Nadciśnienie. cichy zabójca. klopidogrel właściwości i wskazania. ujarzmić kaca jak uniknąć jego nieprzyjemnych objawów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nadciśnienie. cichy zabójca. klopidogrel właściwości i wskazania. ujarzmić kaca jak uniknąć jego nieprzyjemnych objawów"

Transkrypt

1 PRAKTYCZNY MAGAZYN DLA FARMACEUTÓW POLPHARMA FARMACEUTOM Nr 1 (39) Styczeń 2011 Cena: 6,70 zł NAUKA klopidogrel właściwości i wskazania aktualne miejsce w leczeniu chorób naczyniowo- -sercowych Jak pomóc dziecku w nauce, wzmacniając jednocześnie jego odporność? Twoje dziecko ma problem z koncentracją, zapamiętywaniem? Mamy na to odpowiedź! REKLAMA ujarzmić kaca jak uniknąć jego nieprzyjemnych objawów suplement diety TEMAT MIESIĄCA Nadciśnienie cichy zabójca

2 ekspert prawidłowego rozwoju intelektualnego dziecka Vitamarin Junior wspomaga: koordynacj zdolnoêci uczenia si pami ç koncentracj odpornoêç organizmu dla małych Profesorów! Składniki zawarte w Vitamarinie Junior sà szczególnie istotne dla prawidłowego funkcjonowania mózgu i układu nerwowego. Nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 sà naturalnymi składnikami budulcowymi mózgu i narzàdu wzroku. NOWOÂå Produkt nie zawiera: barwników, aromatów, substancji słodzàcych Mała, łatwa do połkni cia kapsułka. Zalecane spo ycie: 6 kapsułek (2x3 kapsułki) dziennie przez pierwsze 12 tygodni (zalecana porcja wysycajàca), nast pnie 2 kapsułki dziennie (zalecana porcja podtrzymujàca efekt wysycenia). Vitamarin Junior jest dost pny na rynku w opakowaniu po 60 i 120 kapsułek.

3 R E K L A M A Nr 1(39) styczeń 2011 Spis treści Aktualności 5 Informacje 9 Ciekawostki 12 Raport: Cichy zabójca Blisko 36 procent polskiej populacji w wieku lat choruje na nadciśnienie tętnicze. 14 Sonda: Nadciśnienie pod opieką Pytamy Czytelników Farmacji Praktycznej, w jaki sposób i czy w ogóle w ich placówkach świadczona jest opieka farmaceutyczna, ukierunkowana na pacjentów cierpiących na nadciśnienie. Prawo 16 Zapytaj eksperta Czy farmaceuta zatrudniony w aptece może po godzinach podjąć pracę w innej placówce? A jeśli tak, to jaki rodzaj umowy powinien wybrać, by wypaść na tym jak najkorzystniej? Zagadnienie analizuje Bartłomiej Kochlewski, adwokat specjalizujący się w prawie pracy. Opieka farmaceutyczna 18 Kac ujarzmiony W karnawale warto mieć na uwadze wskazówki, których przestrzeganie pozwoli organizmowi łatwiej poradzić sobie z nadmiarem alkoholu i nie dopuści do przykrych konsekwencji następnego dnia. 20 Narząd wzroku wprowadzenie Czynniki środowiskowe mają znaczący wpływ na stan oczu, zwłaszcza na rozwój objawów suchego oka. 23 Rozmówki angielskie i niemieckie dla farmaceutów Prowadzenie apteki 26 Chcemy poprawić relacje aptek z NFZ Rozmowa z Andrzejem Śliwczyńskim, z-cą dyrektora Departamentu Gospodarki Lekami Centrali NFZ. 28 O czym pamiętać realizując recepty pro auctore i pro familiae Nauka 29 Klopidogrel aktualne miejsce w leczeniu chorób sercowo-naczyniowych Badania wykazują, że leki hamujące funkcję płytek zmniejszają liczbę zdarzeń klinicznych u pacjentów z udokumentowaną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową, taką jak udary mózgu lub przejściowe epizody niedokrwienne, zawały serca, niestabilna choroba wieńcowa, potrzeba rewaskularyzacji. Życie jest piękne 34 Metamorfozy 36 Kuchnia farmaceutyczna Karnawał czas zacząć! 38 Wilczym tropem Rodzinny, zimowy wypad w Bieszczady. 40 Recenzje książek, filmów i płyt 42 Krzyżówka Farmacja Praktyczna Redaktor merytoryczna: Barbara Misiewicz-Jagielak Redaguje zespół: Dominika Bandurska, Lilianna Bartowska-Lewicka, Michał Borysiuk, Piotr Jakóbczyk, Marta Gawrylik, Justyna Grudniak, Monika Jasłowska, Magdalena Kochańska, Barbara Misiewicz-Jagielak, Joanna Ordańska, Robert Pawlikowski, Bożenna Płatos, Patryk Starak, Magdalena Ujma, Wiktor Zajchowski. Na zlecenie: Polpharma Biuro Handlowe Sp. z o.o., ul. Bobrowiecka 6, Warszawa Wydawca: Valkea Media S.A., ul. Elbląska 15/17, Warszawa Redaktor naczelny: Łukasz Kuźmiński Dyrektor projektu: Tomasz Opiela Projekt graficzny: Wojciech Jastrzębski zdjęcia: istockphoto/stocxpert/dreamstime/123rf/pixmac/shutterstock 3

4 Edytorial mgr farm. Barbara Misiewicz-Jagielak Redaktor Merytoryczna Farmacji Praktycznej Szanowni Państwo! W aktualnym numerze wiele uwagi poświęciliśmy problemom leczenia nadciśnienia. Choroba ta dotyczy dziś 36 proc. polskiej populacji w wieku lat. Problemem wciąż pozostaje późne wykrycie choroby, źle prowadzone leczenie oraz lekceważący stosunek pacjenta do zaleceń lekarza. Dlatego tak ważne, by farmaceuci w ramach codziennej praktyki angażowali się w profilaktykę i proces właściwego leczenia. Opieka farmaceutyczna może przełożyć się na wymierne korzyści zdrowotne. Do tego w znacznie mniejszym stopniu obciąża kieszeń pacjenta i budżet państwa, niż ewentualne koszty leczenia konsekwencji zaprzestania stosowania terapii bądź po zbyt późnym wykryciu choroby. Zachęcam również do lektury wywiadu z Andrzejem Śliwczyńskim, z-cą dyrektora Departamentu Gospodarki Lekami Centrali NFZ, na temat zaleceń pokontrolnych oraz pomysłów na poprawę relacji na linii apteki Fundusz. Zachęcamy do stawiania pytań dotyczących kontroli, odpowiedzi na nie umieścimy na łamach naszego miesięcznika. Karnawał jest okresem, w którym okazji do spożywania alkoholu jest więcej. Zgodnie z zasadą, iż zawsze lepiej zapobiegać niż likwidować skutki, należy mieć na uwadze kilka wskazówek, których przestrzeganie pozwoli organizmowi łatwiej poradzić sobie z alkoholem i nie dopuścić do przykrych konsekwencji następnego dnia. Wskazówki dla Państwa pacjentów znajdują się w niniejszym wydaniu Farmacji Praktycznej. Zachęcamy również do odwiedzania naszej nowej strony gdzie obok treści z drukowanej wersji naszego miesięcznika znajdą Państwo szereg interesujących artykułów na temat stylu życia, kultury i rekreacji. Serdecznie zapraszamy do lektury! 4 Farmacja Praktyczna 1 / 2011

5 Informacje Niepełnosprawni też chcą kochać Seksualność osób niepełnosprawnych często traktowana jest jako temat tabu. Tymczasem, pomimo często poważnego uszczerbku na zdrowiu, osoby te odczuwają swoją seksualność i chcą z niej korzystać. Uświadomienie tego ich bliskim, terapeutom, lekarzom, dziennikarzom i opinii społecznej za cel miała poprowadzona przez prof. Zbigniewa Izdebskiego III Ogólnopolska Debata o Zdrowiu Seksualnym. Podczas debaty zaprezentowano wyniki badań Psychoseksualne funkcjonowanie osób niepełnosprawnych w relacjach z otoczeniem społecznym, zrealizowanych przez Zakład Poradnictwa i Seksuologii Uniwersytetu Zielonogórskiego, na zlecenie Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Debata odbyła się 18 listopada ub.r. w Zielonej Górze. Organizatorami byli: Uniwersytet Zielonogórski, Uniwersytet Warszawski, Stowarzyszenie PRO- ECPAT oraz Ogólnopolski Program Zdrowia Seksualnego, zainicjowany przez firmę Polpharma. Ibufen D wyróżniony prestiżowym tytułem TOP MARKA 2011 Promowany przez firmę Polpharma Ibufen D dla dzieci, w oczach polskich konsumentów biorących udział w ogólnopolskim programie Laur Konsumenta Ibufen D po raz kolejny zyskał wysokie uznanie i znalazł się w gronie najlepiej postrzeganych marek zestawienia TOP MARKA 2011 w kategorii: Farmacja i chemia. Wyróżnienie dla Ibufenu D potwierdza jego wysoką świadomość i wartość wśród polskich odbiorców. Uzyskany rezultat to wyłącznie głos konsumenta, będący zbiorową, najwyższą aprobatą i rekomendacją. źródło: Polpharma źródło: Polpharma Mój przyjaciel Miś Przy okazji Światowego Dnia Pluszowego Misia, pod patronatem marki Acidolac junior, zorganizowano w listopadzie ub.r. kampanię internetową, celem której było zaproszenie dzieci do wzięcia udziału w konkursie Mój przyjaciel Miś. Miś Uszatek, Kubuś Puchatek, Miś Koralgol, Miś Paddington Prawie każde dziecko ma swojego ukochanego misia. A Ci którzy go nie mają, na pewno o jakimś marzą pluszowym przyjacielu, w za ciasnej bluzeczce, z oberwanym uszkiem, który zawsze będzie z nimi. Żeby wziąć udział w konkursie, dzieci musiały przesłać swoje prace: zdjęcia, prace plastyczne oraz polonistyczne, przedstawiające ich ukochane pluszaki. Na konkurs wpłynęło ponad 2 tys. prac, zaś najlepsze z nich zostały nagrodzone. źródło: Polpharma Co lekarz miał na myśli? Zapraszamy wszystkich farmaceutów do wzięcia udziału w nowym konkursie Co lekarz miał na myśli?. Na stronie internetowej naszego magazynu umieściliśmy autentyczną, nieczytelnie wypełnioną receptę. Jeśli uda się Państwu rozszyfrować znajdujące się na niej nazwy leków, prosimy przesłać je mailem (najpóźniej do końca stycznia 2011 r.) na adres naszej redakcji, za pośrednictwem naszej strony internetowej. Osoby, które prześlą do nas maila z prawidłowymi nazwami leków, mają szansę otrzymać nagrody ufundowane przez Polpharmę. Szczegóły zabawy na stronie: konkurs! 5

6 Informacje R E K L A M A 6. edycja konferencji farmaceutycznej już za nami W dniach listopada 2010 r., w centrum konferencyjno-kongresowym MCC Mazurkas Conference Centre, odbyła się 6. Międzynarodowa Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Farmaceutów. Jej głównym tematem były aktualne możliwości terapii chorób o podłożu miażdżycowym. Uczestnicy tegorocznej edycji wysłuchali pięciu wykładów plenarnych, wzięli udział w dwóch z pięciu kursów szkoleniowych oraz sesji plakatowej, co umożliwiło uzyskanie 21 punktów edukacyjnych w ramach kształcenia ustawicznego. Organizatorem konferencji była Naczelna Izba Aptekarska, a Komitetem Organizacyjnym kierował dr Grzegorz Kucharewicz, prezes NRA. Patronat honorowy nad konferencją sprawowała Minister Zdrowia RP Ewa Kopacz, zaś jej patronem medialnym była Farmacja Praktyczna. źródło: NIA Wyróżnienia dla Polpharmy Maxigra polski lek na zaburzenia erekcji oraz Pirolam Szampon nowy szampon przeciwłupieżowy, uhonorowane zostały Medalem Europejskim w organizowanym przez Business Centre Club, Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny z siedzibą w Brukseli, prestiżowym plebiscycie Medal Europejski. Nagrodzona już wcześniej tytułem Innowacja Roku 2009 oraz nominowana do godła Teraz Polska Maxigra oraz pierwszy kosmetyk Polpharmy, produkowany przez Medana Pharma S.A. Pirolam Szampon, zyskały uznanie w plebiscycie, w którym wyróżniane są wyroby i usługi odpowiadające standardom europejskim, spełniające wymagane prawem normy oraz posiadające odpowiednie licencje i patenty. Głównym celem tego ogólnopolskiego przedsięwzięcia jest m.in. wyróżnianie oraz promocja wyrobów i usług oferowanych przez firmy działające na terenie Polski. Dla Pirolanu Szampon to drugie wyróżnienie od wejścia na rynek w 2010 r. produkt został niedawno uchonorowany Laurem Konsumenta Odrycie roku 2010 w największym polskim konkursie konsumenckim. źródło: Polpharma 6 Farmacja Praktyczna 1 / 2011

7 Zbieraj punkty, wybieraj nagrody! Zbieraj punkty! Za sprzeda produktów obj tych programem apteka otrzymuje punkty. Punkty naliczane sà automatycznie, zgodnie z punktacjà zamieszczonà poni ej: produkt punktacja produkt punktacja Acidolac 1 punkt Starazolin Hydrobalance One 2 punkty Acidolac baby 1 punkt Starazolin Hydrobalance 2 punkty Acidolac junior 3 punkty SuperOptic x 30 kaps. 2 punkty Pirolam szampon 5 punktów SuperOptic x 60 kaps. 3 punkty Simetigast Forte x 2 kaps 3 punkty Vitamarin Junior 120 kaps. 5 punktów Simetigast Forte x 10 kaps. 3 punkty Vitamarin Junior 60 kaps. 5 punktów Simetigast Forte x 20 kaps 5 punktów Wybieraj nagrody. Po zebraniu minimum 400 punktów podczas trwania akcji apteka mo e wymieniç punkty na nagrody. komplet r czników Greno torba na laptopa Longerre torebka damska Batycki zestaw kosmetyków Inglot 100 pkt. komplet poêcieli Bielbaw 200 pkt. prostownica do włosów Rowenta 400 pkt. Warunki uczestnictwa. Uczestnikiem programu mo e byç ka da apteka korzystajàca z systemu aptecznego współpracujàcego z Ogólnopolskim Systemem Ochrony Zdrowia (OSOZ). Akcja trwa do koƒca marca 2011r. Szczegółowe informacje i regulamin znajdà Paƒstwo na oraz Suplement diety: Acidolac, Acidolac Baby, Acidolac Junior, SuperOptic, Vitamarin Junior. Wyrób medyczny: Simetigast Forte, Starazolin Hydrobalance, Starazolin Hydrobalance One. Kosmetyk: Pirolam Szampon.

8 Informacje Wpływy aptek w 2010 r. Średni obrót miesięczny polskiej apteki wynosi obecnie 162,75 tys. zł, w tym obrót dotyczący realizacji recept refundowanych to 73,54 tys. zł, przy średniej marży na leki refundowane 12,72 tys. zł (poziom marży 17,3 proc.) wynika z danych firmy analitycznej PharmaExpert za okres styczeń-sierpień 2010 r. opublikowanych w serwisie Rynekaptek.pl. Analitycy prognozują, że do końca tego roku średni obrót statystycznej apteki w segmencie recept refundowanych przy założeniu 5 proc. spadku cen zbytu wyniesie 75,34 tys. zł (wzrost o 1,8 tys. zł miesięcznie), a średnia marża na leki refundowane sięgnie 12,07 tys. zł (spadek o 650 zł miesięcznie poziom marży: 16 proc.). źródło: Rynekaptek.pl Młodzi technicy chcą krótszego stażu Technicy farmaceutyczni nie chcą pracować przez dwa lata za kilkaset złotych miesięcznie i przekonują resort zdrowia do zmiany przepisów dowiaduje się Dziennik Polski. Nie ma przepisów, które regulowałyby kwestię wynagrodzenia stażystów, a są to dorośli ludzie, często już matki lub ojcowie. Utrzymanie z tak niskich wynagrodzeń jest bardzo trudne. To jeden z powodów, dla których pojawił się postulat skrócenia dwuletniego okresu nauki. Stażyści przekonują, że już po kilku miesiącach są w stanie wykonywać swój zawód jako samodzielni i pełnowartościowi pracownicy. Związek Zawodowy Techników Farmaceutycznych RP stara się przekonać resort zdrowia do skrócenia okresu stażu do 12 miesięcy. Chciałby też przepisów określających możliwości dokształcania oraz stworzenia rejestru techników. źródło: Dziennik Polski Prof. Janusz Pluta, prezes zarządu PTFarm, wręcza dyplomy laureatom konkursu. Fundacja przyznała nagrody Założona przez Polpharmę Fundacja na rzecz Wspierania Rozwoju Polskiej Farmacji i Medycyny już po raz 6. była fundatorem nagrody finansowej dla zwycięzców Ogólnopolskiego Konkursu Prac Magisterskich Wydziałów Farmaceutycznych, organizowanego przez Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne. Uroczystość wręczenia nagród odbyła się 15 grudnia ub.r. w Warszawie. Nagrodę I stopnia otrzymała mgr Ilona Jakubowska za pracę magisterską pt. Ocena tabletkowania mikrokapsułek z chlorowodorkiem tramadolu (Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej UM w Gdańsku). Nie ukrywamy, że decyzja jury o przyznaniu właśnie tej pracy I nagrody bardzo nas ucieszyła. Projekt badawczy był bowiem realizowany przy współpracy naszego Działu R&D w Starogardzie, pod kierunkiem Jarosława Mazgalskiego z Działu Preformulacji i współpracy Pawła Pietkiewicza z Działu Formulacji. Celem pracy było opracowanie sposobu otrzymywania i tabletkowania mikrokapsułek o przedłużonym uwalnianiu chlorowodorku tramadolu. Wyniki tej pracy mogą mieć praktyczne zastosowanie, ponieważ pozwalają opuścić jeden etap tworzenia peletek (etap ekstruzji) i przejść od razu do otrzymania rdzeni peletek, które po powleczeniu odpowiednim polimerem mogą mieć efekt przedłużonego uwalniania, a ich produkcja jest prostsza, szybsza i bardziej ekonomiczna. W pracy badawczej pani Ilona wykorzystywała nowoczesny, przemysłowy kompaktor walcowy, który ze względu na swoją unikalną konstrukcję umożliwił prowadzanie doświadczeń w bardzo małej skali do celów naukowych. Jeżeli chodzi o plany na przyszłość, to niestety, jak powiedziała laureatka konkursu, musiała ze względów finansowych zrezygnować z propozycji kontynuowania pracy naukowej na uczelni. Pani Ilona pracuje w aptece. Pozostali zwycięzcy: nagroda II stopnia mgr Krzysztof Myszkowski (UM w Poznaniu), nagrodę III stopnia mgr Marta Wilk (UM Lublin). źródło: Polpharma 8 Farmacja Praktyczna 1 / 2011

9 Ciekawostki Zwierzęta chronią dzieci przed alergią By uchronić swe dziecko przed atopowym zapaleniem skóry, znanym wszystkim jako pokrzywka, jeszcze w okresie prenatalnym należy przebywać w środowisku zwierząt hodowlanych i kotów donoszą naukowcy z University of Zurich, o badaniach których informuje Wirtualna Polska. Uczeni przebadali 1063 dzieci z Austrii, Finlandii, Francji, Niemiec i Szwajcarii, przy czym 508 z nich pochodziło z gospodarstw wiejskich, a 555 pozostałych nie miało styczności ze zwierzętami. Okazało się, że kobiety spędzające ciążę w pobliżu zwierząt hodowlanych i kotów mają dzieci odporniejsze na różnego rodzaju alergie. źródło: Wp.pl 70 proc. Polaków jest nieświadomych zakażenia HIV Komisja Europejska alarmuje: 70 proc. Polaków zakażonych HIV nie wie o obecności wirusa w organizmie! Powód? Brak świadomości, że problem HIV i AIDS może dotyczyć każdego i co za tym idzie, niedostrzeganie konieczności przebadania się donosi portal Aktywni.pl. Test na obecność wirusa HIV to jedyna metoda, aby dowiedzieć się, czy jest się zakażonym. Mimo że zainteresowanie testem rośnie (w 2008 r. wykonało go 21 tys. osób), w dalszym ciągu jest ono zbyt małe. Aby to zmienić Rządowe Centrum ds AIDS zorganizowało kampanię pod hasłem Wiedza ratuje życie. Kampania ma także uświadomić, że negatywny wynik testu dzisiaj nie chroni przed zakażeniem HIV w przyszłości. Jedyną skuteczną ochroną jest bezpieczniejsze zachowanie. źródło: Aktywni.pl Kwasy omega-3 pomagają chronić dziąsła Produkty bogate w kwasy omega-3 mogą pomagać obniżać ryzyko chorób dziąseł, przede wszystkim zapalenia tkanek okołowierzchołkowych, przewlekłej choroby wywoływanej przez bakterie nagromadzone w kanale korzeniowym zęba ustalili badacze z Harvard Medical School w Bostonie. Wyniki ich badań za Journal of the American Dietetic Association publikuje portal Onet.pl. Zastosowana przez uczonych kuracja przeciwzapalna z zastosowaniem kwasów omega-3 pomogła w przypadku zapalenia tkanek okołowierzchołkowych u królików. Badania powtórzono na grupie ponad 9 tys. dorosłych osób, z których około 8 proc. cierpiało na zapalenie tkanek okołowierzchołkowych. Analiza diet badanych wykazała, że w przypadku pacjentów spożywających najwięcej kwasów dokozaheksaenowych (DHA) z grupy kwasów omega-3 ryzyko rozwoju stanu zapalnego było o 22 proc. mniejsze. źródło: Onet.pl Zbawienny cykl dobowy Nasz zegar biologiczny potrafi przystosować się zimą do mniejszej ilości światła słonecznego. Tę umiejętność ludzkiego organizmu wykazały najnowsze badania profesora Andrew Millara z University of Edinburgh, o których informuje portal Onet.pl. Odkrycie naukowców pomoże lepiej zrozumieć wpływ, jaki na organizm wywiera spadek samopoczucia i zmęczenie po długiej podróży samolotem bądź praca zmianowa. By dojść do powyższych stwierdzeń, codziennie przyglądano się cyklowi życia roślin. Badania rzuciły nieco światła na to, jak ludzie reagują na ilości światła dziennego w różnych porach roku. Rytm dobowy, charakterystyczny dla każdej istoty żywej, ma ogromny wpływ na wiele funkcji biologicznych organizmu, które zmieniają się w ciągu dnia. Wśród ludzi do zbioru tych czynności wliczyć można senność, temperaturę ciała, ciśnienie krwi oraz siłę fizyczną. źródło: Onet.pl 9

10 Ciekawostki R E K L A M A Spacer chroni przed 24 chorobami Już 30 minut spaceru dziennie może zmniejszać ryzyko wystąpienia aż 24 dolegliwości i chorób, w tym nawet demencji i raka donosi portal Naszechoroby.pl. Naukowcy brytyjscy przeanalizowali wyniki 40 badań naukowych i doszli do wniosku, że regularne szybkie spacery spowalniają tempo starzenia się organizmu, zmniejszają ryzyko wystąpienia zawału serca lub wylewu, zapobiegają demencji, obniżają ryzyko zachorowania na osteoporozę, cukrzycę typu II, depresję, a także przeciwdziałają otyłości i nadciśnieniu. Badania wykazały również, że częste spacery pozwalają w różnym stopniu obniżyć ryzyko zachorowania na niektóre odmiany nowotworów, np. raka jelita grubego lub raka prostaty. źródło: Nasze-choroby.pl Słodka kawa dobra dla mózgu Kawa z cukrem poprawia pamięć i rozszerza zakres uwagi donosi portal Onet.pl. Hiszpańscy uczeni dowiedli, że poranna kawa znacznie skuteczniej rozbudza mózg, jeżeli jest spożywana z cukrem. Badania prowadzone na uniwersytecie w Barcelonie wykazały, że kofeina przyjmowana razem z cukrem w znacznie większym stopniu stymuluje pracę mózgu, niż gdyby każda z tych substancji była przyjmowana osobno. Zdaniem badaczy, równoczesne spożywanie kawy i cukru ma korzystny wpływ na takie funkcje mózgowe, jak pamięć i uwaga. Wcześniejsze badania dowodzą również, że wypijanie 3 filiżanek kawy dziennie może w znaczącym stopniu zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera, ponieważ kawa uruchamia w mózgu reakcję łańcuchową, zapobiegającą powstawaniu uszkodzeń związanych z chorobą. źródło: Onet.pl Indyjski sposób na katar W Polsce przeziębienie zwalczamy czosnkiem, japońscy naukowcy proponują zieloną herbatę, ale swoje sprawdzone sposoby na katar mają też w Indiach. Powszechnie stosowaną tam przyprawą jest kurkuma, która zapobiega infekcjom. Jeżeli odczuwamy jakieś zmiany w drogach oddechowych, czy łapie nas przeziębienie, bardzo dobrze jest zjeść coś z dodatkiem tej przyprawy. Można nawet napić się herbaty z kurkumą zdradzają podróżnicy i specjaliści w dziedzinie żywienia na łamach internetowej witryny Telewizji Polskiej. Ciekawym sposobem na walkę z przeziębieniem jest też woda imbirowa z dodatkiem miodu i cytryny. Jej działanie również można wzmocnić wspomnianą kurkumą. Popijanie w ciągu dnia takiej mikstury powoduje rzekomo, że pierwsze symptomy przeziębienia ustępują. źródło: Tvp.pl 10 Pieprzyki są oznaką dobrego zdrowia Najnowsze badania dowodzą, że duża ilość pieprzyków świadczy o dobrym zdrowiu i powolnym procesie starzenia się czytamy w serwisie Onet.pl. Naukowcy z londyńskiego King s College ustalili, że osoby, które mają na ciele więcej niż 100 pieprzyków, znacznie rzadziej chorują na osteoporozę, ze względu na mocniejsze kości. Takie osoby mają również mniej zmarszczek, dzięki czemu wyglądają nawet o 7 lat młodziej. Zdaniem ekspertów, duża ilość pieprzyków może być związana również z silniejszymi mięśniami oraz zdrowszym wzrokiem i lepszą kondycją serca. źródło: Onet.pl Farmacja Praktyczna 1 / 2011

11

12 Raport Cichy zabójca Wśród chorób cywilizacyjnych XXI w., które ogółem odpowiedzialne są za 80 proc. zgonów, nadciśnienie tętnicze plasuje się na alarmująco wysokim poziomie. Problemem wciąż pozostaje późne wykrycie choroby, źle prowadzone leczenie oraz niesubordynacja pacjenta w stosunku do zaleceń lekarza (z ang. compliance). autor: Agnieszka Maj mgr farmacji PPolacy wciąż wiedzą o nadciśnieniu tętniczym stosunkowo niewiele. Należy pamiętać, iż jest to choroba tylko częściowo uwarunkowana genetycznie za proc. przypadków nadciśnienia odpowiada niezdrowy tryb życia, czyli zbyt duża podaż soli, niski poziom aktywności fizycznej, nadwaga, otyłość brzuszna, stres, palenie papierosów, zbyt duże ilości tłuszczu w diecie. Szczególnie zagrożone nadciśnieniem są osoby cierpiące na cukrzycę i choroby nerek oraz pacjenci z podwyższonym poziomem cholesterolu. O nadciśnieniu mówimy, kiedy ciśnienie skurczowe przekracza wartość 140 mm Hg, a rozkurczowe jest wyższe niż 90 mm Hg. Jest to choroba podstępna i w większości przypadków nie daje żadnych niepokojących objawów nawet przez kilka lat. Dane statystyczne Pierwsze badania w Polsce dotyczące rozpoznania sytuacji epidemiologicznej były realizowane w latach 80. i 90. Profilaktyka i właściwe leczenie w przypadku choroby, jaką jest nadciśnienie tętnicze, są mniej obciążające finansowo niż ewentualne koszty leczenia konsekwencji zaistniałych po zaprzestaniu stosowania terapii 12 ub.w. w ramach projektu WHO Pol-MONICA, a w latach prowadzono udoskonalane projekty NATPOL I-III. Wskazywano wówczas na ponad 8,5 mln chorujących dorosłych Polaków i drugie tyle zagrożonych wystąpieniem nadciśnienia. Jak wynika z aktualnych badań WOBASZ z 2005 r., aż 36 proc. populacji polskiej w wieku lat choruje na nadciśnienie tętnicze, co jest wartością pośrednią między rozwiniętymi krajami Europy (Niemcy 55 proc., Hiszpania 47 proc.) a krajami Ameryki Północnej (USA 28 proc., Kanada 27 proc.). Celem tego badania była ocena częstości występowania i skuteczności leczenia nadciśnienia tętniczego. Standaryzowane na wiek i miejsce zamieszkania średnie ciśnienie tętnicze skurczowe w badanej populacji wynosiło 137,6 mmhg wśród mężczyzn i 129,7 mmhg wśród kobiet, zaś rozkurczowe odpowiednio 83,9 i 81,2 mmhg. Częstość nadciśnienia tętniczego była istotnie większa u mężczyzn (42,1 proc.) niż u kobiet (32,9 proc.), a optymalne wartości ciśnienia (poniżej 120/80 mmhg) stwierdzono jedynie u 12 proc. mężczyzn i 30 proc. kobiet. Odsetek chorych z kontrolowanym nadciśnieniem tętniczym był niski (10 proc. u mężczyzn i 16 proc. u kobiet), ale stanowi to istotny postęp, w porównaniu z badaniem Pol-MONICA (odpowiednio 6,5 i 8 proc.). Skuteczność leczenia nadciśnienia tętniczego w Polsce jest zbliżona do krajów Europy, gdzie wynosi np. 9 proc. w Anglii i 14,3 proc. we Francji (wg JAMA 2003). Nieco lepszą kontrolę ciśnienia osiąga się w Kanadzie i USA. Potwierdzenie w badaniu WOBASZ znalazła również teza o lepszej kontroli ciśnienia u kobiet niż u mężczyzn. Podobnie jak w przypadku profilaktyki nadciśnienia tłumaczy się to lepszą współpracą (ang. compliance) kobiet z lekarzem prowadzącym terapię. Niesubordynacja pacjenta Compliance ma ogromne znaczenie w przypadku leczenia nadciśnienia. Niewiedza pacjenta jest często przy- Farmacja Praktyczna 1 / 2011

13 Raport czyną niepowodzenia terapii. Ciśnienie pierwotne, które stanowi ok. 90 proc. wszystkich przypadków, niestety musi być objęte leczeniem do końca życia. Niestety tylko 10 proc. chorych jest leczonych prawidłowo. Najczęstszym błędem popełnianym przez pacjentów jest niewłaściwe zażywanie leków omijanie dawek lub w ogóle zaprzestanie ich przyjmowania, np. gdy pomiar ciśnienia wskazuje prawidłową wartość. Nie zdają sobie sprawy, iż nie jest to wynik ustąpienia choroby, a właśnie efekt stosowania leków. Profity z terapii widoczne są tylko wówczas, gdy leki są stosowane konsekwentnie, w sposób ciągły. Badania przeprowadzone w UK ( ) pokazują, że jeden na pięciu wśród nowo zdiagnozowanych i leczonych pacjentów z nadciśnieniem tętniczym zaprzestaje stosowania wszystkich leków w ciągu 6 miesięcy od rozpoczęcia terapii. W ciągu 3 lat leki przestaje zażywać aż jeden na dwóch pacjentów. Jednocześnie stwierdzono, że najmniejszym ryzykiem odstawienia leków przez pacjenta obarczone były 2 grupy: antagoniści angiotensyny II i ACE-inhibitory. Z powodu chorób układu krążenia, w tym nadciśnienia i jego powikłań, każdego roku umiera w Polsce aż 170 tys. osób. Choroby układu krążenia są przyczyną połowy zgonów w Polsce (dla porównania nowotwory 30 proc.). Wykazano, że właściwe leczenie nadciśnienia redukuje śmiertelność, ilość zawałów i udarów. Długotrwałe działanie podwyższonego ciśnienia krwi na śródbłonek naczyń prowadzi do rozwoju miażdżycy, a więc grozi udarem mózgu (4-krotny wzrost ryzyka) lub zawałem serca (3-krotny wzrost ryzyka). Mniej znane pacjentowi powikłania to niewydolność nerek, tętniak aorty lub retinopatia. Edukacja przede wszystkim W nieustającej edukacji pacjenta czynny udział powinni brać nie tylko lekarze, ale na co wskazują badania również pielęgniarki i farmaceuci. W USA zbadano wpływ edukacji pacjenta na efektywność leczenia. Pielęgniarki zaordynowaną terapię wspierały przekazaniem pacjentowi wiedzy w postaci ulotek i w trakcie krótkich rozmów telefonicznych dotyczących wskazówek dietetycznych, koniecznych zmian w stylu życia. Większość z pacjentów wykazała poprawę ciśnienia (37,9 proc. zarówno skurczowego jak i rozkurczowego, 74,5 proc. jednego parametru), a także deklarowała ograniczenie spożycia soli i zwiększenie aktywności fizycznej. Niezmiernie ważna okazała się jakość komunikacji. Badania pokazują, że pacjenci nie rozumieją nawet 40 proc. informacji przekazywanych przez lekarza. Problem ten może być zmniejszony, jeżeli chory otrzyma wskazówki i porady w postaci pisemnej instrukcji. Mniej namacalny, ale równie ważny element w powodzeniu terapii stanowi samo postrzeganie lekarza lub farmaceuty przez pacjenta jako lubiącego lub akceptującego jego osobę. Dlatego również w aptece musimy pamiętać, że oprócz fachowej informacji, ważny jest życzliwy sposób jej przekazania. Pacjent musi być świa- 36 % polskiej populacji w wieku lat choruje na nadciśnienie tętnicze domy, że tylko stosowanie pełnej terapii zapewni korzyści z leczenia. Z realizacji recept płynie również korzyść dla apteki oraz dla budżetu państwa, gdyż profilaktyka i właściwe leczenie są mniej obciążające finansowo niż ewentualne koszty leczenia konsekwencji po zaprzestaniu stosowania terapii. Aby wspomóc leczenie, warto więc podeprzeć terapię edukacją. Wiele firm farmaceutycznych publikuje na swoich stronach internetowych lub dystrybuuje do aptek ulotki informacyjne. Pacjenci mogą wziąć również udział w często organizowanych kampaniach społecznościowych. Podyskutuj o tym na forum! 13

14 Sonda Nadciśnienie pod opieką W naszej kolejnej sondzie zapytaliśmy farmaceutów, w jaki sposób i czy w ogóle w ich placówkach świadczona jest opieka farmaceutyczna, ukierunkowana na pacjentów cierpiących na nadciśnienie. wysłuchał: Maksymilian Wysomirski mgr farm. Elżbieta Białkowska farmaceutka z Olsztyna W naszej aptece opieka farmaceutyczna związana z nadciśnieniem skierowana jest głównie na profilaktykę. Staramy się informować ludzi, którzy są w grupie ryzyka, na co powinni uważać w swoim codziennym życiu. Jeśli przychodzi do nas pacjent, który jest otyły, pytamy go, czy leczy się na nadciśnienie. Jeśli nie, to radzimy mu skontaktować się z lekarzem rodzinnym, aby skontrolował swoje ciśnienie. Przekonanie jednak do tego pacjentów jest niezwykle trudne. Dotyczy to szczególnie mężczyzn. Zazwyczaj twierdzą, że nic im nie dolega, bo np. nie odczuwają żadnego bólu w piersi. Tłumaczymy im wtedy, że ból w sercu to efekt nadciśnienia, a nie jego objaw. Gdy już do niego dochodzi, leczenie jest bardzo trudne i długotrwałe. Objawami nadciśnienia, są bóle głowy, mroczki przed oczami i uczucie wewnętrznego niepokoju. Dopiero po takim poinstruowaniu nasi pacjenci zaczyna- Osobom, które przyjdą do mnie i będą się skarżyć na dolegliwości związane z nadciśnieniem, sugeruję jak najszybszą wizytę u lekarza uważam, że tylko w ten sposób farmaceuta może pomóc swoim pacjentom, bo wchodzenie w kompetencje lekarza jest niepotrzebne 14 ją inaczej patrzeć na swoje zdrowie. Większość idzie się przebadać, niestety duża cześć z nich do nas wraca, by zrealizować recepty na leki na nadciśnienie. Mimo tego są nam wdzięczni, że pomogliśmy im wykryć chorobę. Dzięki temu niebezpieczeństwo zawału serca czy udaru mózgu jest o wiele niższe. mgr farm. Marzena Orłowska farmaceutka z Warszawy Nasza apteka nie prowadzi jakichś zakrojonych na szeroką skalę działań związanych z opieką farmaceutyczną. Jednak jest rzeczą oczywistą, że jeśli przyjdzie do nas osoba, która będzie potrzebowała takiej pomocy, to ją otrzyma. W naszej aptece pracują sami dyplomowani farmaceuci i każdy wie, co należy zrobić w takiej sytuacji. Przede wszystkim trzeba przeprowadzić wywiad, czy osoba, która obawia się, że ma nadciśnienie, nie bierze jakichś środków, które mogą wywołać objawy tego schorzenia. Ważne jest też, żeby nie zażywała leków, które przy nadciśnieniu są niewskazane. Po dokonaniu takiego wywiadu należy skierować pacjenta do lekarza rodzinnego. Farmaceuta nie jest lekarzem i nie może sam zadecydować, czy chory ma objawy nadciśnienia, czy też nie. Oczywiście, jeśli zgłosi się do nas osoba, która nie jest chora i czuje się dobrze, ale chce zapobiec nadciśnieniu w przyszłości, to w takim przypadku zawsze można zalecić więcej ruchu, mniej tłustą dietę i polecić różnego rodzaju suplementy diety, które pomagają zachować organizm w dobrej kondycji. Jednak należy pamiętać, że tego rodzaju działania można wykonać po wcześniejszej konsultacji pacjenta z lekarzem. Nigdy przedtem, bo mogłoby to mieć bardzo niewskazane skutki dla jego zdrowia. mgr farm. Patrycja Rybińska farmaceutka z Rzeszowa Moi pacjenci to głównie osoby starsze. Duża część z nich cierpi na nadciśnienie, dlatego nasza apteka stara się im Farmacja Praktyczna 1 / 2011

15 Sonda pomagać. Raz w tygodniu mogą u nas bezpłatnie zmierzyć sobie ciśnienie. Badanie przeprowadza dyplomowana pielęgniarka. Posiadamy też w swojej ofercie automatyczne ciśnieniomierze. Jeśli pacjent zakupi u nas takie urządzenie, oferujemy mu darmowe przeszkolenie na temat tego, jak prawidłowo powinno się z niego korzystać. Nasi pacjenci, bardzo często mają dużo schorzeń i przez to zażywają kilka rodzajów leków. Staramy się zawsze przed wydaniem specyfiku przeprowadzić krótki wywiad, jakich leków dana osoba używa. W ten sposób minimalizujemy ryzyko powikłań wynikających ze złego zestawienia leków. Oczywiście przy realizowaniu recept zawsze polecamy naszym pacjentom tańsze zamienniki. Instruujemy też osoby nabywające u nas leki, że gdyby po zażyciu nowego medykamentu zaczęły obserwować u siebie jakieś zmiany zawroty głowy, bóle czy senność powinny natychmiast zgłosić się z tym do lekarza. W nagłych przypadkach zawsze też mogą skontaktować się z nami, a my przekażemy tę informację na pogotowie. Prowadzone przez nas działania praktycznie nic nas nie kosztują, a sprawiają, że pacjenci obdarzają nas zaufaniem i stają się naszymi stałymi klientami. mgr farm. Marta Paprocka farmaceutka z Płocka Nie wyobrażam sobie, w jaki sposób, poza wydaniem leków oczywiście, można pomóc w aptece osobom chorym na nadciśnienie. Tego typu schorzeniami powinni się zajmować jedynie lekarze, a nie farmaceuci. W aptekach nie ma miejsca i czasu, aby porozmawiać o dolegliwościach pacjentów. Nie wiem nawet, jakby to miało wyglądać. Stoi kolejka do okienka, a ja mam przeprowadzać wywiad i pytać, co komu dolega? To byłoby krępujące dla wszystkich. Apteka jest miejscem, gdzie wydaje się leki i tak powinno zostać. Próby wprowadzania na siłę opieki farmaceutycznej, i to jeszcze w tak skomplikowanym i trudnym schorzeniu, jakim jest nadciśnienie, uważam za bezsensowne. Farmaceuci są od wydawania leków, a lekarze od leczenia. Jeśli komuś to nie odpowiada, to niech zmieni zawód. Jedyne, co mogę polecić osobom, które przyjdą do mnie i będą się skarżyć na dolegliwości związane z nadciśnieniem, to sugestia jak najszybszej wizyty u lekarza. Dopiero kiedy pacjent przyjdzie zrealizować receptę, mogę się włączyć, przypominając, jak należy dany lek dozować. Uważam, że tylko w ten sposób farmaceuta może profesjonalnie pomóc swoim pacjentom. Wchodzenie w kompetencje lekarza jest niepotrzebne. mgr farm. Katarzyna Nowak farmaceutka z Sopotu Nadciśnienie to niezwykle częste schorzenie u moich pacjentów. Duża część leków, które wydaję w mojej aptece, to medykamenty związane z tym schorzeniem. Staram się pomagać moim pacjentom jak tylko mogę. Jeśli na rynku pojawia się jakiś nowy lek na nadciśnienie, to w niedłu- Prowadzone przez nas działania praktycznie nic nas nie kosztują, a sprawiają, że pacjenci z problemem nadciśnienia obdarzają nas zaufaniem i stają się naszymi stałymi klientami gim czasie jest on także dostępny w mojej aptece. Lekarze o tym wiedzą i gdy tylko przepisują taki preparat, kierują chorych od razu do mnie. Dlatego mam pacjentów niemal z całego Trójmiasta. Oprócz leków staram się mieć w moim asortymencie również suplementy diety, które korzystnie wpływają na zdrowie ludzi dotkniętych nadciśnieniem. Jeśli chory ma zalecony jakiś lek, a nie mam go akurat w aptece, staram się go sprowadzić w ciągu dwóch, najdalej trzech dni. Aby zamówić taki lek, chory nie musi się do nas fatygować osobiście. Wystarczy, że zadzwoni i zostawi swój numer telefonu. Gdy tylko preparat dotrze do nas, natychmiast oddzwaniamy i chory może przyjść i zrealizować receptę. Oprócz najnowszych leków mamy też nowoczesne ciśnieniomierze, także takie z uproszczoną obsługą, by mogły z nich korzystać bez problemu osoby starsze. Cieszą się one bardzo dużym zainteresowaniem i sprzedaję ich nawet kilkanaście w miesiącu. Podyskutuj o tym na forum! 15

16 Prawo R E K L A M A Zapytaj eksperta Czy farmaceuta zatrudniony w aptece może po godzinach podjąć pracę w innej placówce? A jeśli tak, to jaki rodzaj umowy powinien wybrać, by wypaść na tym jak najkorzystniej? Zagadnienie analizuje Bartłomiej Kochlewski, adwokat specjalizujący się w prawie pracy. W prawie pracy, ani żadnej innej ustawie, nie ma wyraźnie sformułowanego zakazu dla pracowników, a zatem i farmaceutów, którzy chcą podjąć dodatkowe zatrudnienie w swoim zawodzie u innego pracodawcy. Musi się to jednak odbywać bez uszczerbku dla zaangażowania w pracę w głównym miejscu zatrudnienia. Ograniczeniem dla takiego rozwiązania jest wyraźny zakaz konkurencji zawarty między pracodawcą i pracownikiem, dotyczący podejmowania zatrudnienia u podmiotu, prowadzącego podobną działalność. Zgodnie bowiem z art kodeksu pracy, w zakresie określonym w odrębnej umowie, pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy, ani też świadczyć pracy na etat lub w ramach umowy cywilnoprawnej na rzecz podmiotu prowadzącego taką samą działalność. Zakaz konkurencji w trakcie zatrudnienia musi być jednak uregulowany odrębną umową i dotyczyć zajęć mających bezpośredni związek z działalnością pracodawcy. Oznacza to, że swobodnie można podejmować dodatkowe zatrudnienie u innego pracodawcy, o ile nie jest to działalność związana z konkurencją wobec firmy macierzystej. Zwykle zakazy konkurencji pracodawcy starają się podpisać z pracownikami na kierowniczych stanowiskach, których wiedzę chcą wykorzystać tylko dla dobra swojej firmy. Na dłużej czy na zastępstwo? Jeżeli pracownik zdecyduje się na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, nie ma obowiązku informowania ani pytania o zgodę swojego dotychczasowego pracodawcy, bo dodatkowa praca podejmowana jest w godzinach, którymi pracownik może dysponować według własnego uznania. Dodatko- Jeżeli pracownik zdecyduje się na podjęcie dodatkowego zatrudnienia, nie ma obowiązku informowania ani pytania o zgodę swojego dotychczasowego pracodawcy wa umowa o pracę z innym pracodawcą może być zawarta zarówno jako umowa na część etatu (1/4 czy 1/8) lub w formie umowy cywilnoprawnej, czyli umowy zlecenia lub o dzieło. Forma umowy zależy od czasu, na jaki ma zostać zawarta oraz obowiązków, które pracownik będzie miał wykonywać w pracy dodatkowej. Jedną z form pracy dodatkowej jest praca na zastępstwo. W tym przypadku podpisuje się umowę o pracę na czas określony, zawierającą informację, że umowa ulega automatycznemu rozwiązaniu z momentem powrotu zastępowanego pracownika na swoje miejsce pracy. Umowa na część etatu pozwala na zachowanie wszystkich uprawnień związanych z pracą etatową: urlop, ubezpieczenie, okres wypowiedzenia, nadgodziny. Obowiązkiem pracodawcy jest dokładne wskazanie w rozkładzie czasu pracy pracownika zatrudnionego na część etatu, w jakich dniach i ile godzin ma on ją wykonywać. Z punktu widzenia pracownika, jak i pracodawcy, umowa etatowa jest jednak rozwiązaniem najdroższym, bo wiąże się z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz innych świadczeń wymaganych prawem. Z drugiej strony jest jednak najbardziej stabilna i obudowana wszystkimi przywilejami i obowiązkami pracowniczymi. Etat, dzieło czy zlecenie? W przypadku umów o dzieło i na zlecenie, ograniczone są obowiązki pracodawcy wobec pracownika, ale z kolei wynagrodzenie może być wyższe, gdyż pracodawca nie musi opłacać w tym wypadku składek przewidzianych przepisami kodeksu pracy. Oznacza to, że zarówno pracownik, jak i właściciel apteki muszą zdecydować, co jest dla nich najistotniejsze. Jeżeli liczy się jednorazowe wykonanie zadania, warto podpisać umowę o dzieło. Jeżeli zadania pracownika mają charakter powtarzalny i okresowy, bardziej odpowiednia jest umowa zlecenie z równie niskimi kosztami pracowniczymi. W przypadku związania się z pracownikiem na dłużej, właściwsze wydaje się podpisanie umowy o pracę na część etatu. Trzeba jednak pamiętać, że jest ona bardziej kosztowna, trudniej rozwiązywalna i rodzi konieczność wypłacania świadczeń dodatkowych (np. tzw. chorobowe, ekwiwalent za urlop czy odprawa). Podyskutuj o tym na forum! 16 Farmacja Praktyczna 1 / 2011

17

18 Opieka farmaceutyczna Ujarzmić kaca Karnawał jest okresem, w którym okazji do spożywania napojów wyskokowych jest więcej. Zgodnie z zasadą, iż zawsze lepiej zapobiegać niż likwidować skutki, należy mieć na uwadze kilka wskazówek, których przestrzeganie pozwoli organizmowi łatwiej poradzić sobie z alkoholem i nie dopuścić do przykrych konsekwencji następnego dnia. autor: Agnieszka Maj mgr farmacji A Alkohol etylowy jest związkiem lipofilnym, który łatwo wchłania się z przewodu pokarmowego, a proces ten rozpoczyna się już w jamie ustnej. Niewielka jego część usuwana jest z organizmu w postaci niezmienionej, bo po ok. 2 proc. wraz z wydychanym powietrzem i moczem oraz 1 proc. przez parowanie. Pozostała część alkoholu ulega metabolizmowi. Dehydrogenaza alkoholowa powoduje przekształcenie go do aldehydu octowego, który z kolei przy udziale dehydrogenazy aldehydowej ulega dalszym przemianom do kwasu octowego (w efekcie do dwutlenku węgla i wody). Jednak niewydolność tych mechanizmów może zakończyć się przykrymi dolegliwościami spowodowanymi nagromadzeniem aldehydu octowego, który obarczany jest winą za nasze złe samopoczucie. Zahamowanie dehydrogenazy aldehydowej lub dostarczanie zbyt dużej ilości substratu powoduje typowe objawy kaca, związane z toksycznym działaniem aldehydu octowego, takie jak nudności, wymioty, ból głowy Przede wszystkim dużo płynów Zahamowanie dehydrogenazy aldehydowej lub dostarczanie zbyt dużej ilości substratu powoduje objawy związane z toksycznym działaniem aldehydu octowego, takie jak nudności, wymioty, ból głowy. Genu dehydrogenazy-2 aldehydu (ALDH2) pozbawiona jest połowa Chińczyków i Japończyków, dlatego też odczuwają oni skutki picia wyjątkowo boleśnie. Niektórzy przypisują dolegliwości po przepiciu metanolowi, który w trunkach zawsze w pewnych ilościach towarzyszy etanolowi. Najwięcej znajduje się go w burbonie, koniaku, rumie, tanim winie, whisky. Dlatego, aby ustrzec się przykrych konsekwencji, należałoby pić alkohole spoza tej listy i oczywiście w umiarkowanych ilościach. Ważne są też odstępy pomiędzy kolejnymi spożywanymi porcjami. Przyjmuje się, że u zdrowego dorosłego mężczyzny 10 g czystego etanolu metabolizowanych jest w ciągu godziny. Kac kojarzy się z ogromnym pragnieniem. Alkohol oddziałuje na przysadkę mózgową i zaburza wydzielanie wazopresyny, czyli hormonu antydiuretycznego. Zadaniem jej jest przeciwdziałanie odwodnieniu organizmu, a efekt ten jest osiągany poprzez zwiększenie przepuszczalności kanalików zbiorczych w nerkach, dzięki czemu zwiększa się resorpcja wody. Alkohol powoduje ograniczenie wchłaniania zwrotnego płynów. 18 Farmacja Praktyczna 1 / 2011

19 R E K L A M A Opieka farmaceutyczna Objawia się to m. in. koniecznością częstszego oddawania moczu. W efekcie dochodzi do odwodnienia organizmu. Dlatego ważną wskazówką jest konieczność przyjmowania dużej ilości płynów, np. niegazowanej wody przed, w trakcie i po zakończeniu picia alkoholu. Napoje gazowane są niewskazane, gdyż przyspieszają wchłanianie alkoholu do krwiobiegu. Lekki posiłek i uzupełnienie witamin Ból głowy jest spowodowany nie tylko utratą wody, ale również usunięciem wraz z nią części elektrolitów. Na kaca dobre jest więc spożywanie napojów izotonicznych albo bogatych m. in. w potas soków, np. pomidorowego lub bananowego, które te braki uzupełnią. Alkohol zmniejsza ponadto stężenie glukozy we krwi, która jest źródłem energii między innymi dla mózgu. Następnego dnia można spróbować zjeść na śniadanie miód lub dżem, aby dostarczyć cukry proste. Śniadanie powinno być energetyczne, ale lekkostrawne. O ile przed piciem tłuste, treściwe potrawy są wskazane (wydłużają czas wchłaniania alkoholu), to następnego dnia mogą tylko dodatkowo podrażnić sfatygowany żołądek i obciążyć dodatkowo wątrobę. Poza tym kac często wiąże się z nudnościami, a taki posiłek tylko nasiliłby tę dolegliwość. Warto uzupełnić braki witaminy C, która ma właściwości przeciwrodnikowe. Korzystnie też wpływa podanie witamin z grupy B, a szczególnie B6, które jako rozpuszczalne w wodzie łatwiej są wypłukiwane z organizmu w trakcie picia alkoholu. Niektóre preparaty zawierają witaminy, glukozę oraz substraty potrzebne do metabolizmu alkoholu i powinno się je przyjmować pomiędzy kolejnymi drinkami. Jakie leki? Kac nie jest jednostką chorobową, jednak poszczególne objawy, jak ból głowy czy dreszcze, możemy zwalczać przez zastosowanie leków. Pacjenci często skłonieni powszechnością preparatów z paracetamolem sięgają właśnie po nie. Jednak w przypadku bólu głowy towarzyszącemu kacowi paracetamol nie powinien być stosowany. Lek metabolizowany jest głównie przez cytochrom CYP2E1 do NAPQI (N-acetylo-pbenzochinoiminy), który jest wyjątkowo hepatotoksyczny. W normalnych warunkach ok. 65 proc. dawki paracetamolu jest sprzęgane z kwasem glukuronowym, natomiast przy spożywaniu alkoholu dochodzi do wysycenia tego szlaku, pobudzony cytochrom zaczyna przekształcać większe ilości paracetamolu do szkodliwej iminy, a organizm nie nadąża jej eliminować z powodu wyczerpania zapasu glutationu. Wówczas może dojść do poważnego uszkodzenia wątroby. Dobrą alternatywą może być kwas acetylosalicylowy. Preparaty w formie musującej mogą zawierać dodatkowo substancje buforujące, jak kwas aminooctowy (glicynę), które zmniejszają drażniący wpływ kwasu acetylosalicylowego na śluzówkę żołądka. Działanie to jest pożądane, gdy polecamy preparat na dolegliwości kacowe, którym często towarzyszą objawy dyspeptyczne. Zaletą będzie też szybszy efekt przeciwbólowy formy musującej, w porównaniu ze zwykłą tabletką. Podyskutuj o tym na forum! 19

20 Opieka farmaceutyczna R E K L A M A Narząd wzroku wprowadzenie Narząd wzroku jest wysoko zorganizowanym analizatorem zmysłowym, którego czynność polega na odbieraniu fal świetlnych. Wrażenia kształtu, jasności, barwy oraz zmieniających się przedmiotów w otaczającym świecie są przetwarzane w fotoreceptorach siatkówki oka. autor: dr n. med. Katarzyna Kaszuba-Bartkowiak specjalista chorób oczu, asystent Kliniki Okulistyki i Rehabilitacji Wzrokowej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi P Promienie światła swoiste bodźce dla receptorów, wnikają do oka, przechodząc przez układ optyczny (rogówkę, ciecz wodnistą komory przedniej, soczewkę i ciało szkliste), kształtujący na powierzchni siatkówki obraz spostrzeganych przedmiotów. Zogniskowane promienie tworzą rzeczywisty, zmniejszony i odwrócony obraz na siatkówce. Promienie światła wnikające do oka pobudzają receptory siatkówki (czopki i pręciki) i wywołują wrażenia wzrokowe. Czopki zlokalizowane są głównie w dołku środkowym plamki żółtej. Układ receptorów czopkowych odbiera bodźce wysoko zróżnicowane, tj. dokładne widzenie drobnych kształtów przedmiotów, największą ostrość wzroku oraz widzenie barwne. Zdolność odbiorcza czopków istnieje jedynie w dobrym oświetleniu. Na obwodzie siatkówki znajdują się natomiast same pręciki. System pręcików odbiera wrażenia proste, pozwala na rozróżnianie zarysów przedmiotów, orientację przestrzenną oraz odbieranie bodźców o minimalnym natężeniu światła [5]. rogówka tęczówka ciało rzęskowe ciałko szkliste twardówka soczewka komora przednia gałki ocznej twardówka siatkówka naczyniówka nerw wzrokowy tarcza nerwu wzrokowego Budowa anatomiczna Anatomicznie narząd wzroku składa się z oka oraz narządów dodatkowych. Oko obejmuje gałkę oczną oraz nerw wzrokowy. Do narządów dodatkowych zalicza się mięśnie gałkoruchowe i aparat ochronny oka powięzie oczodołu, powieki, spojówki i narząd łzowy. Ścianę gałki ocznej tworzą, idąc od zewnątrz, trzy błony: 1. Włóknista błona zewnętrzna, chroniąca miękką zawartość gałki i nadająca jej kształt, jest mocna i odporna, składa się z nieprzezroczystej części tylnej twardówki i przezroczystej części przedniej rogówki. 2. Błona naczyniowa, utworzona przez naczyniówkę, ciało rzęskowe i tęczówkę. Naczyniówka służy do odżywiania Czynniki środowiskowe mają znaczący wpływ na stan oczu, zwłaszcza na rozwój objawów suchego oka przyczyn tego stanu należy upatrywać w zmieniającym się trybie życia 20 Farmacja Praktyczna 1 / 2011

21 REKLAMA STARAZOLIN

22 Opieka farmaceutyczna zewnętrznych warstw siatkówki. Najważniejszą częścią ciała rzęskowego jest mięsień rzęskowy, biorący udział w akomodacji oka. Otwór w tęczówce źrenica, w zależności od średnicy, reguluje ilość promieni świetlnych wpadających do wnętrza gałki ocznej. 3. Wewnętrzna błona nerwowa siatkówka, odpowiedzialna za odbiór wrażeń wzrokowych. Włókna nerwowe zbiegają się na tarczy i po opuszczeniu gałki ocznej wytwarzają nerw wzrokowy [2]. Soczewka, jako ciało przezroczyste i sferyczne, spełnia głównie funkcję optyczną. Dzięki zmianom kształtu umożliwia widzenie z różnych odległości. Zwiększenie siły łamiącej soczewki pozwala na wyraźne widzenie przedmiotów bliskich. Wady refrakcji Zdolność i siła załamywania promieni świetlnych przez układ łamiący oka nazywa się refrakcją. Promienie równoległe, biegnące z nieskończoności po załamaniu przez układ optyczny oka, powinny zbierać się w ognisku tylnym na siatkówce. Takie oko nazywamy miarowym. Jeśli promienie biegnące równolegle po załamaniu przez układ optyczny zbierają się w ognisku znajdującym się przed lub za siatkówką, to oko takie nazywamy niemiarowym. Przyczyną niemiarowości są wady refrakcji. Jeśli refrakcja układu optycznego oka jest zbyt duża lub oś gałki jest zbyt długa, wówczas promienie biegnące równolegle po załamaniu przez układ optyczny oka zostaną zebrane w ognisku leżącym przed siatkówką. Takie oko nazywa się krótkowzrocznym. Krótkowzroczność koryguje się soczewkami rozpraszającymi minusowymi. Jeśli refrakcja układu optycznego oka nieakomodującego jest zbyt mała lub oś gałki jest zbyt krótka, promienie biegnące równolegle po załamaniu przez układ optyczny oka będą zdążały do ogniska leżącego poza gałką oczną. Takie oko nazywamy nadwzrocznym [4]. Nadwzroczność koryguje się soczewkami skupiającymi plusowymi. Niezborność (astygmatyzm) to stan, w którym promienie świetlne są załamywane w różny sposób przez różne płaszczyzny łamiące gałki ocznej. Niezborność koryguje się soczewkami cylindrycznymi lub torycznymi [1]. Przez starczowzroczność określa się fizjologiczną, zachodzącą z wiekiem utratę zdolności akomodacji przez soczewkę na skutek stopniowego zmniejszania się jej elastyczności. Od 40. roku życia, w celu uzupełnienia niewystarczającej akomodacji, stosuje się okulary korekcyjne do patrzenia z bliska, których moc zależy od wieku i dotychczasowej wady refrakcji. 22 Czynniki środowiskowe Czynniki środowiskowe mają znaczący wpływ na stan oczu, zwłaszcza na rozwój objawów suchego oka. Przyczyn tego stanu należy upatrywać w zmieniającym się trybie życia. W większości objawy suchego oka występują u osób prowadzących aktywne życie zawodowe, spędzających długie godziny w klimatyzowanych biurach i przed monitorem komputera [3]. Zwłaszcza praca przy komputerze prowadzi do zaburzeń filmu łzowego, objawiających się w postaci zespołu suchego oka. Dochodzi wówczas do zmniejszenia częstotliwości mrugania, a w konsekwencji do gorszego rozprowadzania łez po powierzchni gałki ocznej. Podczas gdy w normalnych warunkach mrugamy około razy na minutę, to podczas pracy przy komputerze średnio mrugamy tylko 7 razy na minutę. Dolegliwości obejmują głównie pieczenie i szybkie męczenie się oczu, zaczerwienienie i uczucie ciała obcego. Podczas pracy przy komputerze powinno pamiętać się o przestrzeganiu podstawowych zasad: l odległość od monitora osoby pracującej przy komputerze powinna wynosić ok. 70 cm, l odległość tyłu monitora od następnej osoby nie może być mniejsza niż 130 cm, l minimalna powierzchnia przypadająca na jedno stanowisko komputerowe określona jest na 6 m2, l natężenie światła w pomieszczeniu, gdzie znajdują się komputery, nie może być mniejsze niż 500 lx, a w przypadku, gdy przy komputerach pracują osoby starsze - nawet powyżej 750 lx; dodatkowo światło to musi być rozproszone (nie punktowe), l zaleca się takie usytuowanie monitora, aby jego górny brzeg znajdował się poniżej poziomu oczu, l zaleca się robienie krótkich przerw, średnio co minut, l zaleca się stosowanie preparatów sztucznych łez, w postaci kropli lub żelu, dostępnych bez recepty, niezawierających konserwantów. Podsumowanie Zmysł wzroku pełni u ludzi bardzo ważną rolę, ponieważ dostarcza około 80 proc. informacji o otaczającym świecie. Nawet niewielkie dolegliwości ze strony oczu powodujące objawy dyskomfortu znacznie utrudniają, a niejednokrotnie wręcz uniemożliwiają pracę lub wypoczynek. Dlatego też świadomość i wiedza na temat wpływu niekorzystnych czynników na narząd wzroku pozwala zmotywować pacjentów do podjęcia odpowiednich działań, mających na celu ochronę oczu. Piśmiennictwo: 1. Altenberger S.: Podręcznik okulistyki. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa Bochenek A., Reicher M.: Anatomia człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa Lipiec E.,Grałek M., Niwald A.: Zespół suchego oka u dzieci i młodzieży. Kontaktologia i optyka okulistyczna, 2004; 1: Ożóg M.: Nadwzroczność wykrywanie, korekcja, postępowanie. Referat wprowadzający. Kontaktologia i optyka okulistyczna, 2005; 1: Traczyk W., Trzebski A. : Fizjologia człowieka z elementami fizjologii klinicznej. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. Warszawa Podyskutuj o tym na forum! Farmacja Praktyczna 1 / 2011

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Tajemnice świata zmysłów oko.

Tajemnice świata zmysłów oko. Tajemnice świata zmysłów oko. Spis treści Narządy zmysłów Zmysły u człowieka Oko Budowa oka Model budowy siatkówki Działanie oka Kolory oczu Choroby oczu Krótkowzroczność Dalekowzroczność Astygmatyzm Akomodacja

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Zmysł wzroku Narząd wzroku Zdolność układu nerwowego do odbierania bodźców świetlnych i przetwarzania ich w mózgu na wrażenia wzrokowe jest określana jako zmysł wzroku. Anatomiczną postacią tego zmysłu

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Dlaczego kwasy tłuszczowe są tak ważne? Kwasy tłuszczowe należą do grupy

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie 4 Choroby wysokogórskie PORADA 4 ROBERT SZYMCZAK Choroby wysokogórskie 4 4 Choroby wysokogórskie W rozdziale omówimy choroby związane ze zmniejszającą się dostępnością tlenu na wysokości: Ostrą Chorobę

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Szanowna Pani, Do listopada 2014r. kobiety ciężarne mają możliwość bezpłatnego przebadania się w kierunku zakażenia wirusem zapalenia wątroby C (HCV). Stanowią

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Aktywność fizyczna na receptę Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Cel prezentacji Podzielenie się zdobytą wiedzą i doświadczeniem Przedstawienie programów treningowych dla poszczególnych grup docelowych

Bardziej szczegółowo

Próchnica zębów. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku

Próchnica zębów. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku Rodzaje zębów Zęby (łac. dens ząb, l.mn. dentes) złożone, twarde twory anatomiczne w jamie ustnej. Stanowią element układu trawienia i służą do rozdrabniania

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Glaucoma-profi laxis 2015

Glaucoma-profi laxis 2015 bezpłatny zestaw pomiarów: pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego metodą bezkontaktową pachymetria (mierzenie grubości rogówki) autorefraktometria (komputerowy pomiar wad widzenia) Glaucoma-profi laxis 2015

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy I CO MU ZAGRAŻA Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy pozwalają np. widzieć w ciemności. Zewnętrzne

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym farmaceuta współpracuje z pacjentem oraz innym personelem medycznym,

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Bioterra zdrowie i uroda. Rodzice marzą o tym, aby ich dzieci były zdrowe. Dorosłe dzieci dbają o zdrowie rodziców. Zakochani o kochanych.

Bioterra zdrowie i uroda. Rodzice marzą o tym, aby ich dzieci były zdrowe. Dorosłe dzieci dbają o zdrowie rodziców. Zakochani o kochanych. Bioterra zdrowie i uroda Rodzice marzą o tym, aby ich dzieci były zdrowe. Dorosłe dzieci dbają o zdrowie rodziców. Zakochani o kochanych. Każdy człowiek marzy o zdrowiu i urodzie. Pragnienie to nie zależy

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Prezentacja produktu

Prezentacja produktu Prezentacja produktu Ile osób rocznie ginie w wypadkach samochodowych? Ile osób rocznie umiera na zawał i udar mózgu? 3. 500 osób 170 000 osób Umieralność spowodowana chorobami układu krążenia w Polsce

Bardziej szczegółowo

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27 Polfa Warszawa S.A. dziękuje Pani doc. dr hab. Idalii Cybulskiej wieloletniemu lekarzowi Instytutu Kardiologii w Aninie za pomoc w opracowaniu niniejszego materiału. ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA!

NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA! NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA! NAPOJE ENERGETYCZNE, ZWANE TEŻ ENERGY DRINKAMI, NAPOJAMI ENERGETYZUJĄCYMI LUB PSYCHODRINKAMI, SĄ BARDZO POPULARNE WŚRÓD POLSKIEJ MŁODZIEŻY. GŁÓWNYM

Bardziej szczegółowo

Bóle kręgosłupa Zawały serca

Bóle kręgosłupa Zawały serca Bóle kręgosłupa Zawały serca Choroby cywilizacyjne - nie musisz być ich ofiarą Henryk Dyczek 2009 Lista chorób cywilizacyjnych http://pl.wikipedia.org/wiki/choroby_cywilizacyjne Cukrzyca WHO 1995/135 mln;

Bardziej szczegółowo

Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży.

Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży. Anna Gotz-Więckowska Wady refrakcji u niemowląt, dzieci i młodzieży. Katedra Okulistyki i Klinika Okulistyczna UM w Poznaniu Kierownik: Prof.UM dr hab. Jarosław Kocięcki Rozwój narządu wzroku Precyzyjny

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia cukrzycy

Epidemiologia cukrzycy Cukrzyca kiedyś Epidemiologia Epidemiologia - badanie występowania i rozmieszczenia stanów lub zdarzeń związanych ze zdrowiem w określonych populacjach oraz wpływu czynników wpływających na stan zdrowia

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. 18 października 2012 EMA/653433/2012 EMEA/H/A-5(3)/1319 Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Bardziej szczegółowo

OKO BUDOWA I INFORMACJE. Olimpia Halasz xd Bartosz Kulus ; x

OKO BUDOWA I INFORMACJE. Olimpia Halasz xd Bartosz Kulus ; x OKO BUDOWA I INFORMACJE Olimpia Halasz xd Bartosz Kulus ; x OCZY - narządy receptorowe umożliwiające wykrywanie kierunku padania światła i jego intensywności oraz, wraz ze wzrostem złożoności konstrukcji,

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Porcja standardowa alkoholu

Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa to 10 gramów czystego alkoholu etylowego czyli: 200 ml piwa o zaw.alk. 5% 100 ml wina o zaw.alk. 10% 25 ml wódki o zaw.alk. 40% Czas usuwania z organizmu

Bardziej szczegółowo

JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE!

JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE! JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE! Jesień to czas kichania, kataru, kaszlu. Nie unikniesz kontaktu z drobnoustrojami, ale możesz ograniczyć ryzyko zakażeń. Pamiętaj! Myj często ręce wodą z mydłem. Gdy kichasz

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej

Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening. Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Polish version: Your guide to diabetic retinopathy screening Twój przewodnik po badaniu na obecność retinopatii cukrzycowej Co to jest retinopatia cukrzycowa? Jest to choroba spowodowana cukrzycowymi zmianami

Bardziej szczegółowo

Wpływ hałasu lotniczego na zdrowie człowieka czyli jak żyć krócej i chorować.

Wpływ hałasu lotniczego na zdrowie człowieka czyli jak żyć krócej i chorować. Wpływ hałasu lotniczego na zdrowie człowieka czyli jak żyć krócej i chorować. Hałas, w szczególności lotniczy, jest szkodliwy dla zdrowia; stały i uciążliwy hałas męczy nas psychicznie i fizycznie, pogarsza

Bardziej szczegółowo

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH

PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH PORADNIK DLA OPIEKUNÓW OSÓB STARSZYCH Co mam zrobić gdy podopieczny skarży się na boleści? Co zrobić gdy zachoruje? Jak opiekować się osobą z Alzheimerem, Demencją czy inna chorobą? Jakie problemy mogą

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY KATEDRA I ZAKŁAD ZDROWIA PUBLICZNEGO Prof. dr hab. n med.dr h.c. Piotr Książek W zdrowym ciele zdrowy duch Decimus Junius Juvenalis Prawidłowe

Bardziej szczegółowo

UWAGA na NAPOJE ENERGETYZUJĄCE

UWAGA na NAPOJE ENERGETYZUJĄCE UWAGA na NAPOJE ENERGETYZUJĄCE Dlaczego dzieci i młodzież nie powinny pić napojów energetyzujących? Niektórzy sądzą, że napoje energetyzujące są źródłem energii, która jest szybko przyswajalna przez organizm

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie

Ruch zwiększa recykling komórkowy Natura i wychowanie Wiadomości naukowe o chorobie Huntingtona. Prostym językiem. Napisane przez naukowców. Dla globalnej społeczności HD. Ruch zwiększa recykling komórkowy Ćwiczenia potęgują recykling komórkowy u myszy. Czy

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

Czy stać nas na. złe. żywienie dzieci. Warszawa, 14 listopada 2012 roku

Czy stać nas na. złe. żywienie dzieci. Warszawa, 14 listopada 2012 roku Warszawa, 14 listopada 2012 roku Czy stać nas na złe żywienie dzieci Stowarzyszenie Promocji Zdrowego Żywienia Dzieci Choroby cywilizacyjne to dziś jeden z najważniejszych problemów, jakie stoją przed

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! POWIEDZ grypie STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ Jedną z najpowszechniej występujących i wciąż niedocenianych chorób jest grypa, choroba, która w sezonie

Bardziej szczegółowo

Suplementacja wspierająca walkę organizmu z grzybami, wirusami i pasożytami z użyciem naturalnych suplementów.

Suplementacja wspierająca walkę organizmu z grzybami, wirusami i pasożytami z użyciem naturalnych suplementów. Suplementacja wspierająca walkę organizmu z grzybami, wirusami i pasożytami z użyciem naturalnych suplementów. 1 / 9 Pozbycie się grzybicy to proces, który wymaga czasu, cierpliwości i wytrwałości. Suplementacja

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ KWALIFIKACYJNY DLA OSÓB Z NADWAGĄ

FORMULARZ KWALIFIKACYJNY DLA OSÓB Z NADWAGĄ Dodatkowe informacje: FORMULARZ KWALIFIKACYJNY DLA OSÓB Z NADWAGĄ lek. med. Laura Grześkowiak prom. zdrowia Alina Łukaszewicz Data wypełnienia: DANE OSOBOWE Imię:... Nazwisko:... Adres:... Tel. kontaktowy:

Bardziej szczegółowo

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Flavopharma. Studium przypadku spółki spin-off. Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Tomasz Przygodzki Pomysł (analiza rynku) Projekt B+R Próba komercjalizacji rezultatów

Bardziej szczegółowo

Kodeks zdrowego a Rafał ł Warszawa 2013

Kodeks zdrowego a Rafał ł Warszawa 2013 Kodeks zdrowego a Rafał ł Warszawa 2013 Zadanie Prewencja pierwotna nowotworów jest finansowane przez Ministerstwo Zdrowia w ramach Narodowego programu zwalczania chorób nowotworowych. Realizator zadania:

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

www.california-fitness.pl www.calivita.com

www.california-fitness.pl www.calivita.com DRIVERADE branica.pl SKONCENTROWANA OCHRONA AKTYWNEGO CZŁOWIEKA Unikalny zestaw składników uwzględniający potrzeby współczesnego człowieka Ekstrakt z guarany Witamina C Lecytyna Witamina E Cholina Selen

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska

Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Dane demograficzne: Badanie w ramach programu pt. Audyt społeczny leczenia w AMD w Polsce realizowanego przez Stowarzyszenie Retina AMD Polska Opracowanie: dr n. med. Anna Kieszkowska-Grudny 1. Inicjały

Bardziej szczegółowo

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Trafna diagnoza i właściwe leczenie Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Oferta specjalna dla najlepszych klientów Avivy i ich rodzin Dziękujemy, że są Państwo z nami Upewnij się, kiedy chodzi

Bardziej szczegółowo

http://www.odkryjjakschudnac.pl

http://www.odkryjjakschudnac.pl 7 Pokarmów Automatycznie Spalających Tłuszcz Czy może to być możliwe, że jedzenie niektórych pokarmów może pomóc Ci schudnąć oraz automatycznie spalać tłuszcz bez ćwiczeń lub diet? Odpowiedź na to pytanie

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13

Spis treści. 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski... 13 Spis treści 1. Przyczyny nadciśnienia tętniczego Bogdan Wyrzykowski........ 13 Genetyczne uwarunkowania pierwotnego nadciśnienia tętniczego..... 14 Nadciśnienie monogeniczne..................................

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku

Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku Uchwała Nr 28/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku w sprawie uchwalenia programu polityki zdrowotnej pn. Zwiększenie dostępności do świadczeń kardiologicznych osobom powyżej 50 roku

Bardziej szczegółowo

Opieka pielęgniarska nad pacjentem w oddziale chirurgii ogólnej, po zabiegu operacyjnym, w wybranych jednostkach chorobowych.

Opieka pielęgniarska nad pacjentem w oddziale chirurgii ogólnej, po zabiegu operacyjnym, w wybranych jednostkach chorobowych. Opieka pielęgniarska nad pacjentem w oddziale chirurgii ogólnej, po zabiegu operacyjnym, w wybranych jednostkach chorobowych. Aby ujednolicić opis opieki pielęgniarskiej nad pacjentem po zabiegu operacyjnym

Bardziej szczegółowo