Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia 322[15].O1.02

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia 322[15].O1.02"

Transkrypt

1

2 A MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ Maria Żukowska Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia 322[15].O1.02 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom 2007

3 Recenzenci: mgr Bożena Czerniawska mgr Lilia Kimber-Dziwisz Opracowanie redakcyjne: mgr Maria Żukowska Konsultacja: mgr inż. Teresa Jaszczyk Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 322[15].O1.02 Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia, zawartego w modułowym programie nauczania dla zawodu terapeuta zajęciowy. Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy, Radom

4 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie 3 2. Wymagania wstępne 5 3. Cele kształcenia 6 4. Materiał nauczania Źródła prawa. Prawa człowieka, prawa dziecka, prawa pacjenta Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów System ubezpieczeń zdrowotnych i społecznych Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Charakterystyka rynku usług medycznych i socjalnych Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Wybrane problemy działalności zawodowej Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Sprawdzian osiągnięć Literatura 68 2

5 1. WPROWADZENIE Poradnik ten będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy i nabywaniu umiejętności z zakresu stosowania przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia. W poradniku zamieszczono: wymagania wstępne wykaz wiedzy i niezbędnych umiejętności, które powinieneś mieć opanowane, abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika, cele kształcenia wykaz wiedzy i umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem, materiał nauczania wiadomości teoretyczne niezbędne do zrealizowania założonych celów kształcenia, pytania sprawdzające wiedzę potrzebną do wykonywania ćwiczeń, ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować umiejętności praktyczne, sprawdzian postępów zestaw pytań sprawdzających Twoje opanowanie wiedzy i umiejętności po wykonywaniu ćwiczeń, sprawdzian osiągnięć przykładowy zestaw pytań sprawdzających opanowanie przez Ciebie wiedzy i umiejętności z zakresu całej jednostki modułowej, literaturę. 3

6 322[15].O1 Podstawy działalności usługowej 322[15].O1.03 Nawiązywanie kontaktów społecznych 322[15].O1.01 Stosowanie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej, ochrony środowiska i udzielanie pierwszej pomocy 322[15].O1.04 Prowadzenie działań profilaktycznych i promocji zdrowia 322[15].O1.02 Stosowanie przepisów prawa i zasad ekonomiki w ochronie zdrowia 322[15].O1.05 Korzystanie z programów komputerowych wspomagających działania terapeutyczne Schemat układu jednostek modułowych 4

7 2. WYMAGANIA WSTĘPNE Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: dokładnie i ściśle formułować własne myśli, uczestniczyć w dyskusji, prezentacji, korzystać z doświadczeń innych, korzystać z możliwie różnych źródeł informacji, korzystać z wiadomości teoretycznych i praktycznych z zakresu nawiązywania kontaktów społecznych, profilaktyki i promocji zdrowia, stosować poznane przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony środowiska i ochrony przeciwpożarowej, współpracować w grupie i zespołowo rozwiązywać problemy. 5

8 3. CELE KSZTAŁCENIA W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: wyjaśnić znaczenie prawa oraz określić prawną regulację zawodu, rozróżnić normy prawne i przepisy prawa, zinterpretować przepisy prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy, prawa o ubezpieczeniach społecznych, posłużyć się ustawą o pomocy społecznej, o ochronie zdrowia psychicznego, rehabilitacji i zatrudnieniu osób niepełnosprawnych oraz powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, zastosować przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, wykorzystać przepisy prawa do rozwiązywania problemów pacjenta, poinformować pacjenta o podstawach prawnych świadczeń ubezpieczeniowych i pomocy społecznej, zastosować przepisy o prawach człowieka, wyjaśnić funkcjonowanie mechanizmu rynkowego we współczesnej gospodarce, scharakteryzować system organizacyjny opieki zdrowotnej, wskazać źródła i sposoby finansowania świadczeń zdrowotnych, określić zakres świadczeń w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, wyjaśnić specyfikę rynku świadczeń zdrowotnych, wskazać czynniki wpływające na popyt i podaż świadczeń zdrowotnych, rozróżnić rodzaje kontraktów na usługi medyczne, scharakteryzować koszty wytworzenia świadczeń zdrowotnych, zastosować przepisy prawa dotyczące działalności gospodarczej. 6

9 4. MATERIAŁ NAUCZANIA 4.1. Źródła prawa. Prawa człowieka, prawa dziecka, prawa pacjenta Materiał nauczania Człowiek żyjący w grupie społecznej mniejszej (np. rodzina, grono przyjaciół) lub większej (np. grupa religijna, wieś, grupa społeczna, społeczeństwo) podporządkowuje się jej zwyczajom, akceptuje normy zachowania przez nią ustalone oraz przyjmuje przekonania i wartościowania oparte na podstawie ustalonych norm. Normy społeczne Wśród norm społecznych można wyodrębnić kilka ich rodzajów: normy moralne, normy obyczajowe, normy religijne, normy estetyczne, normy prawne. Normy moralne ustalają dyrektywy postępowania, wskazują ideał, kontrolują zachowanie człowieka i kwalifikują jego czyny do dobrych lub złych. Normy obyczajowe występują najsilniej w społeczeństwach zamkniętych i stylu życia opartym na tradycji przekazywanej z pokolenia na pokolenie. Normy estetyczne wyznaczają wzorce danej epoki, kręgu kulturowego. Dotyczą np. ubioru, wystroju domu. Normy polityczne należą do norm związanych z działalnością państwa i partii politycznych i dotyczą zachowań ich obywateli bądź członków. Normy religijne powstały z czynników ponadnaturalnych. Funkcjonują we wspólnotach religijnych i wynikają z określonych zasad wiary. Powstały w różnych epokach historycznych. W każdej z nich przestrzeganie ustalonych zasad daje wyznawcy obietnicę nagrody po śmierci. A oto kilka przykładów. Już w starożytnym Egipcie wierzono, że śmierć kończy etap przejściowy. Zmarły stawał na sąd Ozyrysa ze zwojami papirusu z zapisanymi na nim listami grzechów, których nie popełnił np.,,nie uczyniłem zła ludziom. Nie krzywdziłem zwierząt. Nie zadawałem cierpienia nikomu. Nie zadawałem bólu. Nie pozbawiłem biedaków ich własności. Nie zabijałem sam i nie kazałem zabijać. Prawdomówność zmarłego była sprawdzana na boskiej wadze. Wyznawcy buddyzmu, religii powstałej w V w. p.n.e. wyznawali cztery szlachetne prawdy mówiące o cierpieniu i ścieżkach prowadzących do wyzwolenia z cierpienia. Ich przestrzeganie dawało lepsze życie w nowym wcieleniu po śmierci. Podstawą reguł życia wyznawców judaizmu jest dekalog i 613 zakazów i nakazów zapisanych w Torze (Stary Testament z dekalogiem prawo pisane, Talmud prawo ustne). Dekalog, normy moralne i religijne ujęte w 10 przykazaniach jest też podstawą etyki chrześcijańskiej (katolicyzmu, prawosławia i protestantyzmu). 7

10 Islam, religia powstała w VII w. opiera się na pięciu filarach wiary (wyznanie wiary, modlitwa, post, jałmużna i pielgrzymka do Mekki) i normach prawno-religijnych. Normy zawarte w Koranie zawierają naukę Mahometa (114 sur, rozdziałów), zbiór podstawowych przepisów religijnych i prawnych, nakazów moralnych (np. idda okres czasu, w ciągu którego wdowa czy rozwódka nie może wyjść za mąż, talak forma rozwodu), opinie teologów oraz stosowane analogie. Karą za nieprzestrzeganie norm religijnych jest np. wieczne potępienie, pożarcie przez demona,,,piekło. Wpływ religii na władzę państwową jest mały lub znaczny, w zależności od tego, jak bliskie są granice między normami prawnymi państwa, a normami religijnymi. Niektóre doktryny religijne są bardzo niebezpieczne jak np. dżihad. Nakłada on na każdego muzułmanina obowiązek rozpowszechniania islamu drogą oręża. Łatwo zauważyć, że źródłem prawa w wielu religiach jest Bóg. Dekalog został przekazany przez Boga Mojżeszowi na górze Synaj. Koran zawiera objawienia Allaha przekazane Mahometowi. Wielu zwolenników uważa, że źródłem prawa jest człowiek i jego natura, społeczeństwo i zasady współżycia w społeczeństwie. Wobec osób nie przestrzegających norm społecznych są stosowane sankcje. Jednostka może być narażona na śmieszność, izolację, odrzucenie, a nawet wykluczenie z danej społeczności. Prawo naturalne wypracowane i akceptowane przez pokolenia, przekazywane przez tradycję powinno być uwzględniane przez ustawodawcę w czasie stanowienia prawa. Zwolennicy tego kierunku dają pierwszeństwo prawu naturalnemu przed prawem stanowionym. Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej odwołuje się do prawa naturalnego:,,my Naród Polski wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, zarówno wierzący w Boga, będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości, dobra i piękna, jak i nie podzielający tej wiary, a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł. Konstytucja RP jest prawem stanowionym uwzględniającym prawo naturalne. Czym więc jest prawo?,,prawo, jest to zbiór norm ogólnych, pochodzących od organów państwa, na których straży stoi przymus państwowy. jest powszechnie akceptowana definicja pozytywistyczna. Za tą definicją opowiada się nasza Konstytucja z 1997 roku i Trybunał Konstytucyjny. Przepis prawny Przepis prawny jest zwrotem językowym zawartym w tekście prawnym. Stanowi on fragment aktu prawnego w postaci artykułu, ustępu czy punktu. W jednym przepisie może być zawarta jedna norma postępowania, część normy lub kilka norm. Normy prawne Normy prawne to obowiązujące reguły zachowania osób fizycznych i prawnych w sytuacji w nich określonej, zabezpieczone środkami przymusu Państwowego. Norma składa się z trzech elementów: hipoteza, dyspozycja, sankcja. Hipoteza określa stan faktyczny (sytuację) uzasadniający jej zastosowanie do konkretnego adresata normy. Dyspozycja określa wzór zachowania się w sytuacji określonej w hipotezie. 8

11 Sankcja określa konsekwencje, jakie nastąpią w sytuacji, gdyby adresat normy zachował się niezgodnie z normą lub ją naruszył. Sankcje mogą być karne, egzekucyjne, nieważności czynności prawnych. Norma prawna jest adresowana do: osoby fizycznej, osoby prawnej (np. przedsiębiorstwo, wyższa uczelnia, stowarzyszenie). W normach generalnych adresat jest określony bardzo ogólnie (np. obywatel, każdy), przez sprawowaną funkcję (np. minister). Normy można sklasyfikować według różnych kryteriów: ogólne i jednostkowe (kryterium zachowania się), generalne i konkretne (kryterium adresata), nakazujące, zakazujące, dozwalające (kryterium regulacji zachowania), bezwzględnie obowiązujące i względnie obowiązujące (kryterium ich obowiązywania). Norma prawna może być wyrażona kilkoma przepisami prawnymi, rzadko jest częścią przepisu. Norma staje się powszechnie obowiązującą częścią prawa i jest stosowana wtedy, gdy: została ustanowiona przez organ do tego upoważniony, została ogłoszona we właściwym dokumencie, posiada ważność (nie została uchylona). Hierarchia aktów prawnych Artykuł 87 Konstytucji podaje, iż,,źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Na obszarze organów, które je stanowiły są akty prawa miejscowego. Akt prawny wchodzi w życie z dniem opublikowania lub w terminie wskazanym przez ustawodawcę, o czym informuje ostatni artykuł aktu. Tabela 1. Źródła prawa [opracowanie własne] Ustawodawca Nazwa aktu prawnego Uwagi Sejm i Senat Prezydent Rada Ministrów Ministrowie Prezes Rady Ministrów Rada Ministrów samorządy, organy administracji terenowej Konstytucja ustawa zasadnicza ustawy rozporządzenie z mocą ustawy ratyfikacja umów międzynarodowych rozporządzenia zarządzenia uchwały uchwały, zarządzenia zatwierdzona przez naród w referendum wydaje w stanach nadzwyczajnych art. 229, 230 Konstytucji RP sprawy wymienione w art. 89 Konstytucji wymagają uprzedniej zgody Sejmu, inne tylko powiadomienia Sejmu wydaje organ wskazany w ustawie mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki podległe mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko na terenie danej gminy, województwa 9

12 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Jest najwyższym aktem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej. Jest nadrzędna w stosunku do innych ustaw. Jest fundamentem państwa i systemu prawnego. Konstytucja określa: podstawy ustroju społeczno-gospodarczego i politycznego państwa, język urzędowy, barwy narodowe, hymn, wybór stolicy, podstawowe prawa i wolności człowieka i obywatela, źródła prawa, zasady ratyfikowania umów międzynarodowych, wzajemne stosunki między władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, strukturę i kompetencje naczelnych organów w państwie takich jak: Sejm, Senat, Prezydent, Rada Ministrów, Trybunał Konstytucyjny, NIK i relacje między nimi, organizację sądownictwa, administracji rządowej, finansów publicznych, zasady działania w sytuacjach nadzwyczajnych. W Konstytucji RP prawa i wolności obywatela ujęto w kilka grup: zasady ogólne (art ) określające: sposób nabycia obywatelstwa polskiego zasadę poszanowania godności, zasadę ochrony wolności, zasadę równości obywateli wobec prawa oraz zakaz dyskryminacji, równouprawnienie mężczyzn i kobiet, wolność, mniejszości narodowych i etnicznych, prawo obywateli RP za granicą, wolności i prawa osobiste, wolności i prawa polityczne, wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturowe, środki ochrony wolności i praw oraz obowiązki obywateli. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej uchwalona została przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez naród w referendum konstytucyjnym 25 maja 1997 r. podpisana przez Prezydenta RP 16 lipca 1997 r., weszła w życie 17 października 1997 r. Zasady dokonywania zmian w Konstytucji określa art Drugie miejsce w naszym porządku prawnym zajmują ratyfikowane ustawy, konwencje, sojusze i umowy międzynarodowe. Umowy międzynarodowe to porozumienia między dwoma lub wieloma państwami. Niektóre z nich stanowią normy regulujące stosunki międzypaństwowe. Zgodnie z Konstytucją RP, po ich ratyfikacji przez Prezydenta RP stają się częścią polskiego prawa wewnętrznego i mogą być bezpośrednio stosowane. Umowy międzynarodowe ratyfikowane przez Prezydenta RP za zgodą Sejmu (art. 89), w razie niezgodności z naszą ustawą mają przed nią pierwszeństwo. Spośród wielu obowiązujących umów międzypaństwowych wymienić należy te, które dotyczą praw człowieka. W Rzeczypospolitej Polskiej obowiązują ratyfikowane konwencje dotyczące praw człowieka: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 r., Europejska Konwencja Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r., Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych ONZ 1966 r., Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych - ONZ 1996 r., Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie z 1975 r., Konwencja o Prawach Dziecka obowiązuje od 1991 r. Ustawy są podstawową formą legislacyjną we wszystkich państwach demokratycznych. Ustawy dotyczą kwestii podstawowych dla społeczeństwa, np. prawo podatkowe, prawo karne, gospodarka finansowa państwa, ustanowienie monopolów, ustanowienie budżetu, 10

13 wprowadzenie stanów nadzwyczajnych, ubezpieczenia społeczne, organizacja opieki zdrowotnej, oświata. Kodeks ustawa, która całościowo lub w większości reguluje określoną dziedzinę stosunków społecznych. Powstaje z kodyfikacji kilku ustaw dotyczących tych samych dziedzin życia społecznego. W Polsce jest ich kilkanaście, np. Kodeks karny, Kodeks pracy, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Następną kategorią aktów są akty wykonawcze. Rozporządzenia źródła prawa powszechnie obowiązującego. Rozporządzenia wydawane są tylko na podstawie upoważnienia ustawowego (delegacji ustawowej) i w jego granicach (art. 92 Konstytucji RP). Najwyższe rangą są rozporządzenia wydane przez Radę Ministrów. Rozporządzenia wydawane są też przez poszczególnych ministrów. W stanach nadzwyczajnych, zgodnie z Konstytucją RP, rozporządzenia z mocą ustawy (dekrety) wydaje Prezydent. Akty prawa lokalnego obejmują akty tworzone przez organy samorządu terytorialnego (np. uchwała rady gminy) oraz terenowych organów administracji rządowej. Można je wydawać tylko na podstawie upoważnienia ustawowego (art. 94 Konstytucji RP). Prezes Rady Ministrów i Rada Ministrów mogą podejmować uchwały. Zgodnie z art. 93 Konstytucji RP, mają one charakter wewnętrzny i obejmują tylko jednostki podległe wydającemu organowi. Konstytucja RP przewiduje możliwość wydawania innych aktów normatywnych prawa wewnętrznego np. regulamin Sejmu (art. 112). Publikacja aktów prawnych W Polsce akty prawne podawane są do publicznej wiadomości (promulgacja) przez publikowanie w Dziennikach Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, Dzienniku Urzędowym Monitor Polski, dziennikach urzędowych poszczególnych ministrów, wojewódzkich dziennikach urzędowych. W Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza się Konstytucję, ratyfikowane umowy międzynarodowe, ustawy, rozporządzenia, uchwały Rady Ministrów uchylające rozporządzenie ministra, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W Dzienniku Urzędowym Monitor Polski zamieszcza się uchwały Sejmu oraz zarządzenia, decyzje, okólniki, obwieszczenia państwowe wydawane przez radę Ministrów i urzędy centralne. Dziennik Urzędowy Ministerstwa zawiera komunikaty, obwieszczenia. Wojewódzkie dzienniki urzędowe zawierają akty prawa lokalnego. Zakres obowiązywania prawa Akt prawny staje się częścią powszechnie obowiązującego prawa po jego ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP. Jeżeli ustawodawca nie postanowił inaczej, wchodzi w życie 14 dni po ogłoszeniu. Przerwa między ogłoszeniem a obowiązywaniem aktu prawnego wynika z zasady,,spoczynku prawa (vacatio legis). Niektóre artykuły ustaw czy rozporządzeń mogą wchodzić w życie w terminie późniejszym. Zapis dotyczący terminu wejścia w życie całego aktu, poszczególnych artykułów znajduje się w ostatnim artykule danego aktu prawnego. Akt prawny obowiązuje od momentu wejścia w życie do momentu uchylenia. Gałęzie prawa System prawny to układ spójnych, nie zawierających sprzeczności, regulujących wszystkie kwestie życia społecznego, aktów prawnych. Prawo możemy podzielić na: publiczne (regulujące stosunki między podmiotami, z których przynajmniej jeden jest organem władzy państwowej), prywatne (regulujące stosunki i zabezpieczające interesy jednostki). Rozróżniamy prawo: 11

14 międzynarodowe, wewnętrzne. Prawo wewnętrzne jest stanowione przez dane państwo. Wyróżniamy: prawo konstytucyjne, prawo karne, prawo cywilne, prawo rodzinne, prawo pracy, prawo finansowe, prawo administracyjne. Prawo cywilne zajmuje się prawem rzeczowym (np. własnością, zastawem, hipoteką), prawem spadkowym, zobowiązaniami (różne umowy między stronami), prawem handlowym, prawem autorskim, prawem międzynarodowym prywatnym a także postępowaniem cywilnym w sprawach procesowych, egzekucjach. Prawo cywilne określa ramy współdziałania osób prawnych i fizycznych. Podstawowym źródłem prawa cywilnego są: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych. Najnowszą gałęzią prawa jest prawo rodzinne. Często traktowane jako dział prawa cywilnego. Prawo rodzinne reguluje osobiste i majątkowe stosunki między małżonkami, dziećmi, dziećmi adoptowanymi. Źródłem prawa rodzinnego jest: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Prawo pracy reguluje stosunek pracy i zależności między pracodawcą a pracownikiem oraz wszelkie kwestie z tym związane. Podstawowym źródłem prawa pracy jest: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Prawa człowieka Obywatelstwo więź prawna łącząca jednostkę z państwem i związane z tym uprawnienia i obowiązki określone przez prawo i konstytucję. Pełnię praw obywatelskich uzyskuje się po osiągnięciu pełnoletności. Pozbawienie praw obywatelskich następuje na mocy wyroku skazującego. Obywatelem Unii Europejskiej jest każda osoba mająca przynależność Państwa Członkowskiego. Prawa człowieka zespół fundamentalnych, powszechnych praw przysługujących człowiekowi bez względu na czas, miejsce, kolor skóry, rasę, pochodzenie, narodowość, religię. Prawa człowieka powinny być przestrzegane na terytorium każdego kraju. Równość wobec prawa oznacza, że wszyscy obywatele cieszą się tymi samymi prawami niezależnie od płci, koloru skóry, wyznawanej religii, posiadanych dóbr materialnych. Wszyscy mają równe prawa do bezpieczeństwa, wolności osobistej, swobody wyznawania religii, do piastowania wysokich urzędów itp. Najwyższy prawem w Rzeczypospolitej Polskiej jest akt prawny Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w rozdziale II, określa wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela. Oddzielnie wymienione są: prawa podstawowe, wolności i prawa osobiste, wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne, środki ochrony tych praw oraz obowiązki człowieka i obywatela. 12

15 Szczególny charakter mają prawa obywatela gdyż poza wymienionymi obywatele Rzeczypospolitej Polskiej mają dodatkowe przywileje: czynne i bierne prawo wyborcze, prawo piastowania urzędów państwowych, prawo do pracy, prawo do zabezpieczenia socjalnego w razie niezdolności do pracy, prawo do działalności gospodarczej, prawo do ochrony konsularnej poza granicami kraju. Prawa obywateli Unii Europejskiej Prawa obywateli Unii Europejskiej gwarantowane są Europejską Konwencją Ochrony Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Art. 6 Traktatu o Unii Europejskiej w rozdziale,,postanowienia wspólne podaje: 1. Unia opiera się na zasadach wolności, demokracji, poszanowania praw człowiek i podstawowych wolności oraz państwa prawnego, które są wspólne dla państw członkowskich. 2. Unia szanuje prawa podstawowe zagwarantowane w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanych w Rzymie 4 listopada 1950 roku oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych dla Państw Członkowskich, jako zasady ogólne prawa wspólnotowego. 3. Unia szanuje tożsamość narodową Państw Członkowskich. Potwierdzenie tej zasady znalazło również odzwierciedlenie w preambule Traktatu o Unii Europejskiej. Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r., na którą powołuje się Traktat o Unii Europejskiej, została podpisana przez Polskę dopiero w 1991 r. Prawa człowieka zawarte w Konwencji uwzględnia nasza Konstytucja RP z 1997 r. Unia uznaje także normy zawarte w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Europejskiej Karcie Praw Socjalnych Pracowników, Międzynarodowych Paktach Praw Człowieka. Karta Podstawowych Praw Socjalnych Pracowników z 1989 r. podpisana przez państwa Członkowskie Unii, wymienia następujące prawa: 1. Prawo swobodnego poruszania się i przebywania na obszarze wszystkich państw członkowskich UE. 2. Prawo do korzystania z opieki dyplomatycznej i konsularnej każdego państwa UE. 3. Prawo wyborcze w wyborach samorządowych tego kraju członkowskiego, w którym zamieszkasz, choćbyś nie posiadał jego obywatelstwa (tzw. cenzus zamieszkania). 4. Prawo zrzeszania się w europejskie partie polityczne. 5. Prawo wyborcze do Parlamentu Europejskiego. 6. Prawo do składania petycji do Parlamentu Europejskiego. 7. Prawo do składania skarg do Rzecznika Praw Obywatelskich UE. Na straży wolności i praw człowieka i obywatela w Polsce stoi Rzecznik Praw Obywatelskich i Trybunał Konstytucyjny. Zasady działalności Rzecznika Praw Obywatelskich określa art Konstytucji RP oraz ustawa o zakresie i sposobie działania Rzecznika Praw Obywatelskich. Obywatele państw Unii mają prawo składania skarg do Rzecznika Praw Obywatelskich Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, gdy ich zdaniem występuje łamanie praw i podstawowych wolności człowieka. Skargi mogą składać państwa, osoby prawne, fizyczne, a także dzieci. Skargę można wnieść, po wyczerpaniu drogi prawnej w swoim kraju. Skargi składane do Trybunału przez Polaków dotyczyły organów państwowych, nieprzestrzegania procedur, zwłoki w załatwianiu spraw przez sądy, niesprawiedliwego wyroku politycznego, niedbalstwa urzędników, itp. Zainteresowanych szczegółami omawianej tematyki zachęcam do lektury książek o tematyce prawnej lub stron internetowych. 13

16 Prawa dziecka Prawa dzieci przez wieki regulowane były głównie normami religijnymi oraz zwyczajowymi. Dominowało ojcowskie prawo karania dzieci i decydowania w istotnych dla niego sprawach. Zmiany w tym zakresie wprowadził w 1923 r. Międzynarodowy Związek Pomocy Dzieciom, który przyjął uchwałę zwaną Deklaracją Praw Dziecka. Deklaracja została przyjęta przez Ligę Narodów. Preambuła Deklaracji zawierała bardzo ważny zapis. Najwyższym dobrem jest dziecko. Mężczyźni i kobiety wszystkich narodów mają wobec niego obowiązki i powinny dać dziecku wszystko, co posiadają najlepszego. Kolejnym dokumentem w obronie praw dziecka była Deklaracja Praw Dziecka ONZ z 1959 r. W 10 punktach Deklaracji zawarto istotne prawa dzieci: 1) równość wszystkich dzieci, 2) ochrona prawna, 3) prawo do nazwiska i obywatelstwa, 4) możliwość korzystania z opieki socjalnej, 5) miłość i zrozumienie jako podstawa rozwoju, 6) bezpłatna nauka na poziomie minimum podstawowym, 7) wychowanie w duchu pokoju, braterstwa i tolerancji, 8) ochrona przed zaniedbaniem, wyzyskiem, okrucieństwem, 9) szczególna opieka nad dziećmi specjalnej troski, 10) pierwszeństwo w zakresie otrzymywania wszelkiej ochrony i pomocy. W listopadzie 1989 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych uchwaliła Konwencję o Prawach Dziecka. Dokument dotyczy dzieci i młodzieży od chwili poczęcia, aż do lat 18. Reguluje status prawny i społeczny dziecka. Traktuje dziecko jako podmiot praw i wolności, a nie jako przedmiot ochrony. Szczególną uwagę poświęca dzieciom niepełnosprawnym. Nie zapomniano o dużej grupie dzieci uchodźców. Główne założenia dokumentu zawarte są w Preambule: dziecko jako istota ludzka posiada swoją godność i wartość, dziecko, zgodnie z zapisem Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, ma prawo do szczególnej troski oraz korzystania z zawartych w niej praw i wolności., dziecko, ze względu na swoją niedojrzałość fizyczną oraz umysłową wymaga szczególnej opieki i troski, w tym ochrony prawnej, dziecko powinno wychowywać się w rodzinie, dziecko powinno być przez państwo otoczone niezbędną ochroną i wsparciem, dziecko powinno być przygotowane do życia w społeczeństwie w duchu ideałów zawartych w Karcie Narodów Zjednoczonych, w sytuacjach nadzwyczajnych i w czasie konfliktów zbrojnych dzieci powinny być objęte szczególną ochroną. Polska, jako jedno z pierwszych państw, podpisała Konwencję 30 kwietnia 1991 r. Zgodnie z art. 51 Konwencji złożyła zastrzeżenia i dwie deklaracje. Dotyczą one rozbieżności treści kilku artykułów Konwencji z Konstytucją RP i Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym. Drugim ważnym dokumentem dotyczącym praw dziecka i rodziny, powstałym z delegacji Konstytucji, jest Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustawa z dnia 25 lutego 1964 r., wielokrotnie nowelizowana. Ustawa szczegółowo zajmuje się problemami: małżeństwa (zawarcie, prawa i obowiązki małżonków, wspólność ustawowa, ustanie małżeństwa, ustanie wspólnoty ustawowej, separacja), pokrewieństwem (stosunkami między rodzicami i dziećmi, władza rodzicielska, przysposobienie, obowiązki alimentacyjne), 14

17 opieką i kuratelą (ustanowienie opieki lub z niej zwolnienie, sprawowanie opieki, sprawowanie opieki nad ubezwłasnowolnionym, kuratela). Kodeks jest szczególnie ważny i ma zastosowanie wtedy, gdy z różnych przyczyn o losie dziecka decyduje sąd rodzinny i opiekuńczy. Ostatnio coraz częściej mamy do czynienia z różnymi dewiacjami, przemocą w rodzinie i łamaniem praw dziecka. Szczególnie uczulone na taki fakt powinny być osoby, które mają bezpośredni kontakt z dzieckiem czy obserwacją dziecka z bliskiej odległości. Taką osobą jest terapeuta zajęciowy. W każdym przypadku, gdy widzimy, że dziecku staje się krzywda, staramy się, by tę sytuację jak najszybciej przerwać. W sytuacjach drastycznych zawiadamiamy wydział rodzinny i nieletnich sądu rejonowego oraz prokuraturę. Pomocne rodzinie będą instytucje: Komitet Ochrony Praw Dziecka, Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie,,Niebieska Linia, Ośrodek Interwencji Kryzysowej, itp. Więcej adresów i telefonów na terenie całej Polski znajdziesz pod adresem: Prawa pacjenta,,każdy ma prawo do ochrony zdrowia tak stanowi art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo to obejmuje uzyskanie pomocy medycznej w razie choroby lub nieszczęśliwego wypadku, świadczeń medycznych zapobiegających chorobie, rehabilitacji przywracającej sprawność fizyczną i psychiczną. Pacjent powinien otrzymać świadczenia medyczne bez zbędnej zwłoki, zgodnie ze wskazaniami wiedzy medycznej, przy wykorzystaniu wszelkich dostępnych metod i środków rozpoznania chorób i ich leczenia. Państwo zapewnia realizację tego prawa poprzez stworzenie systemu prawnego określającego zakres świadczeń, wymagane kwalifikacje osób udzielających świadczeń, warunków, w jakich mogą odbywać się te świadczenia oraz zakres uprawnień dla instytucji organizujących i kontrolujących realizację świadczeń medycznych. Treści tego rozdziału podkreślają bardzo ważne regulacje prawne pomiędzy pacjentem a świadczeniodawcą (instytucja lub osoba) usług medycznych oraz sygnalizują konsekwencje łamania lub lekceważenia praw pacjenta. Karta Praw Pacjenta Karta Praw Pacjenta jest zbiorem przepisów dotyczących pacjentów, unormowanych prawnie i zawartych w różnymi ustawach dotyczących ochrony zdrowia. Kartę przygotowało Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej. A oto niektóre zapisy praw pacjenta zawarte w ustawach: I. Prawa pacjenta wynikające bezpośrednio z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r.) Rzeczypospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia (art. 38). Nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody (art. 39). Każdemu zapewnia się nietykalność osobistą i wolność osobistą (art ). Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47). Nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby (art. 51.1). Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych (art ). Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii (art. 53.1). Każdy ma prawo do ochrony zdrowia (art ). 15

18 II. Prawa pacjenta określone ustawą o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 30 sierpnia 1991 r. (tekst jednolity z 31 stycznia 2007 r. Dz. U. Nr 14, poz. 89). 1. Zakład opieki zdrowotnej nie może odmówić udzielenia świadczenia zdrowotnego osobie, która potrzebuje natychmiastowego udzielenia takiego świadczenia ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia. 2. Pacjent w zakładzie opieki zdrowotnej ma prawo do: świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom wiedzy medycznej, a sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia odpowiednich świadczeń do korzystania z rzetelnej, opartej na kryteriach medycznych procedury ustalającej kolejność dostępu do tych świadczeń, informacji o swoim stanie zdrowia, wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub ich odmowy, po uzyskaniu odpowiedniej informacji, intymności i poszanowania godności w czasie udzielania świadczeń zdrowotnych, umierania w spokoju i godności. udostępnienia dokumentacji jemu, przedstawicielowi ustawowemu bądź osobie upoważnionej przez pacjenta zapewnienia ochrony danych zawartych w dokumentacji medycznej dotyczącej jego osoby. 3. Pacjent przebywający na całodziennym lub całodobowym leczeniu ma prawo do zapewnienia mu: świadczeń zdrowotnych, środków farmaceutycznych i materiałów medycznych, pomieszczenia i wyżywienia odpowiedniego do stanu zdrowia. dodatkowej opieki pielęgnacyjnej sprawowanej przez osobę bliską lub przez siebie wybraną, kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z osobami z zewnątrz, opieki duszpasterskiej oraz wskazania osoby, przedstawiciela ustawowego lub instytucji, którą zakład opieki zdrowotnej ma zawiadomić w razie pogorszenia się stanu zdrowia chorego powodującego zagrożenie życia lub w razie jego śmierci. III. Prawa pacjenta określone ustawą o zawodzie lekarza i dentysty z dnia 5 grudnia 1996 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 21, poz. 204 z późn. zm.). IV. Prawa pacjenta określone w ustawie o zawodzie pielęgniarki i położnej z dnia 5 lipca 1996 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r., Nr 57, poz. 602 z późn. zm.). V. Prawa pacjenta określone w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego z dnia 19 sierpnia 1994 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 535, z późn. zm.). Szczególna ochrona należy się chorym psychicznie lub upośledzonym umysłowo ze względu na to, że wobec pacjenta często stosuje się przymus zewnętrzny. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego z 1994 r. określa szczegółowo tryb przyjęcia chorego do szpitala, jego pobyt i wypis. Dopuszcza się możliwość przyjęcia do szpitala i leczenia psychiatrycznego bez zgody pacjenta wtedy, gdy chory zagraża własnemu życiu lub zdrowiu lub zdrowiu innych, a leczenie może przynieść poprawę zdrowia. Realizacja praw pacjenta szpitala psychiatrycznego w sytuacji, gdy został przyjęty do szpitala oraz zastosowano leczenie bez jego zgody podlega kontroli sądowej. VI. Prawa pacjenta określone w ustawie o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów z 30 listopada 1996 r. (Dz. U. Nr 151, poz. 718). Wszystkie wymienione ustawy uwzględniają te same problemy pacjenta: prawo do pomocy medycznej, prawo do opieki medycznej odpowiedniej jakości, 16

19 prawo do informacji o stanie zdrowia, metodach leczenia i rokowaniach, prawo wglądu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego osoby, prawo do wyrażania zgody na interwencję medyczną, prawo do godności, prawo do tajemnicy leczenia. Lekarz jest zwolniony z zachowania tajemnicy, gdy: zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób, badanie lekarskie zostało przeprowadzone na żądanie uprawnionych, na podstawie innych ustaw, organów i instytucji; wówczas lekarz jest zobowiązany poinformować o stanie zdrowia pacjenta wyłącznie te organy i instytucje, pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy, po uprzednim poinformowaniu o niekorzystnych skutkach dla pacjenta, zachodzi potrzeba przekazania informacji o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych innym osobom udzielających tych świadczeń pacjentowi, gdy jest to niezbędne do celów naukowych lub praktycznej nauki zawodów medycznych. Ujawnienie tajemnicy może nastąpić wyłącznie w niezbędnym zakresie. Tajemnice danych osobowych chronione są ustawą o ochronie danych osobowych z 2002 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.). Prawa pacjenta zostały przyjęte przez środowisko medyczne: Kodeks Etyki Lekarskiej tekst jednolity z dnia 2 stycznia 2004 r. zawierający zmiany uchwalone w dniu 20 września 2003 r. przez VII Krajowy Zjazd Lekarzy, natomiast Nadzwyczajny Zjazd Pielęgniarek i Położnych przyjął Kodeks Etyki Pielęgniarek i Położnych. Oba Kodeksy zawierają rozdziały dotyczące postępowania wobec pacjenta, wzajemnych stosunków między lekarzami lub między pielęgniarkami w środowisku pracy, zasady etyki zawodowej, zasady uczestnictwa w eksperymentach medycznych oraz postępowanie w sprawach pracowniczych. Pacjent, którego prawa zostały naruszone, może dochodzić swoich praw na drodze administracyjnej lub sądowej. Trzy główne rodzaje odpowiedzialności: zawodowa, cywilna, karna. Odpowiedzialność zawodowa lekarzy, pielęgniarek i położnych Odpowiedzialność zawodową za popełnienie przewinienia zawodowego regulują następujące dokumenty: a) Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 26 września 1990 r. w sprawie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy. Pokrzywdzony osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna, której dobro zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone działaniem lub zaniechaniem lekarza i która wniosła skargę do rzecznika odpowiedzialności zawodowej. Rzecznik odpowiedzialności zawodowej obowiązany jest zbadać fakty i ustalić okoliczności przemawiające za, jak i przeciw lekarzowi, którego postępowanie dotyczy. Dalsze postępowanie jest przed okręgowym i naczelnym sądem lekarskim. Orzeczenie sądu kończy się umorzeniem postępowania lub karą (upomnienie, nagana, zawieszenie wykonywania zawodu na okres od sześciu miesięcy do 3 lat, pozbawienie prawa wykonywania zawodu), b) Ustawa z dnia 19 kwietnia 1991 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 19 stycznia 1993 r. 17

20 w sprawie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej pielęgniarek i położnych. Okręgowy i naczelny sąd wymierza karę za naruszenie etyki zawodowej, naruszenie przepisów o wykonywanie zawodu pielęgniarki lub położnej, skutki czynu oraz zachowanie się obwinionej pielęgniarki czy położnej przed popełnieniem przewinienia zawodowego i po jego popełnieniu. Sąd pielęgniarek i położnych może orzec jedną z następujących kar: upomnienie, nagana, zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w zakładach służby zdrowia na okres od 1 do 5 lat, zawieszenia prawa wykonywania zawodu pielęgniarki lub położnej na okres od 6 miesięcy do 3 lat, pozbawienia prawa wykonywania zawodu pielęgniarki lub położnej. Odpowiedzialność cywilna Odpowiedzialność cywilna to najczęściej popełnienie czynu sprzecznego z prawem, zasadami etyki lekarskiej. Odpowiedzialność cywilna obejmuje również personel medyczny. Jest to odpowiedzialność majątkowa, a sprawca odpowiada całym swoim majątkiem obecnym i przyszłym. Odpowiedzialność cywilna, jest to odpowiedzialność za wyrządzenie szkody majątkowej albo naruszenia dobra osobistego. Szkoda majątkowa, to uszczerbek materialny na osobie lub mieniu. Uszkodzenie ciała, utrata zdrowia, częściowe lub trwałe kalectwo zmniejsza lub pozbawia osobę dochodów i wykonywania wcześniej podjętej pracy. Poszkodowany jest zmuszony do zdobycia nowego zawodu, stworzenia sobie stanowiska pracy itp. Wyrządzenie szkody majątkowej jest kompensowane jednorazowym odszkodowaniem lub rentą (całkowita lub częściowa niezdolność do pracy) uwzględniającą: koszty leczenia, rehabilitacja, sprzęt rehabilitacyjny, przygotowanie do innego zawodu (opłata za kursy, podręczniki), utracone zarobki, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby nie wyrządzono mu szkody. Szkoda niemajątkowa to krzywda moralna i cierpienie fizyczne. Kodeks cywilny w art. 23 wymienia następujące dobra osobiste: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Naruszenie dóbr osobistych to, zgodnie z ustawą o zakładach opieki zdrowotnej, naruszenia praw pacjenta, takich jak: prawo dostępu do dokumentacji medycznej, prawo do ochrony danych, prawo do świadczeń zdrowotnych, prawo do informacji, prawo do wyrażenia zgody na interwencję medyczną, prawo do godności. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę pieniężną, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Może również zasądzić kwotę pieniężną na wskazany przez poszkodowanego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Zarówno odszkodowanie, jak i zadośćuczynienie nie może być symboliczne. Musi mieć charakter kompensacyjny, musi przedstawiać odczuwalną dla poszkodowanego wartość. W razie śmierci poszkodowanego lub w przypadku nieletnich, roszczenie zgłaszają osoby bliskie. Odpowiedzialność cywilna zależna jest od formy zatrudnienie lekarza, pielęgniarki i charakteru prawnego zakładu opieki zdrowotnej. Może ją ponosić Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego, prywatny zakład opieki zdrowotnej, lekarz lub personel medyczny. Do personelu medycznego (laborant, masażysta, sanitariusz, terapeuta zajęciowy) stosuje się takie same zasady odpowiedzialności cywilnej jak do pielęgniarki i położnej. W sprawach z powództwa cywilnego orzekają sądy powszechne. 18

21 Odpowiedzialność karna Odpowiedzialność karna jest to odpowiedzialność za popełnienie przestępstwa. Przestępstwem obwarowanym sankcją karną jest: nie udzielenie pomocy medycznej, wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta, handel komórkami, tkankami i narządami od żywego dawcy lub ze zwłok ludzkich itp. Skutkiem jest orzeczenie kary grzywny, pozbawienie wolności, ograniczenie wolności (na podstawie kodeksu karnego) Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Czym charakteryzują się źródła prawa naturalnego? 2. Jakie cechy posiada norma prawna? 3. Jakie muszą być spełnione warunki, by norma prawna zaczęła obowiązywać? 4. Jaka jest różnica między normą prawną a przepisem prawnym? 5. Jakie organy państwowe sprawują w Polsce władzę ustawodawczą? 6. Jakie źródła prawa wymienia Konstytucja RP? 7. Jakie ważne problemy reguluje Konstytucja RP? 8. Na czym polega równość wobec prawa? 9. Jakie znasz podstawowe obowiązki obywatelskie? 10. W jaki sposób opiszesz prawa obywatela Unii Europejskiej? 11. Jakie możliwości wniesienia skargi na łamanie praw człowieka ma obywatel Unii Europejskiej? 12. Jakie dokumenty prawne są źródłem praw dziecka? 13. Jakie prawa dzieci zabezpiecza Konwencja o Prawach Dziecka? 14. Jak scharakteryzujesz ustawę Kodeks rodzinny i opiekuńczy? 15. Jakie instytucje państwowe i społeczne stoją na straży przestrzegania praw dziecka? 16. Jakie instytucje służą pomocą krzywdzonym w sytuacji wystąpienia przemocy w rodzinie? 17. Które z polskich ustaw, z zakresu ochrony zdrowia, zawierają prawa pacjenta? 18. Jakie problemy praw pacjenta są gwarantowane ustawą o zakładach opieki zdrowotnej? 19. W jakich sytuacjach lekarz może odstąpić od przestrzegania praw pacjenta? 20. Jakie kary może orzec sąd lekarski rozpatrujący sprawy odpowiedzialności zawodowej lekarza? 21. Jak należy rozumieć,,dobra osobiste, o których mowa w Kodeksie cywilnym? 22. Jakie kary, za wyrządzone krzywdy lub szkody, wymierza sąd w sprawach z powództwa cywilnego? Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Dokonaj analizy budowy aktów prawnych (ustawa, rozporządzenie): preambuła lub wstęp, część normatywna aktu (treść, przepisy uchylone, delegacja na opracowanie przepisu niższego rangą), przepisy końcowe i uchylające, treść ostatniego artykułu, ilość wprowadzonych poprawek. 19

22 Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z budową znajdujących się w wyposażeniu stanowiska pracy aktów prawnych zwracając uwagę na problemy zawarte w treści ćwiczenia, 2) wpisać w krótkiej formie uwagi do poszczególnych poleceń, 3) wpisać w krótkiej formie odpowiedzi na pytanie: Czego dotyczą wymienione części aktu prawnego?, 4) uogólnić treść zapisów i podać wnioski, 5) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 6) zaznaczyć i poprawić błędy. Wyposażenie stanowiska pracy: tekst Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r, tekst Konwencji o Prawach Dziecka, tekst ustawy np. o zakładach opieki zdrowotnej, o pomocy społecznej, kodeks cywilny, tekst dowolnego rozporządzenia ministra, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis. Ćwiczenie 2 Na podstawie art. 39, 53, 152 Kodeksu pracy oraz art. 16 i 53 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego określ: rodzaj norm prawnych, wskaż hipotezę, dyspozycję i sankcje dla każdej z nich. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) zapoznać się z treścią wskazanych przepisów, 2) ustalić treść normy zawartej w tych przepisach, 3) wskazać hipotezę, dyspozycję i sankcje dla każdej normy, 4) określić rodzaj normy według kryteriów zawartych w Poradniku dla ucznia, 5) zaprezentować swoją pracę, 6) dokonać korekty zapisów. Wyposażenie stanowiska pracy: Kodeks pracy, ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis. Ćwiczenie 3 Na podstawie Konstytucji RP z 1997 r. dokonaj klasyfikacji praw człowieka i obywatela. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) przeczytać artykuły (30 86) Konstytucji RP, 20

23 2) wypisać numery artykułów wskazanych w ćwiczeniu, 3) wpisać w krótkiej formie prawa do tabeli według załączonego wzoru, prawa ogólne prawa osobiste prawa polityczne Np. równość wobec prawa Np. wolność sumienia i wyznania Np. udział w referendum prawa ekonomiczne, socjalne, kulturalne Np. wykonywania zawodu i wybór miejsca pracy 4) dokonać poprawności zapisu i estetyki ćwiczenia, 5) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 6) wykonać korektę błędów. Wyposażenie stanowiska pracy: tekst Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, folia, flamastry, grafoskop, ekran lub wyposażenie do prezentacji komputerowej, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis. Ćwiczenie 4 Wyszukaj w Konwencji o Prawach Dziecka oraz Konstytucji RP te artykuły, które dotyczą praw dzieci niepełnosprawnych. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) przeczytać artykuły Konwencji o Prawach Dziecka oraz Konstytucji RP, 2) wypisać numery artykułów dotyczących praw dzieci niepełnosprawnych, 3) wpisać prawo, używając krótkiej formy zapisu, 4) dokonać poprawnych i estetycznych zapisów, 5) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 6) zaznaczyć i poprawić błędy. Wyposażenie stanowiska pracy: tekst Konwencji o Prawach Dziecka, tekst Konstytucji RP, folia, mazaki, grafoskop, ekran lub sprzęt do prezentacji komputerowej, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis. Ćwiczenie 5 Przeanalizuj ustawę o ochronie zdrowia psychicznego z 1994 r. Wypisz artykuły ustawy, które dotyczą praw pacjenta z zaburzeniami psychicznymi, chorych psychicznie lub upośledzonych umysłowo. Odpowiedz na pytanie: W jakiej sytuacji może być zastosowane badanie, leczenie i wypis ze szpitala bez zgody pacjenta? Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) przeczytać ustawę o ochronie zdrowia psychicznego, 21

24 2) wypisać te artykuły ustawy, które dotyczą praw pacjenta, 3) przeanalizować prawa pacjenta i odpowiedzieć na pytanie, 4) dokonać poprawnych i estetycznych zapisów, 5) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 6) zaznaczyć i poprawić błędy. Wyposażenie stanowiska pracy: tekst Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, folia, mazaki, grafoskop, ekran lub sprzęt do prezentacji komputerowej, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis. Ćwiczenie 6 Określ, na podstawie opisu przypadku, żądania pacjenta. Odszukaj w Kodeksie cywilnym te artykuły ustawy, które dotyczą tej sytuacji. Opis przypadku Pacjentowi w trakcie operacji uszkodzono nerw kręgosłupa. Spowodowało to trwałe usztywnienie nogi i możliwość poruszania się tylko o kuli. Pacjent przed operacją był instruktorem nauki tańca. Po operacji nie może wykonywać swojego zawodu. Pacjent chce wystąpić do sądu o odszkodowanie za wyrządzone szkody. Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś: 1) przeczytać z Kodeksu cywilnego księgę trzecią,,zobowiązania, 2) wypisać szkody, które poniósł pacjent z winy lekarzy, 3) wypisać artykuły ustawy, które dotyczą opisanego przypadku, 4) dokonać poprawności zapisu i estetyki ćwiczenia, 5) zaprezentować wykonane ćwiczenie, 6) wykonać korektę i poprawić błędy. Wyposażenie stanowiska pracy: tekst ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, folia, flamastry, grafoskop, ekran lub wyposażenie do prezentacji komputerowej, kartki papieru, zeszyt, ołówek, długopis Sprawdzian postępów Czy potrafisz: Tak Nie 1) określić, na podstawie aktu prawnego, termin jego wejścia w życie? 2) opisać budowę aktu prawnego? 3) wymienić prawa osobiste obywatela określone w Konstytucji RP? 4) zanalizować dokumenty dotyczące praw dziecka? 5) wymienić prawa przypisane w Konwencji dziecku niepełnosprawnemu fizycznie i psychicznie? 6) zinterpretować prawa pacjentów szpitali psychiatrycznych? 7) wymienić prawa osób niepełnosprawnych zawarte w Konstytucji RP? 22

25 8) wymienić sankcje karne w sprawach karnych? 9) opisać czym są,,dobra osobiste? 10) posłużyć się kodeksem cywilnym do wyszukania konkretnych problemów? 11) określić zagrożenia dotyczące łamania lub lekceważenia praw pacjenta? 23

26 4.2. System ubezpieczeń zdrowotnych i społecznych Materiał nauczania System ubezpieczeń zdrowotnych w Polsce Artykuł 67 i 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje każdemu obywatelowi prawo do opieki socjalnej i do ochrony zdrowia. Istniejący w Polsce system opieki zdrowotnej ma na celu zapobieganie, wykrywanie i zwalczanie chorób oraz prowadzenie profilaktyki z zakresu oświaty zdrowotnej. Od 1999 r. system ubezpieczeń zdrowotnych uległ radykalnej zmianie. Dotychczasowe utrzymywanie opieki zdrowotnej z budżetu państwa zastąpiono finansowaniem ze składek ubezpieczonych, natomiast z budżetu finansowane są nieliczne świadczenia (świadczenia zdrowotne wykonywane przez lekarzy w ramach szkolenia studentów medycyny). Najważniejszymi dokumentami regulującymi kwestie ubezpieczenia zdrowotnego i ubezpieczenia społecznego są: Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Uczestników systemu można podzielić na następujące kategorie: 1) świadczeniobiorców czyli pacjentów, 2) instytucję ubezpieczenia zdrowotnego pełniącą funkcję płatnika czyli Narodowy Fundusz Zdrowia, 3) świadczeniodawców: zakłady opieki zdrowotnej, praktyki lekarskie, lekarsko-dentystyczne, pielęgniarskie oraz położnych, apteki, innych świadczeniodawców, 4) organy kontroli i nadzoru: Główny Inspektorat Sanitarny SANEPID, Główny Inspektorat Farmaceutyczny, Państwowa Inspekcja Pracy, inspektorzy z wojewódzkiego centrum zdrowia publicznego, Ministerstwa Zdrowia, 5) Ministerstwo Zdrowia, które wytycza kierunki polityki zdrowotnej kraju, kontroluje oraz zatrudnia konsultantów krajowych w poszczególnych specjalnościach medycznych. Niektóre ministerstwa i organizacje rządowe posiadają swoje branżowe placówki opieki zdrowotnej. Są to: Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Sprawiedliwości, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe. 6) Narodowe Centrum Krwi, 7) jednostki samorządu terytorialnego, które tworzą, przekształcają, nadają statut i likwidują zakłady opieki zdrowotnej. 8) Akademie Medyczne (Uniwersytety Medyczne), 9) instytucje wpływające w sposób bezpośredni lub pośredni na politykę zdrowotną państwa i stan zdrowia społeczeństwa, które podlegają pod Ministerstwo Zdrowia. Są to instytuty naukowe, centra leczenia wyposażone w sprzęt medyczny pozwalający prawidłowo 24

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz.

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późniejszymi zmianami) określone w ustawach: z dnia 6

Bardziej szczegółowo

POLSKA KARTA PRAW PACJENTA

POLSKA KARTA PRAW PACJENTA POLSKA KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) określone w ustawach *: I. Prawa pacjenta wynikające

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki pacjenta

Prawa i obowiązki pacjenta Prawa i obowiązki pacjenta Podstawowe unormowania prawne Wynikają one z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) oraz następujących ustaw: z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. Przepisy ogólne

KARTA PRAW PACJENTA. Przepisy ogólne KARTA PRAW PACJENTA Podstawowe unormowania prawne określone w ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2009 nr.52 poz.417). Przepisy ogólne 1. Przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) 1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia art. 68 ust. 1 Konstytucji, 2. Każdy obywatel ma prawo do równego

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA I. PRAWO PACJENTA DO OCHRONY ZDROWIA PRAWO PACJENTA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH

KARTA PRAW PACJENTA I. PRAWO PACJENTA DO OCHRONY ZDROWIA PRAWO PACJENTA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH KARTA PRAW PACJENTA Biuro Rzecznika Praw Pacjenta Krystyna Barbara Kozłowska ul. Młynarska 46 01-171 Warszawa Sekretariat: tel. +48 22 532-82 - 50 fax. +48 22 532-82 - 30 sekretariat@bpp.gov.pl Ogólnopolska

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Dr n. med. Grażyna Rogala-Pawelczyk Uniwersytet Medyczny w Lublinie Warszawa 09.04.2011 ZAWÓD System czynności czy prac, który jest wewnętrznie spójny, skierowany

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu USTAWA z dnia 20 maja 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Art. 1. W ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.)

Karta Praw Pacjenta. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) Karta Praw Pacjenta Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskie (Dz.U z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.) 1. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia art. 68 ust. 1 Konstytucji, 2. Każdy obywatel ma prawo do równego

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta (wyciąg)

Karta Praw Pacjenta (wyciąg) Karta Praw Pacjenta (wyciąg) Prawa pacjenta są zbiorem praw, zawartych między innymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA

PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA PRAKTYCZNY APSEKT FUNKCJONOWANIA BIURA PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA BIURO PRAW PACJENTA PRZY MINISTRZE ZDROWIA STATUS PRAWNY: Państwowa jednostka budżetowa podległa ministrowi właściwemu do spraw

Bardziej szczegółowo

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Konstytucja RP Art. 30. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA PRAWA POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCEGO W RP

ŹRÓDŁA PRAWA POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCEGO W RP ŹRÓDŁA PRAWA POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCEGO W RP SYSTEM PRAWA Zbiór uporządkowanych i wzajemnie ze sobą powiązanych norm generalnych i abstrakcyjnych wysłowionych w tekstach aktów prawotwórczych i nieuchylonych

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD III. SYSTEM ŹRÓDEŁ PRAWA W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP z dnia 2 kwietnia 1887 r.

WYKŁAD III. SYSTEM ŹRÓDEŁ PRAWA W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP z dnia 2 kwietnia 1887 r. WYKŁAD III SYSTEM ŹRÓDEŁ PRAWA W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP z dnia 2 kwietnia 1887 r. I. Pojęcie i rodzaje źródeł prawa II. Cechy systemu źródeł prawa w Polsce: 1. konstytucjonalizacja 2. dychotomiczny podział

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. przekazana do publicznej wiadomości Komunikatem Ministerstwa Zdrowia z dnia 11 grudnia 1998r.

KARTA PRAW PACJENTA. przekazana do publicznej wiadomości Komunikatem Ministerstwa Zdrowia z dnia 11 grudnia 1998r. KARTA PRAW PACJENTA przekazana do publicznej wiadomości Komunikatem Ministerstwa Zdrowia z dnia 11 grudnia 1998r. I. Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. z 1997r. nr 78, poz. 483) 1. KaŜdy ma prawo

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA

KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA 1 Dział I Prawa Pacjenta Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. z dnia 06.11.2008r. (Dz.U.2009 nr 52, poz.417 z póź.zm.) w rozdziałach II XI określa następujące

Bardziej szczegółowo

PRAWA PACJENTA. Prawo pacjenta do informacji Pacjent ma prawo do informacji o swoim stanie zdrowia.

PRAWA PACJENTA. Prawo pacjenta do informacji Pacjent ma prawo do informacji o swoim stanie zdrowia. PRAWA PACJENTA Załącznik nr 2 do Regulaminu Organizacyjnego MSZ Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością, odpowiadających wymaganiom

Bardziej szczegółowo

WŁADZA SĄDOWNICZA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości

WŁADZA SĄDOWNICZA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości Sądy są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Sądy wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2005 r. Nr 141, poz. 1183. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Art. 1. W ustawie z dnia 19 sierpnia 1994

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz.

KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. określone w ustawach: KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O PRAWIE Norma prawna

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O PRAWIE Norma prawna Norma prawna PRAWO zbiór wszystkich obowiązujących w danym państwie norm prawnych. NORMA PRAWNA reguła ustanowiona lub uznana przez państwo, która określa jak należy postępować w oznaczonych okolicznościach.

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie. Część I. Prawoznawstwo 1

Spis treści. Wprowadzenie. Część I. Prawoznawstwo 1 Wprowadzenie XI Część I. Prawoznawstwo 1 Tabl. 1. Pojęcie państwo 3 Tabl. 2. Cechy państwa 4 Tabl. 3. Teorie powstania państwa 5 Tabl. 4. Funkcje państwa 6 Tabl. 5. Typ i forma państwa 7 Tabl. 6. Aparat

Bardziej szczegółowo

Centrum Chirurgii Krótkoterminowej EPIONE KARTA PRAW PACJENTA

Centrum Chirurgii Krótkoterminowej EPIONE KARTA PRAW PACJENTA EPIONE KARTA PRAW PACJENTA Wydanie 1/6/05/2016 I. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych (opieki, leczenia) 1. Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.

Bardziej szczegółowo

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ PRZEDMOWA ROZDZIAŁ I. ZMIANY USTROJU POLITYCZNEGO POLSKI W LATACH 1944-1997 1. Pojęcie ustroju politycznego i jego periodyzacja 2. Okres Krajowej

Bardziej szczegółowo

Ochrona zasady wolności sumienia i wyznania (religii)

Ochrona zasady wolności sumienia i wyznania (religii) Ochrona zasady wolności sumienia i wyznania (religii) Ochrona zasady wolności sumienia i wyznania (religii) Ochrona konstytucyjna Ochrona cywilnoprawna Skarga do Trybunału po zakończeniu postępowania sądowego

Bardziej szczegółowo

ID Testu: 8F98496 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Wykonaj polecenie. A. Zdefiniuj pojęcie norma prawna. 2. Wykonaj polecenia. A. Zdefiniuj pojęcie przepis prawny. B. Wskaż przykład przepisu prawnego.

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r.

USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r. Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2009 r. Nr 76, poz. 641. Przepisy wprowadzające ustawę o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, ustawę o

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Parczewie

KARTA PRAW PACJENTA. w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Parczewie KARTA PRAW PACJENTA Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 63/2012 w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Parczewie 1. Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.

WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO. 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm. WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH Z PRAWA KONSTYTUCYJNEGO 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze 2. Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U.

Bardziej szczegółowo

Inne określenia: akty prawa miejscowego prawo lokalne lokalne źródła prawa lokalne akty normatywne akty terenowe

Inne określenia: akty prawa miejscowego prawo lokalne lokalne źródła prawa lokalne akty normatywne akty terenowe CZ.1 Inne określenia: akty prawa miejscowego prawo lokalne lokalne źródła prawa lokalne akty normatywne akty terenowe Źródła prawa powszechnie obowiązującego, stanowione przez terenowe organy administracji

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg)

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (wyciąg) W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny, odzyskawszy w 1989 roku możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie,

Bardziej szczegółowo

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Wyroki wydawane w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, w postępowaniu co najmniej dwuinstancyjnym.

Bardziej szczegółowo

LAS-MED. REHABILITACJA

LAS-MED. REHABILITACJA Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych możliwości udzielenia

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający 3 Prawo i sądy

Test sprawdzający 3 Prawo i sądy Test sprawdzający 3 Prawo i sądy Grupa II Imię i nazwisko... Klasa... Data... 1. (1 pkt) Podkreśl poprawną odpowiedz. Prawo dziedziczenia dziecko nabywa w chwili: A. narodzin. B. poczęcia. C. uzyskania

Bardziej szczegółowo

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar

Prawo w psychiatrii. Marcin Wojnar Prawo w psychiatrii Marcin Wojnar Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego (z dnia 19 sierpnia 1994 r.) Art. 22 1. Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego następuje za jej

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE W ZARYSIE. PODRĘCZNIK DLA STUDENTÓW KIERUNKÓW NIEPRAWNICZYCH W

POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE W ZARYSIE. PODRĘCZNIK DLA STUDENTÓW KIERUNKÓW NIEPRAWNICZYCH W POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE W ZARYSIE. PODRĘCZNIK DLA STUDENTÓW KIERUNKÓW NIEPRAWNICZYCH W RED.: DARIUSZ GÓRECKI Wykaz skrótów Przedmowa Rozdział pierwszy Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1. Nazwa

Bardziej szczegółowo

Prawa człowieka prawa dziecka ucznia oraz jego obowiązki

Prawa człowieka prawa dziecka ucznia oraz jego obowiązki Prawa człowieka prawa dziecka ucznia oraz jego obowiązki Podstawowe dokumenty mówiące o ochronie praw człowieka Karta Narodów Zjednoczonych z 1945 r. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 r. Wszyscy

Bardziej szczegółowo

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173.

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173. Dz.U.97.78.483 FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII SĄDY I TRYBUNAŁY Art. 173. Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezaleŝną

Bardziej szczegółowo

Prawo konstytucyjne. Niestacjonarne Studia Prawa 2016/2017 semestr zimowy

Prawo konstytucyjne. Niestacjonarne Studia Prawa 2016/2017 semestr zimowy Prawo konstytucyjne Niestacjonarne Studia Prawa 2016/2017 semestr zimowy Stosunek prawa międzynarodowego do prawa krajowego Artykuł 38. 1. Trybunał, którego zadaniem jest orzekać na podstawie prawa międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe "Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy". Opracowanie: dr Artur Woźny

Studia podyplomowe Zarządzanie bezpieczeństwem i higieną pracy. Opracowanie: dr Artur Woźny ŹRÓDŁA PRAWA PRACY Pod pojęciem źródła prawa rozumie się wszelkiego rodzaju formy, poprzez które zostają wyrażone normy prawne. Charakter oficjalnego źródła prawa stanowionego (wydanego przez uprawnione

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji zadania na temat PRAWNA OCHRONA DÓBR OSOBISTYCH CZŁOWIEKA, W TYM NIETYKALNOŚCI CIELESNEJ, A ZWYCZJE SZKOLNE.

Sprawozdanie z realizacji zadania na temat PRAWNA OCHRONA DÓBR OSOBISTYCH CZŁOWIEKA, W TYM NIETYKALNOŚCI CIELESNEJ, A ZWYCZJE SZKOLNE. Sprawozdanie z realizacji zadania na temat PRAWNA OCHRONA DÓBR OSOBISTYCH CZŁOWIEKA, W TYM NIETYKALNOŚCI CIELESNEJ, A ZWYCZJE SZKOLNE. W dniu 09.10.2013 r. w naszej szkole odbyło się spotkanie młodzieży

Bardziej szczegółowo

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Art. 88. - konkretyzacja: - ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych OBOWIĄZYWANIE PRAWA I. Zasady konstytucyjne: 1. Zasada państwa prawa i jej konsekwencje w procesie stanowienia prawa: niezwykle ważna dyrektywa w zakresie stanowienia i stosowania prawa wyrok 9 V 2005

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Karta Praw Pacjenta Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. F. Chopina

Karta Praw Pacjenta Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. F. Chopina Karta Praw Pacjenta Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. F. Chopina Prawo Pacjenta do świadczeń zdrowotnych 1. 1. Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. / w oparciu o Deklarację Praw Pacjenta WHO / I. Wartości ludzkie a funkcjonowanie systemu opieki zdrowotnej.

KARTA PRAW PACJENTA. / w oparciu o Deklarację Praw Pacjenta WHO / I. Wartości ludzkie a funkcjonowanie systemu opieki zdrowotnej. KARTA PRAW PACJENTA / w oparciu o Deklarację Praw Pacjenta WHO / I. Wartości ludzkie a funkcjonowanie systemu opieki zdrowotnej. 1. Każdy ma prawo do poszanowania swojej osoby jako osoby ludzkiej. 2. Każdy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA EGZAMIN POPRAWKOWY

WYMAGANIA NA EGZAMIN POPRAWKOWY WYMAGANIA NA EGZAMIN POPRAWKOWY 1. Obywatelstwo polskie i unijne - wyjaśnia znaczenie terminów: obywatelstwo, społeczeństwo obywatelskie, - wymienia dwa podstawowe sposoby nabywania obywatelstwa (prawo

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział czwarty Zasady ustroju politycznego Rzeczypospolitej Polskiej w świetle Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r...

Spis treści. Rozdział czwarty Zasady ustroju politycznego Rzeczypospolitej Polskiej w świetle Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r... Spis treści Rozdział pierwszy Ustrój polityczny państwa pojęcie i istota... 11 1. Pojęcie ustroju politycznego... 12 2. Ewolucja ustroju politycznego Polski... 14 Rozdział drugi Konstytucyjne podstawy

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Stosowanie przepisów prawa w działalności opiekuńczej 513 [01].O1.06

Stosowanie przepisów prawa w działalności opiekuńczej 513 [01].O1.06 MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ Maria Żukowska Stosowanie przepisów prawa w działalności opiekuńczej 513 [01].O1.06 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE OBYWATELSTWO UNII EUROPEJSKIEJ Każda osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obywatelem europejskim. Obywatelstwo Unii Europejskiej uzupełnia

Bardziej szczegółowo

PRAWA PACJENTA W ZAKRESIE OPIEKI PIELĘGNIARSKO- POŁOŻNICZEJ TERESA KRUCZKOWSKA

PRAWA PACJENTA W ZAKRESIE OPIEKI PIELĘGNIARSKO- POŁOŻNICZEJ TERESA KRUCZKOWSKA W ZAKRESIE OPIEKI PIELĘGNIARSKO- POŁOŻNICZEJ TERESA KRUCZKOWSKA Prawa pacjenta w oparciu o Ustawę z dn. 6 listopada 2008 r. (Dz. U. 2012. 159 j.t.) Przestrzeganie praw pacjenta określonych w ustawie jest

Bardziej szczegółowo

PRAWA PACJENTA I. Prawa pacjenta określone w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych:

PRAWA PACJENTA I. Prawa pacjenta określone w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych: PRAWA PACJENTA określone w ustawach: z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r., Nr 52, poz. 417 z późn. zm.). z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej PROJEKT Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319, z 2006

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Uwagi wprowadzające... 26

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Uwagi wprowadzające... 26 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej... 1 1. Uwagi wprowadzające... 2 2. Zasada

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO

ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO Maciej M. Sokołowski ŹRÓDŁA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO W SYSTEMIE PRAWA WEWNĘTRZNEGO Warszawa, 16/10/2014 r. POJĘCIE ŹRÓDEŁ PRAWA Czynniki wpływające na treść prawa np. wola narodu czy prawodawcy, stosunki

Bardziej szczegółowo

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ]

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 173 Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 175 1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczpospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sady administracyjne

Bardziej szczegółowo

TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY

TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY Konstytucja wk 10 TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY Został ustanowiony nowelą konstytucyjną 26 marca 1982r Ustawa o TK została uchwalona 29 kwietnia 1985r TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY jest organem władzy sądowniczej, choć

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia w służbie zdrowia

Klauzula sumienia w służbie zdrowia MICHAŁ BALICKI Klauzula sumienia w służbie zdrowia Podstawowym zadaniem klauzuli sumienia jest zapewnienie lekarzom, pielęgniarkom oraz położnym możliwości wykonywania zawodu w zgodzie z własnym sumieniem.

Bardziej szczegółowo

źródło: Nauka o pracy - bezpieczeństwo, higiena i ergonomia, Prawna ochrona pracy, inż. Jerzy Kowalski - Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej

źródło: Nauka o pracy - bezpieczeństwo, higiena i ergonomia, Prawna ochrona pracy, inż. Jerzy Kowalski - Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej System ochrony pracy w Polsce źródło: Nauka o pracy - bezpieczeństwo, higiena i ergonomia, Prawna ochrona pracy, inż. Jerzy Kowalski - Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Mówiąc o systemie ochrony

Bardziej szczegółowo

Europejska Inicjatywa Obywatelska. w obronie Małżeństwa i Rodziny. Tytuł przedkładanej inicjatywy obywatelskiej: Europejska Inicjatywa Obywatelska

Europejska Inicjatywa Obywatelska. w obronie Małżeństwa i Rodziny. Tytuł przedkładanej inicjatywy obywatelskiej: Europejska Inicjatywa Obywatelska Europejska Inicjatywa Obywatelska w obronie Małżeństwa i Rodziny I. Proponowany wniosek do Komisji Europejskiej Tytuł przedkładanej inicjatywy obywatelskiej: Europejska Inicjatywa Obywatelska w obronie

Bardziej szczegółowo

I. Prawa człowieka a funkcjonowanie systemu opieki zdrowotnej

I. Prawa człowieka a funkcjonowanie systemu opieki zdrowotnej Prawa pacjenta I. Prawa człowieka a funkcjonowanie systemu opieki zdrowotnej 1. Każdy ma prawo do poszanowania swojej osoby jako osoby ludzkiej. 2. Każdy ma prawo do samo decydowania. 3. Każdy ma prawo

Bardziej szczegółowo

Akademia Prawa. Zdzisław Muras. Podstawy prawa. 3. wydanie. C.H.Beck

Akademia Prawa. Zdzisław Muras. Podstawy prawa. 3. wydanie. C.H.Beck Akademia Prawa Zdzisław Muras Podstawy prawa 3 wydanie CHBeck AKADEMIA PRAWA Podstawy prawa W sprzedaży: S Gurgul PRAWO UPADŁOŚCIOWE I NAPRAWCZE, wyd 9 Duże Komentarze Becka K Flaga-Gieruszyńska PRAWO

Bardziej szczegółowo

Sprawy organizacyjne

Sprawy organizacyjne Wydział Maszyn Roboczych i Transportu Politechniki Poznańskiej Prawo transportowe Sprawy organizacyjne Marcin Kiciński Zakład Systemów Transportowych WMRiT pok. 706, tel. 665 21 29 marcin.kicinski@put.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki 1.1. Podstawowe pojęcia etyki ogólnej, niezbędne do zrozumienia zasad etyki lekarskiej i bioetyki..................................... 1 1.2. Pojęcia dobra

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

Spis treści Rozdział I. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Wykaz skrótów... XI Rozdział I. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej... 1 1. Wprowadzenie. Rozwój rozwiązań prawnych... 1 2. Umiejscowienie regulacji w systemie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Spis treści

Spis treści. Spis treści. Spis treści Spis treści Spis treści Spis treści Wykaz skrótów.................................................. 15 Od Autora...................................................... 19 ROZDZIAŁ I. Pojęcie i przedmiot

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zasady ustroju Rzeczypospolitej

Podstawowe zasady ustroju Rzeczypospolitej Podstawowe zasady ustroju Rzeczypospolitej Podstawowe zasady ustroju w systematyce Konstytucji RP Pierwszy rozdział Konstytucji RP, zatytułowany Rzeczpospolita, określa podstawowe zasady ustroju RP. Pozostałe

Bardziej szczegółowo

PRAWA PACJENTA I. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych. - -

PRAWA PACJENTA I. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych. - - PRAWA PACJENTA (wyciąg sporządzony na podstawie przepisów ustawy z dnia 6.11.2008 r. o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta Dz. U. z 2012 r. poz. 159 tekst jednolity ze zmianami) I. Prawo pacjenta

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej ze schematami Marta Derlatka Wydanie 3 Warszawa 2012 Tytuły do artykułów sporządziła: Marta Derlatka Opracowanie redakcyjne: Anna Popławska Opracowanie techniczne:

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA

KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA KARTA PRAW I OBOWIĄZKÓW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, określone w: ustawie

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA

ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA LEKARZA dr n. med. Marta Rorat Katedra Medycyny Sądowej, Zakład Prawa Medycznego UM we Wrocławiu ISTOTA ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ Art. 1. 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko,

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Paweł Włoczewski Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Zakres podstawowy w klasie I PROGRAM NOWA ERA Mariusz Menz W centrum uwagi Podręcznik: Arkadiusz Janicki, W centrum uwagi. Podręcznik

Bardziej szczegółowo

Nowa ustawa zmiany w życiu pacjenta

Nowa ustawa zmiany w życiu pacjenta Nowa ustawa zmiany w życiu pacjenta Dorota Karkowska Uniwersytet Łódzki Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej Propozycja uporządkowania i wzmocnienia prawnej pozycji pacjenta Propozycja uporządkowania

Bardziej szczegółowo

USTAWA. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego oraz o zmianie innych ustaw 1

USTAWA. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego oraz o zmianie innych ustaw 1 USTAWA z dnia o zmianie ustawy Kodeks cywilny, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego oraz o zmianie innych ustaw 1 Art. 1. W ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Bardziej szczegółowo

Regulamin Organizacyjny. Domu Pomocy Społecznej w Prudniku

Regulamin Organizacyjny. Domu Pomocy Społecznej w Prudniku Regulamin Organizacyjny Domu Pomocy Społecznej w Prudniku 1 1. Dom Pomocy Społecznej w Prudniku, 48-200 Prudnik, ul. Młyńska 11, powiat prudnicki, województwo opolskie, zwany dalej DPS, jest jednostką

Bardziej szczegółowo

Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie PRAWA PACJENTA

Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie PRAWA PACJENTA PRAWA PACJENTA Wyciąg z Ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z dnia 31 marca 2009 r.) Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych Art. 6. 1. Pacjent ma prawo

Bardziej szczegółowo

Prawa Człowieka i systemy ich ochrony

Prawa Człowieka i systemy ich ochrony Prawa Człowieka i systemy ich ochrony Konwencja o prawach dziecka Zaoczne Studia Administracji 2016/2017 semestr zimowy Konwencja o prawach dziecka 1. Konwencja o prawach dziecka a) Geneza b) Wartości

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 107/IX/2014. Krajowej Rady Radców Prawnych. z dnia 11 grudnia 2014 r.

Uchwała Nr 107/IX/2014. Krajowej Rady Radców Prawnych. z dnia 11 grudnia 2014 r. Uchwała Nr 107/IX/2014 Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 11 grudnia 2014 r. w sprawie wykazu aktów prawnych, których znajomość jest wymagana od aplikanta na zajęciach z poszczególnych przedmiotów

Bardziej szczegółowo

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 1. 2. Prawne definicje rodziny Wspieranie rodziny w świetle ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej Prawne definicje

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY ODDZIAŁU PSYCHIATRYCZNEGO WSZ W KALISZU

REGULAMIN ORGANIZACYJNY ODDZIAŁU PSYCHIATRYCZNEGO WSZ W KALISZU REGULAMIN ORGANIZACYJNY ODDZIAŁU PSYCHIATRYCZNEGO WSZ W KALISZU Oddział Psychiatryczny wchodzi w skład WSZ im. L. Perzyny w Kaliszu. Swoją działalność prowadzi na podstawie następujących przepisów prawa:

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia z zakresu prawa

Podstawowe pojęcia z zakresu prawa Podstawowe pojęcia z zakresu prawa Prawo to uporządkowany zbiór norm postępowania wydanych lub usankcjonowane przez państwo i zabezpieczonych przymusem państwowym. Ustawa jest aktem prawa powszechnego

Bardziej szczegółowo

Prawo do prywatności w postępowaniach wewnętrznych. Dr Arkadiusz Lach Adwokat UMK w Toruniu

Prawo do prywatności w postępowaniach wewnętrznych. Dr Arkadiusz Lach Adwokat UMK w Toruniu Prawo do prywatności w postępowaniach wewnętrznych Dr Arkadiusz Lach Adwokat UMK w Toruniu Agenda Pojęcie postępowania wewnętrznego Prawo do prywatności Możliwość gromadzenia dowodów przez pracodawcę Poszczególne

Bardziej szczegółowo

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej 12 1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w Polsce 1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucyjna ochrona zdrowia Prawo do ochrony zdrowia gwarantuje

Bardziej szczegółowo

PRAWO PACJENTA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH

PRAWO PACJENTA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH KARTA PRAW PACJENTA PRAWO PACJENTA DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH 1. 1. Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. 2. Pacjent ma prawo, w sytuacji ograniczonych

Bardziej szczegółowo

UMOWA o świadczenie usług zdrowotnych

UMOWA o świadczenie usług zdrowotnych UMOWA o świadczenie usług zdrowotnych Zawarta w dniu r. w Nowym Wiśniczu pomiędzy : Samodzielnym Publicznym Gminnym Zakładem Opieki Zdrowotnej z siedzibą w Nowym Wiśniczu, przy ul. Podzamcze 4, zarejestrowanym

Bardziej szczegółowo

10-357 Olsztyn, ul. Jagiellońska 78, tel. (89) 532 29 01, fax. (89) 532 29 76, e-mail: sekretariat@pulmonologia.olsztyn.pl

10-357 Olsztyn, ul. Jagiellońska 78, tel. (89) 532 29 01, fax. (89) 532 29 76, e-mail: sekretariat@pulmonologia.olsztyn.pl 10-357 Olsztyn, ul. Jagiellońska 78, tel. (89) 532 29 01, fax. (89) 532 29 76, e-mail: sekretariat@pulmonologia.olsztyn.pl Misja Szpitala: Pacjentom nasza wiedza, praca i życzliwość Karta Praw Pacjenta

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji zadania nr 5 konkursu. "Bezpieczna szkoła - bezpieczny uczeń"

Sprawozdanie z realizacji zadania nr 5 konkursu. Bezpieczna szkoła - bezpieczny uczeń Sprawozdanie z realizacji zadania nr 5 konkursu "Bezpieczna szkoła - bezpieczny uczeń" Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne. W marcu 2013 wychowawcy

Bardziej szczegółowo

Prawa pacjenta - stan prawny na marzec 2014 r.

Prawa pacjenta - stan prawny na marzec 2014 r. Prawa pacjenta - stan prawny na marzec 2014 r. I. Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych 1. Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej udzielonych

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

PRAWA PACJENTA W PIGUŁCE

PRAWA PACJENTA W PIGUŁCE 1 PRAWA PACJENTA W PIGUŁCE Opracowano na podstawie Ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2009 r., nr 52, poz.417) Terminy użyte w ustawie Opiekun faktyczny

Bardziej szczegółowo

Wszystko o prawach pacjenta. Kraków, 23 listopada 2012 r.

Wszystko o prawach pacjenta. Kraków, 23 listopada 2012 r. Wszystko o prawach pacjenta Kraków, 23 listopada 2012 r. Rzecznik Praw Pacjenta Rzecznik Praw Pacjenta jest centralnym organem administracji rządowej. Został powołany ustawą z dnia 6 listopada 2008 r.

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. Źródło: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. Nr 52 poz. 417 z 2009 z późn. zm.

KARTA PRAW PACJENTA. Źródło: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. Nr 52 poz. 417 z 2009 z późn. zm. KARTA PRAW PACJENTA Źródło: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. Nr 52 poz. 417 z 2009 z późn. zm.) Prawo pacjenta do świadczeń zdrowotnych Art. 6. 1.

Bardziej szczegółowo

KARTA PRAW PACJENTA. I. Prawa pacjenta wynikające z bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji

KARTA PRAW PACJENTA. I. Prawa pacjenta wynikające z bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji KARTA PRAW PACJENTA podstawowe unormowania prawne wynikające z ustawy zasadniczej - Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późniejszymi zmianami) określone w ustawach: z dnia 6

Bardziej szczegółowo

Prawo administracyjne. Część ogólna wyd. 9

Prawo administracyjne. Część ogólna wyd. 9 Prawo administracyjne. Część ogólna wyd. 9 Eugeniusz Ochendowski, 978-83-72856-89-0, TNOIK 2013 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 15 DZIAŁ I ZAGADNIENIA OGÓLNE Administracja publiczna i prawo administracyjne...

Bardziej szczegółowo