GAZETA BEZPŁATNA! Lubią pomagać. Wywiad z Piotrem Polakiem. Bezmyślność, czy...? Czy mamy grać, czyli co z tą Orkiestrą?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "GAZETA BEZPŁATNA! Lubią pomagać. Wywiad z Piotrem Polakiem. Bezmyślność, czy...? Czy mamy grać, czyli co z tą Orkiestrą?"

Transkrypt

1 1 MY, 4/2014 M-ŁODZIMARZEC DUCHEM MAJ 2014 ISSN NAKŁAD 5000 egz. NR, GAZETA BEZPŁATNA! Lubią pomagać Pracując w zespole wolontariusz może świadczyć swoje usługi dla chorego lub dla zespołu. (str ) Wywiad z Piotrem Polakiem Na tle innych miast Łódź ma najgorsze pod tym względem wskaźniki - miasto wyludnia się systematycznie i starzeje gwałtownie. (str. 7) Bezmyślność, czy...? Zima dobiega końca, a wraz z nią różne kłopoty seniorów związane z zachowaniem się kierowców komunikacji miejskiej. (str. 6) Czy mamy grać, czyli co z tą Orkiestrą? Ostatnio rozgorzały konflikt i dyskusja wokół Orkiestry Świątecznej Pomocy Jurka Owsiaka. Chcemy przedstawić dwie opinie seniorów na ten temat. (str. 9)

2 2 MY, M-ŁODZI DUCHEM

3 MY, M-ŁODZI DUCHEM 3 Drodzy Państwo, Nasza gazeta My, M-Łodzi Duchem pojawia się już czwarty raz w przestrzeni publicznej naszego miasta oraz wśród zaprzyjaźnionych, lokalnych społeczności. Jesteśmy do Państwa dyspozycji jak zwykle. Czekamy na propozycje tematów, na artykuły i pomysły, dotyczące rozwijania naszej wspólnej gazety lokalnej obywatelskiej, senioralnej, otwartej dla wszystkich zainteresowanych. Wprowadziliśmy kilka nowych rubryk i cały czas wypracowujemy kształt pisma to świadczy tylko o tym, że żyje ono i podlega zmianom, a więc rozwija się. Chcemy coraz częściej rozmawiać z osobami, które mają wpływ na naszą rzeczywistość, zadawać pytania o to, jaki jest ich pogląd na zagadnienia, interesujące środowisko senioralne. Będziemy zapraszać do dyskusji i wymiany myśli na naszych łamach, zachęcać i angażować naszych seniorów-redaktorów do aktywności publicznej, aby kontaktowali się bezpośrednio z tymi osobami, które odpowiadają za konkretne obszary naszego życia społecznego. Tematów i problemów z pewnością nam nie zabraknie świadczy o tym zawartość każdego wydania gazety. Państwo Seniorzy, stajecie się coraz bardziej świadomymi i zaangażowanymi reprezentantami własnego środowiska. To właśnie jest cel istnienia naszego działania, jako stowarzyszenia. Edukacyjne Centrum Integracji Międzypokoleniowej HIPOKAMP, pomysłodawca i wydawca gazety, to miejsce, w którym osoby starsze nie tylko są odbiorcami oferty, jaką przygotowują im inni; to miejsce gdzie sami kreują swój rozwój, przy wsparciu i odpowiedniej stymulacji ze strony specjalistów, współpracujących z nami. SERDECZNIE ZAPRASZAMY DO WSPÓLNYCH DZIAŁAŃ I WSPÓŁTWORZENIA WŁASNEJ PRZYSZŁOŚCI. Grażyna Busse, redaktor naczelna Wiosna, wiosna, wiosna ach, to ty! - śpiewał Marek Grechuta. Nadchodzi właśnie pora roku, która najbardziej kojarzy się nam z czasem miłości i zakochania, a bez której tak naprawdę nie byłoby następnych. Więc siłą rzeczy wiosna jest matką i ojcem pozostałych pór roku. Dlaczego więc tak niesłusznie pomijamy ją w naszym życiu? Na dobrą sprawę to właśnie na wiosnę powinniśmy robić jakieś plany i założenia, zmieniać sposób życia i myślenia. Nie mówiąc już o generalnych porządkach. Ostatnio udało mi się przespacerować ulicami naszego Pięknego Miasta i popatrzeć na nie okiem zakochanej osoby. Mimo ogromu mego uczucia i, mając na uwadze, że miłość czyni nas ślepymi, nie mogę udawać, że obiekt mego uczucia ma się dobrze. Bo się nie ma. I nie chodzi mi o kondycję finansową. Chociaż, być może jej fatalny stan daje tak opłakane skutki. Wszędzie walają się odpady cywilizacyjne - butelki, puszki, folie, niedopałki papierosów, a nawet części niezidentyfikowanych obiektów. Niestety, nie możemy wszystkiego zrzucić na kosmitów, bo po pierwsze tak naprawdę nikt ich nigdy w naszym mieście nie widział, a po wtóre wątpię, aby zechcieli pofatygować się osobiście na naszą planetę. Po co? Aby zatruć się powietrzem przesyconym odorem tego, co spalamy w piecach? Poślizgnąć się na puszce lub butelce po piwie czy zostać przejechanym, prawidłowo przechodząc po pasach. Chociaż może lubią mieć podwyższony poziom adrenaliny, więc być może zachwyciłaby ich walka o przetrwanie, która codziennie toczy się między miłośnikami rowerów a pieszymi. Tak naprawdę pieszy w naszym mieście nie ma łatwego życia. Albo zabije go auto, gdy truchtem przebiega przez ulicę, albo doprowadzi do kalectwa młody rowerzysta pędzący z nadmierną prędkością po chodniku. Chociaż starsze osoby też mają swój wkład w te niechlubne zawody. Ostatecznie możemy zaryzykować jazdę autobusem, o ile uda nam się w godzinach szczytu wepchnąć do wozu i mamy jeszcze tyle siły, aby wywalczyć sobie stojące miejsce z osiłkami w wieku szkolnym. A młodzież mamy dorodną, chociaż, niestety, głuchą i niedowidzącą. Dawno już nie widziałam, aby któryś osiłek ustąpił miejsca starszej osobie. Chociaż nie, widziałam. Wstał, ponieważ musiał wysiąść. Aby jednak nie zyskać miana osoby, która umie tylko narzekać, powiem, że każdy minus można przerobić na plus. Puszki są źródłem dochodu niemałej części naszego społeczeństwa. Podobnie jak butelki. Kierowcy - wariaci czasami przyczyniają się do podreperowania budżetu naszego miasta - chodzi o mandaty. Dają zarobić lekarzom, agentom ubezpieczeniowym, właścicielom warsztatów samochodowych, prawnikom. W najgorszym razie zakładom pogrzebowym. Widok pędzącego rowerzysty, a więc widmo śmierci przyczynia się do zwiększenia sprawności ruchowej, mniej wydamy na lekarzy i rehabilitantów. Jeśli zaś chodzi o głośną muzykę - za cenę jednego biletu możemy posłuchać hitów muzyki co prawda bliżej nieokreślonej, ale przy tym nauczyć się kilku słów, bez których nie będziemy w stanie zrozumieć własnych dzieci bądź wnuków. Czyli jakieś tam korzyści są. Poza tym, jak zwykle uratuje nas przyroda. Jeszcze troszkę, a trawa podrośnie i częściowo zakryje to, co człowiek napaskudził. Życząc dobrego samopoczucia, idę do ogródka. Znów kosmici nawrzucali mi do niego niedopałków i rzeczy mało przydatnych w domu. Bez słowa wyniosę je do pojemnika. Mam do niego bliżej niż inni. Mieszkam na parterze. Bożena KWARTALNIK MY, M-ŁODZI DUCHEM - REDAKCJA: Red. Naczelna: Grażyna Busse, Wydawca: Stowarzyszenie ECIM: HIPOKAMP, Zespół Redakcyjny: członkowie Klubu Seniorów M-Łodzi Duchem przy ECIM HIPOKAMP. Adres i kontakt: ECIM HIPOKAMP, ul. Brużyca nr 100/102 Aleksandrów Łódzki, tel. kom , , skład: GRAFIGA, Pabianice, ul. Zamkowa 30, druk: Fingerprint s.c.,

4 4 Kanapa pułapka MY, M-ŁODZI DUCHEM bać się z tego siedziska, podała rękę i wyciągnęła przy wstawaniu! Toteż wszyscy oczekujący pod gabinetem do lekarza orzecznika stoją, a przecież przychodzą tu ludzie chorzy, niepełnosprawni, po operacjach np. wstawienia endoprotez stawowych! Sprawa jest prosta w rozpoznaniu - te siedziska są za niskie i stąd kłopoty ze wstawaniem, szczególnie starszych osób. To spostrzeżenie nasze pozostawiamy do zastanowienia się personelu tam pracującego. Wystarczy na tych siedziskach usiąść i sprawdzić, jak się wstaje z nich! Teraz stanowią chyba tylko ozdobę korytarza! Swoją drogą, powinni Jesteśmy w gmachu ZUS - Wydział Orzecznictwa Rentowego Łódź ul. Brzezińska 3/5. Poczekalnia dla pacjentów - stoją pod ścianami. Siedziska (bo nie wiem, jak je inaczej nazwać - ni to kanapy, ni fotele bez oparć łokciowych) nie są zajęte przez czekających chorych. Pytanie: dlaczego?? Próbowałam osobę towarzyszącą mi zachęcić do zajęcia miejsca. Nic z tego!! Odparła mi:,.. co z tego, że takie ładne i wyściełane, ale niefunkcjonalne!...dlaczego? Ano nikt nie przyłożył się do tego, aby je wypróbować i usiąść na nich! Usiąść tam można, ale trzeba mieć drugą osobę, aby pomogła,,wygrzeteż zainteresować się tą sprawą sami orzecznicy tam pracujący - pacjent, często przejęty czekającą go wizytą nie o tym przecież będzie rozmawiał z lekarzem, a także widzą to przecież wszyscy Wasza seniorka uważna obserwatorka Irena Seniorzy nie gęsi Naszego słownika ciąg dalszy Najpopularniejsze słowo anglojęzyczne ostatnich tygodni, to gender. Wg Wikipedii gender (czyt. dżender) oznacza - płeć. Inne określenia, to: płeć kulturowa, płeć społeczna, czy społeczno -kulturowa tożsamość płciowa.(pl.wikipedia.org). Jacek Kochanowski - wykładowca gender studies na UW, twierdzi że gender studies polega na szukaniu odpowiedzi na pytania: Co to znaczy w naszym społeczeństwie być kobietą, a co mężczyzną? Jaka jest społeczna sytuacja kobiet, a jaka mężczyzn?, czy i jakie są relacje między płciami? Natomiast prof. Krzysztof Podemski, socjolog z WAM dodaje: Teoria gender głosi, że różnice między płciami nie są wyłącznie determinowane biologią, lecz w znacznej mierze także określone kulturowo. (www.my21.pl). Warszawska gazeta ECHO ujmuje kwestię krótko: Gender jest gałęzią socjologii, zajmującą się badaniem zmian w społeczeństwie w odniesieniu do płci (www.gazetaecho.pl). O gender zrobiło się głośno, gdy sięgnęli po ten termin działacze ruchów LGBT (lesbijki, geje, biseksualiści i transseksualiści), uważając, iż ta terminologia uzasadnia ich życiowe wybory. Uzasadniając je teorią gender poczuli się po prostu bezpieczniej (conatoporadzisz.blogspot.com). Innym słowem, nieraz niewłaściwie kojarzonym, jest outlet (z ang.) - sklep fabryczny, sprzedający towar wyłącznie jednego producenta. Słowo to jest także błędnie używane jako określenie towaru pochodzącego z końcówek serii, nadwyżek produkcyjnych, licytacji, zwrotów konsumenckich, pozostałości niesprzedanych przez sklepy pierwotnego przeznaczenia danej marki. Są to np. kolekcje z ubiegłych sezonów, lub towar, który nie posiada kompletnych metek. (pl.wikipedia.org) Pozdrawiam serdecznie, Krystyna Pacholska W kolejnym wydaniu gazety - franczyza (?) i inne kwiatki OSTRZEGAMY! Na pokazach i różnego rodzaju handlowych spotkaniach, organizatorzy stosują kolejną, niedopuszczalną, ale skuteczną praktykę ogłaszają konkurs dla uczestników. Kto wpisze najwięcej nazwisk z numerami telefonu do znajomych, ten wygrywa (!) Okazuje się, że osoby prześcigają się w tempie wpisywania tych danych i choć nie zostali upoważnieni do udostępniania takich informacji, dotyczących innych osób, robią to bez zastanowienia się i refleksji. DRODZY CZYTELNICY, PROTE- STUJCIE I ZGŁASZAJCIE TAKIE PRZYPADKI NAM, PODAJĄC KON- KRETNE DANE FIRMY. BĘDZIE- MY TO SKUTECZNIE PIĘTNOWAĆ. PRZEDE WSZYSTKIM ZAŚ APELU- JEMY BĄDŹCIE ROZSĄDNI! CZY CHCIELIBYŚCIE, ABY WASZE NA- ZWISKA I TELEFONY TRAFIAŁY DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI BEZ WASZEJ WIEDZY?!!!

5 MY, M-ŁODZI DUCHEM 5 Trafienie Prosto w Serce Przeglądałam stare czasopisma w ramach porządków noworocznych i natknęłam się na ciekawy felieton p. Romy Ligockiej, autorki wielu książek (ten był publikowany w czasopiśmie,,pani i dotyczył problemu odchodzenia dorosłych dzieci z rodzinnego gniazda). Pomyślałam, prawie wszyscy to przeszliśmy Autorka felietonu oceniała prace napisane na konkurs literacki. Jedna z nich trafiła ją prosto w serce!! Autorka pisząc, oparła się na micie greckim o Ikarze i Dedalu (chyba wszyscy go znamy) Ikar przyszedł do matki, przytulił się i powiedział,, mamo, tata zrobił mi skrzydła, jutro mamy polecieć..! Wiemy, co matka Ikara wtedy czuła, nasze dzieci też mówią nam, że wyjeżdżają, bo zakochali się lub chcą zobaczyć, jak żyje się gdzieś tam w świecie.,,,budują swoje skrzydła. A my już wiemy i nasze serce wie, że wylecą budując swoje życie gdzie indziej. Rozumiemy, że na nic w ich życiu nie mamy już wpływu, ogarniają nas bezradność i lęk.. Tak niedawno jeszcze to my byliśmy dla nich całym światem /Roma Ligocka/. Ja solidaryzuję się z tym stwierdzeniem felietonistki. Nikt nie powstrzyma własnego dziecka przed niczym. Świat ich kusi i wyzwala pragnienie zmierzenia się z nim! A my -cóż, pozostaje nam patrzeć jak odlatują i wierzyć, że wrócą.ja też to przeżyłam osobiście. Mijają lata i serce trochę mniej boli, ale tęsknota i miłość zostały duże Wasza seniorka Irena Wigilie Polaków Wieczór kolędy i gawędy, który odbył się 17 stycznia 2014r. w CZP 2, ul. Sopocka, zorganizowany został przez Stowarzyszenie Instruktorów Hufca Łódź Górna Krąg. Widowisko to zrobiło na mnie tak pozytywne wrażenie, że odważyłam się na osobistą recenzję. Piękne polskie kolędy śpiewane były prze chór harcerzy, który był wpleciony w widownię. Tekst wyświetlany na ekranie zachęcał wszystkich do wspólnego śpiewania. Przed wyświetleniem tekstu narrator ubarwiał słowami obraz historii, w jakiej powstawały kolędy oraz ich autorów. Przez to kolędy wydawały się piękniejsze, było w nich wiele patriotyzmu. Szereg z nich pisano w trudnych chwilach, przez naszych rodaków, których los rzucił na obczyznę lub zawieruchę wojenną, z dala od bliskich. Nasz wspólny śpiew wypadł jak chór wcześniej wytrenowany na tę oka- zję. Kolęda Cicha Noc zaśpiewana w tak cichej i wzruszającej tonacji, jakby chciało się oddać hołd byłej więźniarce uprzednio wspomnianej przez narratora. Dlaczego to w jej domu nigdy tej pięknej kolędy nie śpiewano? Ponieważ gdy była w obozie, w mroźny wigilijny wieczór niemieccy oprawcy polewali jej nagie ciało zimną wodą przed barakiem, gdzie śpiewali tę kolędę inni Niemcy. Wiele ciekawych wydarzeń związanych z Wigilią uzupełniło nasze wiadomości historyczne. Jestem pewna, że takie właśnie występy są mile widziane. W imieniu widzów składam podziękowania organizatorom. Seniorka Krystyna

6 6 MY, M-ŁODZI DUCHEM BEZMYŚLNOŚĆ, CZY? Zero tolerancji dla arogancji kierowców transportu miejskiego! Zima dobiega końca, a wraz z nią różne kłopoty seniorów związane z zachowaniem się kierowców komunikacji miejskiej. Nie zwracają uwagi na ludzi starszych, czekających na przystankach, nie ułatwiają wsiadania i wysiadania z tramwaju czy autobusu. A wystarczy przecież tylko uświadomienie sobie inności starszych pasażerów. Młodym ludziom trudno zrozumieć, że seniorzy poruszają się w innym tempie niż oni.. Są wolniejsi, z wysiłkiem utrzymują równowagę. Mają z wiekiem coraz słabsze ręce i nogi. Wielu z nas ma też endoprotezy biodra czy kolana. Dlatego nie możemy zdążyć do autobusu, który na przykład ustawia się na przystanku jako drugi. Musimy też dłużej wchodzić i schodzić ze stopni pojazdu, które są często metalowe, więc śliskie, nie tylko od śniegu i bardzo często okropnie wysokie. A kierowcy się spieszą, bo mają minutowy rozkład jazdy, bo są szybcy, bo życie to ciągła gonitwa. Często słyszę takie rozmowy w moim autobusie: - Czy mógłby pan zatrzymać się za tą górą lodowatego śniegu, w miejscu, gdzie chodnik jest czysty? mówi zrozpaczona kobieta, która już przejechała swój przystanek, bo nie odważyła się na nim wysiąść, tak był oblodzony. - Zatrzymałem się na przystankunie widzi pani, a może pod drzwi klatki schodowej panią podwieźć? Piszę o tym problemie, bo jest dokuczliwy przede wszystkim zimą, ale tak naprawdę dotyczy on każdej pory roku. Za skrzyżowaniem ulic jest mój przystanek autobusowy, na którym najczęściej wysiadam jadąc z miasta. Na tym skrzyżowaniu są światła regulujące ruch uliczny, które stają się wyzwaniem dla kierowców. Przed nimi najczęściej budzi się w kierowcach duch rajdowca i zaczyna on ścigać się z tymi światłami. Widząc z daleka zielone, czyli możliwość przejazdu, kierowca przyśpiesza bardzo i... gwałtownie hamuje, bo nie wyrobił i światło zmieniło kolor na czerwony. Efekt to raptowne, bardzo mocne szarpnięcie i niekiedy upadek pasażerów. Ile wdzięczności staram się wyrazić kierowcy dziękując mu za to, że zaczekał, abym zdążyła wsiąść i stworzył przy tym atmosferę spokoju i bezpieczeństwa. Ale są to sporadyczne sytuacje. Mam nadzieję, że dyrekcja MPK aktywnie podejdzie do tych uwag, uszanuje łódzkich seniorów w ten sposób, że odpowie im co stara się zrobić, aby ukrócić arogancję kierowców, zhumanizować ich stosunek do pasażerów i poruszyć wrażliwość. Pasażerowie

7 MY, M-ŁODZI DUCHEM 7 Nasza rozmowa z... Polska jest w bardzo niekorzystnej sytuacji demograficznej. Na tle innych miast Łódź ma najgorsze pod tym względem wskaźniki - miasto wyludnia się systematycznie i starzeje gwałtownie. Wkrótce osoby powyżej 60 roku życia będą stanowiły 1/3 mieszkańców. O problematyce senioralnej rozmawiamy z posłem Prawa i Sprawiedliwości - Piotrem Polakiem Czy w związku z tym ważna jest polityka senioralna na poziomie lokalnym i jak ją realizować? Piotr Polak: Polityka senioralna jest ważna na poziomie lokalnym, ale przede wszystkim na szczeblu centralnym. Dlatego w Ministerstwie Pracy i Polityki Socjalnej powstał Departament Polityki Senioralnej, który ma zajmować się pomocą, integracją społeczną oraz aktywizacją zawodową właśnie seniorów. Co można zrobić, aby poprawić sytuację przeciętnego seniora w obszarze np. opieki zdrowotnej, dostępu do dóbr kultury, sztuki? Działań na rzecz poprawy sytuacji seniorów w Polsce nigdy nie za dużo. Ważne jest aby zapewnić osobom w jesieni ich życia właściwą, zgodną z oczekiwaniami politykę zdrowotną. Ważne, aby dla tych osób wprowadzić na listę leków refundacyjnych, jak największą ilość leków, które szczególnie w tym wieku są potrzebne dla poratowania zdrowia choćby na leczenie cukrzycy, czy osteoporozy. Czy w sytuacji, kiedy zmienia się model rodziny, należy uruchomiać nowe domy pomocy społecznej, czy może korzystniejsze byłyby inne formy pomocy i opieki w miejscu zamieszkania. Domy pomocy społecznej to ostateczność. Wiadomo, że starych drzew się nie przesadza. Moi rodzice, dopóki żyli mieszkali razem ze mną, tam gdzie spędzili swoje życie. I to jest najkorzystniejsza forma spędzania jesieni życia. Nie zawsze jednak jest to rozwiązanie możliwe do zrealizowania, choćby ze względu na fachową pomoc lekarską. Bardzo dobrze funkcjonują małe ośrodki tzw. spokojnej starości prowadzone przez siostry zakonne przy czynnych klasztorach. Podopieczni mogą korzystać z dużych, przyklasztornych ogrodów, a i wsparcie duchowe też w tym wieku jest ważne. Może warto pomyśleć nad pomocą państwa i wsparciem tej formy opieki nad osobami starszymi. W Sejmie ma powstać Komisja ds. polityki senioralnej. Czy to dobry pomysł? Są już Założenia Długofalowej Polityki Senioralnej na lata dokument przyjęto, a więc może to wystarczy? Zdania na ten temat są podzielone Tak, słyszy się o propozycji powołania takiej komisji. Myślę, że każde działanie, które służy wsparciu ludzi starszych jest dobrym działaniem. Choć niekoniecznie musi to być specjalna komisja sejmowa. Myślę, że w ramach już działającej w Sejmie Komisji Polityki Społecznej i Rodziny można z powodzeniem o polityce senioralnej, o problemach ludzi w późnym okresie ich życia rozmawiać i je skutecznie rozwiązywać, tym bardziej, że Założenia Długofalowej Polityki Senioralnej zostały już przyjęte. Jaka powinna być rola Rad Seniorów w gminach i czy są w ogóle potrzebne istnieją już w wielu miejscach w Polsce, także w Łodzi, w Warszawie nawet na poziomie dzielnic? Nowy punkt w Ustawie o Samorządzie Gminnym wprowadził w tej sprawie uregulowania prawne, a więc nie ma formalnych przeszkód, aby takie rady powoływać. Im na niższym szczeblu samorządu rozwiązuje się wiecej problemów seniorów, tym lepiej. Dobrze się stało, że w ustawie o samorządzie gminnym wprowadziliśmy zapis o możliwości powoływania w gminach takich rad. Od lokalnych działaczy tylko zależy, czy będą chcieli takich rad i czy będą chcieli w nich działać. W moim przekonaniu seniorzy powinni aktywnie, w każdej możliwej formie, w życiu społeczeństwa lokalnego uczestniczyć i to nie tylko spotykać się na zajęciach świetlicowych. Takie dobrze zorganizowane ciało doradcze osób z dużym życiowym doświadczeniem, autorytetem czy dorobkiem naukowym, może wiele wnieść do lokalnej wspólnoty samorządowej. Każdy więc rozsądny gospodarz gminy powinien z tymi ludźmi współpracować, liczyć się z ich zdaniem i wykorzystywać je dla dobra społeczeństwa i mieszkańców małych ojczyzn. A gdy już takie Rady Seniorów powstaną to nie wyobrażam sobie, żeby w danym urzędzie gminy nie znalazło się chociaż niewielkie pomieszczenie z zapleczem i gwarantowaną pomocą biurową ze strony urzędu, w którym seniorzy mogliby pracować czy pełnić dyżury. Czy warto zmienić postrzeganie seniorów, jako grupy oczekującej jedynie pomocy i zaprosić ich do debaty o ważnych sprawach publicznych, o przyszłości? Jak to zrobić? Przed nami nowy okres , w którym będą rozdysponowane nowe środki unijne. Myślę, że dobrze by się stało gdyby jakąś część z pieniędzy unijnych wykorzystać właśnie szeroko na dobrze rozumianą politykę senioralną. Tym bardziej, że Unia Europejska jako jednym z priorytetów, zajęła się aktywnie problemem starzenia się społeczeństw oraz polityką senioralną. Działania te nakierowane są na jak najdłuższe życie w zdrowiu przez zapewnienie właściwej profilaktyki oraz na dużą aktywność społeczną i zawodową ludzi starszych. Bo ci, którzy już tyle zrobili swoją wcześniejszą aktywnością i pracą zasługują na to, aby godnie pozostałe dni swojego życia spędzić. Bardzo dziękuję z rozmowę. Rozmawiał: Grzegorz Kowalski, z-ca red. nacz., My, M-Łodzi Duchem

8 8 Rozmowa z Iwoną Bartosik MY, M-ŁODZI DUCHEM wiceprzewodniczącą Miejskiej Rady Seniorów w Łodzi Niektórzy publicyści twierdzą, że w Łodzi pozostają tylko ci, którzy nie mają dokąd wyjechać, albo ci, którzy Łódź kochają. Pani się zalicza do której grupy? Iwona Bartosik - Oczywiście do tych, którzy Łódź kochają. Z naszym miastem jestem związana od dzieciństwa, tu się urodziłam, kończyłam szkoły, tu pracowałam zawodowo i społecznie. I tak jest do dzisiaj. Nie przeczę, że są piękniejsze miasta, w których zarabia się lepiej, żyje się bardziej komfortowo, jest tam bogatsza oferta pracy. Dla mnie to nie ma znaczenia. Tu są moje korzenie, rodzina, przyjaciele. To jest moje miasto. Sądzi Pani, że łódzcy seniorzy mają podobne zdanie? - Nie mogę wypowiadać się w imieniu wszystkich osób w wieku 60+, choć wydaje mi się, że tę grupę znam dość dobrze. Mam świadomość, że trudno mówić w imieniu ponad 160 tysięcy łodzian, gdyż co czwarty mieszkaniec naszego miasta to senior, natomiast dobrze znam potrzeby i oczekiwania tego środowiska. To właśnie z myślą o nich, dwa lata temu, powołana została Miejska Rada Seniorów. Jej głównym celem jest reprezentacja interesów tej grupy łodzian wobec władz. Do najważniejszych zadań Rady, a jest ich bardzo wiele, zaliczyłabym zapobieganie marginalizacji seniorów, wspieranie ich aktywności, profilaktykę i promocję zdrowia, a także ułatwianie im zamiany mieszkań. Do współpracy z tą grupa osób i dla niesienia im pomocy powołano w urzędzie miasta, przy Wydziale Zdrowia i Spraw Społecznych, Zespół ds. Seniorów. Powołanie Zespołu jest pierwszym etapem tworzenia przy UMŁ Centrum Łódzkiego Seniora. Między innymi do zadań Centrum należy koordynowanie współpracy z organizacjami działającymi na rzecz seniorów, promowanie i wspieranie inicjatyw na rzecz tego środowiska, analizowanie jego potrzeb, a także prowadzenie punktu informacyjnego oraz poradnictwo, w tym prawnego. Z myślą o osobach powyżej 60. roku życia powstał program Miejskiej Karty Seniora MKS. Czym jest i kto może skorzystać z Miejskiej Karty Seniora? - MKS to projekt skierowany do osób powyżej 60. roku życia, mieszkających na terenie Łodzi. Seniorzy mogą korzystać z ulg, zniżek, promocji i ofert, które przygotowane są przez łódzkie władze i instytucje. Do tej pory na liście partnerów projektu jest ponad 40 różnych instytucji. Wśród nich znajdują się teatry, kina, muzea, restauracje, ośrodki sportowo-rekreacyjne, domy kultury i wiele innych. Informacje ogólne i aktualności znaleźć można na stronie internetowej uml.lodz.pl, albo pod telefonem (42) Nasz portal odwiedza do tysiąca osób dziennie! Co oferują Centra Aktywnego Seniora? - Mają być ośrodkami integracji i aktywizacji osób w wieku 60+. Specjalnie przygotowana oferta dzieli się na cztery bloki tematyczne. W pierwszym znajdziemy: warsztaty edukacyjne (grafika, rysunek, malarstwo), warsztaty rękodzielnicze, spotkania z lekarzami, psychologami, dietetykami, prawnikami, ekonomistami i stylistami. Drugi blok, cieszący się coraz większym zainteresowaniem, to nowe technologie. Seniorzy w sieci - tak zatytułowane zostały zajęcia z informatyki, pozwalające na sprawne korzystanie z możliwości, jakie stwarza połączenie z siecią internetową. Są też warsztaty fotograficzne, akademia robotyki, w planach jest utworzenie kursów komputerowych. Aktywny senior to tytuł kolejnego bloku tematycznego. W nim znajdziemy różnorodne propozycje aktywności ruchowej, takie jak gimnastyka rekreacyjna, joga, taj chi, pilates, muzykoterapia, wycieczki piesze i rowerowe. Blok Kultura to kluby dyskusyjne, warsztaty wokalne, koncerty i przedstawienia, projekcje filmowe, spektakle teatralne, spotkania autorskie, występy zespołów kabaretowych. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się spotkania amatorskich zespołów artystycznych seniorów. Gdzie znajdziemy CAS? - W każdej dzielnicy Łodzi znajduje się Centrum: na Widzewie w Domu Kultury 502 przy ul Gorkiego, na Górnej w Ośrodku Kultury Górna przy ul. Siedleckiej, na Polesiu w Ośrodku Kultury Karolew przy ul. Bratysławskiej, na Bałutach w Bałuckim Ośrodku Kultury Rondo przy ul. Limanowskiego, na Śródmieściu w Akademickim Ośrodku Inicjatyw Artystycznych przy ul. Zachodniej. Te centra mają za zadanie kształtowanie wśród seniorów nawyków do kreatywnego spędzania wolnego czasu i rozwoju umiejętności. Co w tym roku czeka łódzkich seniorów? Na co mogą liczyć? - W tym roku zorganizujemy pierwsze łódzkie Senioralia. To wydarzenie o charakterze kulturalno-edukacyjnym, skierowane do wszystkich mieszkańców Łodzi. Projekt przewiduje wiele ciekawych wydarzeń dla seniorów, m.in.: tygodniowy cykl wykładów otwartych, warsztatów rozwojowych i zajęć oraz drzwi otwarte w wybranych łódzkich organizacjach, klubach oraz instytucjach. Takie przedsięwzięcia zmierzają do stworzenia seniorom możliwości udziału w dyskusjach o ich realnej sytuacji i potrzebach. Chodzi również o to, aby uzyskane informacje docierały do miejskich decydentów. Bo kto lepiej zna potrzeby i pragnienia seniorów, niż oni sami? Targi Aktywnego i Zdrowego Seniora, trwać będą w dniach maja br. i będą okazją do zaprezentowania produktów i usług mogących znacząco wpłynąć na poprawę jakości życia. W imprezie wezmą udział firmy prezentujące oferty związane z medycyną i farmacją, sportem, turystyką i wypoczynkiem, kosmetyką, nowymi technologiami, prawem, kulturą i rozrywką, a także ogrodnictwem. Słowem, znajdziemy tam prawie wszystko, czym może lub powinien zainteresować się aktywny senior. W tym roku będziemy nadal promować ideę wolontariatu seniorów oraz młodzieży na rzecz seniorów, w ramach projektu 60+ wolontariat. Będą organizowane warsztaty, wykłady, krótkie szkolenia m.in. dla wo-

9 MY, M-ŁODZI DUCHEM 9 lontariuszy. Seniorzy mogą liczyć na wsparcie Zespołu ds. Seniorów UMŁ - tel. (42) Tu uzyskają informację i podpowiedź. Ważne jest ułatwienie dostępu osób starszych do systemu opieki geriatryczno-gerontologicznej. Warto także powiedzieć o działaniach Stowarzyszenia Hospicjum Łódź. Efektem jego działań będzie powołanie stacjonarnego hospicjum. Łódź jest jedynym miastem w Polsce w którym nie ma podobnej placówki. Trzeba zaznaczyć, że miasto już przekazało na ten cel obiekt przy ul. Pojezierskiej. Jego adaptacja niestety, potrwa. Stowarzyszenie wyemituje cegiełki o różnych nominałach, które rozprowadzane będą wśród mieszkańców miasta. Liczymy także na wsparcie ze strony seniorów. Ważnym tematem jest kontynuacja pomocy dla seniorów przy zamianie mieszkań. Rada Miejska w ubiegłym roku przyjęła nowe zasady dotyczące zamiany mieszkań przez tę grupę osób. Upraszczają one zamianę zbyt dużych lokali na mniejsze. Od października ubiegłego roku ruszył projekt Biznes im dojrzalszy tym lepszy współfinansowany przez Unię Europejską. Jego celem jest zwiększanie aktywności zawodowej ludzi bez zatrudnienia, wsparcie ich szkoleniem i doradztwem przy zakładaniu i prowadzeniu działalności gospodarczej. Przewidywane jest jednorazowe wsparcie finansowe w wysokości do zł. Projekt będzie realizowany do maja 2015 roku. Starzenie się mieszkańców Łodzi nie jest już prognozą demografów, lecz faktem. Owe programy, o których mówiłam skierowane są do seniorów, ale bez ich uczestnictwa nie powiodą się. Tworzenie klimatu sprzyjającego zwiększaniu aktywności seniorów to jedno z kluczowych zadań. Liczymy na uczestnictwo, pomoc i zaangażowanie zarówno seniorów, jak i młodych ludzi, bowiem w takich działaniach widzę szansę powodzenia proponowanych działań. Seniorzy muszą się jednak wykazywać ciekawością świata, tego wokół nich i znajdującego się nieco dalej. Dość powiedzieć, że w tegorocznym budżecie miasta, władze Łodzi zarezerwowały 20 mln zł na wspieranie inicjatyw obywatelskich. Bądźmy więc aktywni. Dziękuję za rozmowę Mirosława Ferenc Czy mamy grać, czyli co z tą Orkiestrą..? Ostatnio rozgorzały konflikt i dyskusja wokół Orkiestry Świątecznej Pomocy Jurka Owsiaka. Chcemy przedstawić dwie opinie seniorów na ten temat. Każdy ma prawo do swojej oceny i własnych przemyśleń, a więc warto na forum naszej gazety prezentować także kontrowersyjne poglądy, aby zachęcić do refleksji i wyważenia osobistego zdania. Już 22 lata realizowany jest wspaniały pomysł Jurka Owsiaka, aby zbierać pieniądze i w ten sposób pomagać służbie zdrowia.. Zbierane pieniądze przeznaczane były na zakup sprzętu medycznego dla chorych dzieci. Finał tej akci znanej pod nazwą Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy, ma miejsce zawsze w styczniową niedzielę. Angażowani są wolontariusze w całej Polsce, w liczbie ok. 120 tys. Zbiórka odbywa się także za granicami naszego kraju, gdzie działa z wielkim zaangażowaniem Polonia. Z roku na rok zebrane kwoty są coraz wyższe, a w wielu szpitalach standard pracy znacznie poprawił się dzięki tej akcji. Już po raz drugi Orkiestra zagrała także dla seniorów. Wcześniej nie udawało się nikomu zainteresować losem ludzi w podeszłym wieku. Orkiestra wspiera oddziały geriatryczne. Czy także Ministerstwo Zdrowia to zainteresuje? Minister stwierdził, że temat jest dla niego ważny Brawo Fundacja! Osiągacie coraz lepsze rezultaty, Polacy są hojni! Nie obyło się jednak bez krytyki Orkiestry. Krytykują środowiska prawicowe, nawołują do bojkotu nie pomagać Owsiakowi słyszymy. Mimo takiej atmosfery, ludzie chętnie uczestniczą w przedsięwzięciu. Bezsensowne, ideologiczne zarzuty pod adresem Orkiestry są nie do przyjęcia. Wynika z nich, że ci, którym nie wyszło, krytykują tych, którym się coś udało. To taka polska przywara Opamiętajcie się Państwo! Jeśli nie pomagacie, to chociaż nie przeszkadzajcie! W sprawie WOŚP istnieje na szczęście opiniotwórczy naród i zaangażowanie ludzi świadczy na jej korzyść! WŁADYSŁAW - senior z Klubu M-Łodzi Duchem Z wypowiedzi Jerzego Owsiaka wynika, że rząd nie wykonuje wszystkich obowiązków w zakresie wyposażania szpitali w nowoczesny sprzęt medyczny, dlatego robi to także Fundacja WOŚP. Pieniądze Fundacja pozyskuje ze zbiórki od społeczeństwa. Fundatorem zakupu sprzętu jest więc społeczeństwo (fundatorem jest ten, kto daje środki własne - Fundacja dokonując zbiórki pieniędzy, nie staje się ich właścicielem) Doceniam działanie Fundacji w zakresie wyręczania rządu, ale chciałbym usłyszeć od Jerzego Owsiaka, że to społeczeństwo przekazało kilkadziesiąt milionów złotych, a nie tylko, że Fundacja skutecznie trzymając kapelusz zebrała je korzystając z reklamy TVP, o jakiej inne fundacje nawet nie marzą. Tabliczki umieszczane na sprzęcie przekazywanym szpitalom, powinny w pierwszej kolejności zawierać informacje, ze jest to dar społeczeństwa. Z informacji mediów wynika, że statystyczny Polak przekazał Fundacji około 1 zł. Szacuję, że my seniorzy /60+/ przekazaliśmy kilkanaście milionów i sami sobie zafundowaliśmy możliwość powiększenia oddziałów geriatrycznych. Fundacji WOŚP dziękuję za zajęcie się zbiórką pieniędzy i realizację zakupów. Dziękuję ogromnej rzeszy wolontariuszy /jestem zdania, że zbiórki pieniędzy nie powinny realizować osoby niepełnoletnie/. Dla mnie oczywistym jest, że każda fundacja podlega kontroli stosownych instytucji państwowych i nie powinno to wywoływać emocji u prezesów. (boli)

10 10 MY, M-ŁODZI DUCHEM ŁÓDZKIE SENIORALIA maja 2014r. IDEA Łódzkie Senioralia będą tygodniem wydarzeń związanych z kulturą, aktywnością fizyczną, edukacją, zdrowiem oraz szeroko pojętym rozwojem osób starszych. Wydarzenie to będzie miało na celu zachęcić Seniorów do aktywnego stylu życia, poszerzania wiedzy, rozwijania pasji, a także wskazać miejsca, w których mogą rozwijać swój potencjał. Chcemy aby została przygotowana szeroka oferta różnorodnych działań: edukacyjnych, kulturalnych, sportowych, prozdrowotnych. Forma działań może być różnorodna. Mogą być to wykłady, warsztaty, lekcje pokazowe, wycieczki, spotkania tematyczne, spektakle, koncerty itp. Chcemy pokazać, że nasze miasto jest otwarte dla osób 60+, i że jeśli seniorzy tylko obudzą w sobie chęć działania, to znajdzie się na pewno wiele inicjatyw godnych polecenia i udziału. PROJEKT ZAKŁADA KILKA PODSTAWOWYCH DZIAŁAŃ: Uroczysta inauguracja w centrum Miasta. Tygodniowy cykl wykładów otwartych, warsztatów rozwojowych i zajęć dla osób starszych. Drzwi otwarte w łódzkich organizacjach, klubach oraz instytucjach działających na rzecz osób starszych. Rodzaje wydarzeń: Stoiska wystawowe dla organizacji społecznych Scena główna prelekcje, wykłady, wystąpienia (przykłady) Scena Kulturalna Scena Sportowa Zdrowie Warsztaty edukacyjno - rozwojowe - 30 maja - bezpłatne konsultacje podologiczne - miejsce do uzgodnienia - informacje w ECIM HIPOKAMP, tel maja o godzinie Stawy Stefańskiego - HIPOKAMP zaprasza na Jogę w Plenerze

11 MY, M-ŁODZI DUCHEM 11 Murale wizytówką Łodzi Na ścianach łódzkich budynków powstają wielkoformatowe malowidła. Dzięki działalności galerii URBAN FORMS, do tej pory pokryto ponad 30 ścian. Wiadomość o tworzeniu łódzkiej galerii murali obiegła niemal cały świat, a miasto nie tylko zyskuje na estetyce, ale także na popularności. Największy z murali ma 60 metrów długości, 16 - szerokości, a praca nad nim trwała 3 tygodnie. Łódzkie murale znalazły się na liście hitów sztuki wizualnej. Tym fenomenom promocji sztuki swój program poświęciła ekipa telewizyjna z BBC emitując półgodzinny program poświęcony łódzkim muralom. Pisano o nim w holenderski magazynie, zachwycano się w Wietnamie. Twórcami murali są nie tylko Polacy, ale także artyści holenderscy, belgijscy, chilijscy. redakcja Zdrowe starzenie się - Biała Księga, geriatrzy i inne wyzwania Rada Europy zarzuciła ostatnio Polsce niewypełnienie zobowiązań, wynikających z Europejskiej Karty Społecznej. W raporcie bardzo źle oceniono służbę zdrowia, przede wszystkim ze względu na długie kolejki do lekarzy. W konsekwencji nie jest u nas zagwarantowane podstawowe prawo do równego dostępu do opieki zdrowotnej. Takie są realia. A co wynika z innych dokumentów, które wskazują standardy i rekomendacje dla właściwego funkcjonowania tego obszaru społecznego w kontekście seniorów i ich potrzeb? Zdrowe Starzenie się: Biała Księga taka publikacja powstała w 2013 r., jako owoc pracy Koalicji na Rzecz zdrowego starzenia się. Słowo wstępne w tym dokumencie, autorstwa Marszałek Sejmu, Ewy Kopacz, zawiera myśl: Zdrowe i aktywne starzenie się to wyzwanie, stojące przed Polską i całą Europą ( ) Zgadzamy się w pełni i z niecierpliwością czekamy na konkrety w postaci radykalnej zmiany sytuacji w zakresie głównego problemu - zdrowia publicznego. Proces starzenia dotyczy wszystkich grup wiekowych, jednak z przyczyn naturalnych, największe potrzeby w tym zakresie należy lokować w najstarszym pokoleniu i perspektywicznie myśleć o rozwoju usług i form pomocy dla właśnie tej grupy. Oczywiście nie zapominamy o profilaktyce, edukacji zdrowotnej, właściwej opiece medycznej na wszystkich etapach życia. To wszystko należy sensownie przemyśleć, skoordynować i właściwie zarządzając-realizować. ( )Prognozuje się, że mimo wydłużenia czasu życia szanse na niekorzystanie z zasobów opieki zdrowotnej będą miały kobiety do 61 lat, a mężczyźni do 60 lat. Po okresie tym choroby związane z wiekiem (agin- g-associated diseases) wystąpią istotnie częściej; zalicza się do nich m.in. choroby układu krążenia, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), nowotwory, zapalenia stawów, osteoporozę, zaćmę, cukrzycę typu 2, chorobę Alzheimera. Trzeba też podkreślić, iż osoby starsze cierpią z powodu kilku chorób występujących jednocześnie, co związane jest z przyjmowaniem wielu leków, nasilającym z kolei ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. W ostatnich latach obserwuje się też lawinowo rosnące koszty nowo wprowadzanych technologii medycznych. ( ), Leczenie osób po 65. roku życia stanowi z tych względów znaczne obciążenie ekonomiczne zarówno w wymiarze społecznym, jak i indywidualnym.( ) Karina Jahnz-Różyk str. 32, Zdrowe Starzenie się: Biała Księga Skoro to wiemy, chyba najwyższy czas, aby bardzo szybko podjąć stosowne działania! Zachęcam do zapoznania się z tą Białą Księgą. Jest dostępna w Internecie na stronie naszego stowarzyszenia: oraz www. zdrowestarzenie.org w formie elektronicznej, ale można wydrukować jej fragmenty, które będą najbardziej interesujące.

12 12 Lubią pomagać Podejmowanie działań na rzecz osób u kresu życia, ich opiekunów i rozwoju wolontariatu w środowiskach lokalnych jest pilnym wyzwaniem społecznym wobec starzenia się społeczeństwa, wzrostu liczby osób przewlekle chorych w domach i przeciążeniem opiekunów nieformalnych. Pracując w zespole wolontariusz może świadczyć swoje usługi dla chorego lub dla zespołu. Tradycja działań społecznych w Polsce jest niezwykle długa, jednak jak pokazują badania z ostatnich lat nie jest to rodzaj aktywności szczególnie popularny wśród Polaków, a tym bardziej wśród osób starszych. Pojęcie wolontariatu w Polsce wiązane było przez ostatnie lata głównie z ludźmi młodymi, szczególnie studentami i uczniami szkół średnich i gimnazjalnych. Brak aktywności społecznej osób w wieku 50+ jest również pochodną ich złej sytuacji materialnej. Poza tym dochodzi postrzeganie dojrzałości i starości głównie przez pryzmat użyteczności na rzecz swojej rodziny. Nie bez znaczenia są tutaj silne normy społeczne, kierujące zainteresowanie osób starszych na sprawy rodzinne takie jak prowadzenie gospodarstwa, czy opieka nad innymi członkami rodziny głównie wnukami. Pod tym względem w Polsce występują zupełnie odmienne tendencje niż w innych krajach europejskich, gdzie wolontariat seniorów pro publico bono rozwija się bardzo prężnie. W ramach ogólnopolskiego projektu rozwoju wolontariatu hospicyjnego Lubię pomagać, realizowanego w latach przez Fundację Hospicyjną i Fundację PZU, dokonano z sukcesem procesu włączenia osób z grupy 50+ do zespołów wolontariatu działających przy ośrodkach paliatywno-hospicyjnych w całym kraju. Powrócono w ten sposób do tradycji ochotniczego zaangażowania w wolontariacie hospicyjnym wszystkich pokoleń, obecnej u początków ruchu hospicyjnego w Polsce. Wiązało się to z edukacją lokalnych środowisk na temat tego, czym jest wolontariat. Zadanie to wciąż nie jest łatwe, bo tylko co czwarty badany Polak wie, na czym polega wolontariat, a co trzeci angażuje się w pracę na rzecz dobra innych. Pacjenci hospicyjni pytani o to, jakiej śmierci boją się najbardziej, wymieniali lęk przed śmiercią w samotności, w izolacji społecznej i w nieukojonym bólu. Podstawowa potrzeba poczucia bezpieczeństwa w przebiegu nieuleczalnej choroby, a zwłaszcza u jej kresu, może być zrealizowana przez objęcie chorego i jego rodzinny wszechstronną opieką fachowców: lekarzy, pielęgniarek, rehabilitantów, psychologów i kapłana. Ten wielodyscyplinarny zespół będący podstawą każdego hospicjum powinien być aktywnie wspomagany przez pracownika socjalnego zapewniającego pomoc w uzyskaniu przez chorego i jego rodzinę bezpieczeństwa socjalno-bytowego oraz przez wolontariuszy. Ci ostatni spełniają szczególną rolę w rodzinach, gdzie w obecnej sytuacji demograficznej i realiów na rynku pracy, chory nie ma wystarczającej opieki. Wolontariusz hospicyjny wchodzący do domu chorego musi być osobą profesjonalnie przygotowaną do pełnienia roli pomocnika chorego, jego rodziny, a także pozostałych członków zespołu hospicyjnego. Wolontariusz jako osoba wykonująca bezpłatnie swoją pracę ma możliwość jej realizacji w zespole opiekującym się chorym, bądź też działając na rzecz funkcjonowania jednostki opieki paliatywno-hospicyjnej. Warunkiem dobrego funkcjonowania wolontariusza jest jasno sprecyzowana jego rola, określenie zakresu praw i obowiązków oraz współpraca z koordynatorem wolontariatu. Jego udział w opiece nad chorym może zaznaczać się w każdym z jej obszarów: fizycznym (np. wspomaganie aktywności ruchowej), psychicznym (rola informacyjno- emocjonalna), społecznym (współpraca z rodziną) i duchowym. MY, M-ŁODZI DUCHEM Warunkiem dobrego wypełnienia każdej z tych ról jest odpowiednie przeszkolenie wstępne zawierające podstawowy zakres informacji, a także ukształtowanie umiejętności (np. komunikacja) oraz - co bardzo ważne - wypracowanie właściwej postawy w stosunku do ważnych problemów życiowych. Praca wolontariusza na rzecz zespołu oznacza zwłaszcza jego wkład w jakość samego zespołu (różnorodność tematów podczas spotkań grupowych, kontakty indywidualne). Zespół Domowej Opieki Hospicyjnej Archidiecezji Łódzkiej od 18 lat prowadzi dziesięciomiesięczny kurs kształcący wolontariuszy hospicyjnych, otwarty dla wszystkich chętnych, w ramach którego uczestnicy mogą zdobyć bogatą wiedzę, obejmującą zagadnienia psychologiczne, socjalne, duchowe, związane ze wsparciem społecznym, a także przybliżający aspekty pielęgnacyjno-medyczne opieki nad nieuleczalnie chorymi osobami. Uczestnictwo w kursie i zdobywanie na nim wiedzy i praktycznych umiejętności umożliwia także tworzenie podstaw dla wolontariatu sąsiedzkiego, który spełnia niezwykle ważną funkcję w naszym społeczeństwie. W świadomości społecznej brakuje poczucia pozytywnej roli, jaką efektywne leczenie objawowe może odegrać w procesie terapeutycznym pacjenta. Efektem jest zbyt późne kierowanie pacjentów pod opiekę specjalistów medycyny paliatywnej (nie tylko przez przedstawicieli służby zdrowia, ale także przez samych chorych i ich rodziny ), co prowadzi do znacznego obniżenia komfortu życia pacjentów w czasie i po zakończeniu leczenia, a nawet w krańcowych wypadkach pozbawienie pacjentów będących w okresie schyłku życia specjalistycznej opieki. Wiąże się to z funkcjonowaniem w społeczeństwie bardzo złych stereotypów dotyczących opieki hospicyjnej i leczenia paliatywnego. Krzewienie idei hospicyjnej wśród społeczeństwa to także promowanie opieki paliatywnej i hospicyjnej polegającej na podnoszeniu kultury bioetycznej nie tylko środowiska lekarskiego, ale i całości społeczeństwa. Umieranie bez bólu i cierpienia, w otoczeniu bliskich i pod fachową opieką jest jednym z podstawowych praw człowieka. Jest też warunkiem tzw. śmierci spokojnej, podstawowego celu współczesnej medycyny. Aby ten cel mógł być spełniony każ-

13 MY, M-ŁODZI DUCHEM 13 dy ośrodek hospicyjny winien współpracować ze szkołami w ramach kształcenia bezinteresownego służenia drugiemu człowiekowi i kształtowania wrażliwości na chorobę i niepełnosprawność swych bliskich czy innych ludzi. Zespół Domowej Opieki Hospicyjnej Caritas AŁ w celu realizacji misji szerzenia idei hospicyjnej podjął w 2009 r. trud organizacji w Łodzi corocznej kampanii społeczno-edukacyjnej Pola Nadziei. W ramach kampanii ZDOH- Caritas w Łodzi prowadzi wiele działań edukacyjnych w szkołach różnego szczebla, także w uczelniach wyższych. Razem z Uniwersytetem Medycznym w Łodzi od 2011 roku organizuje debaty publiczne na tematy związane z opieką paliatywną i hospicyjną. Debaty publiczne (adresowane do wszystkich obywateli ) podczas których wybitni specjaliści podejmują dyskusję z uczestnikami spotkania i odpowiadają na wszystkie trudne pytania dotyczące opieki hospicyjnej, przełamując szkodliwe stereotypy odbywają się w Łodzi regularnie od kilku lat w cyklu Sobota dla Hospicjum. Więcej o cyklu debat można przeczytać na stronie ifmsa.pl/. W tym roku organizujemy już IV Publiczną Debatę z cyklu Sobota dla Hospicjum. Będzie ona przebiegać pod hasłem Prawo do życia. Prawo do prawdy. Prawo do śmierci. - Etyka na krańcach życia. Debata odbędzie się 29 marca 2014 r (sobota), godz , Sala 1.27 Centrum Dydaktycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, ul. Pomorska 251. Wstęp wolny dla wszystkich zainteresowanych Zespół Domowej Opieki Hopsicyjnej organizuje także wykłady otwarte, z zakresu tematyki medycznej, popularyzacji zdrowego stylu życia oraz aspektów duchowych i psychologicznych życia człowieka, na które zapraszamy wszystkich zainteresowanych tymi zagadnieniami. Sprzyja to upowszechnianiu wiedzy i rozwijaniu zainteresowań wśród słuchaczy. Szkolenie Podstawy pracy wolontariusza hospicyjnego odbywa się w sposób ciągły w systemie trzymodułowym. Oznacza to, że każda osoba po ukończeniu 18 roku życia, zainteresowana uzyskaniem uprawnień wolontariusza hospicyjnego może dołączyć do kursu 3 razy w roku. W styczniu, początek kolejnych edycji Mój ojciec pokoju. Co słyszał? Kogo? Na pewno słyszał ptaki, czasami je przywoływał i oddawał im część jedzenia. A to ciastko, a to ulubioną kukułkę, a to miętusa. Mój ojciec był najpiękniejszym mężczyzną, jakiego spotkałam w życiu. A uświadomiłam to sobie wtedy, gdy był już nie staruszkiem, lecz staruszeczkiem. Skończył 90 lat. Jak uprzednio siedział w ogrodzie na bujanej ławce, ale dostrzegłam, że robi się coraz bardziej nierealny, jakby zaczęło się jego przechodzenie do innego świata. Jego włosy osiągnęły barwę niespotykaną, lśniły jak śnieg na gałęziach w styczniowym słońcu. A w dotyku zrobiły się tak delikatne, jak delikatny musiał być bisior, z którego chusteczkę miała Maria Magdalena. Po umyciu te włosy robiły się niesforne i było ich nieprzyzwoicie dużo, jakby to była czupryna młodego chłopaka. Szukałam wtedy okazji, żeby ich dotknąć. To była taka przyjemność, taka obietnica istnienia czegoś lepszego. Twarz miał pogodną, lekko zarumienioną, na czole trzy zmarszczki. A te zmarszczki takie świeże, takie łagodne, jakby nakreślone ręką mistrza. Nie z cierpienia, trudu, ale z uwielbienia dla modelu. Żeby lepiej słyszeć, przykładał rękę do ucha i robił z niej muszlę. Podobny był wtedy do papieża na zdjęciu, które przez długi czas wisiało w moim kursu; w lutym II moduł kursu, w tym roku rozpoczyna się 25 lutego, i w czerwcu, początek modułu III. Wykłady odbywają się raz w tygodniu, zawsze we wtorek, w godz , w sali konferencyjnej Caritas w Łodzi, ul. Gdańska 111. Wolontariusze są bardzo potrzebni, bo i chorych nie brakuje, wręcz przeciwnie ich liczba stale rośnie. Oprócz wsparcia ludzkiego ZDOH Caritas AŁ potrzebuje także pomocy materialnej. Liczy się każdy grosz. Pieniądze można wpłacać bezpośrednio na konto hospicjum: Można także zadeklarować 1% swojego podatku dochodowego na rzecz Caritas Archidiecezji Łódzkiej, KRS wpisując cel szczegółowy:,,dla Hospicjum. Maria Jakubowska Koordynator wolontariatu Zespołu Domowej Opieki Hospicyjnej Caritas Archidiecezji Łódzkiej Aparatu słuchowego nie chciał nosić, mówił, że słyszy w nim za wiele. Odkąd pamiętam, miał jasne szare oczy. Teraz te oczy robiły się jeszcze jaśniejsze, jaśniejsze nie do określenia, jakby kolor zaczął się rozpadać na miliony drobnych punkcików. Trudno było stwierdzić, czy patrząc na mnie, widzi mnie, swoją córkę, czy też może zanikający mój kształt. Patrząc ukradkiem w te mleczne oczy, bałam się, że ujrzę w nich coś niedozwolonego, co nie jest przeznaczone dla mnie. Ale one tak korciły, przerażały i budziły smutek. Tak, to były oczy starego człowieka, wypatrzone, wytarte, wyblakłe od słońca, rozmyte płaczem. A ręce? Z czasem pracował coraz mniej. Coraz mniej wykonywał czynności. Więc jego ręce coraz częściej spoczywały nieruchomo na kolanach. Coraz mniej użyteczne, robiły się coraz bardziej idealne, modelowe, absolutne. Istniały, by istnieć. Zapowiadały, że wchodzi do świata, gdzie miarą wartości człowieka wcale nie jest jego praca. I było widać, że w tej nie-pracy jest szczęśliwy, po prostu jest. Raz w tygodniu obcinałam mu paznokcie u rąk i nóg. Starałam się jak najmniej dotykać nożyczkami do jego ciała, aby nie ziębić go i nie zabierać mu ciepła. Delikatnie gładząc ręce czy nogi, przygotowywałam go do cięcia. Siedział mocno, pewny, że go nie skaleczę. Zdawało mi się, że mechanicznie prostował coraz to następny palec, podając go do zabiegu. Najbardziej lubiłam siedzieć u jego stóp. Wymoczone po kąpieli ujawniały swe tajemnice. Kiedyś grube pięty, teraz zaczęły delikatnieć. Palce pokrzywione, już się nie odkształcały, zachodziły na siebie, tarły się, musiały boleć. Czasami wkładał między nie małe gąbeczki, takie jakie wkładają kobiety przy malowaniu paznokci. A te żyły na stopach Nieraz byłam pewna, prosiły, aby się do nich pochylić ustami, jak do tych na Zdjęciu z krzyża Caravaggia. Mój tata, taki piękny i taki kruchy. Coraz mniej był mój, coraz bardziej był poza światem. Odchodził do tamtąd, powoli. Pokazywał, że jest takie przejście Odzywał się rzadziej, a przecież był i wszystko było jemu podporządkowane. Kiedy mój ojciec był moim ojcem, nie dość byłam jego córką Anna

14 14 MY, M-ŁODZI DUCHEM NASZE ZDROWIE - ILE JEST MIĘSA W MIĘSIE Zacznijmy od tradycyjnej bułki tartej Mimo ciągłych podwyżek cen, jakość żywności na naszym rynku stale się pogarsza. Niektóre produkty w ogóle nie nadają się do jedzenia, a wręcz są szkodliwe dla naszego zdrowia. Weźmy za przykład - bułkę tartą- niezastąpioną podczas tradycyjnej sztuki gotowania i zawsze cenioną w polskiej kuchni. Proponowana przez niektórych producentów bułka posiada w swoim składzie ( co jest zaznaczone na etykiecie): margarynę, cukier, polepszacz(węglan wapnia-stabilizator, E472, emulgator, kwas askorbinowy-środek do przetwarzania mąki). Naszprycowana chemią bułka tarta jest oczywiście tańsza i dłużej zachowuje dobry wygląd, ale czy warto się pokusić na taki pseudoprodukt? (www.gotowanie.onet.pl) Warto może w tym miejscu zacytować lek.med. Waldemara Pawłowskiego - Chemia się kumuluje i odkłada w organizmie...(www.fakt.pl)? Oto skład bułki tartej na jednej z etykiet: mąka pszenna, woda, drożdże, sól, oleje roślinne (palmowy, rzepakowy, kokosowy,częściowo utwardzony palmowy) w zmiennych proporcjach, mieszanka piekarnicza(mąka sojowa, emulgator E481, regulatory kwasowości E262,E300).Produkt może zawierać śladowe ilości mleka i sezamu. (www.wyborcza.biz). Czyli same przyjemne rzeczy w środku! Inny przykład - bułka tarta bezglutenowa*** Skład: skrobia pszenna bezglutenowa, skrobia kukurydziana, woda, tłuszcz roślinny, cukier, glukoza, drożdże, sól, białko grochowe, substancja zagęszczająca: guma guar i E464, błonnik pokarmowy, substancja spulchniająca: wodorowęglan sodu, regulator kwasowości:e575.(www.balviten.com) Często na sklepowych półkach można znaleźć woreczki z bułką tartą, które niekoniecznie w swoim składzie zawierają bułkę. Podstawowym surowcem przeważnie jest stary zeschnięty chleb. Często też surowiec pochodzi z odpadów z piekarni, w którym mogą się znajdować różne niechciane dodatki. Jednak nie takiej bułki tartej oczekujemy w naszych sklepach. Być może ta odrobina wiedzy pozwoli nam dokonywać trafnych wyborów podczas zakupów, a kupując będziemy przede wszystkim dokładnie kontrolować skład danego produktu, wybierając te produkty, które mają ten skład najkrótszy i niekryjący dla nas tajemnic. Natomiast bułkę tartą najlepiej przygotowujmy sobie sami, tradycyjnie ścierając lub mieląc ususzone bułki (najlepiej grahamki), tak jak robiły to nasze mamy i babcie, a ulepszać zawsze ją możemy stosując różnego rodzaju zioła wg własnego uznania. K. Pacholska, Pozdrawiam! Ostatnio mogliśmy poczytać o innym, mocno związanym z bułką tartą produkcie mięsie mielonym. I czegóż się dowiadujemy? Mięso wcale nie musi być mięsem! Określenia wyrób garmażeryjny lub wyrób mięsny rozwiązują producentom sprawę zawartości mięsa w mięsie Kluczowa jest oczywiście sprawa ceny, ale czy warto truć się składnikami typu: stabilizatory, przeciwutleniacze, konserwanty, ekstrakty(?) przypraw i mnóstwo soli, a to wszystko zmieszane z wodą, przy zawartości np % mięsa i też nie zawsze wiadomo jakiego? Sadzę, że nie warto! Czytajmy etykiety lub pytajmy o skład produktu, jaki kupujemy. Od tego zależy nasze zdrowie, sprawność, niezależność, jakość życia. Senior-świadomy konsument

15 MY, M-ŁODZI DUCHEM 15 Gdzie zgłaszać nasze uwagi i praktyki zagrażające naszemu zdrowiu: Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Łodzi Łódź, ul. Gdańska 38 Wydział Ochrony Konsumentów (reklamacje, mediacje, rzeczoznawca) (42) Wydział Kontroli Artykułów Żywnościowych (42) Wydział kontroli Towarów Przemysłowych i Usług (42) Oddział Federacji Konsumentów w Łodzi ul. Piotrkowska Łódź (42) Ciekawe nowe czasopismo tematyczne: Food Forum Czasopismo specjalistyczne o żywności i żywieniu Pierwsze na rynku wydawniczym czasopismo eksperckie poświęcone wyłącznie zagadnieniom żywności i żywienia. Mamy ambicję kształtować opinie dotyczące kwestii żywieniowych, zajmować się edukacją żywieniową, poszerzać fachową wiedzę o żywności i żywieniu, oceniać wartość żywieniową dostępnych na rynku produktów - tak o sobie piszą. - może warto zajrzeć Ciekawa konferencja - DIETETYKA GERONTOLOGICZNA-WYZWANIA I SZANSE Napiszemy o niej w kolejnym numerze naszej gazety.

16 16 MY, M-ŁODZI DUCHEM Koszt adaptacji przestrzeni mieszkalnej seniora Warto pomyśleć o adaptacji pomieszczeń do potrzeb niepełnosprawnych seniorów. To rozwiązanie dużo tańsze, niż umieszczanie ich w zamkniętych placówkach opiekuńczych. Jeżeli zależy nam na skutecznym poprawieniu jakości przestrzeni mieszkalnej osób dotkniętych niepełnosprawnością, jej adaptację należy przeprowadzić w sposób indywidualny, czyli w zależności od potrzeb konkretnego mieszkańca. W rozważaniach o mieszkalnictwie ważne jest działanie profilaktyczne, a zatem konieczne jest podjęcie rozwiązań architektonicznych z wyprzedzeniem, tzn. wyposażenie mieszkania w podłogi antypoślizgowe, likwidacja progów, mocowanie uchwytów (ciągi piesze), okna, gniazdka elektryczne i inne elementy dla wszystkich. Nie wyklucza to oczywiście innych posunięć, umożliwiających adaptację przestrzeni dla każdej konkretnej osoby. Sądzimy, że fundusze na działania adaptacyjne niekoniecznie muszą pochodzić ze środków związanych z MOPS. Istnieje bowiem niebezpieczeństwo nieuniknionego wiązania osób starszych z opieką społeczną. Prace adaptacyjne może wykonywać zespół rzemieślników, którzy po odpowiednim przeszkoleniu, mogliby być wykorzystywani do wykonywania ww. prac. Może rozwiązaniem byłoby stworzenie osobnego funduszu, skierowanego na sprawy budownictwa i adaptacji przestrzeni mieszkalnej dla osób starszych? Tylko bowiem działania ułatwiające poszczególnym osobom samodzielne życie we własnym mieszkaniu, w otoczeniu znanym sobie od lat, może opóźnić uzależnienie od placówek pomocy społecznej. To, jak Państwo wiedzą, jest czystym zyskiem w sferze jednostkowej, samorządowej, regionalnej i ogólnopaństwowej. W przypadku wyburzeń, lub konieczności zamiany dużego mieszkania na małe, powstaje potrzeba budowy lub modernizacji innego budynku. Domy z małymi mieszkaniami, ale dostosowanymi do wieku, mogą być zasiedlane przez samotnych seniorów i juniorów. W tym przypadku chodzi o pełnoletnie osoby samodzielnie zaczynające gospodarstwo domowe. Dom taki da możliwość aktywnej współpracy, opieki zdrowotnej i wzajemnej pomocy sąsiedzkiej co jest od 45 lat dobrze sprawdzone w wielu państwach Europy, jak Wielka Brytania, Niemcy, Austria. Nazywamy to domem wielopokoleniowym dla osób niespokrewnionych. Jest przecież oczywiste, że koszty różnorodnych prac adaptacyjnych czy też realizacja odpowiednich planów budownictwa mieszkalnego (podłogi, progi, ogrzewanie, ) pochłania znacznie mniej kosztów niż umieszczenie człowieka w placówce opieki całkowitej. Mirosława Łatkowska-Włodek Porady Pani Krysi z Aleksandrowa Łódzkiego, czyli czytelnicy radzą czytelnikom - cz. I Zielony groszek zachowa żywą barwę podczas gotowania, gdy dodasz do wody łyżeczkę cukru. Chcesz, by pierogi leniwe były bardziej puszyste? Nie dodawaj do ciasta całych jaj. Najpierw dodaj żółtka, następnie delikatnie wymieszaj ciasto z ubitą na sztywno pianą z białek. Przed posypaniem upieczonej babki cukrem pudrem posmaruj jej wierzch masłem- masło izoluje cukier od gorącego ciasta, zapobiegając rozpuszczeniu. Pieczeń wołowa będzie bardziej krucha i soczysta, jeśli podczas duszenia podlejesz ją szklanką ciemnego piwa. Gdy torebka skórzana straci wygląd i staje się matowa, przecieramy ją mieszanką oliwy z octem (po łyżce oliwy i octu) i po chwili, polerujemy flanelową szmatką aż do uzyskania pięknego połysku. Nasza nieco sfatygowana torebka odzyska dawny wygląd i będzie znów jak nowa! Nalot wewnątrz wazonów bardzo trudno jest zlikwidować. Warto więc spróbować starego sposobu. Aby szkło odzyskało blask, trzeba najpierw wsypać do wazonu garść soli i wlać 2-3 łyżki octu. Po kilku minutach wyszoruj wazon szczotką do butelek i dobrze opłucz. Aby szybko i skutecznie pozbyć się zacieków po śniegu ze skórzanych butów trzeba je przetrzeć mlekiem skondensowanym.

17 MY, M-ŁODZI DUCHEM 17 KOSMOS ARY STERNFELD Sylwetkę uczonego przypomina nam Kajetan Jan Zakrzewski, kronikarz Łódzkiego Klubu Seniorów Lotnictwa Czas odpocząć, mam 75 lat, jestem emerytem o mocno nadszarpniętym zdrowiu. O nie! Nie umiem odpoczywać, nie umiem nic nie robić. Zresztą nie mam na to czasu Wciąż mnie absorbują problemy kosmonautyki. Powyższym cytatem z refleksyjnej wypowiedzi Sternfelda, zdającym się być szczególnie bliskim nam, seniorom, pragnę przypomnieć o wydarzeniu, jakie miało niewątpliwy wpływ na rozwój światowej kosmonautyki. Zaistniało ono w Łodzi. W listopadzie 1923 roku Ary Sternfeld, po dwóch latach wytężonej pracy w rodzinnym domu w Łodzi, na rogu ulicy Wólczańskiej i Więckowskiego, ukończył rękopis pierwszego w świecie dzieła o tytule Wstęp do kosmonautyki. Uczony posługując się matematyką wytyczył orbity rakiet i sztucznych satelitów, okrążających Ziemię, Marsa, Wenus, Księżyc, Słońce i inne gwiazdy. Po latach, kiedy rakiety z satelitami zaczęły startować z różnych miejsc naszego globu, ich faktyczne orbity różniły się od teoretycznych, wyliczonych przez Sternfelda, zaledwie o 1%. Ary Strenfeld urodził się w Sieradzu 15 maja 1905r. i w tym mieście na Ziemi Łódzkiej dorastał. W czasie trwającej I Wojny Światowej w roku 1915 ojciec Arego zdecydował się przenieść z całą rodziną do Łodzi. Zatem do dorosłości dojrzewał Ary w naszym mieście, historycznie formowanym przez Polaków, Niemców, Żydów i Rosjan. Z uwagi na izraelicki rodowód, nauczanie na poziomie średnim odbierał w I Gimnazjum Męskim Towarzystwa Szkół Żydowskich przy ul. Magistrackiej 21. Po maturze Ary wyjechał do Krakowa, celem podjęcia studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jednak mimo pomyślnych rezultatów pierwszego roku studiów doszedł do wniosku, że potrzebna jest mu bardziej wiedza inżynierska, niż ta, przekazywana na uniwersyteckiej uczelni. Zdecydował się więc wyjechać do Francji, aby tam kontynuować studia specjalistyczne. W Nancy w ciągu 3 lat, pracując jako robotnik, także mechanik i konstruktor, ukończył studia uzyskując jako prymus dyplom inżyniera mechanika. Wszechstronnie wykształcony, czego się podejmował w zawodzie, przynosiło mu natychmiastowe zyski, przeszkadzało jednak w pasji, jaką coraz bardziej stawała się kosmonautyka. W połowie 1932 roku wrócił do Polski i w rodzinnym domu w Łodzi, w niezwykle prymitywnych warunkach, przystąpił do realizacji swojego wielkiego, pionierskiego dzieła. Ukończył je w roku lat od tego wydarzenia minęło w roku ubiegłym. Wstęp do kosmonautyki napisany został w jęz. francuskim, świetnie zilustrowany okładką, zaprojektowaną przez Karola Hillera. Sam autor, sentymentami bardzo silnie związany z Polską, a szczególnie z Łodzią i Sieradzem, wzrusza swoimi wspomnieniami, pobudzając jednocześnie do głębokiej refleksji. Nie sposób w tak krótkim artykule przybliżyć bardziej tę postać i przekazać więcej wiedzy o naukowcu, zrodzonym na Ziemi Łódzkiej. Jego nazwiskiem International Astronomical Union nazwała jeden z kraterów księżycowych, w uznaniu dokonań. Sieradz ufundował swojemu rodakowi muzeum, a w Łodzi mamy planetarium i Obserwatorium Astronomiczne im. Arego Sternfelda. W imieniu braci lotniczej Ziemi Łódzkie,, szczególnie członków Łódzkiego Klubu Seniorów Lotnictwa, apeluję o pamięć i przybliżanie tej postaci młodszemu pokoleniu. Zachęcam także do zapoznania się z publikacją Mirosława Zbigniewa Wojalskiego Orbity sputników Ary Sternfeld obliczał w Łodzi w latach , wydanej w Łodzi w roku 2000.

18 18 MY, M-ŁODZI DUCHEM

19 MY, M-ŁODZI DUCHEM 19 W Paryżu mieszkam juz 25 lat i jest on moim drugim domem, gdyż urodziłam się i wychowałam w Łodzi. Nie znam nikogo, kto nie marzyłby o przyjeździe chociaż raz do «najpiękniejszego miasta na świecie», jakim jest z pewnością Paryż. Było to również moim marzeniem. Mieszkam w samym sercu Paryża i ocieram sie o historię na każdym kroku. Moja pasja do tego miasta jest ciągle żywa. Pragnienie podzielenia się nią z innymi przyczyniło się w znacznym stopniu do wyboru mojego zawodu - licencjonowanego przewodnika. Studia pedagogiczne i historii sztuki na Sorbonie i w Ecole du Louvre, zbliżyły mnie do francuskiej kultury i pozwoliły na profesjonalne przygotowanie do pasjonującej pracy przewodnika. Zawód ten wykonuję już kilkanaście lat. Pracuję z grupami z całej Polski. Turyści są w różnym wieku, o różnych zaiteresowaniach, ale każdy z nich odnajduje satysfakcję ze spędzonego czasu w tym facynującym mieście. Pod fachową opieką, bez bariery językowej mogą zagłębić się w historię, ale również poznają anegdoty o paryskich ulicach, obiektach czy ludziach. Najczęściej oprowadzam turystów po słynnych muzeach jak Luwr, Orsay, Invalides czy pałacowym kompleksie pod Paryżem - Wersalu, ale spacery po paryskich ulicach zostawiają zawsze niezaspokojoną ochotę do powrotu i przeżycia kolejnej przygody «à la française». Wędrując paryskimi ulicami czują zapach swieżo wypieczonej, chrupiącej bagietki czy paryskiego expresso na tarasie kawiarni. W komnatach Wersalu spotykają sie z wielkim władcą Ludwikiem XIV i jego faworytami, czy też czują obecność królowej Francji Marii Leszczyńskej, córki Stanislawa Leszczyńskiego. Turyści są zawsze pod dużym wrażeniem spacerując śladami wielkich pisarzy, malarzy i artystów. Odwiedzając najsłynniejszą świątynię zmarłych, Père Lachais, przenoszą się w czasie, wędrując śladami Chopin a, Jim iego Morisona, Edyt Piaf, Balzaka, Prousta, Marii Walewskiej czy słynnej pisarki Colette, autorki «Klaudyny». Zostaje w ich pamięci barwna historia o życiu tych, których czas zatrzymał się na tym mitycznym cmentarzu. Katedra Notre-Dame w swojej średniowiecznej szacie nuci im historie Esmeraldy i Dzwonnika Quasimodo, czy paryskiego kloszarda, gdyż słowo to ponoć zrodziło się na wyspie Cité. W zeszlym roku przyjechało do Paryża wielu Seniorów. Jeden z nich przeżył wielką przygodę z kloszardami. 70. letni Senior podziwiając architekturę Panteonu, znalazł się sam na ulicy, zgubił swoją grupę, został bez telefonu i dokumentów, które wcześniej powierzył żonie. Miał wiele szczęścia, bo przygarnęli go paryscy kloszardzi. W rezultacie spędził noc w paryskim metrze. Następnego dnia doprowadzono go do miejsca, gdzie zatrzymują sie polskie autokary. W ten sposób odnalazł autokar, grupę i żonę. Przygoda, której z pewnością nie zapomni do końca życia. Przewodniki turystyczne nie przewidują takch atrakcji!... Pomimo bogatego programu turyści w momencie powrotu odczuwają pewien niedosyt. No cóż, Paryż z całym bogactwem swojej historii i architektury nie pozwoli się poznać w ciągu kilku dni. Wyjeżdzając, wielu z nich myśli już o kolejnym przyjeździe. Z przyjemnoscią stwierdzam, że jest coraz więcej grup seniorskich z Polski, co mnie osobiście bardzo cieszy, gdyż widzę, że polski senior staje się aktywny i widoczny poza granicami Polski. Z przyjemnaścią dostrzegam również, że są to turyści wymagający i chłonni wiedzy. Jest pewne, że podróżowanie dostarcza wszystkim wiele satysfakcji, dla wielu jest to spełnienie marzeń z młodości. Po powrocie turysta-senior z energią i nowymi pomysłami, nabiera ochoty na naukę języków obcych i sięga z zamiłowaniem po książki, aby przygotować kolejne spotkanie z przygodą. Wiem z doświadczenia, że zwiedzanie wzbogaca i pozwala zachować aktywność do późnego wieku. Po wielu latach pracy mogę stwierdzić, że podróże nie tylko kształcą, ale odmładzają i mam nadzieję, że polski senior będzie coraz częściej gościł właśnie w Paryżu. SERDECZNIE ZAPRASZAM! Joanna Wroblewski tel:

20 20 MY, M-ŁODZI DUCHEM PODOLOGIA - ZAWÓD I SPECJALIZACJA PRZYSZŁOŚCI CZY TAKŻE W POLSCE? PEDICURE TO NIE TO SAMO CO ZABIEG PODOLOGICZNY WARTO SKORZYSTAĆ ZE SPECJALISTYCZNEGO SKONSULTOWANIA DOLEGLIWOŚCI I UCIĄŻLIWYCH MANKAMENTÓW ESTETYCZNYCH NASZYCH STÓP U PODOLOGA NASZE STOPY SĄ FAKTYCZNIE W NAJLEPSZYCH RĘKACH! DBAJMY O STOPY REGULARNIE!!! U PODOLOGA możemy porozmawiać o wszelkich naszych problemach ze stopami. To specjalista przygotowany merytorycznie, z gruntowną wiedzą, opartą na teoretycznych i praktycznych podstawach. NIE OBAWIA SIĘ TRUDNYCH PRZYPADKÓW I WIE, JAK IM ZARADZIĆ, ABY NAM SKUTECZNIE POMÓC. POLECAMY ZNAKOMITĄ, MIŁĄ, KOMPETENTNĄ I NIEZWYKLE UCZYNNĄ PODOLOG: PANIĄ KAROLINĘ WIEWIÓRĘ-JAN WYKONUJE ZABIEGI W DOMU, CO JEST TAKŻE UDOGODNIENIEM, SZCZEGÓLNIE DLA OSÓB STARSZYCH UMÓW WIZYTĘ, Łódź

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

Oblicza wolontariatu hospicyjnego. www.hospicja.pl

Oblicza wolontariatu hospicyjnego. www.hospicja.pl Oblicza wolontariatu hospicyjnego Wolontariat stał u podstaw początków ruchu hospicyjnego w Polsce. Zaangażowani w nim byli przede wszystkim lekarze i pielęgniarki, studenci medycyny i duszpasterze jednocześnie

Bardziej szczegółowo

Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia.

Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia. Potrzeby edukacyjne osób po 50 roku życia. Poniższy kwestionariusz został stworzony w ramach projektu AWAKE Starzenie się oparte na wiedzy i doświadczeniu (ang. Aging With Active Knowledge and Experience),

Bardziej szczegółowo

Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi. /Jan Paweł II/

Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi. /Jan Paweł II/ Człowiek jest wielki, nie przez to co ma, nie przez to kim jest, lecz przez to czym dzieli się z innymi /Jan Paweł II/ Gryficki Uniwersytet Trzeciego Wieku swoją działalność rozpoczął 26 stycznia 2014r.

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

TOWARZYSZENIE W CHOROBIE

TOWARZYSZENIE W CHOROBIE Tylko życie poświęcone innym warte jest przeżycia - Albert Einstein PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY TOWARZYSZENIE W CHOROBIE program społeczny Fundacji Wspólna Droga United Way Polska Źródło: http://www.dziennikpolski24.pl/files/articles/lightbox/82efd59a59d7f866b44e1e

Bardziej szczegółowo

Plan współpracy ze środowiskiem lokalnym

Plan współpracy ze środowiskiem lokalnym Plan współpracy ze środowiskiem lokalnym Przedszkola nr 125 Pod Złotym Promykiem w Warszawie na rok szkolny 2015/2016 Warszawa 2015 r. Plan współpracy ze środowiskiem lokalnym 2015-2016 str 1 / 9 Partnerska,

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej?

Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej? Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej? Debata w Brzesku Patronat honorowy: Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Europa się starzeje Komisja Europejska:

Bardziej szczegółowo

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LEARNIT KOBIETY W IT EMANUELA (IT) Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora i Komisja Europejska

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIATU w Gimnazjum "Arka" i ChSP we Wrocławiu

REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIATU w Gimnazjum Arka i ChSP we Wrocławiu REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIATU w Gimnazjum "Arka" i ChSP we Wrocławiu Podstawa prawna Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r. (Dz.U. 2010 nr 234 poz.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO WOLONTARIATU

PROGRAM SZKOLNEGO WOLONTARIATU PROGRAM SZKOLNEGO WOLONTARIATU Chcemy Pomagać Ważny jest rodzaj pomocy, którą się oferuje, ale jeszcze ważniejsze od tego jest serce, z jakim tej pomocy się udziela Jan Paweł II 1 Okres nauki w szkole

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE NA RZECZ OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ DZIAŁAJĄCE W TYCHACH

ORGANIZACJE NA RZECZ OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ DZIAŁAJĄCE W TYCHACH ORGANIZACJE NA RZECZ OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ DZIAŁAJĄCE W TYCHACH Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci z Porażeniem Mózgowym "Bliżej Nas" Działalność Stowarzyszenia polega kompleksowej rehabilitacji dzieci;

Bardziej szczegółowo

CENTRUM POŁUDNIOWA modernizacja budynku przy ul. Południowej w Koninie na potrzeby rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych

CENTRUM POŁUDNIOWA modernizacja budynku przy ul. Południowej w Koninie na potrzeby rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych CENTRUM POŁUDNIOWA modernizacja budynku przy ul. Południowej w Koninie na potrzeby rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych Fundacja PODAJ DALEJ prowadzi szeroką działalność przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych Kim jesteśmy? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy to ogólnopolski, nieodpłatny program edukacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie!

AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie! AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie! Witaj w AKADEMII PRZYSZŁOŚCI Cieszę się, że aplikujesz, by zostać wolontariuszem AKADEMII PRZYSZŁOŚCI. Misją AKADEMII jest inspirowanie do wzrastania, by każdy wygrywał

Bardziej szczegółowo

POMOCNA DŁOŃ PROJEKT SPOŁECZNY

POMOCNA DŁOŃ PROJEKT SPOŁECZNY Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 im. A. Mickiewicza 45 720 Opole ul. Sz. Koszyka 21 tel./fax.: (077) 4743191 POMOCNA DŁOŃ PROJEKT SPOŁECZNY Magdalena Sokołowska Urszula Kostrzewska Opole 2010/2011 WSTĘP

Bardziej szczegółowo

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013

Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Poradnik kampanii Rak. To się leczy! z dn. 14. 03.2013 Materiały prasowe mogą być wykorzystane przez redakcję ze wskazaniem źródła: Fundacja Rosa / Rak. To się leczy! W naszym poradniku redagowanym przy

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze sklepem przez telefon

Rozmowa ze sklepem przez telefon Rozmowa ze sklepem przez telefon - Proszę Pana, chciałam Panu zaproponować opłacalny interes. - Tak, słucham, o co chodzi? - Dzwonię w imieniu portalu internetowego AmigoBONUS. Pan ma sklep, prawda? Chciałam

Bardziej szczegółowo

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 INSTRUKCJA Poniżej znajdują się twierdzenia dotyczące pewnych cech, zachowań, umiejętności i zdolności,

Bardziej szczegółowo

Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok

Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok Załącznik do uchwały nr XLVI/282/13 Rady Miejskiej w Niemodlinie z dnia 26 września 2013 r. Program wspierania seniorów w gminie Niemodlin Niemodlin, 2013 rok CZĘŚĆ OGÓLNA Starzenie się jest naturalnym

Bardziej szczegółowo

WOLONTARIAT PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY

WOLONTARIAT PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY Człowiek jest wspaniałą istotą nie z powodu dóbr, które posiada, ale jego czynów. Nie ważne jest to co się ma, ale czym się dzieli z innymi - Jan Paweł II PROPOZYCJA WSPÓŁPRACY WOLONTARIAT - program społeczny

Bardziej szczegółowo

Grupa Wydawnicza Gazet Lokalnych

Grupa Wydawnicza Gazet Lokalnych Grupa Wydawnicza Gazet Lokalnych Od 2004 r. www.extrapolska.pl Wydawnictwo Gazet Regionalnych Spółka Extra Media jest wydawnictwem w 100% z kapitałem polskim, od ponad 10 lat działającym na krajowym rynku

Bardziej szczegółowo

Raport z przeprowadzonej ewaluacji w obszarze współpracy szkoły z rodzicami

Raport z przeprowadzonej ewaluacji w obszarze współpracy szkoły z rodzicami Raport z przeprowadzonej ewaluacji w obszarze współpracy szkoły z rodzicami Zespół ewaluacyjny w składzie: A. Czajkowski, D. Stokłosa, K. Zawarska przygotował i przeprowadził ewaluację dotyczącą współpracy

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Niegasnącej Młodości - EDYCJA 2 - KRAKÓW 2014

Niegasnącej Młodości - EDYCJA 2 - KRAKÓW 2014 ORGANIZATOR PROJEKTU UNIWERSYTET Niegasnącej Młodości - EDYCJA 2 - KRAKÓW 2014 ZADANIE WSPÓŁFINANSOWANE ZE ŚRODKÓW MINISTERSTWA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ W RAMACH RZĄDOWEGO PROGRAMU NA RZECZ AKTYWNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane działania na rzecz aktywizacji seniorów

Zintegrowane działania na rzecz aktywizacji seniorów Zintegrowane działania na rzecz aktywizacji seniorów Sytuacja demograficzna Wrocławia Prudnik 2002 Wrocław 2010 Cel główny działań pro senioralnych : Poprawa jakości życia osób w wieku senioralnym poprzez

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które 1. Gdyby miał P. urządzać mieszkanie, to czy byłoby dla P. wzorem [ANKIETER odczytuje wszystkie opcje, respondent przy każdej z nich odpowiada tak/nie, rotacja] 1.1 To, jak wyglądają mieszkania w serialach,

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIUSZA. przy III LO im. Gen. Sowińskiego w Warszawie. Jan Paweł II.

REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIUSZA. przy III LO im. Gen. Sowińskiego w Warszawie. Jan Paweł II. REGULAMIN SZKOLNEGO KLUBU WOLONTARIUSZA przy III LO im. Gen. Sowińskiego w Warszawie Motto: Człowiek jest wielkim nie przez to co posiada lecz przez to kim jest, nie przez to, co ma lecz przez to, czym

Bardziej szczegółowo

Dziecko małe, lekkie, mniej go jest. Musimy się pochylić, zniżyć ku Niemu - Janusz Korczak

Dziecko małe, lekkie, mniej go jest. Musimy się pochylić, zniżyć ku Niemu - Janusz Korczak Dziecko małe, lekkie, mniej go jest. Musimy się pochylić, zniżyć ku Niemu - Janusz Korczak Rok 2012 powoli dobiega do końca, a wraz z nim obchody Roku Korczakowskiego. Postać wybitnego lekarza, pedagoga

Bardziej szczegółowo

Wyniki konsultacji projektu Programu Współpracy na rok 2014

Wyniki konsultacji projektu Programu Współpracy na rok 2014 Wyniki konsultacji projektu Programu Współpracy na rok 2014 Zgłaszający: Towarzystwo Miłośników Czarnej Białostockiej i Okolic Lp. Zapis w projekcie Programu Współpracy Propozycja zapisu Uzasadnienie Opinia

Bardziej szczegółowo

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś

1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś STRUKTURA WYKORZYSTANIA CZASU WOLNEGO A STAN ZDROWIA DZIECI I MŁODZIEŻY mgr inż. Janusz Trepkowski 1. Wykorzystanie czasu wolnego wczoraj i dziś 1.1 Formy wykorzystania czasu wolnego. Do najbardziej spotykanych

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE Priorytetem naszej działalności jest zapewnienie naszym wychowankom wszechstronnego rozwoju, bezpieczeństwa, akceptacji, i poszanowania ich praw. Poprzez

Bardziej szczegółowo

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO PREAMBUŁA Przedsięwzięcie społeczne to przede wszystkim wielka odpowiedzialność wobec tych, na rzecz których działamy. To działanie powinno być trwałe i

Bardziej szczegółowo

KLUB INTEGRACYJNY DLA DZIECI I MŁODZIEŻY NR 1 PROMYK

KLUB INTEGRACYJNY DLA DZIECI I MŁODZIEŻY NR 1 PROMYK KLUB INTEGRACYJNY DLA DZIECI I MŁODZIEŻY NR 1 PROMYK 1 KLUB INTEGRACYJNY DLA DZIECI I MŁODZIEŻY NR 1,,PROMYK jest placówką integrującą dzieci i młodzież z miasta Piekary Śląskie. Tutaj młodzi ludzie mogą

Bardziej szczegółowo

Dlaczego potrzebujemy uniwersytetów trzeciego wieku, czyli o korzyściach z bycia studentem na emeryturze

Dlaczego potrzebujemy uniwersytetów trzeciego wieku, czyli o korzyściach z bycia studentem na emeryturze Dlaczego potrzebujemy uniwersytetów trzeciego wieku, czyli o korzyściach z bycia studentem na emeryturze Nieformalna droga rozwoju STOWARZYSZENIE Europe4Youth Łucja Krzyżanowska Kraków, 27 marca 2014 Projekt

Bardziej szczegółowo

Hospicjum to też życie CZŁOWIEK JEST TYLE WART, ILE MOŻE POMÓC INNYM

Hospicjum to też życie CZŁOWIEK JEST TYLE WART, ILE MOŻE POMÓC INNYM Hospicjum to też życie CZŁOWIEK JEST TYLE WART, ILE MOŻE POMÓC INNYM LUBISZ POMAGAĆ? PRZYJDŹ DO HOSPICJUM Hospicjum jest przede wszystkim Domem, w którym czekamy na tych, którzy potrzebują opieki oraz

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Integracja społeczna Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku.

Zasady Byłoby bardzo pomocne, gdyby kwestionariusz został wypełniony przed 3 czerwca 2011 roku. Opieka zdrowotna przyjazna dziecku - Dzieci i młodzież: powiedz nam co myślisz! Rada Europy jest międzynarodową organizacją, którą tworzy 47 krajów członkowskich. Jej działania obejmują 150 milionów dzieci

Bardziej szczegółowo

Ankieta dotycząca Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Gminy Urzędów

Ankieta dotycząca Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Gminy Urzędów Ankieta dotycząca Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Gminy Urzędów ANKIETA Prosimy o wypełnienie poniższej ankiety. Jest ona skierowana do mieszkańców Gminy Urzędów i ma na celu właściwe

Bardziej szczegółowo

Pierwszy krok jest najtrudniejszy...

Pierwszy krok jest najtrudniejszy... Pierwszy krok jest najtrudniejszy... 1/2014 01 kwietnia 2014 Podjęcie pierwszego kroku niemal w każdej decyzji jest najczęściej najtrudniejszym momentem, gdy chcemy zmienić coś w naszym życiu bądź ulepszyć

Bardziej szczegółowo

DOTACJE NA WOLONTARIAT W POLSCE

DOTACJE NA WOLONTARIAT W POLSCE DOTACJE NA WOLONTARIAT W POLSCE PROGRAMY RZĄDOWE - MPIPS Fundusz Inicjatyw Obywatelskich 2014-2020 Priorytet 1. Aktywne społeczeństwo Podziałanie 2 Rozwijanie wolontariatu działania nakierowane na: wolontariat

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

TEST COOPERA DLA WSZYSTKICH

TEST COOPERA DLA WSZYSTKICH Warszawa, 4.05.2015 r. Szanowni Państwo, W imieniu Akademickiego Związku Sportowego Środowisko Warszawa gorąco zapraszam Państwa oraz uczniów Państwa szkoły do wzięcia udziału w TEŚCIE COOPERA DLA WSZYSTKICH

Bardziej szczegółowo

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein)

Wyobraźnia jest ważniejsza niż wiedza. (Albert Einstein) Wiesław Ozga TreningAntystresowy.pl Afirmacje - modlitwa dziękczynna Powinniśmy wiedzieć czego chcemy, widzieć to, cieszyć się i z wielką wdzięcznością dziękować Bogu za to, że nasz doskonały plan staje

Bardziej szczegółowo

Czy warto przygotować kampanię wyborczą w mediach społecznościowych i jak to zrobić?

Czy warto przygotować kampanię wyborczą w mediach społecznościowych i jak to zrobić? Czy warto przygotować kampanię wyborczą w mediach społecznościowych i jak to zrobić? Warsztat, Kongres Kobiet 9.05.2014 Czy social media są potrzebne w kampanii? Z internetu korzysta 61,4% Polaków (18,51

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA WEWNĘTRZNA 2012/2013. Postrzeganie przedszkola w środowisku lokalnym oraz promowanie wartości wychowania przedszkolnego.

EWALUACJA WEWNĘTRZNA 2012/2013. Postrzeganie przedszkola w środowisku lokalnym oraz promowanie wartości wychowania przedszkolnego. EWALUACJA WEWNĘTRZNA 2012/2013 Postrzeganie przedszkola w środowisku lokalnym oraz promowanie wartości wychowania przedszkolnego. 1 Zadania szczegółowe: 1. Określenie przedmiotu, kryteriów, pytań kluczowych

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE. z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020

UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE. z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020 UCHWAŁA NR /2015 RADY MIEJSKIEJ W MUROWANEJ GOŚLINIE z dnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego programu wspierania seniorów na lata 2015-2020 Na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

Bardziej szczegółowo

WARSZAWSKI TEST COOPERA DLA WSZYSTKICH:

WARSZAWSKI TEST COOPERA DLA WSZYSTKICH: Warszawa, 8.10.2015 r. Szanowni Państwo, W imieniu Akademickiego Związku Sportowego Środowisko Warszawa gorąco zapraszam Państwa oraz uczniów Państwa szkoły do wzięcia udziału w akcji Wybiegaj sprzęt sportowy

Bardziej szczegółowo

Jak się komuś pomoże, to zyskuje się poczucie, że życie ma sens, że służy czemuś pożytecznemu. Siba Shakib

Jak się komuś pomoże, to zyskuje się poczucie, że życie ma sens, że służy czemuś pożytecznemu. Siba Shakib Jak się komuś pomoże, to zyskuje się poczucie, że życie ma sens, że służy czemuś pożytecznemu. Siba Shakib www.zs.korczak.prudnik.pl 12 1 Komisja Europejska ogłosiła 2011 rok Europejskim Rokiem Wolontariatu

Bardziej szczegółowo

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony

Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Raport z badań ankietowych uczestników zajęć w ramach projektu Tydzień próby - mój sposób na rozwój zrównoważony Opracowanie: Agata Rudnicka Łódź 2014 1 Badania ankietowe przeprowadzone zostały we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Pakt na rzecz Seniorów. Rok 2012 Rokiem UTW

Pakt na rzecz Seniorów. Rok 2012 Rokiem UTW Pakt na rzecz Seniorów Rok 2012 Rokiem UTW Liczba UTW z podziałem na województwa 20 21 20 21 9 20 38 71 24 41 11 44 40 6 17 21 UTW w województwie małopolskim Liczba UTW w latach 1975-2012 424 248 187 125

Bardziej szczegółowo

DZIEŃ ZA DNIEM, CZYLI TYDZIEŃ GODNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W RUDZIE ŚLĄSKIEJ

DZIEŃ ZA DNIEM, CZYLI TYDZIEŃ GODNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W RUDZIE ŚLĄSKIEJ DZIEŃ ZA DNIEM, CZYLI TYDZIEŃ GODNOŚCI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W POWIATOWYM URZĘDZIE PRACY W RUDZIE ŚLĄSKIEJ Powiatowy Urząd Pracy w Rudzie Śląskiej już po raz trzeci aktywnie uczestniczył w obchodach Tygodnia

Bardziej szczegółowo

Mały Dietetyk. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com

Mały Dietetyk. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com Mały Dietetyk Mały Dietetyk - edukacja żywieniowa dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Jest to cykl sześciu warsztatów żywieniowych. Tematy warsztatów skupiają się wokół wybranych grup produktów

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Społeczne aspekty chorób rzadkich Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Narodowe Plany w EU - zabezpieczenie społeczne Koordynacja pomiędzy sektorem ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego.

Bardziej szczegółowo

a ochrona praw pacjenta Warszawa, 11 lutego 2008 r.

a ochrona praw pacjenta Warszawa, 11 lutego 2008 r. XVI Światowy i Dzień Chorego Rzecznik Praw Obywatelskich a ochrona praw pacjenta Warszawa, 11 lutego 2008 r. Idea Został ł ustanowiony przez Jana Pawła ł II, Święto jest obchodzone od 1993 roku w dniu

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY SĄDECKIEJ RADY SENIORÓW. na lata 2013 2015

PLAN PRACY SĄDECKIEJ RADY SENIORÓW. na lata 2013 2015 PLAN PRACY SĄDECKIEJ RADY SENIORÓW na lata 2013 2015 1. Zintegrowanie prac podmiotów działających na rzecz seniorów takich jak organizacje pozarządowe, organizacje kościelne, kluby seniorów, zarządy osiedlowe

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

Relacja z obchodów X Światowego Dnia Osób z Zespołem Downa. 24.03.2015r.

Relacja z obchodów X Światowego Dnia Osób z Zespołem Downa. 24.03.2015r. Relacja z obchodów X Światowego Dnia Osób z Zespołem Downa 24.03.2015r. Z okazji X Światowego Dnia Osób z Zespołem Downa Niepubliczna Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna wraz z Ośrodkiem Rehabilitacyjno

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA WOLONTARIATU DZIAŁAJĄCEGO W GIMNAZJUM NR 10 IM.TADEUSZA KOŚCIUSZKI W RZESZOWIE

PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA WOLONTARIATU DZIAŁAJĄCEGO W GIMNAZJUM NR 10 IM.TADEUSZA KOŚCIUSZKI W RZESZOWIE PROGRAM SZKOLNEGO KOŁA WOLONTARIATU DZIAŁAJĄCEGO W GIMNAZJUM NR 10 IM.TADEUSZA KOŚCIUSZKI W RZESZOWIE Podstawa prawna Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

Bardziej szczegółowo

Szanowna Mieszkanko, Szanowny Mieszkańcu miejscowości Pleśna! Zabierz głos w sprawie swojej miejscowości!

Szanowna Mieszkanko, Szanowny Mieszkańcu miejscowości Pleśna! Zabierz głos w sprawie swojej miejscowości! Szanowna Mieszkanko, Szanowny Mieszkańcu miejscowości Pleśna! Zabierz głos w sprawie swojej miejscowości! Gmina Pleśna bierze udział w projekcie Samorząd z inicjatywą realizowanym przez Fundację Biuro

Bardziej szczegółowo

Życzliwość na co dzień

Życzliwość na co dzień Życzliwość na co dzień Codziennie na swojej drodze mijamy setki ludzi - w pracy, szkole, na ulicach, w sklepach i w komunikacji miejskiej. Czy nie byłoby nam wszystkim milej i łatwiej, gdybyśmy byli dla

Bardziej szczegółowo

Działania Miasta w zakresie opieki nad osobami przewlekle i nieuleczalnie chorymi oraz z doświadczeniem choroby psychicznej.

Działania Miasta w zakresie opieki nad osobami przewlekle i nieuleczalnie chorymi oraz z doświadczeniem choroby psychicznej. Działania Miasta w zakresie opieki nad osobami przewlekle i nieuleczalnie chorymi oraz z doświadczeniem choroby psychicznej Joanna Nyczak Projekt korzysta z dofinansowania pochodzącego z Islandii, Liechtensteinu

Bardziej szczegółowo

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola sporządzony w ramach projektu Od diagnozy do strategii model planowania rozwoju usług publicznych dofinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku

Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku Ozimek 2012 1 Spis treści: 1. Projekt ewaluacji wewnętrznej 2. Wyniki projektu 3. Zalecenia 4. Załączniki 2 1. PROJEKT EWALUACJI

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PROGRAMU ZNAJDŹ SWOJE MIEJSCE

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PROGRAMU ZNAJDŹ SWOJE MIEJSCE Śrem, 5 maja 2007 roku SPRAWOZDA Z REALIZACJI PROGRAMU ZNAJDŹ SWOJE MIEJSCE Środowiskowy program reintegracji społecznej i zawodowej osób bezdomnych Znajdź swoje miejsce realizowany był w miesiącu kwietniu

Bardziej szczegółowo

"50+ w Europie" Badanie Zdrowia, Starzenia się, i Przechodzenia na Emeryturę w Europie

50+ w Europie Badanie Zdrowia, Starzenia się, i Przechodzenia na Emeryturę w Europie Uniwersytet Warszawski Numer seryjny kwestionariusza: 2910001 Nr ID gospodarstwa domowego 2 9 0 6 2 0 0 Nr ID osoby Data wywiadu: Nr ID ankietera: Imię respondenta: "50+ w Europie" Badanie Zdrowia, Starzenia,

Bardziej szczegółowo

Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń Instytucja Edukacyjna m.st. Warszawa

Warszawskie Centrum Innowacji Edukacyjno-Społecznych i Szkoleń Instytucja Edukacyjna m.st. Warszawa Budżet partycypacyjny Uczniowie szkół ponadgimnazjalnych Budżet gminy Budżet gminy to plan jej dochodów i wydatków. Wyłączną kompetencję do uchwalania budżetu gminy oraz dokonywania w nim zmian w trakcie

Bardziej szczegółowo

tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl

tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl tel. (87) 610 27 47 e-mail: ppp_elk@o2.pl www.ppp.elk.edu.pl ZDROWIE jest jedną z najważniejszych wartości w Życiu człowieka. TROSKA O NIE to najlepsza inwestycja na jaką możemy i powinniśmy sobie pozwolić.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM GMINA KLUCZBORK DLA SENIORA NA LATA 2014-2016

PROGRAM GMINA KLUCZBORK DLA SENIORA NA LATA 2014-2016 PROGRAM GMINA KLUCZBORK DLA SENIORA NA LATA 2014-2016 WSTĘP 1. CEL PROGRAMU: Godne starzenie się poprzez aktywność społeczną i poprawę jakości życia. 2. REALIZATORZY PROGRAMU 3. ZASADY FINANSOWANIA ORAZ

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Placówki opieki długoterminowej ważne ogniwo w epidemiologii zakażeń szpitalnych Szpital Powiatowy w Wołominie, Joanna Wejda, Małgorzata Purchała Rodzaje placówek I. Podmioty prowadzące działalność leczniczą

Bardziej szczegółowo

Program wolontariatu na rzecz bezpieczeństwa dzieci w Internecie. Aleksandra Kozubska Warszawa, 28 września 2010

Program wolontariatu na rzecz bezpieczeństwa dzieci w Internecie. Aleksandra Kozubska Warszawa, 28 września 2010 Program wolontariatu na rzecz bezpieczeństwa dzieci w Internecie Aleksandra Kozubska Warszawa, 28 września 2010 Fundacja Orange powołana w 2005 roku przez TP i Orange jako Fundacja Grupy TP koncentruje

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

Wolontariat seniorów w województwie mazowieckim

Wolontariat seniorów w województwie mazowieckim Opracowano w projekcie Aktywni seniorzy aktywni wolontariusze dofinansowanym w ramach Rządowego Programu na rzecz Aktywności Społecznej Osób Starszych na lata 2012-2013 w województwie mazowieckim Wybrane

Bardziej szczegółowo

Polityka senioralna w Gminie Gogolin. Gogolin, dnia 19.03.2015 r.

Polityka senioralna w Gminie Gogolin. Gogolin, dnia 19.03.2015 r. 1 Dobry pomysł na długie lata 9 sołectw oraz miasto łącznie 12 209 mieszkańców; Obszar gminy 101 km2; Położenie na krawędzi Wyżyny Śląskiej; Stolica Śląskiej Pieśni Ludowej Pomnik Karolinki i Karliczka;

Bardziej szczegółowo

Kontakty rodziców dzieci 6 i 7-letnich z przedszkolem/szkołą 1

Kontakty rodziców dzieci 6 i 7-letnich z przedszkolem/szkołą 1 Kontakty rodziców dzieci 6 i 7-letnich z przedszkolem/szkołą 1 Relacje między nauczycielami i rodzicami mogą być czynnikiem pośrednio wspierającym jakość nauczania uczniów, na co zwracają uwagę zarówno

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Fundacja Pomocy Młodzieży i Dzieciom Niepełnosprawnym HEJ, KONIKU! Fundacja Pomocy Młodzieży i Dzieciom Niepełnosprawnym "HEJ, KONIKU!

Prezentacja Fundacja Pomocy Młodzieży i Dzieciom Niepełnosprawnym HEJ, KONIKU! Fundacja Pomocy Młodzieży i Dzieciom Niepełnosprawnym HEJ, KONIKU! Prezentacja Fundacja Pomocy Młodzieży i Dzieciom Niepełnosprawnym HEJ, KONIKU! Fundacja Pomocy Młodzieży i Dzieciom Niepełnosprawnym "HEJ, KONIKU!" 1 O Fundacji Fundacja Pomocy Młodzieży i Dzieciom Niepełnosprawnym

Bardziej szczegółowo

Czyli o co właściwie chodzi i dlaczego warto

Czyli o co właściwie chodzi i dlaczego warto Czyli o co właściwie chodzi i dlaczego warto Pomyśl, z czym Ci się kojarzy wolontariat Zbieranie pieniędzy na słuszny cel (np. dla Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy albo na renowację zabytków) Pomaganie

Bardziej szczegółowo

IKEA Group Staff Human Resources 11/03/02 1

IKEA Group Staff Human Resources 11/03/02 1 IKEA Group Staff Human Resources 11/03/02 1 Pochodzimy ze Szwecji IKEA Group Staff Human Resources 11/03/02 2 Dlaczego IKEA nazywa się IKEA? IKEA Group Staff Human Resources 11/03/02 3 Jesteśmy w Polsce

Bardziej szczegółowo

Nowy projekt ACTIV aktywnie i razem dla rozwoju Regionalnej Sieci Wolontariatu

Nowy projekt ACTIV aktywnie i razem dla rozwoju Regionalnej Sieci Wolontariatu Nowy projekt ACTIV aktywnie i razem dla rozwoju Regionalnej Sieci Wolontariatu Niezwykle popularna idea pracy wolontarystycznej powoduje, że osób chcących zostać wolontariuszami przybywa, szczególnie w

Bardziej szczegółowo

Wyniki ankiety Ocena pracy Biblioteki w Drużbicach - Gminnej Instytucji Kultury

Wyniki ankiety Ocena pracy Biblioteki w Drużbicach - Gminnej Instytucji Kultury Wyniki ankiety Ocena pracy Biblioteki w Drużbicach - Gminnej Instytucji Kultury Ankieta dotycząca oceny pracy Biblioteki w Drużbicach Gminnego Ośrodka Kultury dostępna była na stronie. W okresie dwóch

Bardziej szczegółowo

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1)

NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) NAUKA JAK UCZYĆ SIĘ SKUTECZNIE (A2 / B1) CZYTANIE A. Mówi się, że człowiek uczy się całe życie. I jest to bez wątpienia prawda. Bo przecież wiedzę zdobywamy nie tylko w szkole, ale również w pracy, albo

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

grudzień2013/styczeń2014 numer 9

grudzień2013/styczeń2014 numer 9 Wyższa Szkoła Edukacji i Terapii Wydział Zamiejscowy w Szczecinie grudzień2013/styczeń2014 numer 9 Goniometr czyli co, gdzie, kiedy w Wydziale Zamiejscowym w Szczecinie WSEiT Grudzień i styczeń obfitował

Bardziej szczegółowo

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Od 10 lat działamy na rynku, starając się utrzymywać wysoką pozycję, zarówno na polu ogólnopolskim, jak i lokalnym. Współpracujemy z najlepszymi producentami,

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY Aktywne obywatelskie Leszno 2015

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY Aktywne obywatelskie Leszno 2015 Nazwa organizacji/instytucji FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY Aktywne obywatelskie Leszno 2015 Adres Telefon Strona www E-mail Osoba do kontaktu (imię, nazwisko, telefon, e- mail) ZGŁOSZENIE UDZIAŁU Typ przedsięwzięcia*

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM.J. DĄBROWSKIEGO W KOŃCZYCACH MAŁYCH

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM.J. DĄBROWSKIEGO W KOŃCZYCACH MAŁYCH KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM.J. DĄBROWSKIEGO W KOŃCZYCACH MAŁYCH Na lata 2011 2016 Motto: SZKOŁA PRZYJAZNA I BEZPIECZNA DLA KAŻDEGO UCZNIA Misja szkoły Wspomaganie, w miarę posiadanych zasobów,

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu ubiegającego się o wpis nazwa inicjatywy nazwa podmiotu Polska Sieć Ambasadorów Przedsiębiorczości Kobiet Urszula Ciołeszynska - Fundatorka i Prezes Fundacji

Bardziej szczegółowo

1. CZĘSTOTLIWOŚĆ UPRAWIANIA AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ LUB SPORTU ŁĄCZNIE 9% 6%

1. CZĘSTOTLIWOŚĆ UPRAWIANIA AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ LUB SPORTU ŁĄCZNIE 9% 6% 1. CZĘSTOTLIWOŚĆ UPRAWIANIA AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ LUB SPORTU Pytanie 1: Jak często uprawiasz aktywność fizyczną lub sport? Pytanie 1: Jak często uprawiasz aktywność fizyczną lub sport? Odpowiedź: Regularnie

Bardziej szczegółowo

Czy Swing jest dla wózkowiczów?

Czy Swing jest dla wózkowiczów? Fundacja Niezależnego Życia Osób Niepełnosprawnych HUSSAR 70-893 Szczecin, ul. Czwójdzińskiego 5; tel. 0517392265 www.hussar.szczecin.pl, fundacja.hussar@gmail.com Bank BGŻ 78 2030 0045 1110 0000 0158

Bardziej szczegółowo

PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU

PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU Gimnazjum nr 1 im. gen broni St. Maczka w Jaworzu Innowacja pedagogiczna EDUKACJA PROZDROWOTNA W GIMNAZJUM NR 1 IM. GEN BRONI ST. MACZKA W JAWORZU 1. Wstęp Inspiracją do opracowania innowacji stało się

Bardziej szczegółowo

Savoir-vivre wobec osób z niepełnosprawnością

Savoir-vivre wobec osób z niepełnosprawnością Savoir-vivre wobec osób z niepełnosprawnością Redakcja: Konstancja Zofia Tanjga Rysunki: Katarzyna Pac-Raszewska Przygotowanie do druku: Adriana Herbut Wydawca i organizator kampanii Wybory samorządowe

Bardziej szczegółowo

Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział Terenowy Warszawa-Ochota ul. Grójecka 79 Warszawa 02-094 www.szansa.warszawa.

Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział Terenowy Warszawa-Ochota ul. Grójecka 79 Warszawa 02-094 www.szansa.warszawa. Kilka słów o Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział Terenowy Warszawa-Ochota ul. Grójecka 79 Warszawa 02-094 www.szansa.warszawa.pl Towarzystwo Rozwijania Aktywności Dzieci Szansa Oddział

Bardziej szczegółowo