Ogólnopolska Konferencja Naukowa Rozwój poprzez terapię biopsychospołeczne aspekty pedagogiki leczniczej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ogólnopolska Konferencja Naukowa Rozwój poprzez terapię biopsychospołeczne aspekty pedagogiki leczniczej"

Transkrypt

1 1 Ogólnopolska Konferencja Naukowa Rozwój poprzez terapię biopsychospołeczne aspekty pedagogiki leczniczej Organizator Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej: Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna Partnerzy naukowi: Zakład Psychologii Klinicznej i Neuropsychologii Instytutu Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego, Zakład Badań nad Jakością Życia Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Polskie Towarzystwo Psychologiczne Oddział Gdański Termin oraz miejsce wydarzenia: maja 2011 roku, Gdańsk Konferencja jest elementem projektu Wszechstronny rozwój społeczności akademickiej GWSH sposobem na wzrost potencjału Uczelni dofinansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Streszczenia w wersji nadesłanej przez autorów Wykład Dr hab. n. med. Marzena Samardakiewicz (Klinika Hematologii, Onkologii i Transplantologii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie) Funkcjonowanie w szkole i w grupie rówieśniczej jako predyktor jakości życia dzieci i młodzieży z chorobą nowotworową. Rozpoznanie choroby nowotworowej u dzieci w wieku szkolnym z uwagi na długie okresy absencji w szkole macierzystej, wyizolowanie z grupy rówieśniczej, obniżenie wydolności psychofizycznej ograniczające możliwości podejmowania aktywności typowych dla grupy wiekowej, jak i możliwość wystąpienia neuropsychologicznych następstw leczenia mogą mieć negatywny wpływ na ich późniejsze funkcjonowanie społeczne. W każdym indywidualnym przypadku standardem powinno być planowanie ścieżki edukacyjnej chorego dziecka tak, aby wszystkie potencjalnie negatywne czynniki były monitorowane i minimalizowane. Planowanie optymalnego przebiegu edukacji dziecka z chorobą nowotworową jest procesem wymagającym współpracy psychologiczno pedagogicznej, obejmującym m.in. ocenę poziomu funkcjonowania poznawczego dziecka, systematyczne monitorowanie adaptacji do leczenia, stawianie wymagań pedagogicznych i egzekwowanie ich realizacji, podtrzymywanie kontaktów ze szkołą macierzystą, kierowanie okresami nauczania indywidualnego oraz stwarzanie okazji do kontaktów rówieśniczych. Realizowanie obowiązku szkolnego przez dzieci z nowotworem ma nieco inne formy w zależności od kraju, etapu leczenia, zaangażowania zespołów leczących oraz lokalnej społeczności szkolnej. Szczególnej troski i pomocy w tym względzie wymagają dzieci o specjalnych potrzebach pedagogicznych, zróżnicowanej dla dzieci, które przejawiały trudności jeszcze przed zachorowaniem i dla dzieci, u których pogorszenie funkcji poznawczych było bezpośrednim skutkiem leczenia. Dostępne są pojedyncze propozycje specyficznych programów reedukacyjnych dla pacjentów onkologicznych zaliczonych do grup ryzyka wystąpienia następstw neuropsychologicznych. Niestety nie są one w powszechnym stosowaniu. Jakość życia dzieci i młodzieży z chorobą nowotworową ma ścisły związek z ich osiągnięciami szkolnymi i pozycją wśród rówieśników, stąd potrzeba zarówno rozwiązań systemowych, jak i osobistego zaangażowania wszystkich osób opiekujących się tymi pacjentami.

2 2 Referat Mgr Łucja Bieleninik (Przedszkole nr 77 dla Dzieci z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym w Gdańsku), mgr Aneta Koszewska (Przedszkole nr 77 dla Dzieci z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym w Gdańsku) Specyfika pracy terapeutyczno edukacyjno wychowawczej z dzieckiem z mózgowym porażeniem dziecięcym w wieku przedszkolnym. Niejednorodność obrazu klinicznego mózgowego porażenia dziecięcego, wielość i złożoność dysfunkcji towarzyszących oraz niepowtarzalność ontogenetyczna każdego człowieka dotkniętego tym zespołem wymaga specyficznego podejścia w pracy diagnostycznej i terapeutycznej. Podjęto próbę charakterystyki funkcjonowania dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym w wieku przedszkolnym, a także przedstawiono zasady pracy terapeutycznej, cele rehabilitacji, stosowane metody terapeutyczne oraz zaprezentowano trudności diagnostyczne w oparciu o przegląd literatury przedmiotu. Dokonano przeglądu literatury polskiej i anglojęzycznej dotyczącej specyfiki pracy terapeutyczno edukacyjno wychowawczej z dzieckiem z mózgowym porażeniem dziecięcym. Mgr Piotr Dąbrowski (Wydział Pedagogiki, Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna) Zdrowie Rozwój. Ja zdrowotne realne, Ja zdrowotne idealne dwie strony tego samego medalu. Cel pracy: Artykuł poniższy przedstawia poglądy na temat zachowań zdrowotnych, ich określeń i rozumienia. Jest nowatorskim podejściem do tematyki zdrowia, czerpiąc inspiracje z badań psychologicznych. Podjęto w ten sposób próbę stworzenia i porównania profilów Ja zdrowotnego realnego i idealnego. Okres dorastania to czas, kiedy obszar zachowań prozdrowotnych wydaje się niezwykle istotny dla prawidłowego rozwoju. Odpowiedzialni za młodzież rodzice, nauczyciele, pedagodzy czy psycholodzy kładą ogromny nacisk na podkreślanie wagi rozwoju (podejmowanych zachowań prozdrowotnych w tym okresie) dla ukształtowania się również w pełni dojrzałej osobowości. Wspieranie tegoż rozwoju staje się sensem i niemalże priorytetem dla wielu specjalistów, czego dowodem jest również ta konferencja. Czy jednak udaje nam się przebić z informacją o istotnym znaczeniu zachowań prozdrowotnych dla zdrowia i rozwoju do ludzi, którzy z jednej strony będąc jego głównymi aktorami, przeżywają zachodzące w ich życiu zmiany bez żadnego dystansu, z drugiej jednak, mimo braku pewnej refleksyjności na temat zdrowia, powinni stać się głównymi odbiorcami ustaleń i opracowań naukowych dotyczących tego obszaru. Materiał i metody: Badania przeprowadzono wśród 40 uczniów w okresie adolescencji, między 14 a 17 rokiem życia, podzielonych na dwie równe grupy o średniej wieku (pierwsza 15 lat, zaś druga 16). W badaniach wykorzystano eksperymentalny kwestionariusz Ja zdrowotne realne, Ja zdrowotne idealne stworzony przez autora. W przeprowadzonym badaniu autor chciałby przyjrzeć się po pierwsze, świadomości uczniów dotyczącej zachowań prozdrowotnych, związanych z psychiczną naturą zdrowia. Drugim celem badania jest przyjrzenie się faktycznej realizacji postulowanych zachowań prozdrowotnych przez badanych i zestawienie ich z uświadamianymi i traktowanymi jako idealne, zalecanymi przez nich do realizacji, zachowaniami. Stworzony w ten sposób obraz Ja zdrowotnego realnego porównać będzie można z obrazem Ja zdrowotnego idealnego. Wyniki: Stwierdzono procentowo wyższy stopień wskazywania na czynniki związane z higieną i aktywnością fizyczną w profilu Ja zdrowotnego idealnego, niż na czynniki zdrowotne psychologiczne i leżące w sferze świadomości. Badani deklarujący zachowania zdrowotne jako idealne wzorcowe, nie realizują ich w takim samym stopniu. Stopień bagatelizacji niektórych zachowań jest znacznie wyższy w profilu Ja zdrowotnego idealnego. Wnioski: Można stwierdzić, co do badanych z całą mocą, co do populacji z ostrożnością, że świadomość zachowań zdrowotnych jest czynnikiem koniecznym zdrowego stylu życia, ale niestety niewystarczającym do jego pełnego uwewnętrznienia.

3 Mgr Hanna Fryda (Szkoła Podstawowa nr 10 w Gdyni), mgr Katarzyna Sojka (Szkoła Podstawowa nr 10 w Gdyni) Terapia osób niepełnosprawnych przez sport Boccia. 3 Boccia pojawiła się w Europie na początku lat 80 tych, kiedy dostrzeżono liczną grupę osób niepełnosprawnych, które z powodu znacznych dysfunkcji nie mogą uprawiać większości dyscyplin. Boccia zadebiutowała na Światowych Igrzyskach Niepełnosprawnych w Nowym Yorku w 1984 roku. Do programu paraolimpijskiego weszła na Igrzyskach w Barcelonie w 1992 roku. Uprawiana jest w 50 krajach. W Polsce rozpropagowana przez Sportowe Stowarzyszenie Inwalidów START w Poznaniu. Od listopada 2008 roku w Szkole Podstawowej nr 10 w Gdyni odbywają się zajęcia ruchowe Boccia dla dzieci niepełnosprawnych z klas integracyjnych 0 VI. Zajęcia prowadzone są przez instruktorów sportu osób niepełnosprawnych o specjalności Boccia pedagoga Hannę Frydę i psychologa Katarzynę Sojkę. Zajęcia są kierowane do uczniów z niepełnosprawnością ruchową i poruszających się na wózku inwalidzkim ta grupa dzieci regularnie uczestniczy w treningach. W zajęciach uczestniczą również dzieci z niepełnosprawnością intelektualną, sensoryczną, zaburzeniami zachowania. Niektóre dzieci ze względu na swój stan zdrowia nie uczestniczą w typowych lekcjach wychowania fizycznego. Boccia jest dla nich alternatywną formą ruchu i zajęć fizycznych. Wszystkie dzieci z klas integracyjnych mają możliwość korzystania z zajęć na basenie. Ze względu na duże zainteresowanie naszymi zajęciami okazjonalnie zapraszamy do gry dzieci pełnosprawne, np. podczas olimpiady i paraolimpiady sportowej. Są to zajęcia atrakcyjne, bardzo lubiane przez dzieci. Głównym założeniem zajęć ruchowych Boccia jest aktywizacja osób niepełnosprawnych i ich rozwój psychofizyczny poprzez ruch. Rozbudzenie zainteresowania sportem, aktywne spędzanie czasu. Boccia to nie tylko kształtowanie sfery fizycznej, to usprawnianie intelektu, pamięci, koncentracji. Integracyjny charakter zajęć wpływa na rozwój społeczny i emocjonalny. Boccia to inaczej pojedynek kul. Na specjalnie oznaczonym boisku o wymiarach 12,5 na 6 metrów znajdują się pola dla zawodników: 2 drużyny po 3 graczy. Każda drużyna ma do dyspozycji 6 kul czerwonych lub niebieskich. Zadaniem gracza jest umieszczenie swojej kuli blisko kuli białej. Wygrywa ta drużyna, która uzyska najwięcej punktów, czyli umieści swoje kule na boisku blisko białej kuli. Zasady gry są dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych: elastyczne kule, możliwość korzystania ze specjalistycznej rynny lub pomoc asystenta. Boccia to gra integracyjna wpływa na rozwój społeczny i uczy zasad komunikacji między ludźmi poprzez rozgrywki grupowe, ćwiczenia w parach. Podczas zajęć dzieci nawiązują kontakty interpersonalne, uczą się mowy ciała, znaczenia kontaktu wzrokowego oraz prowadzenia rozmowy. Podczas zajęć kształtowana jest sprawność sfery fizycznej zarówno motoryki dużej, jak i małej. Każde zajęcia zawierają typowe elementy treningu sportowego: rozgrzewkę z przygotowaniem odpowiednich partii całego ciała, trening główny, zajęcia końcowe i wyciszające. Ćwiczenia dobierane są indywidualnie do możliwości każdego dziecka i są zróżnicowane, np. rzucanie, turlanie piłki, toczenie. Dzieci z ograniczoną sprawnością kończyn górnych lub zwiększoną spastycznością korzystają ze specjalistycznego sprzętu, tzw. rynny. Umieszcza się w niej piłeczkę, a zadaniem gracza jest wypchnięcie jej brodą na boisko. Zawodnicy stopniowo opanowują zasady gry. Boccia daje możliwość odnoszenia sukcesów, dzielenia się z innymi, zwiększa wiarę we własne siły i możliwości. Wpływa pozytywnie na poczucie własnej wartości i swój obraz w oczach innych. Dzieci doświadczają różnych emocji podczas gry, uczą się rozpoznawać i nazywać uczucia oraz kontrolować negatywne emocje, np. gniew i zazdrość. Uczniowie spędzają aktywnie czas, pozytywne pobudzenie organizmu przekłada się na inne życiowe sytuacje. Z obserwacji dzieci wynika, że są bardziej radosne. Na podstawie rozmów z rodzicami i nauczycielami wnioskujemy korzystny wpływ zajęć na funkcjonowanie dzieci ich wyższą aktywność na lekcjach, zaangażowanie w naukę, wyższą motywację do pracy. U niektórych dzieci poprawiła się koncentracja uwagi i spostrzegawczość. Podczas zajęć wplata się różne elementy z zakresu nauczania przedmiotów szkolnych, np. matematyki

4 4 (liczenie punktów, odliczanie obecnych itp.). Mamy nadzieję, że uczestniczenie w zajęciach poprawi funkcjonowanie szkolne i przyczyni się do uzyskania lepszych wyników w nauce. Rodzice obserwują zmiany u swoich dzieci, które chętniej podejmują różnorodny wysiłek, ćwiczą, np. rzuty do celu, mają swoje zainteresowania, czują się docenione i cieszą się ze swoich sukcesów. Dzieci stają się bardziej samodzielne i pewne siebie. Dr Magdalena Giers (Stowarzyszenie Pomocy Osobom z Zespołem Williamsa) Rozwój społeczno emocjonalny osób z zespołem Williamsa. Cel badań: Prześledzenie charakterystyki rozwoju społecznego oraz emocjonalnego osób z rzadkim zaburzeniem genetycznym z uwzględnieniem funkcjonowania w środowisku szkolnym i rówieśniczym. Zespół Williamsa jest chorobą wieloukładową powodującą wiele konsekwencji natury medycznej (głównie wady serca, problemy z nerkami, wady postawy, przykurcze stawów) oraz specyficzny profil psychologiczny (m.in. niepełnosprawność intelektualna, uzdolnienia muzyczne i językowe). Metodyka: Wykorzystane narzędzia badawcze: Podtest Rozumienie ze Skali Inteligencji D. Wechslera dla dzieci WISC R, Test Sally Anne, Test Świadomości Interpersonalnej Helene Broke, obserwacja, wywiad i ankieta. Wyniki: 1. Rozumienie sytuacji społecznych osoby z zespołem Williamsa prezentują na wyższym poziomie niż osoby z zespołem Downa oraz osoby dobrane pod względem rozwoju umysłowego, lecz niższym niż zdrowi rówieśnicy. 2. W zakresie rozumienia fałszywych przekonań (teorie umysłu) osoby z zespołem Williamsa wykazują zbliżone wyniki do osób zdrowych o tym samym poziomie rozwoju umysłowego oraz osób z zespołem Downa, lecz niższe niż zdrowi rówieśnicy. 3. Umiejętność rozpoznawania emocji u osób z zespołem Williamsa jest adekwatna do poziomu prezentowanego przez osoby zdrowe i wyższa niż w przypadku osób z zespołem Downa. Ponadto osoby z zespołem Williamsa skuteczniej dokonują rozróżnienia emocji strachu niż osoby dobrane pod względem rozwoju umysłowego. 4. Obserwacje oraz informacje z wywiadu z osobami z zespołem Williamsa, a także ankiet wypełnionych przez rodziców potwierdzają m.in. przyjazne nastawienie, towarzyskość, tendencję do nawiązywania nowych kontaktów, a jednocześnie uwidaczniają pewne trudności w relacjach rówieśniczych. Wnioski: Osoby z zespołem Williamsa prezentują relatywnie dobry rozwój społeczno emocjonalny oraz wysoki poziom socjalizacji, co znacznie ułatwia funkcjonowanie w środowisku rodzinnym, szkolnym, czy szpitalnym, natomiast w rówieśniczym pojawić się mogą pewne trudności. Mgr Anna Gliszczyńska Żywicka (Szkoła Podstawowa nr 6 w Rumi) Adaptacja szkolna dzieci z niepełnosprawnością ruchową po I klasie integracyjnej szkoły podstawowej. Tematyka referatu mieści się w przestrzeni rozważań nad adaptacją szkolną dzieci z niepełnosprawnością ruchową po I roku nauki w integracyjnej szkole podstawowej, a wszelkie zawarte w nim informacje są wynikiem pracy badawczej w ramach studiów podyplomowych na kierunku Pedagogika Lecznicza. Celem badań było opisanie i analiza funkcjonowania dzieci z niepełnosprawnością w szkole integracyjnej po pierwszym roku nauki.

5 5 Skrót metodologiczny prezentuje się następująco: 1. Przedmiot badań funkcjonowanie dzieci z niepełnosprawnością ruchową po zakończeniu klasy pierwszej szkoły integracyjnej. 2. Problem główny w jaki sposób dzieci z niepełnosprawnością ruchową adaptują się w szkole masowej w pierwszym roku nauki szkolnej w klasie integracyjnej? 3. Problemy szczegółowe jak przebiegał proces adaptacji dzieci z niepełnosprawnością ruchową w I klasie szkoły podstawowej, w klasie integracyjnej?, jak przebiega proces adaptacji dzieci z niepełnosprawnością ruchową w porównaniu z dziećmi bez tej dysfunkcji? 4. Hipotetycznie założyłam, iż w badanym przeze mnie środowisku zaistniały dwa rodzaje adaptacji: zaburzona i standardowa. Za adaptację standardową przyjęłam taki stan funkcjonowania dzieci, który nie wykazuje zaburzeń w zakresie samopoczucia dzieci w klasie, stosunku wobec rówieśników, relacji między uczniami w klasie oraz relacji dziecko nauczyciel. Druga moja hipoteza zakłada, że większość spośród badanych uczniów będzie się adaptowała w sposób standardowy. Trzecia hipoteza wskazywała na fakt, że dzieci z niepełnosprawnością ruchową adaptują się w podobny sposób, jak ich koledzy bez niepełnosprawności. Wyniki badań: badania wykazały, że dzieci z niepełnosprawnością ruchową częściej niż ich koledzy bez tej dysfunkcji spotykają się z różnymi formami odrzucenia społecznego, typu samotność śródlekcyjna, niemożność spotkania się z kolegami w domu czy też brak przyjaciół. Proces adaptacji społecznej w środowisku szkolnym dzieci z niepełnosprawnością ruchową i dzieci bez tej dysfunkcji rzeczywiście przebiega na zasadzie adaptacji standardowej i zaburzonej. Zatem w obu analizowanych grupach zdarzały się trudności adaptacyjne. Uczniowie z niepełnosprawnością ruchową wykazują większe problemy adaptacyjne niż dzieci z grupy porównawczej. Okazuje się, że prawidłowa adaptacja społeczna dzieci z dysfunkcją ruchu w klasie integracyjnej jest uwarunkowana akceptacją tych dzieci przez rówieśników szkolnych. Sytuacja szkolna znacząco różnicuje dzieci z dysfunkcją ruchu i dzieci bez tego zaburzenia. Wnioski zostały sformułowane w formie implikacji dla nauczycieli pracujących z dziećmi z niepełnosprawnością ruchową i nie tylko. Dr Genowefa Hewelt (Wydział Humanistyczny, Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna Filia Koszalin) Wybrane problemy edukacji uczniów niesłyszących. Każdy rodzaj niepełnosprawności zamyka człowieka w swoistym układzie barier. Dziecko z głębokim uszkodzeniem słuchu nie jest w stanie odbierać bodźców dźwiękowych, czego następstwem są ubóstwo słownikowe, trudności poznawcze, a także problemy ze rozumieniem czytanego tekstu. Dlatego istotą działań dydaktyczno rehabilitacyjnych surdopedagogów jest kształcenie kompetencji językowej, komunikacyjnej i kulturowej uczniów niesłyszących. Słowa klucze: uszkodzenie słuchu, kompetencja językowa i komunikacyjna, umiejętność czytania niesłyszących Mgr Alicja Hrynio (Starostwo Powiatowe w Kołobrzegu, Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności; Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Kołobrzegu) Rola fizjoterapeuty oraz specyfika jego pracy w usprawnianiu dziecka z mózgowym porażeniem. Dobry fizjoterapeuta to pojęcie względne. Pracując z dzieckiem chorym na mózgowe porażenie, może stać się zwycięzcą albo ofiarą w walce z tym zaburzeniem. Pierwszym krokiem idącym naprzeciw temu zaburzeniu jest poznanie tego, co można i powinno się zrobić dla chorego dziecka oraz jak zadba się o jego interesy w jak najlepszy sposób. Współcześnie w rehabilitacji dziecka z MPD nie chodzi o przywracanie czegoś utraconego, lecz w ogóle o realnie szybkie stworzenie mu niezależnego i aktywnego na miarę możliwości uczestnictwa w życiu społecznym.

6 6 Zintegrowany proces rehabilitacyjny i realizacja spójnego usprawniania przyczyniają się do jedności psychofizycznej dziecka. Możliwe jest to jedynie dzięki ścisłej współpracy wielu specjalistów, terapeutów oraz rodziców lub opiekunów niepełnosprawnego dziecka. Zespół specjalistów pracujący z chorym dzieckiem powinien ze sobą płynnie współpracować, co będzie sukcesem w przyszłości. Praca w zespole oznacza dobry przepływ informacji, wspólne planowanie i wytyczanie najbliższych celów terapii. Cele. Celem badań była analiza roli fizjoterapeuty w terapii dziecka z mózgowym porażeniem, przedstawienie specyfiki pracy z niepełnosprawnym dzieckiem, zbadanie powiązań relacji między medycznym podejściem a aspektami zaczerpniętymi z psychologii, psychoterapii i socjologii niepełnosprawności oraz ocena współpracy fizjoterapeuty z rodzicami chorego dziecka. Materiał i metody badań. Badania były realizowane w ramach badań własnych nad problemem wspomagania oraz dynamizowania rozwoju dziecka z chorobą przewlekłą i niepełnosprawnością. Główną metodą badawczą był sondaż z wykorzystaniem dwóch rodzajów autorskich ankiet pierwsza skierowana była do rodziców, druga do fizjoterapeutów (każda o innej tematyce pytań), a także wywiady oraz obserwacje własne. Kwestionariusz ankiety sporządzonej dla fizjoterapeutów zawierał pytania dotyczące zawodu fizjoterapeuty (przyczyna wyboru zawodu, predyspozycje zawodowe, wykształcenie, kwalifikacje dodatkowe), współpracy z pacjentem, stosowania metod terapeutycznych ich skuteczność, stosunek fizjoterapeuty do współpracy z innymi członkami zespołu terapeutycznego, stopień zaangażowania się terapeuty w rehabilitację chorego dziecka. W ankiecie przeznaczonej dla rodziców/opiekunów chorego dziecka pytano m.in. o współpracę partnerską terapeuty z dzieckiem i rodzicem, pomoc oraz motywowanie fizjoterapeuty w celu zapewnienia ciągłości usprawniania w domu dziecka. Analiza zebranych informacji (wyniki badań, wywiady, obserwacje własne) pozwoliła na stworzenie oryginalnego poglądu na temat funkcji fizjoterapeuty w życiu chorego przewlekle dziecka. Badaniem objęto grupę 35 rodziców/opiekunów dzieci z MPD oraz 16 fizjoterapeutów. Wyniki. W badanej zbiorowości fizjoterapeutów znaczną większość (69%) stanowiły kobiety i osoby w przedziale wiekowym lat (81%). 44% stale rozwija swoje kwalifikacje zawodowe poprzez różnego rodzaje kursy, szkolenia oraz studia podyplomowe. 94% badanej grupy nie wyobraża sobie rehabilitacji dziecka bez współpracy z psychologiem, logopedą czy terapeutą zajęciowym. Ponad połowa badanej grupy fizjoterapeutów łączy terapię usprawniania z zabawą. 77% badanych rodziców/opiekunów dziecka wyraziło pozytywna opinię na temat toku usprawniania dzieci i postępu dziecka w rozwoju. Zdecydowana większość badanych rodziców wolała, aby terapię usprawniania prowadziła kobieta (fizjoterapeutka). U 80% dzieci zaobserwowano relacje partnerskie fizjoterapeuta niepełnosprawne dziecko. Wnioski. Współpraca pomiędzy fizjoterapeutą a chorym dzieckiem obywa się w ujęciu partnerskim. Fizjoterapeuta jako przedstawiciel profesji medycznej jest bardzo cennym źródłem informacji oraz wskazówek zarówno dla lekarza prowadzącego, jak i dla rodziców chorego dziecka. Fizjoterapeuta poprzez partnerską współpracę ze swoim pacjentem jest w stanie stosować takie techniki i metody usprawniania, które będą pomocne w podnoszeniu jakości życia niepełnosprawnego dziecka. Fizjoterapeuta musi mieć ogólną wiedzę psychologiczną i ściśle współpracować z innymi członkami zespołu terapeutycznego, gdyż wyłącznie medyczne podejście do zagadnienia jest niewystarczające.

7 7 Mgr Katarzyna Kankowska Filipiak (Instytut Pedagogiki, Wydział Nauk Społecznych, Uniwersytet Gdański) Analiza dyskursu na temat funkcjonowania dziecka z niepełnosprawnością w środowisku szkolnym i rówieśniczym. Osoby niepełnosprawne stanowią znaczący odsetek mieszkańców świata. Niepełnosprawność w XXI wieku jest zjawiskiem szerokim i powszechnym oraz niesie za sobą szereg konsekwencji indywidualnych i społecznych. Pojęcie niepełnosprawności funkcjonuje w terminologii, tak naprawdę, od niedawna. Wcześniej stosowano do określenia osoby niepełnosprawnej szeregu innych pojęć często pejoratywnych, jak: kaleka, ułomny, upośledzony. W kontekście praw człowieka i godności osoby ludzkiej niepełnosprawni posiadają takie same prawa, jak pozostali obywatele. Często jednak, już od najmłodszych lat, osoby niepełnosprawne napotykają na szereg przeszkód komunikacyjnych, społecznych, kulturowych i myślowych. Istotnymi aspektami adaptacji życiowej i społecznej dziecka niepełnosprawnego są jego relacje rówieśnicze oraz jego funkcjonowanie w szkole. Szkoła stanowi ogromny przełom w życiu dziecka niepełnosprawnego, gdyż to zazwyczaj tam dziecko po raz pierwszy spotyka się z nowym środowiskiem, nowymi obcymi ludźmi, a także z rówieśnikami, z którymi musi nauczyć się współdziałać. Dziecko rozpoczynając naukę w szkolę, napotyka na szereg barier, w tym barier społecznych wynikających z niewłaściwego stosunku do osób niepełnosprawnych, w szczególności do osób niepełnosprawnych intelektualnie. Dzieci niepełnosprawne w szkole i w relacjach rówieśniczych często spotykają się z odrzuceniem, izolacją, a także przemocą fizyczną i psychiczną. Przyczyn tego zjawiska jest wiele, choć wiele z nich ma podłoże społeczne. Współcześnie często porusza się zagadnienie integracji osób niepełnosprawnych z pełnosprawnymi, tworząc klasy integracyjne i szkoły integracyjne, lecz często nie zważa się na fakt, że nie ma integracji bez normalizacji. Dr Dominika Kurpiel (Instytut Pedagogiki, Akademia Pomorska w Słupsku), dr Katarzyna Walęcka Matyja (Instytut Psychologii, Uniwersytet Łódzki) Uczeń niepełnosprawny a jego pozycja społeczna w klasie integracyjnej. Człowiek, bez względu na to, czy jest osobą niepełnosprawną czy też w pełni sprawną, jest istotą społeczną. Wraz z przebiegiem jego rozwoju zwiększa się liczba grup społecznych, do których przynależy, a tym samym liczba interakcji, których doświadcza. We wczesnym okresie życia duże znaczenie w procesie socjalizacji odgrywa grono osób najbliższych, czyli rodzina. Wraz z wiekiem coraz większego znaczenia dla rozwoju społecznego jednostki nabierają formalne i nieformalne grupy rówieśnicze. Na szczególną uwagę zasługuje klasa szkolna rozumiana jako zespół uczniów wzajemnie na siebie oddziaływujących oraz w pewnym stopniu warunkujących wzajemnie swój rozwój społeczny. Celem pracy było określenie pozycji społecznej dziecka niepełnosprawnego w klasie integracyjnej oraz jej wybranych uwarunkowań. Materiał badawczy został zebrany za pomocą testu socjometrycznego J. L. Moreno przeznaczonego dla uczniów klas integracyjnych oraz kwestionariusza ankiety skierowanego do wychowawców klas, które brały udział w badaniu. Test socjometryczny został zastosowany do określenia pozycji socjometrycznej zajmowanej przez badane osoby na Skali Akceptacji Społecznej. Skonstruowana na potrzeby niniejszego badania ankieta pozwoliła zebrać dane o przebiegu edukacji uczniów oraz o szkolnych uwarunkowaniach akceptacji, takich jak poziom uspołecznienia i zachowań antyspołecznych ucznia. Uzyskane wyniki badań wskazują, że rozkład pozycji społecznych badanych dzieci w zespołach klasowych, diagnozowany za pomocą socjometrycznego testu J. L. Moreno, potwierdza stale niską pozycję społeczną uczniów niepełnosprawnych wśród rówieśników. Analizując czynniki determinujące miejsce uczniów w hierarchii grupowej, dominujące znaczenie przypisuje się samemu stanowi niepełnosprawności. Ponadto decydujące o niskiej pozycji w grupie rówieśniczej, nawet przy

8 8 przeciętnym poziomie uspołecznienia, mogą być zachowania uczniów niepełnosprawnych o charakterze antyspołecznym. Mgr Jarosław Rebeliński (Gdański Archipelag Kultury) Teatr i drama jako formy pracy terapeutycznej z osobami niepełnosprawnymi intelektualnie TeatrRazem. Czym jest drama? Postaram odnieść się w kilku zdaniach do genezy i istoty dramy angielskiej. W Polsce natomiast, drama pojawiła się w połowie lat osiemdziesiątych, kiedy to z Anglii przyjechał na dwutygodniowy kurs zespół Greenwich Young People s Theatre Company (GYPT) z Londynu. Głównym miejscem, skąd rozprzestrzeniała się drama w pierwszych latach jej istnienia w Polsce, był Teatr Ochoty, przy którym działała Halina Machulska. To właśnie z jej inicjatywy w 1986 roku powstał Polski Ośrodek Międzynarodowego Stowarzyszenia Teatrów dla Dzieci i Młodzieży (ASSITEJ Association Internationale du Theatre pour L enfance et la Jeunesse), w którego ramach zaczęła działać sekcja dramy. Od tego czasu drama rozprzestrzeniła się na terenie całej Polski. Teatr. Drama. Terapia. Opis działalności Teatru Razem Organizacja zajęć Teatru Razem Czas trwania jednego cyklu zajęć obejmuje rok szkolny i jest zakończony spektaklem, który powstaje w toku zajęć, wystawianym podczas corocznego Festiwalu Lato Ludzi w Teatrze Leśnym w Gdańsku Wrzeszczu oraz Festiwalu Akcept. W każdym cyklu uczestniczy nie więcej niż 20 osób. Cykl zajęć składa się z kilku etapów następujących bezpośrednio po sobie: Zajęcia dramowe: zajęcia integrujące, wdrażające w organizację pracy, rozpoczynające cykl zajęć, zajęcia stricte dramowe opierające się o pewien problem, myśl przewodnią ustaloną przez prowadzącego, np. bunt jednostki na podstawie mitu o Prometeuszu, ucieczka z domu wraz z wędrówką na podstawie mitu o Odyseuszu. Zajęcia dramowo teatralne: budowanie spektaklu poprzez wybieranie i przekształcanie elementów, które powstały podczas części dramowej; niektóre elementy są zaprojektowane przez reżysera, niektóre powstają na drodze improwizacji uczestników. Zajęcia teatralne: próby, powtarzanie działań, doskonalenie ich pod względem aktorskim, spektakl występ przed publicznością kończący cykl zajęć. Mgr Arleta Magdalena Rogozińska Rzeczywistość a paradoksy polskiej profilaktyki i twórczej resocjalizacji dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim i umiarkowanym. Od wielu lat przedmiotem badań własnych jest rozwój dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim i umiarkowanym oraz zapobieganie patologii. Głównym celem moich badań jest poszukiwanie nowych metod i rozwiązań w zakresie profilaktyki oraz terapii osób z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim i umiarkowanym. W referacie dokonam prezentacji wyników badań przeprowadzonych metodą obserwacji bezpośredniej oraz bezpośredniego, indywidualnego oddziaływania terapeutycznego na jednostkę upośledzoną umysłowo i oddziaływania poprzez grupę.

9 9 Przedstawię wyniki badań dotyczących utopijnych działań polskiej szkoły profilaktyki, a także paradoksy z nią związane na podstawie funkcjonowania placówek zapobiegania przemocy w rodzinie oraz specjalistycznych ośrodków wspierania ofiar przemocy w rodzinie. Istotnym elementem tegoż referatu będzie również określenie istoty kreatywnej edukacji uczniów z upośledzeniem umysłowym, która niewątpliwie znajduje uznanie na tym samym poziomie, co twórcza resocjalizacja. Oprócz wcześniej wspomnianych problemów podejmę próbę odpowiedzenia na niekończące się pytania w obszarze biospołecznych czynników rozwoju zachowań patologicznych coraz częściej spotykanych u dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim i umiarkowanym. Zaprezentuję współczesne rozwiązania w zakresie eliminowania wszelkich objawów nieprzystosowania społecznego i uzależnień w tejże grupie odbiorców dóbr współczesności oraz ważność działalności street workers. Mgr Diana Saniewska (Wydział Filologiczny, Uniwersytet w Białymstoku) Zastosowanie terapii narratywnej w fizjoterapii indywidualnej. Oddziaływania rehabilitacyjne sensu largo opierają się na rezonansie relacji międzyludzkich. Kontakt fizjoterapeuta pacjent poza komponentą fizyczną, opiera się na aktywności językowej realizowanej w postaci dialogu, którego pożądaną formą jest dialog rozumiany humanistycznie w duchu teorii księdza Józefa Tischnera. W tym kontekście dialog umiejętnie poprowadzony przez fizjoterapeutę o wysokich kompetencjach językowych i komunikacyjnych, odpowiednich do możliwości intelektualnych pacjenta, pozwala na wytworzenie atmosfery terapeutycznej opartej na wrażliwości. Stąd potrzeba kształcenia tych kompetencji wśród rehabilitantów. Dialog pojmowany holistycznie jest też spotkaniem ze sobą, doświadczeniem siebie, przyjętej roli. W tym wypadku roli pacjenta, osoby chorej czy niepełnosprawnej. Tak rozumiany przybiera postać terapii narratywnej. Ma ona nauczyć mówić o sobie, opowiadać siebie, swoją historię, zakorzeniającą i oswajającą świat. Zastosowanie modelu narratywnego w oddziaływaniach terapeutycznych, pozwala na rekonstrukcję tożsamości zwichniętej życiowo przez wskazanie narzędzi do stworzenia adekwatnej metanarracji o charakterze egzystencjalnym. Świat ma charakter narracyjny, co znaczy, że daje się opisać w kategoriach czasu, miejsca, osób i zdarzeń, zatem również tożsamość ma profil narracyjny, co znaczy, że metanarracja jest sposobem życia, konstruowania, przekazywania i rozumienia wiedzy o otaczającym świecie i swoim w nim uczestnictwie. Instrumentem o znaczeniu resocjalizacyjnym może być coaching rozumiany jako restauracja osobowości. Celem uczestniczenia w tak rozumianym dialogu jest przeformułowanie własnej narracji tożsamościowej oraz tak, jak się to dzieje w przypadku psychoanalizy uzgodnienie swojej przeszłości z wymogami teraźniejszości i stworzenie trwałej emocjonalnie osi narracji, która daje zadowolenie i jest społecznie akceptowana. Stworzenie narracji dla własnej choroby umożliwia kolonizowanie przyszłości, czyli zmienianie jej pod kątem swoich możliwości. To z kolei pozwala na wyzyskanie psychosomatycznego charakteru terapii narratywnej, opartej o momenty kreatywne, czyli momenty wglądu. Efektywność tego rodzaju połączenia fizjoterapii indywidualnej, często długotrwałej i bolesnej, z koncepcjami narratywistycznymi, daje się komponować z innymi wspomagającymi rehabilitację technikami psychologicznymi, jak Gestalt, psychosynteza, drama. Dr Maria Staworzyńska Grządziel (Wydział Pedagogiki, Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna) ADHD czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi problemem współczesnych czasów. Mimo rosnącego zainteresowania zespołem nadpobudliwości psychoruchowej u dzieci potocznie zwanym ADHD nadal mamy na ten temat znikomą wiedzę. ADHD niesie za sobą problemy nie tylko dla dziecka, ale również dla jego rodziców, przedszkola, szkoły oraz jego najbliższego otoczenia.

10 10 Nadpobudliwość psychoruchowa rozumiana medycznie, oznacza zespół nadpobudliwości psychoruchowej, czyli zespół hiperkinetyczny, będący schorzeniem mającym charakterystyczne objawy i wymagającym odpowiedniego leczenia. Wyróżnia się trzy podstawowe grupy objawów charakterystycznych dla ADHD: zaburzenia koncentracji uwagi, nadmierna ruchliwość i nadmierna impulsywność. Objawy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej zmieniają się z wiekiem. Najczęściej nadruchliwość występuje u dziecka w klasie 0 i I. W klasie III wolniej poprawia się zdolność skupienia uwagi. W okresie dojrzewania ten stan utrzymuje się u ponad 2/3 chorych. Dorastający i dorośli mają dużo problemów związanych z nauką oraz funkcjonują poniżej swoich możliwości intelektualnych. Jest to związane z nadpobudliwością psychoruchową, a przede wszystkim z jej konsekwencjami. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej jest zaburzeniem przekazywanym z pokolenia na pokolenie, czyli uwarunkowanym genetycznie. Osoby cierpiące z powodu ADHD mogą mieć specyficzne wzorce pracy mózgu. Dotyczy to zwłaszcza pracy kory podczołowej obu półkul mózgowych, struktur głębokich, spoidła wielkiego oraz móżdżku. Wzorce te wydają się odpowiedzialne za powstawanie objawów u dzieci nadpobudliwych. Leczenie dziecka z zespołem hiperkinetycznym powinno być wielokierunkowe i obejmować: poradnictwo rodzinne i trening umiejętności rodzicielskich oraz zmiany modelu pracy placówek oświatowych i nauczycieli, a także prowadzenie rozmów z rodzicami w zakresie metod wychowawczych w celu ustalenia wspólnego kierunku działań. Pracę z dzieckiem nadpobudliwym psychoruchowo zawsze należy zacząć od akceptacji jego odmienności, tego, że być może nigdy nie będzie idealnym, wymarzonym dzieckiem lub uczniem, którego chciałoby się mieć w domu lub w klasie. Pomaga to dopasować wymagania do realnych możliwości i chroni wszystkich przed kolejnymi niepowodzeniami. Ks. mgr Karol Wnuk (Szkoła Podstawowa nr 40 w Gdańsku), Hanna Werdenowska (studentka Wydziału Pedagogiki, Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna; Gdański Zespół Żłobków) Rola kapłana w pracy z dzieckiem przewlekle chorym i jego rodziną. Rola kapłana w pracy z dzieckiem przewlekle chorym i jego rodziną na podstawie badań przeprowadzonych przez studentów studiów podyplomowych na kierunku Pedagogika Lecznicza w trakcie pisania prac dyplomowych pod kierunkiem prof. nadzw. dr hab. Marioli Bidzan. Celem wystąpienia jest ukazanie interdyscyplinarnej roli kapłana w pracy z dzieckiem przewlekle chorym i jego rodziną. W definicję pracy duszpasterskiej wpisana jest szeroko pojęta troska o powierzonych ludzi i towarzyszenie im w przeżywaniu sytuacji życiowych. Kapłan jest bowiem osobą, która w założeniu i ogólnie przyjętym pojęciu powinna służyć nieustannie wsparciem tym, wśród których pracuje oraz tym, którzy się do niego zgłoszą zwrócą o radę pomoc. Materiał badawczy służący udowodnieniu performatywnej roli kapłana w procesie integracji dziecka w środowisku rówieśniczym, jak również godzeniu się rodziców z nową rzeczywistością, jaką jest wychowywanie dziecka przewlekle chorego, został zebrany wśród młodzieży z placówki opiekuńczo wychowawczej wsparcia dziennego Słoneczne Wzgórze w Gdańsku Św. Wojciechu oraz wśród rodziców dzieci przebywających w Środowiskowym Domu Samopomocy i w Zespole Kształcenia Podstawowego i Gimnazjalnego nr 32 przy Wojewódzkim Szpitalu Psychiatrycznym. Biorąc pod uwagę charakter konferencji, prezentacja może wnieść nowe spojrzenie na pracę kapłana w badanym środowisku. W swoim wystąpieniu autorzy chcieliby omówić wpływ osoby duchownej z wykształceniem pedagogicznym, pedagoga leczniczego, na proces integracji i akceptacji środowisk dotkniętych chorobą przewlekłą w środowisku rodzin bez takiego problemu.

11 11 Warsztat Mgr Aneta Koszewska (Przedszkole nr 77 dla Dzieci z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym w Gdańsku), Mgr Łucja Bieleninik (Przedszkole nr 77 dla Dzieci z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym w Gdańsku) Komunikacja alternatywna i wspomagająca we wczesnym wspomaganiu rozwoju dzieci. Maksymalna liczba uczestników warsztatu: 15 Umiejętności komunikacyjne służą przekazywaniu informacji, wpływają na kształtowanie się relacji międzyludzkich, tworzenie się więzi i przywiązania. Są jednym ze sposobów redukcji negatywnych emocji, takich jak frustracja, złość, jednocześnie są podstawą kreowania wielu pozytywnych stanów emocjonalnych, jak zadowolenie z siebie. W literaturze przedmiotu funkcjonuje podział umiejętności komunikacyjnych na przekaz werbalny i niewerbalny (np.: mimika, pantomimika, proksemika, czynniki paralingwistyczne). Człowiek dysponuje szerokim wachlarzem środków służących komunikacji i doskonali je od pierwszych dni swojego życia. Umiejętności komunikacyjne są podstawą egzystencji człowieka w relacjach interpersonalnych, co podkreślał już Platon: Człowiek jest z natury istotą społeczną. Wyjątkowa sytuacja ma miejsce, gdy dziecko jest obciążone różnymi zaburzeniami OUN, które niekorzystnie wpływają na kształtowanie się jego umiejętności komunikacyjnych, a w szczególności mowy. Już w pierwszym roku życia dziecka mogą wystąpić symptomy będące podstawą do oceny możliwości w obszarze umiejętności komunikacyjnych i dające prognozy rozwoju mowy lub jej braku. Dlatego też ważne jest, aby dziecko zagrożone niepełnosprawnością jak najwcześniej znalazło się pod opieką specjalistów zajmujących się doskonaleniem mowy i umiejętności komunikacyjnych (logopedów, terapeutów komunikacji alternatywnej i wspomagającej), którzy będą optymalizować ten proces. Co to jest komunikacja alternatywna i wspomagająca (Augmentative and Alternative Communication, AAC), jakie są jej rodzaje, metody, dla kogo jest ona przeznaczona? Jak oceniać umiejętności komunikacyjne dzieci? Czy i kiedy wprowadzać komunikację alternatywną i wspomagającą w pracy terapeutycznej, w jaki sposób? Jakie są trudności w nauce i stosowaniu AAC? Czy i jak komunikacja alternatywna i wspomagająca wpływa na rozwój mowy werbalnej? Jaki wpływ na jej użytkowników wywiera komunikacja alternatywna i wspomagająca? To pytania, na które starano się znaleźć odpowiedź w przeglądzie literatury polskiej i anglojęzycznej poświęconej zagadnieniu komunikacji alternatywnej i wspomagającej we wczesnym wspomaganiu rozwoju dzieci z zaburzeniami OUN. Dr Beata Łukaszewska (Zakład Psychologii Klinicznej i Neuropsychologii, Instytut Psychologii, Wydział Nauk Społecznych, Uniwersytet Gdański) W jaki sposób rozmawiać z dzieckiem o śmierci. Liczba uczestników warsztatu: 5 15 Celem warsztatów jest trening umiejętności prowadzenia rozmowy z ciężko chorym dzieckiem. Nabyte umiejętności można będzie z powodzeniem wykorzystać w celu edukacji rodziców, opiekunów chorego dziecka, którzy niejednokrotnie nie wiedzą, jak mają reagować, co mówić, a czego nie. Ludzie mają tendencje do unikania kontaktów i rozmów z osobą umierającą i jej rodziną, dlatego na wstępie zaprezentowana będzie sylwetka E. Kubler Ross, której wieloletnia praca przyczyniła się do zweryfikowania dotychczasowego podejścia do nieuleczalnie chorych, złamania tabu rozmów o umieraniu i śmierci. Omówione zostaną psychologiczne fazy umierania", przez które przechodzą chorzy przygotowujący się do odejścia. Fazy te odnoszą się do reakcji emocjonalnych samych pacjentów, jak i ich rodzin oraz bliskich, przebiegają one z różnym nasileniem i długością czasu. Podczas warsztatów uczestnicy będą mieli możliwość podzielenia się własnymi refleksjami, poglądami i doświadczeniami związanymi z autopercepcją zjawiska umierania i śmierci. Umiejętność

12 12 spojrzenia na ten nieodłączny aspekt życia, jakim jest śmierć, walka z chorobą, ma na celu przełamanie własnego niepokoju i oswojenie się z tą tematyką, ułatwi uczestnikom określenie własnej postawy wobec kontaktu i rozmowy z osobą ciężko chorą, a w szczególności z dzieckiem. Mgr Monika Nowak (Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Chorobami Krwi w Lublinie) Uzdrawiająca moc żywiołów, czyli świat wewnętrzny dziecka chorego ograniczenia a przestrzeń wolności. Liczba uczestników warsztatu: 20 Ten 1,5 godzinny warsztat skierowany jest do osób, które chcą poznać świat chorego dziecka, a także zainteresowane są sposobami pomocy małym pacjentom w walce ze swoją chorobą. Sama choroba wnosi w życie dziecka wiele ograniczeń: specjalna dieta, obniżenie aktywności fizycznej, deficyt kontaktów społecznych, a jeśli dodatkowo dochodzi długotrwała hospitalizacja oraz doświadczanie agresywnego leczenia, liczba ograniczeń się zwiększa. Następuje rozpad dotychczasowego życia i funkcjonowania rodziny, często izolacja od znanego i bliskiego dziecku świata, pojawiają się nakazy i zakazy wiążące się z procesem leczenia, a także sytuacje, w których dziecko jest niemalże przykute do szpitalnego łóżka i przez pewien czas jest uwięzione w czterech ścianach swojej sali. W tych ograniczeniach można znaleźć pewne obszary wolności, z których chore dziecko może skorzystać, aby nabrać sił do walki z chorobą. Można biernie leżeć w szpitalnym łóżku albo podjąć wysiłek, by wykreować w wyobraźni obrazy, sytuacje, świat cały pozwalające stworzyć sobie przestrzeń aktywności. W wyobraźni wszystko przecież może się zdarzyć. Można trzymać w środku zamrożone emocje lęku, złości, żalu, ale można też przenieść je za pomocą kredek na papier, uwolnić drzemiące w środku potwory oraz je oswoić. Można skupić się na sobie i swoim niesprawiedliwym losie lub zauważyć innych w podobnej sytuacji, borykających się z trudnościami. Sytuacja dziecka chorego zależy od tego, czy swoją uwagę skieruje na istniejące ograniczenia, czy też będzie rozwijać osiągalne obszary wolności. Nie jest możliwe, aby mały pacjent sam poradził sobie z tą trudną sytuacją chorowania i leczenia. Potrzebuje dorosłych, którzy nauczą go bezpiecznie poruszać się w tych dwóch wymiarach. Mgr Jarosław Rebeliński (Gdański Archipelag Kultury) Wykorzystanie dramy w pracy terapeutycznej. Maksymalna liczba uczestników warsztatu: 30 Cele: Przedstawienie filozofii i istoty dramy. Zapoznanie uczestników z technikami dramy. Ukazanie możliwości zastosowania technik dramy w terapii. Przybliżenie zasad pracy z grupą. Twórcze spędzanie czasu: rozwijanie wrażliwości, wyobraźni, koncentracji. Na zajęciach zaprezentuję podstawowe techniki dramy i omówię je w jak najszerszym kontekście, z uwzględnieniem preferencji uczestników. Osoby biorące udział w warsztatach doświadczą na sobie oddziaływania poszczególnych ćwiczeń, co pozwoli bliżej zrozumieć istotę pracy metodą dramy oraz jej oddziaływania terapeutycznego. 1. Przedstawienie się prowadzącego i uczestników, zebranie oczekiwań uczestników i omówienie ich oraz przedstawienie planu pracy.

13 13 2. Poznanie podstawowych technik dramowych: stop klatka, scenka improwizowana, muzeum, gorące krzesło. 3. Wykorzystanie techniki stop klatki oraz techniki obrazu w pracy z tekstem. 4. Tworzenie historii, praca z wyobraźnią, rola fikcji w pracy dramą. 5. Płaszcz eksperta, praca grupowa w roli. 6. Podsumowanie spotkania. Plakat Mgr Monika Biegasiewicz (Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno Konsultacyjny Przy Sądzie Okręgowym w Szczecinie) Alienacja i brak wsparcia społecznego jako czynniki facylitujące niedostosowanie społeczne. Zjawisko alienacji i wsparcie społeczne są szczególnie istotne w okresie adolescencji, poczucie alienacji utrudnia, a czasem wręcz uniemożliwia uporanie się z kryzysem rozwojowym i uzyskaniem tożsamości grupowej, natomiast wsparcie społeczne sprzyja temu procesowi. Poczucie alienacji i brak wsparcia społecznego bezpośrednio wiążą się z zachowaniami społeczne niedostosowanymi, które są destruktywnymi formami radzenia sobie z tymi psychologicznie przykrymi stanami. Badania przeprowadzone przy użyciu Skali Poczucia Alienacji Integracji oraz Skali Wsparcia Społecznego autorstwa K. Kmiecik Baran w grupie 107 wychowanków placówek resocjalizacyjnych. Wyniki badań wskazują, że konkretne formy wsparcia społecznego: możliwość uzyskania niezbędnych informacji, rad w rozwiązywaniu problemów, materialna lub usługowa pomoc, otrzymywanie komunikatów wartościujących, które podtrzymują pozytywny obraz siebie, minimalizują ryzyko poczucia alienacji i wpływają na poczucie zakorzenienia młodzieży wśród ludzi i w świecie wartości. Otrzymywanie wsparcia od rodziców najsilniej wiąże się z poczuciem integracji społecznej młodzieży, poczucie zaradności najsilniej koreluje ze wsparciem rodzicielskim, poczucie sensu najsilniej wiąże się ze wsparciem ze strony rodziców i nauczycieli, a na poczucia zakorzenienia najsilniej wpływa wsparcie otrzymywane od kolegów ze szkoły i sąsiedztwa. Jednocześnie rodzice w porównaniu z innymi osobami (dalsi krewni oraz obcy ludzie: sąsiedzi, koledzy z osiedla) dostarczają nieletnim stosunkowo niewiele wsparcia, a blisko połowa badanych deklaruje brak wsparcia ze strony kolegów szkolnych. Przeprowadzone badania potwierdzają rolę szeroko rozumianych zaniedbań wychowawczych środowiska rodzinnego w drodze do przestępstwa oraz poczucia alienacji i braku wsparcia społecznego jako zmiennych pośredniczących w tym procesie. Mgr Karolina Brzeska (Centrum Diagnostyczno Terapeutyczne dla Dzieci i Młodzieży w Starogardzie Gdańskim) Współwystępowanie autyzmu wczesnodziecięcego z niedoczynnością tarczycy. Cel: Prezentacja studium przypadku dotyczącego wpływu przyjmowanego Euthyrox na zachowanie dziecka z autyzmem wczesnodziecięcym. Metoda: Obserwacja zachowań dziecka przez okres 4 tygodni, 3 godziny dziennie przez 5 dni w tygodniu. Streszczenie: Studium przypadku dotyczy pięcioletniego chłopca, u którego w wieku 36 miesięcy stwierdzono autyzm wczesnodziecięcy, zaś w wieku 41 miesięcy dodatkowo postawiono diagnozę niedoczynności tarczycy. Po otrzymaniu diagnozy autyzmu wczesnodziecięcego dziecko zostało poddane terapii behawioralnej w wymiarze 15 godzin tygodniowo. W toku trwania terapii rodzice konsultowali dziecko w kierunku zaburzeń hormonalnych, w efekcie czego postawiona została diagnoza niedoczynności tarczycy.

14 14 Wpływ przyjmowanego na zachowanie chłopca w okresie pierwszych 4 tygodni jego przyjmowania: SFERA Zachowanie dziecka przed przyjmowaniem Zachowanie dziecka w 1 tygodniu przyjmowania Zachowanie dziecka w 2 tygodniu przyjmowania Zachowanie dziecka w 3 tygodniu przyjmowania Zachowanie dziecka w 4 tygodniu przyjmowania Sen Jedzenie Ruchliwość Dziecko śpi całą noc Dziecko zjada miseczkę kaszy na śniadanie, porcję obiadu, miseczkę kaszy na kolację Dziecko jest mało ruchliwe, spokojne Dziecko budzi się w nocy i przez okres około 2 godzin nie zasypia, pomimo uspokajania przez mamę Dziecko zjada połowę porcji podczas każdego posiłku, aniżeli przed przyjmowaniem Dziecko jest trochę pobudzone, czasami podskakuje Dziecko budzi się w nocy i przez okres około 2 godzin nie zasypia, pomimo uspokajania przez mamę Dziecko zjada połowę porcji podczas każdego posiłku, aniżeli przed przyjmowaniem Dziecko jest trochę pobudzone, ale podskoki nie występują Dziecko budzi się w nocy, ale po przyjściu mamy po chwili zasypia Dziecko zjada takie same porcje, jak przed przyjmowaniem, lecz zajmuje mu to więcej czasu Dziecko jest trochę pobudzone, ale podskoki nie występują Dziecko śpi całą noc Dziecko je tak samo, jak w czasie, gdy nie przyjmowało Dziecko jest bardziej ruchliwe, aniżeli było przed przyjmowaniem Zachowanie niepożądane krzyk Krzyk występuje 5 6 razy w ciągu 3 godzin obserwacji Krzyk się nasilił do około 8 razy Krzyk pojawia się około 8 razy Krzyk pojawia się około 6 razy Krzyk pojawia się około 6 razy Współpraca z terapeutką Dziecko chętnie współpracuje, szybko wykonuje polecenia Dziecko jest mniej zaangażowane w pracę, szybko się dekoncentruje Dziecko jest mniej zaangażowane w pracę, szybko się dekoncentruje Dziecko pracuje tak, jak wcześniej przed kuracją farmakologiczną Dziecko pracuje tak, jak wcześniej przed kuracją farmakologiczną

15 15 Wnioski: Na podstawie prowadzonej obserwacji i przedstawionej tabeli można wyciągnąć następujące wnioski: 1. Euthyrox wpłynął na zachowanie dziecka w zaprezentowanych sferach jego życia. 2. W początkowym okresie, przed pierwsze 2 tygodnie przyjmowania, jego wpływ był negatywny. 3. W 4 tygodniu przyjmowania organizm dziecka przyzwyczaił się do Eythyroxu i zachowania w opisanych sferach były takie, jak wcześniej, przed rozpoczęciem kuracji lekowej. Mgr Joanna Koss (Uniwersytet Gdański), mgr Magdalena Bilicka (Szkoła Podstawowa nr 9 w Wejherowie; Szpital Specjalistyczny w Kościerzynie Placówka w Dzierżążnie) Macierzyństwo bywa trudne psychologiczne funkcjonowanie matki w sytuacji przewlekłej choroby dziecka studium przypadku. Postawy matek dzieci przewlekle chorych charakteryzuje zwykle pełne oddanie i bezgraniczne poświęcenie się choremu dziecku. Emocjonalny charakter macierzyństwa sprawia, że wszelkie zagrożenia i trudności w jego przeżywaniu stanowią dla matki dodatkowe psychiczne obciążenie. Przewlekła choroba i niepełnosprawność dziecka dostarczają matce traumatycznych przeżyć. Owe przeżycia wraz z przemęczeniem fizycznym mogą zaburzać funkcjonowanie macierzyńskiej roli. Może to doprowadzić do wielu negatywnych skutków, m.in. w kontakcie z dzieckiem. Przedmiotem rozważań jest opis przypadku matki, obraz jej psychologicznego funkcjonowania w sytuacji przewlekłej choroby dziecka. Wydaje się, że istotna jest odpowiedź na pytania o to, jak przebiega jej funkcjonowanie emocjonalne (funkcjonowanie psychiczne, funkcjonowanie w związku małżeńskim/partnerskim, postawa rodzicielska, zapotrzebowanie na wsparcie, poziom spostrzeganego wsparcia) oraz radzenie sobie w tym wyjątkowo ciężkim okresie i czy wydarzenie krytyczne, jakim jest przewlekła choroba dziecka, może powodować obniżenie jej jakości życia. Mgr Dominika Salwach (Katedra Żywienia Klinicznego, Gdański Uniwersytet Medyczny; Zespół Szkół Inżynierii Środowiska CKU), Łucja Bieleninik (Przedszkole nr 77 dla Dzieci z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym w Gdańsku) Determinanty i percepcja jakości życia pacjentek z jadłowstrętem psychicznym porównawcze studium przypadku. Przyjęcie modelu holistycznego w medycynie przyczyniło się do wzrostu zainteresowania pojęciem jakości życia uwarunkowanej stanem zdrowia (Health Related Quality of Life HRQL). Zaczęto przywiązywać większą wagę do podmiotowego traktowania pacjenta, dzięki dokonaniu przez niego subiektywnej oceny jego egzystencji, która uległa zmianie pod wpływem procesów chorobowych. Problem ten dotyczył początkowo pacjentów onkologicznych, stopniowo rozszerzył się na inne grupy kliniczne, w tym pacjentów z jadłowstrętem psychicznym. Celem pracy jest ocena subiektywnie postrzeganej przez pacjentki z jadłowstrętem psychicznym jakości życia zdeterminowanej stanem ich zdrowia, która warunkuje percepcję wizerunku ciała oraz ukazanie czynników wpływających w bezpośredni lub pośredni sposób na jakość życia, w tym: samoocenę, poczucie własnej skuteczności, kondycję psychiczną, ze szczególnym uwzględnieniem środowiska rodzinnego, wsparcia społecznego i wykształcenia rodziców. Dokonano analizy funkcjonowania dwóch pacjentek w wieku 19 lat, przebywających w Ośrodku dla Pacjentów z Zaburzeniami Odżywiania, objętych kompleksową opieką lekarską (psychiatryczną, internistyczną) i psychologiczną. Zastosowano następujące metody badawcze: WHOQOL BREF, Drabina Cantrila, Skala Satysfakcji z Życia SWLS, Skala HADS M, Skala Samooceny SES Rosenberga, Skala Uogólnionej Własnej Skuteczności GSES, Berlińska Skala Wsparcia Społecznego.

16 16 Badane pacjentki jednakowo percypowały swoje zdrowie fizyczne, wykazując z niego niezadowolenie. Zmienną różnicującą je była natomiast jakość życia, która sugeruje, że w przebiegu anoreksji znaczącą rolę odgrywa środowisko rodzinne oraz wykształcenie rodziców. Mgr Dominika Salwach (Katedra Żywienia Klinicznego, Gdański Uniwersytet Medyczny; Zespół Szkół Inżynierii Środowiska CKU), mgr Daria Bogucka (Pomorskie Centrum Traumatologii w Gdańsku; Uniwersytet Gdański), mgr Agata Hejmowska (Uniwersytet Gdański), mgr Agata Rudnik (Uniwersytet Gdański) Wpływ miastenii na funkcjonowanie adolescenta w środowisku szkolnym oraz rodzinnym. Streszczenie: Ze względu na istotne implikacje praktyczne dla wychowawców, pedagogów oraz osób uczestniczących w edukacji młodzieży zasadne wydało się określenie wpływu miastenii na funkcjonowanie adolescenta w środowisku rodzinnym i szkolnym. Dokonano analizy przypadku 16. letniej dziewczyny, chorującej na miastenię od 9 roku życia. Pacjentka znajduje się pod stałą opieką neurologiczną, objęta jest leczeniem farmakologicznym. Ze względu na stan zdrowia od początku edukacji korzysta z nauczania indywidualnego. Cel: Zbadanie wpływu miastenii na funkcjonowanie adolescenta w środowisku szkolnym (aktywność w procesie dydaktycznym i grupie rówieśniczej) oraz rodzinnym. Metody: Drabina Centrila, Test Drzewa Kocha, Test Niedokończonych Zdań Rottera, Test Porównywania Znanych Kształtów, Test Stosunków Rodzinnych. Wyniki: Analiza przeprowadzonych badań wskazuje na brak znaczącego wpływu miastenii na codzienne funkcjonowanie uczennicy. Wnioski: Badana choruje przewlekle od 7 lat, co wymaga od niej tworzenia różnorodnych mechanizmów adaptacyjnych oraz konstruktywnych strategii radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Analiza wyników wyżej wymienionych testów świadczy o tym, że z miastenią można dobrze funkcjonować. Szybkie postawienie diagnozy i odpowiednia farmakoterapia umożliwia pacjentce samodzielne i satysfakcjonujące funkcjonowanie oraz stopniowe włączanie w życie społeczne. Ponadto nauczanie indywidualne wzmacniane odpowiednią wiedzą i podejściem pedagogów jest najlepiej dostosowaną dla pacjentki formą procesu dydaktycznego, zarówno z subiektywnej perspektywy uczennicy, jak i obiektywnej oceny nauczycieli prowadzących jej edukację.

Ogólnopolska Konferencja Naukowa Rozwój poprzez terapię biopsychospołeczne aspekty pedagogiki leczniczej 30 31 maja 2011 roku

Ogólnopolska Konferencja Naukowa Rozwój poprzez terapię biopsychospołeczne aspekty pedagogiki leczniczej 30 31 maja 2011 roku Ogólnopolska Konferencja Naukowa Rozwój poprzez terapię biopsychospołeczne aspekty pedagogiki leczniczej 30 31 maja 2011 roku Organizator Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Gdańska Wyższa Szkoła Humanistyczna

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Monika Haligowska

Opracowała: Monika Haligowska Kwalifikacja i orzekanie odnośnie dzieci niezdolnych do nauki w szkołach masowych. Podstawy prawne, rola psychologa, rola poradni w kwalifikowaniu do szkół specjalnych. Opracowała: Monika Haligowska Podstawy

Bardziej szczegółowo

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD

Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Orzecznictwo w procesie diagnozy FASD Barbara Woszczyna Tomaszowice 2015r. Według brytyjskiego raportu Warnocka, około 20% populacji uczniów to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (Children with

Bardziej szczegółowo

Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu

Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w

Bardziej szczegółowo

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej

Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej JEDNOSTKA MODUŁOWA: 322[17].Z3.01 Aktywizowanie pacjenta i jego opiekunów do korzystania z opieki protetycznej Wymagania wstępne : Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej uczeń powinien

Bardziej szczegółowo

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni:

Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Formy pomocy psychologiczno pedagogicznej oferowanej na terenie poradni: Diagnozowanie poziomu rozwoju, potrzeb i możliwości oraz zaburzeń rozwojowych i zachowań dysfunkcyjnych dzieci młodzieży: Badanie

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika

Studia Podyplomowe. Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika Studia Podyplomowe Edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną - Oligofrenopedagogika I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLENIOWA Propozycje tematów szkoleń dla nauczycieli

OFERTA SZKOLENIOWA Propozycje tematów szkoleń dla nauczycieli POLSKIE TOWARZYSTWO DYSLEKSJI Oddział w Łodzi www.ptd-lodz.com, ptd.lodz@gmail.com OFERTA SZKOLENIOWA Propozycje tematów szkoleń dla nauczycieli Tytuł szkolenia Adresaci Tematyka Autorstwo i prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r.

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r. Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Warszawa, 25 listopada 2014 r. Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty akty wykonawcze do ustawy - rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Nowe przepisy prawa kładą duży nacisk na wzmocnienie współpracy przedszkola, szkoły i rodziców oraz zapewniają rodzicom możliwość większego wpływu na edukację

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym

Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Wsparcie uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym w środowisku lokalnym Słupca, 12 kwietnia 2012r. Rola poradni psychologicznopedagogicznej w zapobieganiu niedostosowaniu społecznemu wśród dzieci

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 L.P. ZADANIA DO REALIZACJI CEL TERMIN I. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów w tym diagnozowanie potencjalnych możliwości

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach:

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: Opracowała Ewa Materka, psycholog Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej Budowanie systemu wsparcia oraz organizacja pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Bardziej szczegółowo

2. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów.

2. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów. Str. Spis treści. Wprowadzenie.... Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów..... Poradnictwo i pomoc psychologiczna..... Zapewnienie uczniom doradztwa w zakresie wyboru kierunku

Bardziej szczegółowo

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie Rewalidacja - to termin pochodzenia łacińskiego (re znów, validus mocny, silny) oznacza oddziaływanie zmierzające do przywrócenia pełni sił osobom osłabionym poważną chorobą lub urazem. Pojęcia rewalidacja

Bardziej szczegółowo

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy

Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy Obszary tematyczne do pytań na egzamin dyplomowy I. Wspólne hasła tematyczne, dla studentów specjalność: pedagogika opiekuńcza i praca z rodziną, resocjalizacja 1. Adaptacja społeczna 2. Agresja 3. Ankieta

Bardziej szczegółowo

Ankieta dotycząca Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Gminy Urzędów

Ankieta dotycząca Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Gminy Urzędów Ankieta dotycząca Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Gminy Urzędów ANKIETA Prosimy o wypełnienie poniższej ankiety. Jest ona skierowana do mieszkańców Gminy Urzędów i ma na celu właściwe

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE

PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE PROCEDURA ORGANIZACJI KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W STRĄCZNIE Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz.

Bardziej szczegółowo

Pomoc Psychologiczno Pedagogiczna w szkole, przedszkolu i placówce - po zmianach. Marzena Kozłowska

Pomoc Psychologiczno Pedagogiczna w szkole, przedszkolu i placówce - po zmianach. Marzena Kozłowska Pomoc Psychologiczno Pedagogiczna w szkole, przedszkolu i placówce - po zmianach. Marzena Kozłowska W prezentacji czerwoną czcionką zaznaczono najnowsze zmiany w przepisach. Obowiązujące przepisy prawa

Bardziej szczegółowo

Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie

Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie Nasza współpraca z uczelniami- praktyki studenckie Celem jest współpraca przedszkola z instytucjami i organizacjami działającymi w środowisku lokalnym dla obopólnej korzyści. 1 Początki Od bardzo dawna

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C.

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C. ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI IM. C. K. NORWIDA W TYCHACH Podstawa prawna: 1) Art. 22 ust. 2 pkt 11 oraz

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE Podstawa prawna: - Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak

ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA. Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak ZAJĘCIA REWALIDACYJNE I REWALIDACYJNO WYCHOWAWCZE W PRZEPISACH PRAWA Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku Anna Florczak Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach Opr. Monika Wajda-Mazur Klasy integracyjne w naszej szkole. Nasza szkoła jako placówka z oddziałami integracyjnymi, nie tylko edukuje w zakresie ustalonego

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO

WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO Rawa Mazowiecka, 28-29 września 2012 r. 1 System oświaty wsparcie w rozwoju i pomoc psychologiczno-pedagogiczną

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r.

Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 25 czerwca 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2015 r. w sprawie zakresu i form prowadzenia w szkołach i placówkach systemu oświaty działalności wychowawczej,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY. W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C

PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY. W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C PROGRAM DZIAŁALNOŚCI ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W NOWEJ WSI EŁCKIEJ TYP A, TYP B i TYP C Środowiskowy Domy Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej funkcjonuje od dnia 1 grudnia 2012 r. Dom jest dziennym ośrodkiem

Bardziej szczegółowo

Celem procedury jest określenie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznopedagogicznej w Publicznym Przedszkolu w Zdunach.

Celem procedury jest określenie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznopedagogicznej w Publicznym Przedszkolu w Zdunach. PROCEDURA UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ORAZ WARUNKI ORGANIZOWANIA KSZTAŁCENIA, WYCHOWANIA I OPIEKI DLA DZIECI NIEPEŁNOSPRAWNYCH W PUBLICZNYM PRZEDSZKOLU W ZDUNACH Cel procedury

Bardziej szczegółowo

Moduł IX: Dzieci z opiniami poradni psycholgicznopedagogicznej. Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska

Moduł IX: Dzieci z opiniami poradni psycholgicznopedagogicznej. Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska Moduł IX: Dzieci z opiniami poradni psycholgicznopedagogicznej w edukacji przedszkolnej Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska Podstawy pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH

POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH POMOC PEDAGOGICZNA W SZKOŁACH I INNYCH PLACÓWKACH SZKOŁY I PLACÓWKI WYCHOWAWCZE UDZIELAJĄ I ORGANIZUJĄ POMOC WSPÓŁPRACUJĄC Z: 1. Rodzicami 2. Nauczycielami 3. Poradniami 4. Innymi szkołami 5. Innymi podmiotami

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W SIERADZU

PLAN PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ W SIERADZU Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w Sieradzu Pl. Wojewódzki 3, 98-200 Sieradz, Regon 000734937, tel/fax (0 43) 822 42 70, email:porped@poczta.onet.pl PLAN PRACY PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Karpińska-Szaj UAM Poznań. PTN Lublin wrzesień 2010

Katarzyna Karpińska-Szaj UAM Poznań. PTN Lublin wrzesień 2010 Katarzyna Karpińska-Szaj UAM Poznań PTN Lublin wrzesień 2010 Plan: 1. Szkolna integracja indywidualna: dyskusja pojęcia w kontekście organizacji edukacji dzieci z niepełnosprawnością 2. Cele nauczania

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni

PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE. dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni O F E R T A PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W JĘDRZEJOWIE dla Przedszkoli, Szkół i Placówek z terenu działania Poradni Niniejsza oferta zawiera propozycje działań z jakimi Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Załączniki do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia29 kwietnia 2011 r. Załącznik nr 1 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH STACJONARNYCH PSYCHIATRYCZNYCH ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI

PORADNIA PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA W SŁUPCY PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI PLANOWANIE POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ DLA UCZNIA ZE SPECJALNYMI POTRZEBAMI EDUKACYJNYMI Problematyka poruszana w prezentacji Umocowania prawne związane z realizacją pomocy psychologiczno-pedagogicznej:

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO w Szkole Podstawowej nr 118 im. Przyjaciół Mazowsza w Warszawie na rok szkolny 2014/2015

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO w Szkole Podstawowej nr 118 im. Przyjaciół Mazowsza w Warszawie na rok szkolny 2014/2015 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO w Szkole Podstawowej nr 118 im. Przyjaciół Mazowsza w Warszawie na rok szkolny 2014/2015 1. Ocena zapotrzebowania na WSDZ w Szkole Podstawowej nr 118 Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZOWANIE DZIECI I MŁODZIEŻY

DIAGNOZOWANIE DZIECI I MŁODZIEŻY Oferta pomocy psychologiczno- pedagogicznej Poradni Psychologiczno- Pedagogicznej w Szprotawie na rok szkolny 2013/2014 dla uczniów, rodziców i nauczycieli placówek oświatowych z terenu działania poradni

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe. Socjoterapia

Studia Podyplomowe. Socjoterapia Studia Podyplomowe Socjoterapia I. Informacje ogólne II. III. IV. Rekrutacja Charakterystyka studiów kwalifikacyjnych Program studiów V. Efekty kształcenia I. Informacje ogólne Czas trwania: 2 semestry

Bardziej szczegółowo

ORZECZNICTWO O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI. 1. Wybranych form pomocy osobom niepełnosprawnym.

ORZECZNICTWO O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI. 1. Wybranych form pomocy osobom niepełnosprawnym. ORZECZNICTWO O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Artykuł zawiera informacje na temat: 1. Wybranych form pomocy osobom niepełnosprawnym. 2. Wybranych form pomocy dzieciom i młodzieży niepełnosprawnym, chorym przewlekle

Bardziej szczegółowo

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota)

ADRESACI SZKOLEŃ : ORGANIZACJA SZKOLEŃ: 24 h ( 4 zjazdy x 6 h) 2 ZJAZDY (2-dniowe: piątek/ sobota) I PROPOZYCJA. 1 ZJAZD (piątek/ sobota) Ośrodek Rozwoju Edukacji Niepubliczny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Koninie wpisany w rejestr ewidencji Marszałka Województwa Wielkopolskiego Nr DE.III.1.5471.54/3/2014 działający przy Stowarzyszeniu

Bardziej szczegółowo

Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia.

Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia. Blok: Terapia i wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży Metoda SI we wspomaganiu rozwoju. Wprowadzenie do zagadnienia. Magdalena Charbicka terapeuta integracji sensorycznej, oligofrenopedagog, terapeuta

Bardziej szczegółowo

Podstawy organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach oświatowych. Lech Stempel

Podstawy organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach oświatowych. Lech Stempel Podstawy organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach oświatowych Lech Stempel Agenda Specjalne potrzeby edukacyjne. Uwarunkowania potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem Opracował zespół wychowawców klas 0-III 1. Idea i założenia teoretyczne

Bardziej szczegółowo

Przedszkole Miejskie Integracyjne nr 8 PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU MIEJSKIM INTEGRACYJNYM NR 8 W SŁUPSKU

Przedszkole Miejskie Integracyjne nr 8 PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PRZEDSZKOLU MIEJSKIM INTEGRACYJNYM NR 8 W SŁUPSKU Przedszkole Miejskie Integracyjne nr 8 76-200 Słupsk, ul. Wiatraczna 10 tel./fax. (059) 841-78-69 Załącznik 1 do Zarządzenia 8/2013 z dnia 30 sierpnia 2013 r. ze zmianą dokonaną Zarządzeniem 14/2015 z

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE PRZEZNACZONE SĄ DLA: Osób dorosłych wykazujących zaburzenia wymienione w art. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego: Chorych

Bardziej szczegółowo

Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska

Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych ORE Jolanta Rafał-Łuniewska Akty prawne na rzecz ucznia z symptomami ryzyka dysleksji oraz zadania nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej w organizowaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego

Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego Działania Poradni Psychologiczno Pedagogicznej na rzecz przedszkoli i szkół w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego Katarzyna Staszczuk DYREKTOR PP P w Ostrołęce Publiczna placówka

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNA UCZNIOM I RODZICOM W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH

POMOC PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNA UCZNIOM I RODZICOM W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH POMOC PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNA UCZNIOM I RODZICOM W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH Katarzyna Orkisz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Nr 2 w Rzeszowie POMOC PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNA Obowiązującym uregulowaniem

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PREDSZKOLU W PORAJU

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PREDSZKOLU W PORAJU SAMORZĄDOWE PUBLICZNE PRZEDSZKOLE W PORAJU PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PREDSZKOLU W PORAJU Podstawa prawna: Rozporządzenie MENiS z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad

Bardziej szczegółowo

Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu

Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu Moduł I: Regulacje prawne dotyczące dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w przedszkolu Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych Jolanta Rafał-Łuniewska Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY 0 I Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY

PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY 0 I Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY 0 I Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY Rozpoczęcie nauki szkolnej przez dziecko to wkroczenie w nowy etap życia. Spotyka się ono z sytuacją

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH NA LATA: 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 1. WSTĘP Szkolny Program Profilaktyki powstał w oparciu

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo

zajęcia socjoterapeutyczne

zajęcia socjoterapeutyczne zajęcia socjoterapeutyczne SP 2 dla uczniów Szkoły Podstawowej nr 2 w Chojnie Podstawa prawna Istota socjoterapii Program zajęć socjoterapeutycznych Podstawa prawna ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLENIOWA OŚRODKA KSZTAŁCENIA KADR QUERCUS W BYDGOSZCZY

OFERTA SZKOLENIOWA OŚRODKA KSZTAŁCENIA KADR QUERCUS W BYDGOSZCZY OFERTA SZKOLENIOWA OŚRODKA KSZTAŁCENIA KADR QUERCUS W BYDGOSZCZY Uwaga! Przy zamówieniu szkolenia dla rady pedagogicznej lub innej grupy zorganizowanej istnieje możliwość negocjacji ceny szkolenia. DOSKONALENIE

Bardziej szczegółowo

Dziecko przewlekle chore w szkole sanatoryjnej. Katowice 12 grudnia 2006

Dziecko przewlekle chore w szkole sanatoryjnej. Katowice 12 grudnia 2006 Dziecko przewlekle chore w szkole sanatoryjnej Katowice 12 grudnia 2006 Prawne uwarunkowania Organizacja nauczania i wychowania Przyjęcie ucznia-pacjenta do szkoły sanatoryjnej Przebieg pobytu Wypis i

Bardziej szczegółowo

Aneks nr 1 do Statutu Gimnazjum nr 7. W Statucie Gimnazjum nr 7 wprowadza się Aneksem nr 1 następujące zmiany:

Aneks nr 1 do Statutu Gimnazjum nr 7. W Statucie Gimnazjum nr 7 wprowadza się Aneksem nr 1 następujące zmiany: Aneks nr 1 do Statutu Gimnazjum nr 7 Aneks nr 1 do Statutu Gimnazjum nr 7 został zatwierdzony na posiedzeniu Rady Pedagogicznej Uchwała nr 25/2011 Rady Pedagogicznej z dnia 12.09.2011r. Podstawa prawna:

Bardziej szczegółowo

Procedura organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole Szkół Integracyjnych nr 1 w Katowicach

Procedura organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole Szkół Integracyjnych nr 1 w Katowicach Procedura organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole Szkół Integracyjnych nr 1 Część I - OGÓLNA 1. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana uczniowi w szkole polega na rozpoznawaniu

Bardziej szczegółowo

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej Kierunek: PEDAGOGIKA SPECJALNA Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i wychowanie przedszkolne Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka - wczesne, kompleksowe

Bardziej szczegółowo

Harmonogram Szkolnego Programu Profilaktyki na rok 2012/2013

Harmonogram Szkolnego Programu Profilaktyki na rok 2012/2013 Harmonogram Szkolnego Programu Profilaktyki na rok 2012/2013 OBSZAR PROFILAKTYKI ZADANIA METODY I FORMY REALIZACJI REALIZATOR TERMIN Rozpoznawanie potrzeb szkoły w zakresie profilaktyki 1) Diagnozowanie

Bardziej szczegółowo

Terapia. Plan prezentacji:

Terapia. Plan prezentacji: Terapia zajęciowa Plan prezentacji: Co to jest Terapia Zajęciowa Dla kogo jest przeznaczona Cele i obszary działalności Terapii Zajęciowej Miejsca pracy terapeuty zajęciowego Kształcenie TZ w Polsce Kształcenie

Bardziej szczegółowo

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI?

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? mgr Magdalena Jabłońska mgr Dorota Orłowska 1 DLACZEGO RODZICE NIE MAJĄ WIEDZY O ISTOTNYCH PROBLEMACH SWOICH DZIECI? brak czasu mało doświadczeń

Bardziej szczegółowo

8.4. MODUŁ: SZKOŁA DLA RODZICÓW

8.4. MODUŁ: SZKOŁA DLA RODZICÓW 8.4. MODUŁ: SZKOŁA DLA RODZICÓW Innowacyjny program nauczania uczniów z zaburzeniami w zachowaniu 70 Adresaci: rodzice dzieci i młodzieży zakwalifikowani do Innowacyjnego programu nauczania uczniów z zaburzeniami

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ OBOWIĄZUJĄCA W ZESPOLE SZKÓŁ W PISARZOWEJ

PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ OBOWIĄZUJĄCA W ZESPOLE SZKÓŁ W PISARZOWEJ PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ OBOWIĄZUJĄCA W ZESPOLE SZKÓŁ W PISARZOWEJ 1. Podstawa prawna 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. STEFANA CZARNIECKIEGO W CZARNEJ

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. STEFANA CZARNIECKIEGO W CZARNEJ PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. STEFANA CZARNIECKIEGO W CZARNEJ Podstawa prawna: - Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE PODSTAWA PRAWNA PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2010 r. Projekt z dnia 28 kwietnia 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznopedagogicznej w publicznych przedszkolach,

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY

PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY Rozpoczęcie nauki szkolnej przez dziecko to wkroczenie w nowy etap życia. Spotyka się ono z sytuacją wymagającą zmian

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 109 im. Batalionów Chłopskich w Warszawie 1 Podstawa prawna: 1. Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991r. (tekst jednolity Dz. U. z 1996r. Nr

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 IM. A. MICKIEWICZA W ŁODZI. z dnia 17 listopada 2010 r.

PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 IM. A. MICKIEWICZA W ŁODZI. z dnia 17 listopada 2010 r. PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 IM. A. MICKIEWICZA W ŁODZI NA PODSTAWIE ROZPORZĄDZENIA MEN z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej nr 1 im. G. Morcinka w Warszawie

Regulamin organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej nr 1 im. G. Morcinka w Warszawie Regulamin organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej nr 1 im. G. Morcinka w Warszawie Szkoła Podstawowa nr 1 im. Gustawa Morcinka w Warszawie udziela i organizuje uczniom uczęszczającym

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ. w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ. w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie 1 PODSTAWY PRAWNE: 1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 30 kwietnia 2013

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI. Zespołu Szkół Zawodowych im. Stefana Bobrowskiego w Rawiczu 2011/2012

PROGRAM PROFILAKTYKI. Zespołu Szkół Zawodowych im. Stefana Bobrowskiego w Rawiczu 2011/2012 PROGRAM PROFILAKTYKI Zespołu Szkół Zawodowych im. Stefana Bobrowskiego w Rawiczu 2011/2012 1 Przedmiotem profilaktyki może być każdy problem, w odniesieniu do którego odczuwamy potrzebę uprzedzającej interwencji

Bardziej szczegółowo

OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH

OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ROK SZKOLNY 2013/2014 OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH PORADNIA PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA W CHORZOWIE Prelekcje i warsztaty dla Rodziców CUD ŻYCIA CUD NARODZIN

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych.

Ośrodek Interwencji Kryzysowej (OIK) Liczba podjętych działań. 2. Propagowanie informacji dotyczących profilaktyki zaburzeń psychicznych. Załącznik do Programu Cel główny 1: promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zaburzeniom psychicznym Cel szczegółowy 1.1: upowszechnienie wiedzy na temat zdrowia psychicznego, kształtowanie zachowań

Bardziej szczegółowo

ROK SZKOLNY 2014/2015 OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH

ROK SZKOLNY 2014/2015 OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ROK SZKOLNY 2014/2015 OFERTA PRELEKCJI I WARSZTATÓW DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI DZIECI PRZEDSZKOLNYCH PORADNIA PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNA W CHORZOWIE Prelekcje i warsztaty dla Rodziców 1 MITY NA TEMAT

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY DOTYCZĄCE ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ. Załącznik nr 13

PROCEDURY DOTYCZĄCE ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ. Załącznik nr 13 PROCEDURY DOTYCZĄCE ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ Załącznik nr 13 Pomoc psychologiczno pedagogiczna to szczególny rodzaj wzajemnego oddziaływania osoby pomagającej

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W BODZANOWIE 2013-2015

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W BODZANOWIE 2013-2015 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W BODZANOWIE 2013-2015 SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI W PRAWIE OŚWIATOWYM Podstawa prawna : 1. Ustawa o Systemie Oświaty

Bardziej szczegółowo

Rola dyrektora i nauczycieli w procesie organizacji wsparcia psychologiczno - pedagogicznego

Rola dyrektora i nauczycieli w procesie organizacji wsparcia psychologiczno - pedagogicznego Rola dyrektora i nauczycieli w procesie organizacji wsparcia psychologiczno - pedagogicznego mgr Małgorzata Niewodowska Specjalistyczna Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna dla Dzieci z Niepowodzeniami

Bardziej szczegółowo

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 2 W ŁOMŻY

OFERTA PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ NR 2 W ŁOMŻY Ł o m ż y ń s k i e C e n t r u m R o z w o j u E d u k a c j i w Ł o m ż y P o r a d n i a P s y c h o l o g i c z n o - P e d a g o g i c z n a N r 2 ul. Polna 16, 18-400 Łomża tel./fax 86-215-03-18

Bardziej szczegółowo

Nauczanie języków obcych w różnorodnym środowisku: uczniowie z niepełnosprawnością w szkołach ogólnodostępnych

Nauczanie języków obcych w różnorodnym środowisku: uczniowie z niepełnosprawnością w szkołach ogólnodostępnych Nauczanie języków obcych w różnorodnym środowisku: uczniowie z niepełnosprawnością w szkołach ogólnodostępnych Katarzyna Karpińska-Szaj Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Poznań Wartośd społeczna i wartośd

Bardziej szczegółowo

Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Prudniku

Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Prudniku F U N K C J O N O W A N I E Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Prudniku Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Prudniku powołana została 1 lutego 1966 roku jako Powiatowa Poradnia Wychowawczo-Zawodowa.

Bardziej szczegółowo

SYSTEM WSPIERANIA ROZWOJU DZIECKA ORAZ UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ

SYSTEM WSPIERANIA ROZWOJU DZIECKA ORAZ UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ PRZEDSZKOLE SAMORZĄDOWE IM. ŚW. URSZULI LEDÓCHOWSKIEJ W LIPNICY MUROWANEJ SYSTEM WSPIERANIA ROZWOJU DZIECKA ORAZ UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ 1 PODSTAWY PRAWNE: 1) Ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

System wspierania rozwoju ucznia oraz udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Publiczne Gimnazjum nr 1 im Jana Pawła II w Ząbkach

System wspierania rozwoju ucznia oraz udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Publiczne Gimnazjum nr 1 im Jana Pawła II w Ząbkach System wspierania rozwoju ucznia oraz udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Publiczne Gimnazjum nr 1 im Jana Pawła II w Ząbkach Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 CZĘŚĆ I RODZINA A DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE 1. Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych Andrzej Twardowski... 18 1.1. Systemowy model funkcjonowania rodziny...

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo