Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia 322[15].O1.02

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia 322[15].O1.02"

Transkrypt

1

2 A MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ Maria Żukowska Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia 322[15].O1.02 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom 2007

3 Recenzenci: mgr Bożena Czerniawska mgr Lilia Kimber-Dziwisz Opracowanie redakcyjne: mgr Maria Żukowska Konsultacja: mgr inż. Teresa Jaszczyk Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 322[15].O1.02 Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia, zawartego w modułowym programie nauczania dla zawodu terapeuta zajęciowy. Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy, Radom

4 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie 3 2. Wymagania wstępne 5 3. Cele kształcenia 6 4. Materiał nauczania Źródła prawa. Prawa człowieka, prawa dziecka, prawa pacjenta Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów System ubezpieczeń zdrowotnych i społecznych Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Charakterystyka rynku usług medycznych i socjalnych Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Wybrane problemy działalności zawodowej Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Sprawdzian osiągnięć Literatura 68 2

5 1. WPROWADZENIE Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy i nabywaniu umiejętności z zakresu stosowania przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia. W poradniku zamieszczono: wymagania wstępne wykaz wiedzy i niezbędnych umiejętności, które powinieneś mieć opanowane, abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika, cele kształcenia wykaz wiedzy i umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem, materiał nauczania wiadomości teoretyczne niezbędne do zrealizowania założonych celów kształcenia, pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonywania ćwiczeń, ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować umiejętności praktyczne, sprawdzian postępów zestaw pytań sprawdzających Twoje opanowanie wiedzy i umiejętności po wykonywaniu ćwiczeń, sprawdzian osiągnięć przykładowy zestaw pytań sprawdzających opanowanie przez Ciebie wiedzy i umiejętności z zakresu całej jednostki modułowej, literaturę. 3

6 322[15].O1 Podstawy działalności usługowej 322[15].O1.03 Nawiązywanie kontaktów społecznych 322[15].O1.01 Stosowanie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska i udzielanie pierwszej pomocy 322[15].O1.04 Prowadzenie działań profilaktycznych i promocji zdrowia 322[15].O1.02 Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia 322[15].O1.05 Korzystanie z programów komputerowych wspomagających działania terapeutyczne Schemat układu jednostek modułowych 4

7 2. WYMAGANIA WSTĘPNE Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: dokładnie i ściśle formułować własne myśli, uczestniczyć w dyskusji, prezentacji, korzystać z doświadczeń innych, korzystać z możliwie różnych źródeł informacji, korzystać z wiadomości teoretycznych i praktycznych z zakresu nawiązywania kontaktów społecznych, profilaktyki i promocji zdrowia, stosować poznane przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony środowiska i ochrony przeciwpożarowej, współpracować w grupie i zespołowo rozwiązywać problemy. 5

8 3. CELE KSZTAŁCENIA W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: wyjaśnić znaczenie prawa oraz określić prawną regulację zawodu, rozróżnić normy prawne i przepisy prawa, zinterpretować przepisy prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy, prawa o ubezpieczeniach społecznych, posłużyć się ustawą o pomocy społecznej, o ochronie zdrowia psychicznego, rehabilitacji i zatrudnieniu osób niepełnosprawnych oraz powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, zastosować przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, wykorzystać przepisy prawa do rozwiązywania problemów pacjenta, poinformować pacjenta o podstawach prawnych świadczeń ubezpieczeniowych i pomocy społecznej, zastosować przepisy o prawach człowieka, wyjaśnić funkcjonowanie mechanizmu rynkowego we współczesnej gospodarce, scharakteryzować system organizacyjny opieki zdrowotnej, wskazać źródła i sposoby finansowania świadczeń zdrowotnych, określić zakres świadczeń w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, wyjaśnić specyfikę rynku świadczeń zdrowotnych, wskazać czynniki wpływające na popyt i podaż świadczeń zdrowotnych, rozróżnić rodzaje kontraktów na usługi medyczne, scharakteryzować koszty wytworzenia świadczeń zdrowotnych, zastosować przepisy prawa dotyczące działalności gospodarczej. 6

9 4. MATERIAŁ NAUCZANIA 4.1. Źródła prawa. Prawa człowieka, prawa dziecka, prawa pacjenta Materiał nauczania Człowiek żyjący w grupie społecznej mniejszej (np. rodzina, grono przyjaciół) lub większej (np. grupa religijna, wieś, grupa społeczna, społeczeństwo) podporządkowuje się jej zwyczajom, akceptuje normy zachowania przez nią ustalone oraz przyjmuje przekonania i wartościowania oparte na podstawie ustalonych norm. Normy społeczne Wśród norm społecznych można wyodrębnić kilka ich rodzajów: normy moralne, normy obyczajowe, normy religijne, normy estetyczne, normy prawne. Normy moralne ustalają dyrektywy postępowania, wskazują ideał, kontrolują zachowanie człowieka i kwalifikują jego czyny do dobrych lub złych. Normy obyczajowe występują najsilniej w społeczeństwach zamkniętych i stylu życia opartym na tradycji przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Normy estetyczne wyznaczają wzorce danej epoki, kręgu kulturowego. Dotyczą np. ubioru, wystroju domu. Normy polityczne należą do norm związanych z działalnością państwa i partii politycznych i dotyczą zachowań ich obywateli bądź członków. Normy religijne powstały z czynników ponadnaturalnych. Funkcjonują we wspólnotach religijnych i wynikają z określonych zasad wiary. Powstały w różnych epokach historycznych. W każdej z nich przestrzeganie ustalonych zasad daje wyznawcy obietnicę nagrody po śmierci. A oto kilka przykładów. Już w starożytnym Egipcie wierzono, że śmierć kończy etap przejściowy. Zmarły stawał na sąd Ozyrysa ze zwojami papirusu z zapisanymi na nim listami grzechów, których nie popełnił np.,,nie uczyniłem zła ludziom. Nie krzywdziłem zwierząt. Nie zadawałem cierpienia nikomu. Nie zadawałem bólu. Nie pozbawiłem biedaków ich własności. Nie zabijałem sam i nie kazałem zabijać. Prawdomówność zmarłego była sprawdzana na boskiej wadze. Wyznawcy buddyzmu, religii powstałej w V w. p.n.e. wyznawali cztery szlachetne prawdy mówiące o cierpieniu i ścieżkach prowadzących do wyzwolenia z cierpienia. Ich przestrzeganie dawało lepsze życie w nowym wcieleniu po śmierci. Podstawą reguł życia wyznawców judaizmu jest dekalog i 613 zakazów i nakazów zapisanych w Torze (Stary Testament z dekalogiem prawo pisane, Talmud prawo ustne). Dekalog, normy moralne i religijne ujęte w 10 przykazaniach jest też podstawą etyki chrześcijańskiej (katolicyzmu, prawosławia i protestantyzmu). 7

10 Islam, religia powstała w VII w. opiera się na pięciu filarach wiary (wyznanie wiary, modlitwa, post, jałmużna i pielgrzymka do Mekki) i normach prawno-religijnych. Normy zawarte w Koranie zawierają naukę Mahometa (114 sur, rozdziałów), zbiór podstawowych przepisów religijnych i prawnych, nakazów moralnych (np. idda okres czasu, w ciągu którego wdowa czy rozwódka nie może wyjść za mąż, talak forma rozwodu), opinie teologów oraz stosowane analogie. Karą za nieprzestrzeganie norm religijnych jest np. wieczne potępienie, pożarcie przez demona,,,piekło. Wpływ religii na władzę państwową jest mały lub znaczny, w zależności od tego, jak bliskie są granice między normami prawnymi państwa, a normami religijnymi. Niektóre doktryny religijne są bardzo niebezpieczne jak np. dżihad. Nakłada on na każdego muzułmanina obowiązek rozpowszechniania islamu drogą oręża. Łatwo zauważyć, że źródłem prawa w wielu religiach jest Bóg. Dekalog został przekazany przez Boga Mojżeszowi na górze Synaj. Koran zawiera objawienia Allaha przekazane Mahometowi. Wielu zwolenników uważa, że źródłem prawa jest człowiek i jego natura, społeczeństwo i zasady współżycia w społeczeństwie. Wobec osób nie przestrzegających norm społecznych są stosowane sankcje. Jednostka może być narażona na śmieszność, izolację, odrzucenie, a nawet wykluczenie z danej społeczności. Prawo naturalne wypracowane i akceptowane przez pokolenia, przekazywane przez tradycję powinno być uwzględniane przez ustawodawcę w czasie stanowienia prawa. Zwolennicy tego kierunku dają pierwszeństwo prawu naturalnemu przed prawem stanowionym. Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej odwołuje się do prawa naturalnego:,,my Naród Polski wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, zarówno wierzący w Boga, będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna, jak i nie podzielający tej wiary, a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł. Konstytucja RP jest prawem stanowionym uwzględniającym prawo naturalne. Czym więc jest prawo?,,prawo, jest to zbiór norm ogólnych, pochodzących od organów państwa, na których straży stoi przymus państwowy. jest powszechnie akceptowana definicja pozytywistyczna. Za tą definicją opowiada się nasza Konstytucja z 1997 roku i Trybunał Konstytucyjny. Przepis prawny Przepis prawny jest zwrotem językowym zawartym w tekście prawnym. Stanowi on fragment aktu prawnego w postaci artykułu, ustępu czy punktu. W jednym przepisie może być zawarta jedna norma postępowania, część normy lub kilka norm. Normy prawne Normy prawne to obowiązujące reguły zachowania osób fizycznych i prawnych w sytuacji w nich określonej, zabezpieczone środkami przymusu Państwowego. Norma składa się z trzech elementów: hipoteza, dyspozycja, sankcja. Hipoteza określa stan faktyczny (sytuację) uzasadniający jej zastosowanie do konkretnego adresata normy. Dyspozycja określa wzór zachowania się w sytuacji określonej w hipotezie. 8

11 Sankcja określa konsekwencje, jakie nastąpią w sytuacji, gdyby adresat normy zachował się niezgodnie z normą lub ją naruszył. Sankcje mogą być karne, egzekucyjne, nieważności czynności prawnych. Norma prawna jest adresowana do: osoby fizycznej, osoby prawnej (np. przedsiębiorstwo, wyższa uczelnia, stowarzyszenie). W normach generalnych adresat jest określony bardzo ogólnie (np. obywatel, każdy), przez sprawowaną funkcję (np. minister). Normy można sklasyfikować według różnych kryteriów: ogólne i jednostkowe (kryterium zachowania się), generalne i konkretne (kryterium adresata), nakazujące, zakazujące, dozwalające (kryterium regulacji zachowania), bezwzględnie obowiązujące i względnie obowiązujące (kryterium ich obowiązywania). Norma prawna może być wyrażona kilkoma przepisami prawnymi, rzadko jest częścią przepisu. Norma staje się powszechnie obowiązującą częścią prawa i jest stosowana wtedy, gdy: została ustanowiona przez organ do tego upoważniony, została ogłoszona we właściwym dokumencie, posiada ważność (nie została uchylona). Hierarchia aktów prawnych Artykuł 87 Konstytucji podaje, iż,,źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Na obszarze organów, które je stanowiły są akty prawa miejscowego. Akt prawny wchodzi w życie z dniem opublikowania lub w terminie wskazanym przez ustawodawcę, o czym informuje ostatni artykuł aktu. Tabela 1. Źródła prawa [opracowanie własne] Ustawodawca Nazwa aktu prawnego Uwagi Sejm i Senat Prezydent Rada Ministrów Ministrowie Prezes Rady Ministrów Rada Ministrów samorządy, organy administracji terenowej Konstytucja ustawa zasadnicza ustawy rozporządzenie z mocą ustawy ratyfikacja umów międzynarodowych rozporządzenia zarządzenia uchwały uchwały, zarządzenia zatwierdzona przez naród w referendum wydaje w stanach nadzwyczajnych art. 229, 230 Konstytucji RP sprawy wymienione w art. 89 Konstytucji wymagają uprzedniej zgody Sejmu, inne tylko powiadomienia Sejmu wydaje organ wskazany w ustawie mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki podległe mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko na terenie danej gminy, województwa 9

12 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Jest najwyższym aktem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej. Jest nadrzędna w stosunku do innych ustaw. Jest fundamentem państwa i systemu prawnego. Konstytucja określa: podstawy ustroju społeczno-gospodarczego i politycznego państwa, język urzędowy, barwy narodowe, hymn, wybór stolicy, podstawowe prawa i wolności człowieka i obywatela, źródła prawa, zasady ratyfikowania umów międzynarodowych, wzajemne stosunki między władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, strukturę i kompetencje naczelnych organów w państwie takich jak: Sejm, Senat, Prezydent, Rada Ministrów, Trybunał Konstytucyjny, NIK i relacje między nimi, organizację sądownictwa, administracji rządowej, finansów publicznych, zasady działania w sytuacjach nadzwyczajnych. W Konstytucji RP prawa i wolności obywatela ujęto w kilka grup: zasady ogólne (art ) określające: sposób nabycia obywatelstwa polskiego zasadę poszanowania godności, zasadę ochrony wolności, zasadę równości obywateli wobec prawa oraz zakaz dyskryminacji, równouprawnienie mężczyzn i kobiet, wolność, mniejszości narodowych i etnicznych, prawo obywateli RP za granicą, wolności i prawa osobiste, wolności i prawa polityczne, wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturowe, środki ochrony wolności i praw oraz obowiązki obywateli. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej uchwalona została przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez naród w referendum konstytucyjnym 25 maja 1997 r. podpisana przez Prezydenta RP 16 lipca 1997 r., weszła w życie 17 października 1997 r. Zasady dokonywania zmian w Konstytucji określa art Drugie miejsce w naszym porządku prawnym zajmują ratyfikowane ustawy, konwencje, sojusze i umowy międzynarodowe. Umowy międzynarodowe to porozumienia między dwoma lub wieloma państwami. Niektóre z nich stanowią normy regulujące stosunki międzypaństwowe. Zgodnie z Konstytucją RP, po ich ratyfikacji przez Prezydenta RP stają się częścią polskiego prawa wewnętrznego i mogą być bezpośrednio stosowane. Umowy międzynarodowe ratyfikowane przez Prezydenta RP za zgodą Sejmu (art. 89), w razie niezgodności z naszą ustawą mają przed nią pierwszeństwo. Spośród wielu obowiązujących umów międzypaństwowych wymienić należy te, które dotyczą praw człowieka. W Rzeczypospolitej Polskiej obowiązują ratyfikowane konwencje dotyczące praw człowieka: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 r., Europejska Konwencja Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r., Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych ONZ 1966 r., Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych - ONZ 1996 r., Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie z 1975 r., Konwencja o Prawach Dziecka obowiązuje od 1991 r. Ustawy są podstawową formą legislacyjną we wszystkich państwach demokratycznych. Ustawy dotyczą kwestii podstawowych dla społeczeństwa, np. prawo podatkowe, prawo karne, gospodarka finansowa państwa, ustanowienie monopolów, ustanowienie budżetu, 10

13 wprowadzenie stanów nadzwyczajnych, ubezpieczenia społeczne, organizacja opieki zdrowotnej, oświata. Kodeks ustawa, która całościowo lub w większości reguluje określoną dziedzinę stosunków społecznych. Powstaje z kodyfikacji kilku ustaw dotyczących tych samych dziedzin życia społecznego. W Polsce jest ich kilkanaście, np. Kodeks karny, Kodeks pracy, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Następną kategorią aktów są akty wykonawcze. Rozporządzenia źródła prawa powszechnie obowiązującego. Rozporządzenia wydawane są tylko na podstawie upoważnienia ustawowego (delegacji ustawowej) i w jego granicach (art. 92 Konstytucji RP). Najwyższe rangą są rozporządzenia wydane przez Radę Ministrów. Rozporządzenia wydawane są też przez poszczególnych ministrów. W stanach nadzwyczajnych, zgodnie z Konstytucją RP, rozporządzenia z mocą ustawy (dekrety) wydaje Prezydent. Akty prawa lokalnego obejmują akty tworzone przez organy samorządu terytorialnego (np. uchwała rady gminy) oraz terenowych organów administracji rządowej. Można je wydawać tylko na podstawie upoważnienia ustawowego (art. 94 Konstytucji RP). Prezes Rady Ministrów i Rada Ministrów mogą podejmować uchwały. Zgodnie z art. 93 Konstytucji RP, mają one charakter wewnętrzny i obejmują tylko jednostki podległe wydającemu organowi. Konstytucja RP przewiduje możliwość wydawania innych aktów normatywnych prawa wewnętrznego np. regulamin Sejmu (art. 112). Publikacja aktów prawnych W Polsce akty prawne podawane są do publicznej wiadomości (promulgacja) przez publikowanie w Dziennikach Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, Dzienniku Urzędowym Monitor Polski, dziennikach urzędowych poszczególnych ministrów, wojewódzkich dziennikach urzędowych. W Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza się Konstytucję, ratyfikowane umowy międzynarodowe, ustawy, rozporządzenia, uchwały Rady Ministrów uchylające rozporządzenie ministra, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W Dzienniku Urzędowym Monitor Polski zamieszcza się uchwały Sejmu oraz zarządzenia, decyzje, okólniki, obwieszczenia państwowe wydawane przez radę Ministrów i urzędy centralne. Dziennik Urzędowy Ministerstwa zawiera komunikaty, obwieszczenia. Wojewódzkie dzienniki urzędowe zawierają akty prawa lokalnego. Zakres obowiązywania prawa Akt prawny staje się częścią powszechnie obowiązującego prawa po jego ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP. Jeżeli ustawodawca nie postanowił inaczej, wchodzi w życie 14 dni po ogłoszeniu. Przerwa między ogłoszeniem a obowiązywaniem aktu prawnego wynika z zasady,,spoczynku prawa (vacatio legis). Niektóre artykuły ustaw czy rozporządzeń mogą wchodzić w życie w terminie późniejszym. Zapis dotyczący terminu wejścia w życie całego aktu, poszczególnych artykułów znajduje się w ostatnim artykule danego aktu prawnego. Akt prawny obowiązuje od momentu wejścia w życie do momentu uchylenia. Gałęzie prawa System prawny to układ spójnych, nie zawierających sprzeczności, regulujących wszystkie kwestie życia społecznego, aktów prawnych. Prawo możemy podzielić na: publiczne (regulujące stosunki między podmiotami, z których przynajmniej jeden jest organem władzy państwowej), prywatne (regulujące stosunki i zabezpieczające interesy jednostki). Rozróżniamy prawo: 11

14 międzynarodowe, wewnętrzne. Prawo wewnętrzne jest stanowione przez dane państwo. Wyróżniamy: prawo konstytucyjne, prawo karne, prawo cywilne, prawo rodzinne, prawo pracy, prawo finansowe, prawo administracyjne. Prawo cywilne zajmuje się prawem rzeczowym (np. własnością, zastawem, hipoteką), prawem spadkowym, zobowiązaniami (różne umowy między stronami), prawem handlowym, prawem autorskim, prawem międzynarodowym prywatnym a także postępowaniem cywilnym w sprawach procesowych, egzekucjach. Prawo cywilne określa ramy współdziałania osób prawnych i fizycznych. Podstawowym źródłem prawa cywilnego są: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych. Najnowszą gałęzią prawa jest prawo rodzinne. Często traktowane jako dział prawa cywilnego. Prawo rodzinne reguluje osobiste i majątkowe stosunki między małżonkami, dziećmi, dziećmi adoptowanymi. Źródłem prawa rodzinnego jest: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Prawo pracy reguluje stosunek pracy i zależności między pracodawcą a pracownikiem oraz wszelkie kwestie z tym związane. Podstawowym źródłem prawa pracy jest: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Prawa człowieka Obywatelstwo więź prawna łącząca jednostkę z państwem i związane z tym uprawnienia i obowiązki określone przez prawo i konstytucję. Pełnię praw obywatelskich uzyskuje się po osiągnięciu pełnoletności. Pozbawienie praw obywatelskich następuje na mocy wyroku skazującego. Obywatelem Unii Europejskiej jest każda osoba mająca przynależność Państwa Członkowskiego. Prawa człowieka zespół fundamentalnych, powszechnych praw przysługujących człowiekowi bez względu na czas, miejsce, kolor skóry, rasę, pochodzenie, narodowość, religię. Prawa człowieka powinny być przestrzegane na terytorium każdego kraju. Równość wobec prawa oznacza, że wszyscy obywatele cieszą się tymi samymi prawami niezależnie od płci, koloru skóry, wyznawanej religii, posiadanych dóbr materialnych. Wszyscy mają równe prawa do bezpieczeństwa, wolności osobistej, swobody wyznawania religii, do piastowania wysokich urzędów itp. Najwyższy prawem w Rzeczypospolitej Polskiej jest akt prawny Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w rozdziale II, określa wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela. Oddzielnie wymienione są: prawa podstawowe, wolności i prawa osobiste, wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne, środki ochrony tych praw oraz obowiązki człowieka i obywatela. 12

15 Szczególny charakter mają prawa obywatela gdyż poza wymienionymi obywatele Rzeczypospolitej Polskiej mają dodatkowe przywileje: czynne i bierne prawo wyborcze, prawo piastowania urzędów państwowych, prawo do pracy, prawo do zabezpieczenia socjalnego w razie niezdolności do pracy, prawo do działalności gospodarczej, prawo do ochrony konsularnej poza granicami kraju. Prawa obywateli Unii Europejskiej Prawa obywateli Unii Europejskiej gwarantowane są Europejską Konwencją Ochrony Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej w rozdziale,,postanowienia wspólne podaje: 1. Unia opiera się na zasadach wolności, demokracji, poszanowania praw człowiek i podstawowych wolności oraz państwa prawnego, które są wspólne dla państw członkowskich. 2. Unia szanuje prawa podstawowe zagwarantowane w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanych w Rzymie 4 listopada 1950 roku oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych dla Państw Członkowskich, jako zasady ogólne prawa wspólnotowego. 3. Unia szanuje tożsamość narodową Państw Członkowskich. Potwierdzenie tej zasady znalazło również odzwierciedlenie w preambule Traktatu o Unii Europejskiej. Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r., na którą powołuje się Traktat o Unii Europejskiej, została podpisana przez Polskę dopiero w 1991 r. Prawa człowieka zawarte w Konwencji uwzględnia nasza Konstytucja RP z 1997 r. Unia uznaje także normy zawarte w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Europejskiej Karcie Praw Socjalnych Pracowników, Międzynarodowych Paktach Praw Człowieka. Karta Podstawowych Praw Socjalnych Pracowników z 1989 r. podpisana przez państwa Członkowskie Unii, wymienia następujące prawa: 1. Prawo swobodnego poruszania się i przebywania na obszarze wszystkich państw członkowskich UE. 2. Prawo do korzystania z opieki dyplomatycznej i konsularnej każdego państwa UE. 3. Prawo wyborcze w wyborach samorządowych tego kraju członkowskiego, w którym zamieszkasz, choćbyś nie posiadał jego obywatelstwa (tzw. cenzus zamieszkania). 4. Prawo zrzeszania się w europejskie partie polityczne. 5. Prawo wyborcze do Parlamentu Europejskiego. 6. Prawo do składania petycji do Parlamentu Europejskiego. 7. Prawo do składania skarg do Rzecznika Praw Obywatelskich UE. Na straży wolności i praw człowieka i obywatela w Polsce stoi Rzecznik Praw Obywatelskich i Trybunał Konstytucyjny. Zasady działalności Rzecznika Praw Obywatelskich określa art Konstytucji RP oraz ustawa o zakresie i sposobie działania Rzecznika Praw Obywatelskich. Obywatele państw Unii mają prawo składania skarg do Rzecznika Praw Obywatelskich Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, gdy ich zdaniem występuje łamanie praw i podstawowych wolności człowieka. Skargi mogą składać państwa, osoby prawne, fizyczne, a także dzieci. Skargę można wnieść, po wyczerpaniu drogi prawnej w swoim kraju. Skargi składane do Trybunału przez Polaków dotyczyły organów państwowych, nieprzestrzegania procedur, zwłoki w załatwianiu spraw przez sądy, niesprawiedliwego wyroku politycznego, niedbalstwa urzędników, itp. Zainteresowanych szczegółami omawianej tematyki zachęcam do lektury książek o tematyce prawnej lub stron internetowych. 13

16 Prawa dziecka Prawa dzieci przez wieki regulowane były głównie normami religijnymi oraz zwyczajowymi. Dominowało ojcowskie prawo karania dzieci i decydowania w istotnych dla niego sprawach. Zmiany w tym zakresie wprowadził w 1923 r. Międzynarodowy Związek Pomocy Dzieciom, który przyjął uchwałę zwaną Deklaracją Praw Dziecka. Deklaracja została przyjęta przez Ligę Narodów. Preambuła Deklaracji zawierała bardzo ważny zapis. Najwyższym dobrem jest dziecko. Mężczyźni i kobiety wszystkich narodów mają wobec niego obowiązki i powinny dać dziecku wszystko, co posiadają najlepszego. Kolejnym dokumentem w obronie praw dziecka była Deklaracja Praw Dziecka ONZ z 1959 r. W 10 punktach Deklaracji zawarto istotne prawa dzieci: 1) równość wszystkich dzieci, 2) ochrona prawna, 3) prawo do nazwiska i obywatelstwa, 4) możliwość korzystania z opieki socjalnej, 5) miłość i zrozumienie jako podstawa rozwoju, 6) bezpłatna nauka na poziomie minimum podstawowym, 7) wychowanie w duchu pokoju, braterstwa i tolerancji, 8) ochrona przed zaniedbaniem, wyzyskiem, okrucieństwem, 9) szczególna opieka nad dziećmi specjalnej troski, 10) pierwszeństwo w zakresie otrzymywania wszelkiej ochrony i pomocy. W listopadzie 1989 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych uchwaliła Konwencję o Prawach Dziecka. Dokument dotyczy dzieci i młodzieży od chwili poczęcia, aż do lat 18. Reguluje status prawny i społeczny dziecka. Traktuje dziecko jako podmiot praw i wolności, a nie jako przedmiot ochrony. Szczególną uwagę poświęca dzieciom niepełnosprawnym. Nie zapomniano o dużej grupie dzieci uchodźców. Główne założenia dokumentu zawarte są w Preambule: dziecko jako istota ludzka posiada swoją godność i wartość, dziecko, zgodnie z zapisem Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, ma prawo do szczególnej troski oraz korzystania z zawartych w niej praw i wolności., dziecko, ze względu na swoją niedojrzałość fizyczną oraz umysłową wymaga szczególnej opieki i troski, w tym ochrony prawnej, dziecko powinno wychowywać się w rodzinie, dziecko powinno być przez państwo otoczone niezbędną ochroną i wsparciem, dziecko powinno być przygotowane do życia w społeczeństwie w duchu ideałów zawartych w Karcie Narodów Zjednoczonych, w sytuacjach nadzwyczajnych i w czasie konfliktów zbrojnych dzieci powinny być objęte szczególną ochroną. Polska, jako jedno z pierwszych państw, podpisała Konwencję 30 kwietnia 1991 r. Zgodnie z art. 51 Konwencji złożyła zastrzeżenia i dwie deklaracje. Dotyczą one rozbieżności treści kilku artykułów Konwencji z Konstytucją RP i Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym. Drugim ważnym dokumentem dotyczącym praw dziecka i rodziny, powstałym z delegacji Konstytucji, jest Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustawa z dnia 25 lutego 1964 r., wielokrotnie nowelizowana. Ustawa szczegółowo zajmuje się problemami: małżeństwa (zawarcie, prawa i obowiązki małżonków, wspólność ustawowa, ustanie małżeństwa, ustanie wspólnoty ustawowej, separacja), pokrewieństwem (stosunkami między rodzicami i dziećmi, władza rodzicielska, przysposobienie, obowiązki alimentacyjne), 14

17 opieką i kuratelą (ustanowienie opieki lub z niej zwolnienie, sprawowanie opieki, sprawowanie opieki nad ubezwłasnowolnionym, kuratela). Kodeks jest szczególnie ważny i ma zastosowanie wtedy, gdy z różnych przyczyn o losie dziecka decyduje sąd rodzinny i opiekuńczy. Ostatnio coraz częściej mamy do czynienia z różnymi dewiacjami, przemocą w rodzinie i łamaniem praw dziecka. Szczególnie uczulone na taki fakt powinny być osoby, które mają bezpośredni kontakt z dzieckiem czy obserwacją dziecka z bliskiej odległości. Taką osobą jest terapeuta zajęciowy. W każdym przypadku, gdy widzimy, że dziecku staje się krzywda, staramy się, by tę sytuację jak najszybciej przerwać. W sytuacjach drastycznych zawiadamiamy wydział rodzinny i nieletnich sądu rejonowego oraz prokuraturę. Pomocne rodzinie będą instytucje: Komitet Ochrony Praw Dziecka, Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie,,Niebieska Linia, Ośrodek Interwencji Kryzysowej, itp. Więcej adresów i telefonów na terenie całej Polski znajdziesz pod adresem: Prawa pacjenta,,każdy ma prawo do ochrony zdrowia tak stanowi art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo to obejmuje uzyskanie pomocy medycznej w razie choroby lub nieszczęśliwego wypadku, świadczeń medycznych zapobiegających chorobie, rehabilitacji przywracającej sprawność fizyczną i psychiczną. Pacjent powinien otrzymać świadczenia medyczne bez zbędnej zwłoki, zgodnie ze wskazaniami wiedzy medycznej, przy wykorzystaniu wszelkich dostępnych metod i środków rozpoznania chorób i ich leczenia. Państwo zapewnia realizację tego prawa poprzez stworzenie systemu prawnego określającego zakres świadczeń, wymagane kwalifikacje osób udzielających świadczeń, warunków, w jakich mogą odbywać się te świadczenia oraz zakres uprawnień dla instytucji organizujących i kontrolujących realizację świadczeń medycznych. Treści tego rozdziału podkreślają bardzo ważne regulacje prawne pomiędzy pacjentem a świadczeniodawcą (instytucja lub osoba) usług medycznych oraz sygnalizują konsekwencje łamania lub lekceważenia praw pacjenta. Karta Praw Pacjenta Karta Praw Pacjenta jest zbiorem przepisów dotyczących pacjentów, unormowanych prawnie i zawartych w różnymi ustawach dotyczących ochrony zdrowia. Kartę przygotowało Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej. A oto niektóre zapisy praw pacjenta zawarte w ustawach: I. Prawa pacjenta wynikające bezpośrednio z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r.) Rzeczypospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia (art. 38). Nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody (art. 39). Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą (art ). Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47). Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby (art. 51.1). Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych (art ). Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii (art. 53.1). Każdy ma prawo do ochrony zdrowia (art ). 15

18 II. Prawa pacjenta określone ustawą o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 30 sierpnia 1991 r. (tekst jednolity z 31 stycznia 2007 r. Dz. U. Nr 14, poz. 89). 1. Zakład opieki zdrowotnej nie może odmówić udzielenia świadczenia zdrowotnego osobie, która potrzebuje natychmiastowego udzielenia takiego świadczenia ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia. 2. Pacjent w zakładzie opieki zdrowotnej ma prawo do: świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej, a sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń do korzystania z rzetelnej, opartej na kryteriach medycznych procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń, informacji o swoim stanie zdrowia, wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub ich odmowy, po uzyskaniu odpowiedniej informacji, intymności i poszanowania godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych, umierania w spokoju i godności. udostępnienia dokumentacji jemu, przedstawicielowi ustawowemu bądź osobie upoważnionej przez pacjenta zapewnienia ochrony danych zawartych w dokumentacji medycznej dotyczącej jego osoby. 3. Pacjent przebywający na całodziennym lub całodobowym leczeniu ma prawo do zapewnienia mu: świadczeń zdrowotnych, środków farmaceutycznych i materiałów medycznych, pomieszczenia i wyżywienia odpowiedniego do stanu zdrowia. dodatkowej opieki pielęgnacyjnej sprawowanej przez osobę bliską lub przez siebie wybraną, kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z osobami z zewnątrz, opieki duszpasterskiej oraz wskazania osoby, przedstawiciela ustawowego lub instytucji, którą zakład opieki zdrowotnej ma zawiadomić w razie pogorszenia się stanu zdrowia chorego powodującego zagrożenie życia lub w razie jego śmierci. III. Prawa pacjenta określone ustawą o zawodzie lekarza i dentysty z dnia 5 grudnia 1996 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 21, poz. 204 z późn. zm.). IV. Prawa pacjenta określone w ustawie o zawodzie pielęgniarki i położnej z dnia 5 lipca 1996 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r., Nr 57, poz. 602 z późn. zm.). V. Prawa pacjenta określone w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego z dnia 19 sierpnia 1994 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 535, z późn. zm.). Szczególna ochrona należy się chorym psychicznie lub upośledzonym umysłowo ze względu na to, że wobec pacjenta często stosuje się przymus zewnętrzny. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego z 1994 r. określa szczegółowo tryb przyjęcia chorego do szpitala, jego pobyt i wypis. Dopuszcza się możliwość przyjęcia do szpitala i leczenia psychiatrycznego bez zgody pacjenta wtedy, gdy chory zagraża własnemu życiu lub zdrowiu lub zdrowiu innych, a leczenie może przynieść poprawę zdrowia. Realizacja praw pacjenta szpitala psychiatrycznego w sytuacji, gdy został przyjęty do szpitala oraz zastosowano leczenie bez jego zgody podlega kontroli sądowej. VI. Prawa pacjenta określone w ustawie o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów z 30 listopada 1996 r. (Dz. U. Nr 151, poz. 718). Wszystkie wymienione ustawy uwzględniają te same problemy pacjenta: prawo do pomocy medycznej, prawo do opieki medycznej odpowiedniej jakości, 16

19 prawo do informacji o stanie zdrowia, metodach leczenia i rokowaniach, prawo wglądu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego osoby, prawo do wyrażania zgody na interwencję medyczną, prawo do godności, prawo do tajemnicy leczenia. Lekarz jest zwolniony z zachowania tajemnicy, gdy: zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób, badanie lekarskie zostało przeprowadzone na żądanie uprawnionych, na podstawie innych ustaw, organów i instytucji; wówczas lekarz jest zobowiązany poinformować o stanie zdrowia pacjenta wyłącznie te organy i instytucje, pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy, po uprzednim poinformowaniu o niekorzystnych skutkach dla pacjenta, zachodzi potrzeba przekazania informacji o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych innym osobom udzielających tych świadczeń pacjentowi, gdy jest to niezbędne do celów naukowych lub praktycznej nauki zawodów medycznych. Ujawnienie tajemnicy może nastąpić wyłącznie w niezbędnym zakresie. Tajemnice danych osobowych chronione są ustawą o ochronie danych osobowych z 2002 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.). Prawa pacjenta zostały przyjęte przez środowisko medyczne: Kodeks Etyki Lekarskiej tekst jednolity z dnia 2 stycznia 2004 r. zawierający zmiany uchwalone w dniu 20 września 2003 r. przez VII Krajowy Zjazd Lekarzy, natomiast Nadzwyczajny Zjazd Pielęgniarek i Położnych przyjął Kodeks Etyki Pielęgniarek i Położnych. Oba Kodeksy zawierają rozdziały dotyczące postępowania wobec pacjenta, wzajemnych stosunków między lekarzami lub między pielęgniarkami w środowisku pracy, zasady etyki zawodowej, zasady uczestnictwa w eksperymentach medycznych oraz postępowanie w sprawach pracowniczych. Pacjent, którego prawa zostały naruszone, może dochodzić swoich praw na drodze administracyjnej lub sądowej. Trzy główne rodzaje odpowiedzialności: zawodowa, cywilna, karna. Odpowiedzialność zawodowa lekarzy, pielęgniarek i położnych Odpowiedzialność zawodową za popełnienie przewinienia zawodowego regulują następujące dokumenty: a) Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 26 września 1990 r. w sprawie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy. Pokrzywdzony osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna, której dobro zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone działaniem lub zaniechaniem lekarza i która wniosła skargę do rzecznika odpowiedzialności zawodowej. Rzecznik odpowiedzialności zawodowej obowiązany jest zbadać fakty i ustalić okoliczności przemawiające za, jak i przeciw lekarzowi, którego postępowanie dotyczy. Dalsze postępowanie jest przed okręgowym i naczelnym sądem lekarskim. Orzeczenie sądu kończy się umorzeniem postępowania lub karą (upomnienie, nagana, zawieszenie wykonywania zawodu na okres od sześciu miesięcy do 3 lat, pozbawienie prawa wykonywania zawodu), b) Ustawa z dnia 19 kwietnia 1991 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 19 stycznia 1993 r. 17

20 w sprawie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej pielęgniarek i położnych. Okręgowy i naczelny sąd wymierza karę za naruszenie etyki zawodowej, naruszenie przepisów o wykonywanie zawodu pielęgniarki lub położnej, skutki czynu oraz zachowanie się obwinionej pielęgniarki czy położnej przed popełnieniem przewinienia zawodowego i po jego popełnieniu. Sąd pielęgniarek i położnych może orzec jedną z następujących kar: upomnienie, nagana, zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w zakładach służby zdrowia na okres od 1 do 5 lat, zawieszenia prawa wykonywania zawodu pielęgniarki lub położnej na okres od 6 miesięcy do 3 lat, pozbawienia prawa wykonywania zawodu pielęgniarki lub położnej. Odpowiedzialność cywilna Odpowiedzialność cywilna to najczęściej popełnienie czynu sprzecznego z prawem, zasadami etyki lekarskiej. Odpowiedzialność cywilna obejmuje również personel medyczny. Jest to odpowiedzialność majątkowa, a sprawca odpowiada całym swoim majątkiem obecnym i przyszłym. Odpowiedzialność cywilna, jest to odpowiedzialność za wyrządzenie szkody majątkowej albo naruszenia dobra osobistego. Szkoda majątkowa, to uszczerbek materialny na osobie lub mieniu. Uszkodzenie ciała, utrata zdrowia, częściowe lub trwałe kalectwo zmniejsza lub pozbawia osobę dochodów i wykonywania wcześniej podjętej pracy. Poszkodowany jest zmuszony do zdobycia nowego zawodu, stworzenia sobie stanowiska pracy itp. Wyrządzenie szkody majątkowej jest kompensowane jednorazowym odszkodowaniem lub rentą (całkowita lub częściowa niezdolność do pracy) uwzględniającą: koszty leczenia, rehabilitacja, sprzęt rehabilitacyjny, przygotowanie do innego zawodu (opłata za kursy, podręczniki), utracone zarobki, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby nie wyrządzono mu szkody. Szkoda niemajątkowa to krzywda moralna i cierpienie fizyczne. Kodeks cywilny w art. 23 wymienia następujące dobra osobiste: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Naruszenie dóbr osobistych to, zgodnie z ustawą o zakładach opieki zdrowotnej, naruszenia praw pacjenta, takich jak: prawo dostępu do dokumentacji medycznej, prawo do ochrony danych, prawo do świadczeń zdrowotnych, prawo do informacji, prawo do wyrażenia zgody na interwencję medyczną, prawo do godności. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę pieniężną, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Może również zasądzić kwotę pieniężną na wskazany przez poszkodowanego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Zarówno odszkodowanie, jak i zadośćuczynienie nie może być symboliczne. Musi mieć charakter kompensacyjny, musi przedstawiać odczuwalną dla poszkodowanego wartość. W razie śmierci poszkodowanego lub w przypadku nieletnich, roszczenie zgłaszają osoby bliskie. Odpowiedzialność cywilna zależna jest od formy zatrudnienie lekarza, pielęgniarki i charakteru prawnego zakładu opieki zdrowotnej. Może ją ponosić Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego, prywatny zakład opieki zdrowotnej, lekarz lub personel medyczny. Do personelu medycznego (laborant, masażysta, sanitariusz, terapeuta zajęciowy) stosuje się takie same zasady odpowiedzialności cywilnej jak do pielęgniarki i położnej. W sprawach z powództwa cywilnego orzekają sądy powszechne. 18

21 Odpowiedzialność karna Odpowiedzialność karna jest to odpowiedzialność za popełnienie przestępstwa. Przestępstwem obwarowanym sankcją karną jest: nie udzielenie pomocy medycznej, wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta, handel komórkami, tkankami i narządami od żywego dawcy lub ze zwłok ludzkich itp. Skutkiem jest orzeczenie kary grzywny, pozbawienie wolności, ograniczenie wolności (na podstawie kodeksu karnego) Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Czym charakteryzują się źródła prawa naturalnego? 2. Jakie cechy posiada norma prawna? 3. Jakie muszą być spełnione warunki, by norma prawna zaczęła obowiązywać? 4. Jaka jest różnica między normą prawną a przepisem prawnym? 5. Jakie organy państwowe sprawują w Polsce władzę ustawodawczą? 6. Jakie źródła prawa wymienia Konstytucja RP? 7. Jakie ważne problemy reguluje Konstytucja RP? 8. Na czym polega równość wobec prawa? 9. Jakie znasz podstawowe obowiązki obywatelskie? 10. W jaki sposób opiszesz prawa obywatela Unii Europejskiej? 11. Jakie możliwości wniesienia skargi na łamanie praw człowieka ma obywatel Unii Europejskiej? 12. Jakie dokumenty prawne są źródłem praw dziecka? 13. Jakie prawa dzieci zabezpiecza Konwencja o Prawach Dziecka? 14. Jak scharakteryzujesz ustawę Kodeks rodzinny i opiekuńczy? 15. Jakie instytucje państwowe i społeczne stoją na straży przestrzegania praw dziecka? 16. Jakie instytucje służą pomocą krzywdzonym w sytuacji wystąpienia przemocy w rodzinie? 17. Które z polskich ustaw, z zakresu ochrony zdrowia, zawierają prawa pacjenta? 18. Jakie problemy praw pacjenta są gwarantowane ustawą o zakładach opieki zdrowotnej? 19. W jakich sytuacjach lekarz może odstąpić od przestrzegania praw pacjenta? 20. Jakie kary może orzec sąd lekarski rozpatrujący sprawy odpowiedzialności zawodowej lekarza? 21. Jak należy rozumieć,,dobra osobiste, o których mowa w Kodeksie cywilnym? 22. Jakie kary, za wyrządzone krzywdy lub szkody, wymierza sąd w sprawach z powództwa cywilnego? Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Dokonaj analizy budowy aktów prawnych (ustawa, rozporządzenie): preambuła lub wstęp, część normatywna aktu (treść, przepisy uchylone, delegacja na opracowanie przepisu niższego rangą), przepisy końcowe i uchylające, treść ostatniego artykułu, ilość wprowadzonych poprawek. 19

22 Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z budową znajdujących się w wyposażeniu stanowiska pracy aktów prawnych zwracając uwagę na problemy zawarte w treści ćwiczenia, 2) wpisać w krótkiej formie uwagi do poszczególnych poleceń, 3) wpisać w krótkiej formie odpowiedzi na pytanie: Czego dotyczą wymienione części aktu prawnego?, 4) uogólnić treść zapisów i podać wnioski, 5) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 6) zaznaczyć i poprawić błędy. Wyposażenie stanowiska pracy: tekst Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r, tekst Konwencji o Prawach Dziecka, tekst ustawy np. o zakładach opieki zdrowotnej, o pomocy społecznej, kodeks cywilny, tekst dowolnego rozporządzenia ministra, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis. Ćwiczenie 2 Na podstawie art. 39, 53, 152 Kodeksu pracy oraz art. 16 i 53 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego określ: rodzaj norm prawnych, wskaż hipotezę, dyspozycję i sankcje dla każdej z nich. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z treścią wskazanych przepisów, 2) ustalić treść normy zawartej w tych przepisach, 3) wskazać hipotezę, dyspozycję i sankcje dla każdej normy, 4) określić rodzaj normy według kryteriów zawartych w Poradniku dla ucznia, 5) zaprezentować swoją pracę, 6) dokonać korekty zapisów. Wyposażenie stanowiska pracy: Kodeks pracy, ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis. Ćwiczenie 3 Na podstawie Konstytucji RP z 1997 r. dokonaj klasyfikacji praw człowieka i obywatela. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) przeczytać artykuły (30 86) Konstytucji RP, 20

23 2) wypisać numery artykułów wskazanych w ćwiczeniu, 3) wpisać w krótkiej formie prawa do tabeli według załączonego wzoru, prawa ogólne prawa osobiste prawa polityczne Np. równość wobec prawa Np. wolność sumienia i wyznania Np. udział w referendum prawa ekonomiczne, socjalne, kulturalne Np. wykonywania zawodu i wybór miejsca pracy 4) dokonać poprawności zapisu i estetyki ćwiczenia, 5) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 6) wykonać korektę błędów. Wyposażenie stanowiska pracy: tekst Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, folia, flamastry, grafoskop, ekran lub wyposażenie do prezentacji komputerowej, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis. Ćwiczenie 4 Wyszukaj w Konwencji o Prawach Dziecka oraz Konstytucji RP te artykuły, które dotyczą praw dzieci niepełnosprawnych. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) przeczytać artykuły Konwencji o Prawach Dziecka oraz Konstytucji RP, 2) wypisać numery artykułów dotyczących praw dzieci niepełnosprawnych, 3) wpisać prawo, używając krótkiej formy zapisu, 4) dokonać poprawnych i estetycznych zapisów, 5) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 6) zaznaczyć i poprawić błędy. Wyposażenie stanowiska pracy: tekst Konwencji o Prawach Dziecka, tekst Konstytucji RP, folia, mazaki, grafoskop, ekran lub sprzęt do prezentacji komputerowej, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis. Ćwiczenie 5 Przeanalizuj ustawę o ochronie zdrowia psychicznego z 1994 r. Wypisz artykuły ustawy, które dotyczą praw pacjenta z zaburzeniami psychicznymi, chorych psychicznie lub upośledzonych umysłowo. Odpowiedz na pytanie: W jakiej sytuacji może być zastosowane badanie, leczenie i wypis ze szpitala bez zgody pacjenta? Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) przeczytać ustawę o ochronie zdrowia psychicznego, 21

24 2) wypisać te artykuły ustawy, które dotyczą praw pacjenta, 3) przeanalizować prawa pacjenta i odpowiedzieć na pytanie, 4) dokonać poprawnych i estetycznych zapisów, 5) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 6) zaznaczyć i poprawić błędy. Wyposażenie stanowiska pracy: tekst Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, folia, mazaki, grafoskop, ekran lub sprzęt do prezentacji komputerowej, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis. Ćwiczenie 6 Określ, na podstawie opisu przypadku, żądania pacjenta. Odszukaj w Kodeksie cywilnym te artykuły ustawy, które dotyczą tej sytuacji. Opis przypadku Pacjentowi w trakcie operacji uszkodzono nerw kręgosłupa. Spowodowało to trwałe usztywnienie nogi i możliwość poruszania się tylko o kuli. Pacjent przed operacją był instruktorem nauki tańca. Po operacji nie może wykonywać swojego zawodu. Pacjent chce wystąpić do sądu o odszkodowanie za wyrządzone szkody. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) przeczytać z Kodeksu cywilnego księgę trzecią,,zobowiązania, 2) wypisać szkody, które poniósł pacjent z winy lekarzy, 3) wypisać artykuły ustawy, które dotyczą opisanego przypadku, 4) dokonać poprawności zapisu i estetyki ćwiczenia, 5) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 6) wykonać korektę i poprawić błędy. Wyposażenie stanowiska pracy: tekst ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, folia, flamastry, grafoskop, ekran lub wyposażenie do prezentacji komputerowej, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak Nie 1) określić, na podstawie aktu prawnego, termin jego wejścia w życie? 2) opisać budowę aktu prawnego? 3) wymienić prawa osobiste obywatela określone w Konstytucji RP? 4) zanalizować dokumenty dotyczące praw dziecka? 5) wymienić prawa przypisane w Konwencji dziecku niepełnosprawnemu fizycznie i psychicznie? 6) zinterpretować prawa pacjentów szpitali psychiatrycznych? 7) wymienić prawa osób niepełnosprawnych zawarte w Konstytucji RP? 22

25 8) wymienić sankcje karne w sprawach karnych? 9) opisać czym są,,dobra osobiste? 10) posłużyć się kodeksem cywilnym do wyszukania konkretnych problemów? 11) określić zagrożenia dotyczące łamania lub lekceważenia praw pacjenta? 23

26 4.2. System ubezpieczeń zdrowotnych i społecznych Materiał nauczania System ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Artykuł 67 i 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje każdemu obywatelowi prawo do opieki socjalnej i do ochrony zdrowia. Istniejący w Polsce system opieki zdrowotnej ma na celu zapobieganie, wykrywanie i zwalczanie chorób oraz prowadzenie profilaktyki z zakresu oświaty zdrowotnej. Od 1999 r. system ubezpieczeń zdrowotnych uległ radykalnej zmianie. Dotychczasowe utrzymywanie opieki zdrowotnej z budżetu państwa zastąpiono finansowaniem ze składek ubezpieczonych, natomiast z budżetu finansowane są nieliczne świadczenia (świadczenia zdrowotne wykonywane przez lekarzy w ramach szkolenia studentów medycyny). Najważniejszymi dokumentami regulującymi kwestie ubezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczenia społecznego są: Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Uczestników systemu można podzielić na następujące kategorie: 1) świadczeniobiorców czyli pacjentów, 2) instytucję ubezpieczenia zdrowotnego pełniącą funkcję płatnika czyli Narodowy Fundusz Zdrowia, 3) świadczeniodawców: zakłady opieki zdrowotnej, praktyki lekarskie, lekarsko-dentystyczne, pielęgniarskie oraz położnych, apteki, innych świadczeniodawców, 4) organy kontroli i nadzoru: Główny Inspektorat Sanitarny SANEPID, Główny Inspektorat Farmaceutyczny, Państwowa Inspekcja Pracy, inspektorzy z wojewódzkiego centrum zdrowia publicznego, Ministerstwa Zdrowia, 5) Ministerstwo Zdrowia, które wytycza kierunki polityki zdrowotnej kraju, kontroluje oraz zatrudnia konsultantów krajowych w poszczególnych specjalnościach medycznych. Niektóre ministerstwa i organizacje rządowe posiadają swoje branżowe placówki opieki zdrowotnej. Są to: Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Sprawiedliwości, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe. 6) Narodowe Centrum Krwi, 7) jednostki samorządu terytorialnego, które tworzą, przekształcają, nadają statut i likwidują zakłady opieki zdrowotnej. 8) Akademie Medyczne (Uniwersytety Medyczne), 9) instytucje wpływające w sposób bezpośredni lub pośredni na politykę zdrowotną państwa i stan zdrowia społeczeństwa, które podlegają pod Ministerstwo Zdrowia. Są to instytuty naukowe, centra leczenia wyposażone w sprzęt medyczny pozwalający prawidłowo 24

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz.

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późniejszymi zmianami) określone w ustawach: z dnia 6

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki pacjenta

Prawa i obowiązki pacjenta Prawa i obowiązki pacjenta Podstawowe unormowania prawne Wynikają one z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) oraz następujących ustaw: z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) 1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia art. 68 ust. 1 Konstytucji, 2. Każdy obywatel ma prawo do równego

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Dr n. med. Grażyna Rogala-Pawelczyk Uniwersytet Medyczny w Lublinie Warszawa 09.04.2011 ZAWÓD System czynności czy prac, który jest wewnętrznie spójny, skierowany

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. Przepisy ogólne

KARTA PRAW PACJENTA. Przepisy ogólne KARTA PRAW PACJENTA Podstawowe unormowania prawne określone w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2009 nr.52 poz.417). Przepisy ogólne 1. Przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Konstytucja RP Art. 30. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Karta Praw Pacjenta. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) 1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia art. 68 ust. 1 Konstytucji, 2. Każdy obywatel ma prawo do równego

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Art. 1. W ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA

PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA BIURO PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA STATUS PRAWNY: Państwowa jednostka budżetowa podległa ministrowi właściwemu do spraw

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O PRAWIE Norma prawna

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O PRAWIE Norma prawna Norma prawna PRAWO zbiór wszystkich obowiązujących w danym państwie norm prawnych. NORMA PRAWNA reguła ustanowiona lub uznana przez państwo, która określa jak należy postępować w oznaczonych okolicznościach.

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA

KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA 1 Dział I Prawa Pacjenta Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. z dnia 06.11.2008r. (Dz.U.2009 nr 52, poz.417 z póź.zm.) w rozdziałach II XI określa następujące

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz.

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. określone w ustawach: KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Parczewie

KARTA PRAW PACJENTA. w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Parczewie KARTA PRAW PACJENTA Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 63/2012 w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Parczewie 1. Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar Prawo w psychiatrii Marcin Wojnar Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (z dnia 19 sierpnia 1994 r.) Art. 22 1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje za jej

Bardziej szczegółowo

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych OBOWIĄZYWANIE PRAWA I. Zasady konstytucyjne: 1. Zasada państwa prawa i jej konsekwencje w procesie stanowienia prawa: niezwykle ważna dyrektywa w zakresie stanowienia i stosowania prawa wyrok 9 V 2005

Bardziej szczegółowo

Stosowanie przepisów prawa w działalności opiekuńczej 513 [01].O1.06

Stosowanie przepisów prawa w działalności opiekuńczej 513 [01].O1.06 MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ Maria Żukowska Stosowanie przepisów prawa w działalności opiekuńczej 513 [01].O1.06 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. F. Chopina

Karta Praw Pacjenta Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. F. Chopina Karta Praw Pacjenta Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. F. Chopina Prawo Pacjenta do świadczeń zdrowotnych 1. 1. Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

LAS-MED. REHABILITACJA

LAS-MED. REHABILITACJA Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE OBYWATELSTWO UNII EUROPEJSKIEJ Każda osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obywatelem europejskim. Obywatelstwo Unii Europejskiej uzupełnia

Bardziej szczegółowo

PRAWA PACJENTA I. Prawa pacjenta określone w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych:

PRAWA PACJENTA I. Prawa pacjenta określone w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych: PRAWA PACJENTA określone w ustawach: z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r., Nr 52, poz. 417 z późn. zm.). z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 107/IX/2014. Krajowej Rady Radców Prawnych. z dnia 11 grudnia 2014 r.

Uchwała Nr 107/IX/2014. Krajowej Rady Radców Prawnych. z dnia 11 grudnia 2014 r. Uchwała Nr 107/IX/2014 Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 11 grudnia 2014 r. w sprawie wykazu aktów prawnych, których znajomość jest wymagana od aplikanta na zajęciach z poszczególnych przedmiotów

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki 1.1. Podstawowe pojęcia etyki ogólnej, niezbędne do zrozumienia zasad etyki lekarskiej i bioetyki..................................... 1 1.2. Pojęcia dobra

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Paweł Włoczewski Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Zakres podstawowy w klasie I PROGRAM NOWA ERA Mariusz Menz W centrum uwagi Podręcznik: Arkadiusz Janicki, W centrum uwagi. Podręcznik

Bardziej szczegółowo

PRAWA PACJENTA I. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych. - -

PRAWA PACJENTA I. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych. - - PRAWA PACJENTA (wyciąg sporządzony na podstawie przepisów ustawy z dnia 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta Dz. U. z 2012 r. poz. 159 tekst jednolity ze zmianami) I. Prawo pacjenta

Bardziej szczegółowo

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 1. 2. Prawne definicje rodziny Wspieranie rodziny w świetle ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej Prawne definicje

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY ODDZIAŁU PSYCHIATRYCZNEGO WSZ W KALISZU

REGULAMIN ORGANIZACYJNY ODDZIAŁU PSYCHIATRYCZNEGO WSZ W KALISZU REGULAMIN ORGANIZACYJNY ODDZIAŁU PSYCHIATRYCZNEGO WSZ W KALISZU Oddział Psychiatryczny wchodzi w skład WSZ im. L. Perzyny w Kaliszu. Swoją działalność prowadzi na podstawie następujących przepisów prawa:

Bardziej szczegółowo

10-357 Olsztyn, ul. Jagiellońska 78, tel. (89) 532 29 01, fax. (89) 532 29 76, e-mail: sekretariat@pulmonologia.olsztyn.pl

10-357 Olsztyn, ul. Jagiellońska 78, tel. (89) 532 29 01, fax. (89) 532 29 76, e-mail: sekretariat@pulmonologia.olsztyn.pl 10-357 Olsztyn, ul. Jagiellońska 78, tel. (89) 532 29 01, fax. (89) 532 29 76, e-mail: sekretariat@pulmonologia.olsztyn.pl Misja Szpitala: Pacjentom nasza wiedza, praca i życzliwość Karta Praw Pacjenta

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia w służbie zdrowia

Klauzula sumienia w służbie zdrowia MICHAŁ BALICKI Klauzula sumienia w służbie zdrowia Podstawowym zadaniem klauzuli sumienia jest zapewnienie lekarzom, pielęgniarkom oraz położnym możliwości wykonywania zawodu w zgodzie z własnym sumieniem.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji zadania nr 5 konkursu. "Bezpieczna szkoła - bezpieczny uczeń"

Sprawozdanie z realizacji zadania nr 5 konkursu. Bezpieczna szkoła - bezpieczny uczeń Sprawozdanie z realizacji zadania nr 5 konkursu "Bezpieczna szkoła - bezpieczny uczeń" Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne. W marcu 2013 wychowawcy

Bardziej szczegółowo

USTAWA. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego oraz o zmianie innych ustaw 1

USTAWA. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego oraz o zmianie innych ustaw 1 USTAWA z dnia o zmianie ustawy Kodeks cywilny, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego oraz o zmianie innych ustaw 1 Art. 1. W ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Bardziej szczegółowo

Pytania na egzamin magisterski dla kierunku prawo

Pytania na egzamin magisterski dla kierunku prawo Pytania na egzamin magisterski dla kierunku prawo 1. Pojęcie zasady naczelnej konstytucji 2. Zasada zwierzchnictwa Narodu 3. Formy realizacji zasady zwierzchnictwa Narodu 4. Zasada demokratycznego państwa

Bardziej szczegółowo

PRAWO PACJENTA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH

PRAWO PACJENTA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH KARTA PRAW PACJENTA PRAWO PACJENTA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH 1. 1. Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. 2. Pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych

Bardziej szczegółowo

Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie PRAWA PACJENTA

Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie PRAWA PACJENTA PRAWA PACJENTA Wyciąg z Ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z dnia 31 marca 2009 r.) Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych Art. 6. 1. Pacjent ma prawo

Bardziej szczegółowo

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej 12 1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w Polsce 1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucyjna ochrona zdrowia Prawo do ochrony zdrowia gwarantuje

Bardziej szczegółowo

Kim jest Rzecznik Praw Dziecka?

Kim jest Rzecznik Praw Dziecka? Kim jest Rzecznik Praw Dziecka? Prace nad utworzeniem instytucji Rzecznika Praw Dziecka w Polsce zainicjowane zostały przez organizacje pozarządowe i środowiska działające na rzecz praw dzieci. W rezultacie

Bardziej szczegółowo

Prawo do prywatności w postępowaniach wewnętrznych. Dr Arkadiusz Lach Adwokat UMK w Toruniu

Prawo do prywatności w postępowaniach wewnętrznych. Dr Arkadiusz Lach Adwokat UMK w Toruniu Prawo do prywatności w postępowaniach wewnętrznych Dr Arkadiusz Lach Adwokat UMK w Toruniu Agenda Pojęcie postępowania wewnętrznego Prawo do prywatności Możliwość gromadzenia dowodów przez pracodawcę Poszczególne

Bardziej szczegółowo

USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH

USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH USTAWA O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH Joanna Nowak-Kubiak Bożena Łukasik 2. wydanie Warszawa 2010 Spis treści Wykaz skrótów...7 Wstęp...9 Ustawa z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka

USTAWA z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2000 r. Nr 6, poz. 69. Art. 1. 1. Ustanawia się Rzecznika Praw Dziecka. 2. Rzecznik Praw

Bardziej szczegółowo

FORMY UCZESTNICTWA OBYWATELI W ŻYCIU PUBLICZNYM Związki zawodowe

FORMY UCZESTNICTWA OBYWATELI W ŻYCIU PUBLICZNYM Związki zawodowe Związki zawodowe Związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Cechy związków zawodowych DOBROWOLNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące uregulowania prawne nakładają na administrację jednostek

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units

SYLABUS. Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units SYLABUS KIERUNEK STUDIÓW PRAWO, TRYB STACJONARNY STOPIEŃ EDUKACJI: STUDIA MAGISTERSKIE Opis poszczególnych przedmiotów Description of individual course units II.B. l Nazwa przedmiotu ( course title) PRAWO

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI w świetle przepisów prawa Zależności Konwencja o prawach dziecka 1. Prawo do wychowania w duchu tolerancji i zrozumienia dla innych, bez dyskryminacji wynikającej z

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r.

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r. Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim

Bardziej szczegółowo

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015 PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM Warszawa, 02.04.2015 WYKŁAD NR 6 1. Odpowiedzialność prawna lekarza w ogólności 2. Odpowiedzialność karna Mechanizm procesowy Ryzyko dla lekarza 3. Odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA WOJEWÓDZKIEGO OŚRODKA MEDYCYNY PRACY W TORUNIU CZĘŚĆ OGÓLNA

KARTA PRAW PACJENTA WOJEWÓDZKIEGO OŚRODKA MEDYCYNY PRACY W TORUNIU CZĘŚĆ OGÓLNA KARTA PRAW PACJENTA WOJEWÓDZKIEGO OŚRODKA MEDYCYNY PRACY W TORUNIU Wydanie 3 Data wydania: 02.01.2013 r. CZĘŚĆ OGÓLNA Dotyczy pacjentów korzystających ze świadczeń zdrowotnych w ramach ubezpieczenia zdrowotnego,

Bardziej szczegółowo

S T A T U T POLSKIEGO STOWARZYSZENIA OBROŃCÓW ŻYCIA CZŁOWIEKA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

S T A T U T POLSKIEGO STOWARZYSZENIA OBROŃCÓW ŻYCIA CZŁOWIEKA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE S T A T U T POLSKIEGO STOWARZYSZENIA OBROŃCÓW ŻYCIA CZŁOWIEKA ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Tworzy się stowarzyszenie pod nazwą Polskie Stowarzyszenie Obrońców Życia Człowieka. 2 Siedzibą Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

USTAWA. z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Uznając, że życie jest fundamentalnym dobrem człowieka,

Bardziej szczegółowo

Prawa pacjenta - stan prawny na marzec 2014 r.

Prawa pacjenta - stan prawny na marzec 2014 r. Prawa pacjenta - stan prawny na marzec 2014 r. I. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych 1. Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej udzielonych

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny

Regulamin organizacyjny Załącznik do Uchwały Nr CCIII/85/04 z dnia 21 grudnia 2004 r. Zarządu Powiatu w Otwocku Regulamin organizacyjny Domu Pomocy Społecznej w Otwocku, ul. Konopnickiej 17 1 Dom Pomocy Społecznej w Otwocku,

Bardziej szczegółowo

Ochrona wrażliwych danych osobowych

Ochrona wrażliwych danych osobowych Pełnosprawny Student II Kraków, 26-27 listopada 2008 r. Ochrona wrażliwych danych osobowych Daniel Wieszczycki Datasec Consulting Podstawowe akty prawne Konwencja Rady Europy Nr 108 z dnia 28 stycznia

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o.

Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Publikujemy cz. I artykułu na temat odpowiedzialności karnej członków zarządu sp. z o.o. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest spółką handlową, nabywającą osobowość prawną z chwilą wpisu do Krajowego

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Anna Błaszczak Zespół Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców. Rozdział 1. Przepisy ogólne

USTAWA. z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców. Rozdział 1. Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Pracodawcy mają prawo tworzyć, bez uzyskania uprzedniego zezwolenia, związki według

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem

USTAWA. z dnia 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Dziennik Ustaw Nr 213 15098 Poz. 1395 1395 USTAWA z dnia 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka

USTAWA z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2000 r. Nr 6, poz. 69, z 2008 r. Nr 214, poz. 1345, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228, Nr 197, poz. 1307, z 2011 r. Nr 168, poz. 1004. USTAWA z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy...

Spis treści. Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... Wykaz skrótów... 11 Przedmowa do wydania drugiego... 13 Wstęp... 15 1. Uwagi ogólne... 15 2. Zakres pracy... 16 3. Problemy badawcze i metodologiczne... 18 4. Układ pracy... 20 ROZDZIAŁ 1. Pojęcie, rodzaje

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 stycznia 2016 r. Poz. 40 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 18 grudnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wykaz literatury Przedmowa do wydania Piątego Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające Rozdział II.

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wykaz literatury Przedmowa do wydania Piątego Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające Rozdział II. SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa do wydania Piątego... XI XIII XV Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające... 1 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze w systemie prawa... 3 I. Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Prawa Dziecka. Czym są prawa dziecka?

Prawa Dziecka. Czym są prawa dziecka? Prawa Dziecka "Nie ma dzieci są ludzie [ ]." Janusz Korczak Czym są prawa dziecka? Najważniejszym, naturalnym prawem człowieka jest prawo do życia. Z niego płynie prawo do pełnego - na miarę człowieka

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA PRZEDMIOT

EFEKTY KSZTAŁCENIA PRZEDMIOT CECHA PRZEDMIOTU KARTA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu PRAWO Poziom realizacji Studia pierwszego stopnia stacjonarne przedmiotu Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Art. 54.1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. 2. Cenzura prewencyjna

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E 1. Pierwsza z proponowanych zmian dotyczy poszerzenia katalogu organizacji społecznych, które mogą wytaczać powództwa na rzecz obywateli i wstępować za ich zgodą do już toczących

Bardziej szczegółowo

dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne

dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne REGULAMIN ORGANIZACYJNY Nutricare Sp. z o.o. dotyczący działalności Specjalistycznego Centrum Medycznego Gastromedica Postanowienia ogólne 1 1. Podmiot leczniczy działa pod firmą Nutricare Sp. z o.o.(dalej:

Bardziej szczegółowo

Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.

Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Prawo do świadczeń zdrowotnych Udzielanie świadczeń zdrowotnych Masz prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Osoby wykonujące zawód medyczny (m.in. lekarz,

Bardziej szczegółowo

Rozpatrywane ostatnio skargi obywateli dotyczące treści zarządzeń Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia wydawanych na podstawie art.

Rozpatrywane ostatnio skargi obywateli dotyczące treści zarządzeń Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia wydawanych na podstawie art. Rozpatrywane ostatnio skargi obywateli dotyczące treści zarządzeń Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia wydawanych na podstawie art. 146 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA MEDYCZNE 2012

UBEZPIECZENIA MEDYCZNE 2012 Tytuł prezentacji UBEZPIECZENIA MEDYCZNE 2012 Oferta INTER Polska dla środowiska medycznego Małgorzata Ziółkowska - Oddział w Katowicach Śląska Izba Lekarska, 23 stycznia 2012r. Dla ułatwienia przyswojenia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 737

Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 737 Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 737 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 5 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zaopatrzeniu z tytułu wypadków

Bardziej szczegółowo

Godnośd dziecka. oprac. Ewa Frołow w oparciu o materiały dostępne w Internecie

Godnośd dziecka. oprac. Ewa Frołow w oparciu o materiały dostępne w Internecie Godnośd dziecka 1 Dziecko oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej osiemnastu lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ono wcześniej pełnoletniośd. Art.1 Konwencji o prawach dziecka

Bardziej szczegółowo

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży,

1) opiekę prenatalną nad płodem oraz opiekę medyczną nad kobietą w ciąży, brzmienie od 2002-01-01 Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z dnia 7 stycznia 1993 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 78) zmiany: Dz.U. 2001 Nr 154, poz.

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty z Konstytucją. Tym samym zauważa

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/8 USTAWA z dnia 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych Rozdział 1 Przepisy ogólne Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2000 r. Nr 39, poz. 443, z 2002 r. Nr 216, poz. 1824, z

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 marca 2012 r. w sprawie nadania statutu Domowi Pracownika Służby Zdrowia w Warszawie

ZARZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 marca 2012 r. w sprawie nadania statutu Domowi Pracownika Służby Zdrowia w Warszawie ZARZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 marca 2012 r. w sprawie nadania statutu Domowi Pracownika Służby Zdrowia w Warszawie Na podstawie art. 42 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r.

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 24 WRZEŚNIA 2013 R. (SYGN. AKT K 35/12) DOTYCZĄCYM USTAWY O SYSTEMIE OŚWIATY I. METRYKA ORZECZENIA

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia lekarzy i lekarzy dentystów

Ubezpieczenia lekarzy i lekarzy dentystów Ubezpieczenia lekarzy i lekarzy dentystów Podstawy prawne, zakres i produkty ubezpieczenia Marta Klimkowska-Misiak Przewodnicząca zespołu ds. ubezpieczeń Naczelnej Rady Lekarskiej Agenda 1. Definicja pojęcia

Bardziej szczegółowo

Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa

Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa Ochrona praw dziecka w świetle standardów obowiązującego prawa Każdy człowiek, również ten mały, posiada określone prawa, nie poprzez czyjeś nadanie, ale poprzez samo istnienie bycia człowiekiem. Zatem

Bardziej szczegółowo

STATUT Domu Pomocy Społecznej w Rożdżałach

STATUT Domu Pomocy Społecznej w Rożdżałach STATUT Domu Pomocy Społecznej w Rożdżałach (nadany Domowi Pomocy Społecznej w Rożdżałach Uchwałą Rady Powiatu Sieradzkiego z dnia 27.05.1999r Nr VII/58/99, ze zmianami dokonanymi Uchwałą Rady Powiatu Sieradzkiego

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, Stan prawny: 2009-03-18 Numer dokumentu LexPolonica: 63305 DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 3 marca 2011 r. III ZS 2/11

Wyrok z dnia 3 marca 2011 r. III ZS 2/11 Wyrok z dnia 3 marca 2011 r. III ZS 2/11 Powiatowy lekarz weterynarii nie jest zobowiązany do zawarcia umów określających warunki wykonywania przez lekarzy weterynarii czynności, o których mowa w art.

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców Rozdział 1 Przepisy ogólne Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1991 r. Nr 55 poz. 235, z 1996 r. Nr 34, poz. 148, z 1997 r.

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 2000 Nr 48 poz. 552. USTAWA z dnia 12 maja 2000 r.

Dz.U. 2000 Nr 48 poz. 552. USTAWA z dnia 12 maja 2000 r. Kancelaria Sejmu s. 1/5 Dz.U. 2000 Nr 48 poz. 552 USTAWA z dnia 12 maja 2000 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz o zmianie niektórych innych

Bardziej szczegółowo

Najczęstsze skargi pacjentów. III FORUM MARKETINGU I PR W OCHRONIE ZDROWIA Warszawa, 21 września 2012 r.

Najczęstsze skargi pacjentów. III FORUM MARKETINGU I PR W OCHRONIE ZDROWIA Warszawa, 21 września 2012 r. Najczęstsze skargi pacjentów III FORUM MARKETINGU I PR W OCHRONIE ZDROWIA Warszawa, 21 września 2012 r. Rzecznik Praw Pacjenta Rzecznik Praw Pacjenta jest centralnym organem administracji rządowej. Został

Bardziej szczegółowo

PRAWNE UWARUNKOWANIA WYKORZYSTANIA DANYCH INDYWIDUALNYCH W CELU EWALUACJI POLITYKI ZATRUDNIENIA W POLSCE

PRAWNE UWARUNKOWANIA WYKORZYSTANIA DANYCH INDYWIDUALNYCH W CELU EWALUACJI POLITYKI ZATRUDNIENIA W POLSCE PRAWNE UWARUNKOWANIA WYKORZYSTANIA DANYCH INDYWIDUALNYCH W CELU EWALUACJI POLITYKI ZATRUDNIENIA W POLSCE Warsztat Międzynarodowe doświadczenia w zakresie wykorzystania i ochrony administracyjnych danych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY

REGULAMIN ORGANIZACYJNY REGULAMIN ORGANIZACYJNY Podmiotu leczniczego prowadzonego przez przedsiębiorcę Bożenę Maciek-Haściło prowadzącego działalność leczniczą Przychodnia Leczenia Uzależnień i Współuzależnienia 1 1. Regulamin

Bardziej szczegółowo

Istota bezpieczeństwa i higieny pracy, System prawny ochrony pracy, System organizacyjny ochrony pracy.

Istota bezpieczeństwa i higieny pracy, System prawny ochrony pracy, System organizacyjny ochrony pracy. Istota bezpieczeństwa i higieny pracy, System prawny ochrony pracy, System organizacyjny ochrony pracy. Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP) to zespół warunków oraz czynników (organizacyjnych, technicznych,

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH Michał Serzycki Warszawa, dnia stycznia 2007 r. D E C Y Z J A Na podstawie art. 104 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Bardziej szczegółowo

Prawa pacjenta. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych. Prawo do informacji. Prawo do zgłaszania działań niepożądanych produktów leczniczych

Prawa pacjenta. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych. Prawo do informacji. Prawo do zgłaszania działań niepożądanych produktów leczniczych Na podstawie: USTAWY z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst pierwotny: Dz. U. 2009 r. Nr 52 poz. 417) (tekst jednolity: Dz. U. 2012 r. poz. 159) Prawa pacjenta Prawo

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia w Internecie z akcentem na ochronę i dochodzenie praw. Diagnoserw Dawid Stramowski, Chrząstowo 4, 89-100 Nakło Nad Notecią

Zagrożenia w Internecie z akcentem na ochronę i dochodzenie praw. Diagnoserw Dawid Stramowski, Chrząstowo 4, 89-100 Nakło Nad Notecią Zagrożenia w Internecie z akcentem na ochronę i dochodzenie praw W przypadku cyberprzemocydostępne są dwie drogi ochrony prawnej: karna i cywilna. Należy pamiętać, że: w przypadku cyberprzemocy w stosunku

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 101/13 Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z dnia 23 grudnia 2013 roku.

Zarządzenie Nr 101/13 Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z dnia 23 grudnia 2013 roku. Zarządzenie Nr 101/13 Prezesa Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie z dnia 23 grudnia 2013 roku. w sprawie utworzenia Internetowego Portalu Orzeczeń Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 18 grudnia 2015 r. Poz. 4381 UCHWAŁA NR XI/115/2015 RADY POWIATU CHOJNICKIEGO. z dnia 26 listopada 2015 r.

Gdańsk, dnia 18 grudnia 2015 r. Poz. 4381 UCHWAŁA NR XI/115/2015 RADY POWIATU CHOJNICKIEGO. z dnia 26 listopada 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 18 grudnia 2015 r. Poz. 4381 UCHWAŁA NR XI/115/2015 RADY POWIATU CHOJNICKIEGO z dnia 26 listopada 2015 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 maja 2014 r. Poz. 619 USTAWA. z dnia 21 marca 2014 r.

Warszawa, dnia 15 maja 2014 r. Poz. 619 USTAWA. z dnia 21 marca 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 15 maja 2014 r. Poz. 619 USTAWA z dnia 21 marca 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz

Bardziej szczegółowo