 'istniejące' stosunki: kobieca rewolucja; guru ruchu kobiecego; kobieta ma pięć razy mniej wolnego czasu niż mężczyzna; kobieta sukcesu; kobietom powodzi się gorzej niż mężczyznom; kobiety rzadki gatunek na scenie politycznej; państwo nie daje właściwej ochrony kobietom; solidarność między mężczyznami a kobietami, kobietami a dziećmi, kobietami bogatymi a biednymi; dyskryminujące stereotypy kulturowe; Sztokholm mekką problematyki kobiecej; Szwecja rajem dla kobiet; wątek kobiety wyemacypowanej; wydawana za mąż wbrew jej woli; zmuszana do prostytucji; kobiety pragną opuścić domowe pielesze ostatni bastion dyskryminacji. Z drugiej strony występują sformułowania typu definicyjnego, pojawiają się odcinki tekstów przedstawiające wydarzenie z pozycji nacechowanej: feministka opowiada się za równouprawnieniem i poszanowaniem praw człowieka; kobieta dorównująca mężczyźnie; kobieta jest gwarantem pokoju na świecie; kobieta jest ostoją dobra, piękna i serdeczności, stoi na straży macierzyństwa i miłości; kobieta to wychowawczyni do pokoju i do miłości. Do tej grupy zaliczyć można też fragmenty definiujące rolę matki: macierzyństwo domaga się ojcostwa; wartość macierzyństwa. Również w tym polu generowane są opozycje, raz z uwagi na rolę kobiety w społeczeństwie: pozycja kobiet: kuchnia, łóżko i pokój dziecięcy praca, urząd i parlament i raz z uwagi na stwierdzoną już wyżej katolicką semantyzację: emancypantki w przeciwieństwie do matki- Polki. Pozycja katolicka reprezentowana jest w tekstach najczęściej i najszerzej. Odbywa się to za pomocą sformułowań typu definicyjnego, które prezentowane są jako wypowiedzi z obszaru commonsense, jako oczywistości, po to, by wywołać wrażenie, jakoby chodziło o zjawiska ogólnie przyjęte i ogólnie akceptowane. Jako przykład podać można następujące odcinki tekstów: życie rodzinne jest najważniejszą rolą kobiety; macierzyństwo nie ubezwłasnowolnia kobiety, jest szansą jej najgłębszego rozwoju, przemodelowania, "przestrojenia" z dziewczyny na kobietę-matkę i żonę; reprezentatywność wobec życia większości kobiet; sprawy kobiet przedmiotem manipulacji ideowo-politycznej. Silnie reperezentowaną grupę tworzą katolicko ukierunkowane wypowiedzi na temat treści 'raportu rządowego'. Konstruowana i reprezentowana jest opinia, według której raport odzwierciedla pozycję mniejszościową lub powinien być jako taki rozumiany: raport "nie odbija poglądów katolickiej większości kobiet", fałszuje wizję kobiety; raport rządowy jest "antyrodzinny", i zmierza do "wyciągnięcia kobiety z domu, zantagonizowania jej z resztą społeczeństwa"; raport rządowy zmusza kobiety do podjęcia pracy zawodowej; wyłącza się kobietę z kontekstu rodzinnego. (iii) Komponent 'mężczyzna' generowany jest przy pomocy trzech pól: po pierwsze poprzez przedstawienie konsekwencji 'męskiej polityki': polityka zdominowana przez mężczyzn ponosi klęskę; drugie Chiny; druga Jugosławia. po drugie poprzez konstruktywną semantyzację relacji mężczyzna-kobieta: kobieta dorównująca mężczyźnie; kobieta przejmująca jego życiowe role; macierzyństwo domaga się ojcostwa. Ponadto poprzez ukierunkowaną definicję roli, jaką mężczyzna powinien zajmować w społeczeństwie; ten wymiar definiowany jest wyłącznie z perspektywy katolickiej, jak następuje: oczekiwać od mężczyzny oparcia moralnego, emocjonalnego, duchowego i materialnego; mężczyźnie-ojcu przypominać o obowiązkach; umożliwić mu wywiązywanie się z nich; dać szansę opieki nad rodziną; mężczyzna powinien pomóc. 14

15 (iv) Komponent 'aborcja' semantyzowany jest tylko negatywnie i wyłącznie z perspektywy katolickiej: [Chiny] drugi po Rosji eksporter odpadów poaborcyjnych dla przemysłu farmaceutycznego; nielegalna aborcja; propagowanie aborcji; rząd chce wprowadzić aborcję "na żądanie, w ramach bezpłatnej opieki zdrowotnej" Opozycje, stereotypy, normatywy Na zakończenie omówione zostaną opozycje, stereotypy i stereotypowe sformułowania oraz normatywy aktualizowane w procesie generowania tekstów Opozycje występują głównie w dwóch formach: z eksplicytnym tematyzowaniem obydwu stron opozycji wraz z zamarkowaniem pozycji reprezentowanej przez nadawcę, oraz z tekstualizacją tylko jednej 'słusznej' (lub 'niesłusznej') pozycji, przy czym druga, negatywna (lub pozytywna) pozycja eksplicytnie się nie pojawia, jej znajomość i znajomość jej semantyzacji przez odbiorcę zostają założone. W tekstach pojawiają się następujące opozycje pierwszego typu: (i) Tekstualizacja obydwu stron opozycji: - Północ Południe - liberałowie konserwatyści - pogodzenie Północy z Południem - Iran i Watykan Szwecja - sugestie przekazywane społeczeństwu a założenia i cele konferencji - pozycja kobiet: kuchnia, łóżko i pokój dziecięcy praca, urząd i parlament - feministki a zwolenniczki tradycyjnych wartości - pomysły feministek katolicy - Polska jest za Kanadą, USA, Japonią, Niemcami - Polki historycznemu podziałowi ról przeciwstawiają nowocześnie brzmiące deklaracje - emancypantki w przeciwieństwie do matki-polki - dziewczyna kobieta-matka i żona - oficjalne stanowisko rządu nie uwzględnia poglądów większości społeczeństwa - pogodzenie obowiązków zawodowych i rodzinnych Większość tych opozycji pochodzi w subkonstruktywnego obszaru Konferencja na rzecz Kobiet, pozostałe pojawiają się w obszarze Polska. Konferencja konstruowana jest zatem głównie za pomocą wyraźnie zamanifestowanych opozycji, zastosowany zostaje wzorzec polaryzujący, mający na celu uplasowanie wydarzenia w 'słusznym świetle'. Przy czym opozycje odnoszą się z jednej strony do wymiaru politycznego (Północ, Południe, Iran, Watykan, Szwecja, liberałowie, koserwatyści) a z drugiej strony do specyficznie polskich zjawisk i problemów. Wyraźnie różnicuje się między a) 'słusznym' stanowiskiem i grupami społecznymi reprezentującymi 'prawdziwe pozycje' z jednej strony a b) 'niesłusznym' stanowiskiem i grupami reprezentującymi 'fałszywe pozycje', pozycje manipulujące 'społeczeństwem' z drugiej strony. Tak np. w sformułowaniu: sugestie przekazywane społeczeństwu a założenia i cele konferencji. Rozwiązując to sformułowanie, otrzymujemy następującą argumentację:»x ('manipulatorzy') relacjonuje 'fałszywie/niesłusznie' na temat konferencji, istnieje jednak (implicytnie) Y, znający 'rzeczywiste', 'prawdziwe' itp. cele konferencji«. Za pomocą zasadniczo (leksykalnie) neutralnego słowa 'sugestie' i odpowiedniego kontekstu dana pozycja jest negatywizowana, przez co neutralne słowo otrzymuje negatywną semantyzację. Za pomocą sformułowania 'przekazywane społeczeństwu' uzyskujemy wypowiedź:»x, dokonujący ('fałszywej') relacji, nie należą do społeczeństwa«. Generowane są dwa bloki (sprawozdawcy społeczeństwo) i konstruowana jest implicytna instancja, władna rozpowszechniać 'prawdziwe' wypowiedzi na 15

16 temat celów konferencji. Mamy tu do czynienia z bardzo skuteczną techniką dyskursową. Ta sama technika zastosowana została np. także w subkonstrukcie Konferencja na rzecz Kobiet: oficjalne stanowisko rządu nie uwzględnia poglądów większości społeczeństwa. W tym wypadku 'oficjalne stanowisko rządu' uplasowane zostaje jako pozycja mniejszościowa oraz jako pozycja 'fałszywa' i wprowadzony zostaje konstrukt 'większość społeczeństwa', który generowany i semantyzowany jest jako 'będący w posiadaniu prawdy', tak że powstaje opozycja 'rząd większość społeczeństwa' (od odniesienia do realności 'rząd jest rządem, ponieważ został wybrany przez większość społeczeństwa' nadawca oczywiście abstrahuje). To samo stwierdzić można także w następującym sformułowaniu: Polki historycznemu podziałowi ról przeciwstawiają nowocześnie brzmiące deklaracje. Nie zastosowano tu neutralnej formy (np. 'sformułowania'), lecz 'deklaracje'; nie mówi się o 'nowoczesnych', lecz o 'nowocześnie brzmiących' deklaracjach. Pozostałe opozycje tej grupy aktualizują głównie pozycje katolickie. Konstruowane są dwa przeciwstawne pola a pozycji reprezentowanej przypisana zostaje cecha 'prawdziwości/słuszności'. Przy tym powstają dwa obszary kolektywno-symboliczne: fałszywy prawdziwy feministki zwolenniczki tradycyjnych wartości pomysły feministek katolicy (sic!) nowocześnie brzmiące deklaracje historyczny podział ról - autorytet moralny i nauczanie Kościoła katolickiego emancypantki matka-polka - macierzyństwo nie ubezwłasnowolnia kobiety jest szansą jej najgłębszego rozwoju przemodelowania, "przestrojenia" dziewczyna kobieta-matka i żona W prawej kolumnie odczytać można pozycje 'prawdziwe' (tu katolickie), w lewej 'fałszywe'. Warto zwrócić uwagę, że występujące opozycje konstruowane są wyłącznie z pozycji katolickich. Nie mamy do czynienia z sytuacją, w której do głosu dochodziłyby dwie równouprawnione opcje, lecz zastosowana zostaje następująca technika dyskursowa:»pewna określona subkultura przedstawia własny tzn. subkulturowy punkt widzenia na jakąś kwestię jako 'słuszny' używając przy tym środków interdyskursowych, po to by u odbiorcy powstało wrażenie, że również przedstawiana pozycja jest pozycją interdyskursową a nie subkulturową«; by uniknąć nieporozumień: zastosowanie tej techniki nie jest oczywiście związane z jakąś określoną subkulturą, technika ta stosowana jest w komunikacjach bardzo szeroko. Konstrukcja realizująca równouprawność dwóch opcji występuje tylko w jednym tekście: pozycja kobiet: kuchnia, łóżko i pokój dziecięcy praca, urząd i parlament. (ii) Tekstualizacja jednej strony opozycji: - radykałowie wszelkich odcieni - wojujący amerykański i zachodnioeuropejski feminizm - Papież orędownikiem feminizmu chrześcijańskiego - miraże emancypacji - macierzyństwo nie ubezwłasnowolnia kobiety, jest szansą jej najgłębszego rozwoju, przemodelowania, "przestrojenia" - surowa ocena swobodnych obczajów seksualnych - kobiety pragną opuścić domowe pielesze ostatni bastion dyskryminacji - autorytet moralny i nauczanie Kościoła katolickiego - rola, jaką wyznaczyła jej natura 16

17 - wypełnianie macierzyńskiej misji - spełniać rolę żony i matki, wychowawczyni swoich dzieci - kobieta w roli żony i matki - poszanowanie matki i rodziny - prawo do życia dobro najwyższe Również tutaj aktualizowane jest to samo ukierunkowanie jak w (i), do głosu dochodzi głównie opcja zorientowana katolicko, z tym, że tekstualizowana jest tylko jedna strona opozycji, która, jeśli jest to własna opcja, wyposażona zostaje w pozytywny kontekst, lub, jeśli jest to pozycja 'obca', prezentowana jest w negatywowanym kontekście. Niekoniecznie zatem musi występować wyłącznie własne stanowisko, równie dobrze może być prezentowana jedna lub druga pozycja, towarzyszyć temu musi tylko odpowiednio pozytywizujący lub negatywizujący kontekst. W tym typie opozycji stwierdzić można następujący raster: fałszywy prawdziwy radykałowie wszelkich odcieni macierzyństwo nie ubezwłasnowolnia kobiety wojujący amerykański i (macierzyństwo) jest szansą jej najgłębszego rozwoju, zachodnioeuropejski feminizm przemodelowania, "przestrojenia" domowe pielesze ostatni bastion miraże emancypacji dyskryminacji - surowa ocena swobodnych obczajów seksualnych - autorytet moralny i nauczanie Kościoła katolickiego - wypełnianie macierzyńskiej misji - spełniać rolę żony i matki, wychowawczyni swoich dzieci - rola, jaką wyznaczyła jej natura - kobieta w roli żony i matki, poszanowanie matki i rodziny - prawo do życia dobro najwyższe - Papież orędownikiem feminizmu chrześcijańskiego Stereotypy występują w analizowanych tekstach stosunkowo rzadko; jeśli się pojawiają, należą głównie do grupy stereotypów zorientowanych politycznie: Chiny, Sztokholm, Szwecja, drugie Chiny, druga Jugosławia, Pani Clinton. Występują one w następujących sformułowaniach: pani Clinton gani Chiny (Chiny); Sztokholm mekką problematyki kobiecej (Szwecja); Szwecja rajem dla kobiet (Szwecja); drugie Chiny (mężczyźni); druga Jugosławia (mężczyźni). Innym podstawowym aspektem jest oczywiście pytanie o to, jak silnie subkonstrukty są ustereotypizowane; można by je bez problemu traktować jako stereotypy interdyskursowe. Ponadto pojawiają się specyficznie nasemantyzowane stereotypy typu: kobieta wyemacypowana, kobieta sukcesu (obydwa: Konferencja), jak i takie, w których 'kobiety' wyposażone zostają w określone ustereotypizowane artybuty, w celu ukierunkowania semantyzacji zgodnie w własnym stanowiskiem. Pojawiają się następujące stereotypowe sformułowania: dobro, piękno, serdeczność, macieżyństwo, miłość, małżeństwo, rodzina, religia, w następujących kontekstach: kobieta jest ostoją dobra, piękna i serdeczności, stoi na straży macierzyństwa i miłości; zaniedbana kwestia małżeństwa, macierzyństwa, rodziny i religii; małżeństwo, rodzina i macierzyństwo są prezentowane negatywnie. Semantyzacja tych stereotypów dokonywana jest w prawie wszystkich wypadkach za pomocą symboli kolektywnych (por. Fleischer 1995, 15-27), tzn. poprzez silnie zamanifestowane znaczenie kulturowe, które następnie ze swej strony może jednoznacznie ukierunkować semantyzację 17

18 stereotypu, tak że nadawca może być pewny osiągnięcia swego (strategicznego) celu, jako że kulturowe znaczenie dotyczy interdyskursu i reprezentuje go Normatywy stanowią dość dużą grupę sformułowań, zastosowanych bardzo efektywnie do konstrukcji wydarzenia. W analizowanych tekstach stwierdzić można następujące sformułowania zawierające normatywy (wyróżnione kursywą): - nieludzkie praktyki w ograniczaniu ludności (Chiny) - państwo nie daje właściwej ochrony kobietom - raport "nie odbija poglądów katolickiej większości kobiet", fałszuje wizję kobiety - raport rządowy jest "antyrodzinny", i zmierza do "wyciągnięcia kobiety z domu", zantagonizowania jej z resztą społeczeństwa - raport rządowy zawiera treści "sprzeczne z polską racją stanu" - raport rządowy "amoralny twór feministek, dokument antyhumanitarny i zasadzający się na filozofii nihilizmu" - "by lesbijkom żyło się milej i aby z powodu swych praktyk seksualnych nie umierały na AIDS" - wyłącza się kobietę z kontekstu rodzinnego - życie rodzinne jest najważniejszą rolą kobiety - kobieta to wychowawczyni do pokoju i do miłości - uznać i bronić najwyższych wartości: godności, miłości, rodziny i pokoju - rodzina pierwsze i najważniejsze środowisko człowieka - uwzględnić poglądy katolickiej większości społeczeństwa - reprezentatywność wobec życia większości kobiet (Watykan) - fałszywe pojmowanie swobód i wolności (kobiety) - niewłaściwie prowadzona polityka prorodzinna państwa (kobiety) - prawidłowo rozwijająca się rodzina (kobiety) - zdrowe społeczeństwo (kobiety) - powszechnie uznane wartościi moralne i normy etyczne (kobiety; wszystkie pozostałe: Polska) Generalnie normatywy te należą głównie do subkonstruktywnego obszaru Polska i występują w następujących kontekstach: nieludzkie (praktyki), właściwa (ochrona), fałszować (wizję kobiety), katolicka większość kobiet orau jako wariant: katolicka większość społeczeństwa i większość kobiet; antyrodzinny (raport), wyciągnięcie kobiety z domu, sprzeczne z polską racją stanu [treści], amoralny twór [feministek], antyhumanitarny [dokument], kontekst rodzinny [wyłączać z], najważniejsza rola kobiety [życie rodzinne], kobieta wychowawczyni [do pokoju i do miłości], najwyższe wartości [uznać i bronić], pierwsze i najważniejsze środowiska człowieka [rodzina]. Ze stosunkowo ciekawą techniką dyskursową mamy do czynienia w sformułowaniu 'katolicka większość kobiet'. Nie pojawia się w gruncie rzeczy językowo poprawniejsze sformułowanie typu ' większość katolickich kobiet', lecz właśnie 'katolicka większość kobiet', co, jako dyskursowy i strategiczny skutek uboczny, produkuje implikowane znaczenie 'większość (polskich) kobiet jest katolicka'. Istotne jest, że w analizowanych tekstach nie zostaje powiedziane, które elementy są 'ludzkie', 'niesłuszne', nie zafałszowane' itd. Tekst konfrontuje odbiorcę z twierdzeniem sformułowanym w formie mającej stworzyć wrażenie, że to, co jest twierdzone nie wymaga zastanowienia, gdyż 'każdy przecież jest tego samego zdania', 'przecież to jest jasne' itp., tzn., że dana treść należy do obszaru commonsense. Za pomocą tej techniki uzyskać można imunizację, uodpornienie własnej pozycji wobec prób krytyki jak i jej przeforsowanie u odbiorców, którzy techniki tej nie znają lub nie opanowali (por. szerzej również o funkcjach tych technik Fleischer 1995, 20-27). 4. Funkcja sterująca obrazu św iata a funkcja w zbogacająca tekstu 18

19 Powyżej zbadałem tylko trzy wymiary zjawiska obrazu świata z uwzględnieniem licznych ograniczających założeń. a) Analizowane były te elementy obrazu świata, które z punktu widzenia systemu nadawały się do konstrukcji 'konferencji'. b) Omówiono elementy obrazu świata, odwołujące się do posiadanej przez uczestnika kultury regulatywnej wiedzy o świecie, w celu 'właściwego', tzn. zgodnego z interdyskursem, zrozumienia przez niego tekstu. c) Zanalizowano także elementy tekstowe, manifestujące się tak a nie inaczej ponieważ zorganizowane zostały przez obraz świata i mogą być w zgodzie z nim odbierane. Pozostał jeszcze do poruszenia jeden ważny problem. A mianowicie istotne z analitycznego punktu widzenia rozróżnienie między tymi specyficznymi elementami obrazu świata, które zastosowane zostają przy tekstualizacji i nią kierują, tzn. zawarte są w tekstach, a tymi tekstualnymi elementami obrazu świata, które poprzez recepcję tekstu wpływają na zasadzie sprzężenia zwrotnego na obraz świata i wzbogacają jego konkretną formę. Z punktu widzenia ukierunkowania analizy można by zastosować następującą argumentację: Te elementy, które użyte zostają w wypowiedziach bez dyskursowo nacechowanych i ukierunkowanych środków, które prezentowane są jako nienacechowane, jako oczywistość, interpretowane mogą być jako już specyficzne działające i sterujące elementy obrazu świata. Te elementy natomiast, które są nacechowane dyskursowo i realizują określone techniki dyskursowe, mogłyby być uznane za potencjalne elementy obrazu świata, które w funkcjonującym obrazie świata jeszcze nie są lub prawie nie są zakotwiczone. Dyskursowe środki zostają użyte po to, by owe nowe regulatywne elementy weszły w obraz świata, a znalazłwszy się w nim sterowały i ukierunkowywały recepcję i produkcję wypowiedzi. Jakkolwiek przekonywająca by ta argumentacja była, w kilku punktach jest ona problematyczna: - Jako analitycy nie mamy pewności co do tego, czy instancja kulturowa produkująca tekst, tzn. dyskurs, zinternalizowała elementy obrazu świata, o których mowa, czy też nie, oraz co do tego, czy zastosowanie dyskursowo nacechowanych środków rzeczywiście bierze się stąd, że nie występują one w obrazie świata czy też wynika z niewiedzy czy niedoświadczenia konkretnego producenta. - Nie da się zdecydować (bez badań empirycznych), jak silne jest oddziaływanie dyskursowych środków u konkretnego odbiorcy i u odbiorców jako takich. - Wątpliwe jest, czy kompetencja językowa badacza jest w każdym wypadku wystarczająca, by stwierdzić wystąpienie i oddziaływanie danej techniki dyskursowej lub jej brak, tym bardziej, że nie można posiadać 'kompetencji kulturowej', a tylko, w najlepszym wypadku, 'kompetencję subkulturową' (swojej subkultury). - Nie w każdym przypadku kompetencja różnych badaczy jest ta sama, jako że pochodzą oni z różnych subkultur, reprezentują różne ideologie, mogą posiadać różne umiejętności abstrahowania itp. - Nie dysponujemy wypracowanymi jednorodnymi instrumentami badawczymi, które mogłyby gwarantować porównywalność wyników. Wszystko to utrudnia analizę wymienionych wyżej dwóch wymiarów obrazu świata. Muszą zatem zostać wypracowane inne, stabilniejsze metody rekonstrukcji owych komponentów obrazu świata. 19

20 5. Aneks 5.1. Egzemplifikacje Chiny Chiny wszelkimi możliwymi, a zwłaszcza niemożliwymi środkami ograniczają przyrost naturalny (3). Jeszcze kilka lat temu zupełnie niemożliwe było w Chinych kupienie prezerwatywy (3), Nie chciane dzieci są często zabijane wkrótce po urodzeniu: zwykle topi się je po kryjomu w rzekach. Dotyczy to przede wszystkim dziewczynek, które przez znaczną cześć Chińczykow są uważane za mniej wartościowe (3), Chiny są drugim po Rosji eksporterem odpadów poaborcyjnych dla przemysłu farmaceutycznego (3), Na ogromnych obszarach centralnych Chin wycięto lasy i wyjałowiono glebę (3), Pani Clinton gani Chiny (9), Prawa człowieka są gwałcone, gdy noworodki pozbawia się jedzenia, dusi, topi lub łamie im kręgosłup tylko dlatego, że są dziewczynkami (Hilary Clinton odnosząc się do nieludzkich praktyk w ograniczaniu ludności ChRL) (9). Zdaniem Kuratowskiej ostatni raport Amnesty International dobitnie świadczy, że w Chinych w majestacie prawa dochodzi do niewyobrażalnych zbrodni (1). Niezależnie od tego jak ważne zagadnienia zostaną poruszone na konferencji, "w Chinych kolejne dziewczynki zostaną skazane na śmierć, dojdzie do przymusowych aborcji lub sterylizacji i gwałtów na więźniarkach oraz publicznych egzekucji" (1). [Kuratowska] Oskarżyła o cynizm ONZ i USA (1). Szwecja/ Sztokholm Przed Światową Konferencją Kobiecą ONZ w Pekinie Sztokholm stał się więc swego rodzaju mekką dla specjalistów zajmujących się problematyką kobiecą (4), "Szwecja jest rajem dla kobiet" (4), Feminizm to socjalizm (4), guru ruchu kobiecego (4), wbrew międzynarodowym raportom, Szwedki nie czują się dostatecznie równouprawnione (4) Kobiety Początek kobiecej rewolucji ogłosiła wczoraj w Pekinie przewodnicząca IV Światowej Konferencji nt. Kobiet Gertrude Mongella (7), dyskryminujące kobiety stereotypy kulturowe (7), w Azji kobieta bywa wydawana za mąż najczęściej wbrew jej woli jako dziecko, czy też zmuszana do prostytucji (7), prawdziwe batalie będą rozgrywać się wokół takich kwestii, jak edukacja seksualna, nielegalna aborcja czy wreszcie uznanie, że tam, gdzie kultura, tradycja czy religia podporządkowuje kobiety mężczyznom łamane są prawa człowieka (7), Spójrzcie choćby na Bośnię! Polityka zdominowana przez mężczyzn ponosi klęskę za klęską. Czy już nie czas głośno to przyznać? pytały kobiety (10), Kobiety są nadal rzadkim gatunkiem na scenie politycznej (10), Jesteś feministką, jeśli opowiadasz się za równouprawnieniem i poszanowaniem praw człowieka (20). Mężczyźni Polityka zdominowana przez mężczyzn ponosi klęskę za klęską. Czy już nie czas głośno to przyznać? pytały kobiety (10). W Kopenhadze w 1980 r i w Nairobi pięć lat później górę brał wątek kobiety wyemacypowanej, dorównującej mężczyźnie, przejmującej jego życiowe role (21). Oczywiście macierzyństwo domaga się ojcostwa, kobieta ma prawo oczekiwać od mężczyzny oparcia moralnego, emocjonalnego, duchowego i materialnego. Mężczyźnie-ojcu należy delikatnie przypominać o jego obowiązkach i umożliwić mu wywiązywanie się z nich, dać mu szansę opieki nad rodziną. Kobieta jest gwarantem pokoju na świecie, ona ma obowiązek wychowywać młode pokolenie do pokoju, a mężczyzna powinien jej w tym pomóc, żeby nigdy w Polsce nie było drugich Chin ani drugiej Jugosławii. Konferencja na rzecz Kobiet [Konferencja] będzie areną otwartych i zakulisowych walk Północy z Południem, liberałów z konserwatystami i radykałów wszelkich odcieni (7), państwa muzułmańskie nie powinny uczestniczyć w konferencji, której celem jest likwidacja praw różnicujących mężczyzn i kobiety (mówi Abdul-Aziz Bin Baz, szef Nyjwyższej Rady Ulemów, Arabia Saudyjska) (7), Delegaci (...) mają przed sobą ciężkie zadanie: pogodzenie Północy z Południem czy Iranu i Watykanu ze Szwecją to nieomal godzenie ognia z wodą (7), Sugestie, które przekazuje się naszemu społeczeństwu na temat konferencji, zupełnie odbiegają od jej założeń i celu. Wiele osób nabrało przekonania, że dotyczy ona głównie aborcji. Tymczasem idzie o pozycję kobiet: albo kuchnia, łóżko i pokój dziecięcy, albo praca, urząd i parlament (8). Spór między feministkami a zwolenniczkami tradycyjnych wartości zdominował zorganizowaną w Pekinie światową konferencję poświęconą sprawom kobiet (17). W walce z pomysłami feministek katolicy mogą liczyć na wsparcie delegacji państw islamskich, również niechętnie nastawionych do propagowania aborcji czy przyznawania specjalnych praw homoseksualistom. Po drugiej stronie barykady znajdują się przedstawiciele ONZ oraz delegatki większości państw Zachodu przede wszystkim z USA i Skandynawii. (17). Pierwsza konferencja kobiet (w Mexico City w 1975) upłynęła 20

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Art. 54.1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. 2. Cenzura prewencyjna

Bardziej szczegółowo

Najbardziej opiniotwórcze polskie media dekady: 2004-2013

Najbardziej opiniotwórcze polskie media dekady: 2004-2013 Najbardziej opiniotwórcze polskie media dekady: 2004-2013 Analiza częstotliwości cytowania poszczególnych mediów przez inne media na podstawie przekazów prasowych, telewizyjnych i radiowych z okresu od

Bardziej szczegółowo

nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje

nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje nauka o komunikacji i empiria dlaczego u nas wszystko jest inaczej i co jednak pasuje czym jest perspektywa obserwatora? Typowe dla mojego postępowania i myślenia jest [...] pytanie o obserwatora zamiast»co

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE Spis treści Wstęp... 10 Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE 1. Definicja ruchu społecznego... 21 2. Rodzaje ruchów społecznych... 31 2.1. Wybrane klasyfikacje... 31 2.2. Stare i nowe ruchy społeczne... 35 3. Ruch

Bardziej szczegółowo

Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce

Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce dla Wyniki badania Metodologia i cele badania Badanie zostało przeprowadzone w dniach 24.05-3.06.2013 metodą internetowych zestandaryzowanych wywiadów kwestionariuszowych

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych

Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych Zasady działania ONZ na rzecz osób starszych Dodać życia do lat, które zostały dodane do życia Zgromadzenie Ogólne ONZ: Doceniając wkład, jaki wnoszą osoby starsze w życie społeczeństw, Uwzględniając fakt,

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r.

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów: UKRAINISTYKA studia drugiego stopnia profil

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

RANKING CYTOWAŃ I INFORMACJI

RANKING CYTOWAŃ I INFORMACJI RANKING CYTOWAŃ I INFORMACJI Okres badania: marzec 0 SPIS TREŚCI Ranking cytowań... Dzienniki ogólnopolskie... Dzienniki regionalne... Tygodniki ogólnopolskie... Ranking cytowań i informacji... 6 Dzienniki

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące uregulowania prawne nakładają na administrację jednostek

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI REGIONY W KRAJU 1 ZAŁĄCZNIK DOTYCZĄCY METODOLOGII: ANALIZA WYNIKÓW EUROBAROMETRU Z ROZBICIEM NA REGIONY Poniższa analiza regionalna jest oparta na badaniach Eurobarometru zleconych przez Parlament Europejski.

Bardziej szczegółowo

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Katarzyna Wolska-Wrona Biuro Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równego Traktowania Footer Text 12/3/2013 1 Postęp

Bardziej szczegółowo

Dyskryminacja w lubuskich środowiskach lokalnych

Dyskryminacja w lubuskich środowiskach lokalnych Dyskryminacja w lubuskich środowiskach lokalnych Sondaż diagnostyczny został przeprowadzony przez uczestników projektu Dyskryminacja? Działam przeciw! w ich środowiskach lokalnych. W badaniu ankietowym

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie MISJA I WIZJA Załącznik nr 02 do Statutu Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Kostrzyn 2012 r. 1 S t r o n a MISJA SZKOŁY J WYCHOWUJEMY POLAKA I EUROPEJCZYKA esteśmy

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Pedagogika Specjalizacja/specjalność. 15 godzin

OPIS PRZEDMIOTU. Pedagogika Specjalizacja/specjalność. 15 godzin OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium magisterskie nt. Organizacje pozarządowe i edukacja w perspektywie porównawczej. Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

ROBOCZE TŁUMACZENIE STANOWISKA KOMISJI EUROPEJSKIEJ DOTYCZĄCEGO VIII OSI PRIORYTETOWEJ PO IiŚ

ROBOCZE TŁUMACZENIE STANOWISKA KOMISJI EUROPEJSKIEJ DOTYCZĄCEGO VIII OSI PRIORYTETOWEJ PO IiŚ ROBOCZE TŁUMACZENIE STANOWISKA KOMISJI EUROPEJSKIEJ DOTYCZĄCEGO VIII OSI PRIORYTETOWEJ PO IiŚ Szanowny Panie Ministrze Zdaję sobie sprawę z dyskusji, jakie miały miejsce w ciągu ostatnich miesięcy, wliczając

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 167/2014 CO STANOWI O UDANYM ŻYCIU?

Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 167/2014 CO STANOWI O UDANYM ŻYCIU? Warszawa, grudzień 2014 ISSN 2353-5822 NR 167/2014 CO STANOWI O UDANYM ŻYCIU? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem o to ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby poprzez

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Wstęp dra Sławomira Czapnika nt. praw kobiet

Wstęp dra Sławomira Czapnika nt. praw kobiet Wstęp dra Sławomira Czapnika nt. praw kobiet Badanie wykonane przez Federację Młodych Socjaldemokratów w Opolu i Forum Równych Szans i Praw Kobiet wykazało, że kobiety na Opolszczyźnie muszą zmagać się

Bardziej szczegółowo

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych J. T. Hryniewicz Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych Geneza współczesnych organizacji gospodarczych powstanie

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski Piotr Lewandowski Creative writing publicystycznych tekstów dziennikarskich kreatywny wywiad dziennikarski Copyright by Piotr Lewandowski & e-bookowo Projekt okładki: Piotr Lewandowski ISBN 978-83-7859-561-8

Bardziej szczegółowo

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek kształcenia prawno-ekonomiczny należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. Efekty kształcenia dla kierunku PRAWNO-EKONOMICZNEGO studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Studia prowadzone wspólnie przez Wydział Ekonomii Uniwersytetu Ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) Rozporządzenie Rady (WE) nr 168/2007 z dnia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 11 Część pierwsza WiadomośCi Wstępne 1. Specyfika metodologiczna teologii... 19 1.1 definicja i zadania... 20 1.2 przedmiot... 22 1.3 Loci theologici... 23 1.4 Źródło... 24

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów

Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Warszawa, 4 maja 2012 r. Sz. P. Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Dotyczy: Działań rządu na rzecz podpisania i ratyfikacji Konwencji Rady Europy w sprawie zapobiegania i zwalczania przemocy wobec kobiet

Bardziej szczegółowo

KATALOG STANDARDÓW FUNKCJONOWANIA Stowarzyszenia Solidarności z Ubogimi Trzeciego Świata MAITRI

KATALOG STANDARDÓW FUNKCJONOWANIA Stowarzyszenia Solidarności z Ubogimi Trzeciego Świata MAITRI KATALOG STANDARDÓW FUNKCJONOWANIA Stowarzyszenia Solidarności z Ubogimi Trzeciego Świata MAITRI Tekst jednolity z dnia 22.05.2013 1 1. Katalog Standardów Funkcjonowania Stowarzyszenia Solidarności z Ubogimi

Bardziej szczegółowo

zawarty pomiędzy Radą Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej reprezentowaną przez Prezesa Rady Ministrów

zawarty pomiędzy Radą Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej reprezentowaną przez Prezesa Rady Ministrów Wersja z dn. 11. 05. 2011 r. PAKT DLA KULTURY zawarty pomiędzy Radą Ministrów Rzeczpospolitej Polskiej reprezentowaną przez Prezesa Rady Ministrów oraz stroną społeczną reprezentowaną przez Obywateli Kultury

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY O RÓWNYM TRAKTOWANIU KOBIET I MĘŻCZYZN W ZATRUDNIENIU

PRZEPISY O RÓWNYM TRAKTOWANIU KOBIET I MĘŻCZYZN W ZATRUDNIENIU Załącznik nr 1 do Regulaminu pracy w Uniwersytecie Śląskim PRZEPISY O RÓWNYM TRAKTOWANIU KOBIET I MĘŻCZYZN W ZATRUDNIENIU 1. KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Art. 33. 1. Kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY

Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Warszawa, czerwiec 2013 BS/89/2013 SUKCES ŻYCIOWY I JEGO DETERMINANTY Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.:

Do aktualnych wyzwań globalnych zaliczyć można m.in.: Edukacja globalna Edukacja globalna to część kształcenia obywatelskiego i wychowania, która rozszerza ich zakres przez uświadamianie istnienia zjawisk i współzależności łączących ludzi i miejsca. Jej głównym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem

Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem Radom, 6 lipca 2015 r. Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem W dniu 3 lipca 2015 r. w Domu Technika w Radomiu przy ul. Krukowskiego 1 odbyło się seminarium na temat: Zarządzanie państwem przez

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej

KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej KONCEPCJA PRACY PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 6 im. JANA PAWŁA II w Białej Podlaskiej Misją szkoły jest rozwijanie kompetencji określonych w zaleceniach Parlamentu Europejskiego z roku 2006 oraz kształtowanie

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

Polacy o wierze i Kościele

Polacy o wierze i Kościele IMAS International Polacy o wierze i Kościele Wrocław, luty/marzec 2009 Doceniamy ważność Kościoła katolickiego i darzymy go zaufaniem. Widzimy działania charytatywne Kościoła a niemalże połowa z nas chce

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

PRZEMOCY DOMOWEJ W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP.

PRZEMOCY DOMOWEJ W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP. Prof. UW, dr hab. Aleksander Stępkowski KONWENCJA RE W SPRAWIE ZAPOBIEGANIA I ZWALCZANIA PRZEMOCY WOBEC KOBIET I PRZEMOCY DOMOWEJ W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP. Konwencja Rady Europy w sprawie zapobiegania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA RADCY PRAWNEGO

KANCELARIA RADCY PRAWNEGO OPINIA PRAWNA Warszawa, dnia 23 czerwca 2015r. I. Zleceniodawca opinii Opinia prawna została sporządzona na zlecenie Krajowego Związku Zawodowego Geologów Państwowego Instytutu Geologicznego - Państwowego

Bardziej szczegółowo

Przykład rodzicielstwa

Przykład rodzicielstwa Czy prawo może funkcjonować bez oznaczenia płci? Przykład rodzicielstwa dr Małgorzata Szeroczyńska Warszawa, 5 listopada 2013 r. Mężczyzna w ciąży Kazus Thomasa Beatie Jak zarejestrować dziecko, które

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

1. ZAŁOŻENIA 2. OSOBY UCZESTNICZĄCE W SZKOLENIU

1. ZAŁOŻENIA 2. OSOBY UCZESTNICZĄCE W SZKOLENIU Wytyczne do prowadzenia szkoleń w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie (na lata 2012-2013) (na podstawie art.8, pkt 5 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie) 1. ZAŁOŻENIA Przepisy ustawy

Bardziej szczegółowo

I nforma c j e ogólne ETYKA ZAWODU DIETETYKA. nie dotyczy

I nforma c j e ogólne ETYKA ZAWODU DIETETYKA. nie dotyczy Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr /2012 S YL AB US MODUŁ U (PRZEDMIOTU) I nforma c j e ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

3 Zasady przeprowadzania konsultacji społecznych

3 Zasady przeprowadzania konsultacji społecznych REGULAMIN Prowadzenia konsultacji społecznych przez Gminę Miasto Elbląg Konsultacje społeczne powinny tworzyć płaszczyznę do partycypacji publicznej mieszkańców miasta Elbląga oraz elbląskich organizacji

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI PRACOWNIKA PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ

KODEKS ETYKI PRACOWNIKA PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ KODEKS ETYKI PRACOWNIKA PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ w BYTOMIU I. Założenia ogólne KODEKS ETYKI PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W BYTOMIU jest wezwaniem skierowanym do wszystkich pracowników

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP.

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. CEL NADRZĘDNY: Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, wspieranie go w procesie nabywania wiedzy i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Zarządzania Biblioteką SOWA2/MARC21 OBSŁUGA CZASOPISM

Zintegrowany System Zarządzania Biblioteką SOWA2/MARC21 OBSŁUGA CZASOPISM Zintegrowany System Zarządzania Biblioteką SOWA2/MARC21 OBSŁUGA CZASOPISM Poznań 2011 Spis treści 1. Wstęp...3 2. Tworzenie informacji o zasobach czasopisma...4 3. Rekord karty wpływu...5 4. Tworzenie

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOŁA PODSTAWOWA NR 5 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OZORKOWIE SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2014-2016 Opracowanie : Agnieszka Nowakowska- pedagog szkolny Joanna Geraga Matusiak psycholog szkolny

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

gospodarowanie energią

gospodarowanie energią Konferencja pn. Racjonalne gospodarowanie energią 4 listopada 2010 roku Finansujący: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w ramach

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI STUDENTA. Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie

KODEKS ETYKI STUDENTA. Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie KODEKS ETYKI STUDENTA Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie Warszawa, 24.01.2013 Chcąc podkreślić nieoceniony wpływ zdobywania wiedzy na jakość ludzkiego życia jesteśmy przekonani, iż będąc

Bardziej szczegółowo

Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa

Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa Każdy człowiek, również ten mały, posiada określone prawa, nie poprzez czyjeś nadanie, ale poprzez samo istnienie bycia człowiekiem. Zatem

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ MŁODZIEŻ I DOROŚLI O ABORCJI BS/127/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, SIERPIEŃ 99

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ MŁODZIEŻ I DOROŚLI O ABORCJI BS/127/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, SIERPIEŃ 99 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce Marta Piekarczyk Warszawa, 2014 Obecny raport oparty jest na wynikach ogólnopolskiego sondażu uprzedzań

Bardziej szczegółowo

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku

PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku Misja szkoły XV Liceum Ogólnokształcące im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku jest szkołą, które swoje działania opiera na

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo