III. Różne formy napastowania seksualnego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "III. Różne formy napastowania seksualnego"

Transkrypt

1 Wymiary seksualnego napastowania III. Różne formy napastowania seksualnego Ej suczki, my znamy wasze sztuczki..., czyli o języku Młodzi ludzie używają na co dzień seksistowskiego języka, pełnego agresywnych, poniżających kobiety określeń. Słowa, takie jak: dziwka, k**wa, laska są w powszechnym użyciu. Z czynionych w szkołach obserwacji wynika, że młodzi określenia, takie jak: laska czy dziwka traktują jako synonimy słowa dziewczyna. Brutalizacja i wulgaryzacja języka to nie tylko polski problem. Jedna ze szkół w Europie Zachodniej prowadziła kampanię antyprzemocową, rozwieszając na ścianach korytarzy plakaty z prowokacyjnym hasłem Have you called anybody a whore today? (Czy nazwałeś już dziś kogoś dziwką?). Wulgarny język jest powszechny i uważa się go za normalny. Dziewczęta nie interpretują używania słów dziwka lub towar jako napastowanie. Paradoksalnie słowa te bywają dla nastolatek powodem do... dumy. Wiele dziewcząt odbiera zaczepki kolegów, także wulgarne, jako dowód, że coś znaczą, że są fajne, równe, a koledzy postrzegają je jako atrakcyjne seksualnie. Nastolatki nie widzą nic złego w brudnych słowach, bo mogą je usłyszeć wszędzie, także w telewizji. W popularnym polskim programie rozrywkowym jurorka i uczestnik wymienili się niedawno takimi uwagami: Saleta ciągnij fleta, Doda zrób mi loda. Część dziewcząt uważa, że skoro słowa te są tak powszechne, to nie ma czego rozpamiętywać, o co się obrażać 81

2 Część I. Tytuł czy też uskarżać. Bagatelizując inwektywy, zaprzeczając zniewagom zawartym w słowach, starają się być może chronić siebie, swoją wewnętrzną przestrzeń, swoje terytorium psychiczne. Można też przypuszczać, że bierność wobec wulgarnego języka wynika ze strachu. Głośne wyrażenie sprzeciwu w grupie, w której wulgaryzmy są normą, może narazić protestującą na ostracyzm. Częstą taktyką demonstrowania męskości, do której uciekają się chłopcy, jest prowadzenie rozmów, snucie opowieści o seksualnych podbojach, które planują lub których już dokonali. Inspiracji dostarczają: telewizja, Internet, czasopisma dla młodzieży. Swego czasu jedno z nich publikowało regularnie zwierzenia z serii Mój pierwszy raz. Męskie rozmowy o seksie, w których dziewczęta są sprowadzone do roli seksualnego obiektu, nierzadko toczą się w ich obecności, choć nie są bezpośrednio do nich kierowane. Kreowana jest w ten sposób nieprzyjazna, a wręcz wroga młodym kobietom atmosfera, w której ofiary, zniesławiane i upokarzane, nie mają szans na właściwą reakcję i na skuteczne oskarżenia. Sytuację pogarsza fakt, że nauczyciele nie reagują na takie zachowania, jak opowiadanie wulgarnych dowcipów czy też relacjonowanie rzeczywistych bądź też wyimaginowanych przygód miłosnych. Brak reakcji tłumaczą zdawkowo: taki wiek, chłopcy muszą się wyszumieć, nie zdając sobie być może sprawy, że nie wyrażając sprzeciwu, dają de facto na to przyzwolenie. Taki komunikat od osoby dorosłej, autorytetu utwierdza młodych w przekonaniu o społecznej akceptowalności ich postępowania. Bywa i tak, że pedagodzy czynnie uczestniczą w kreowaniu atmosfery uwlaczającej kobietom, śmiejąc się z opowiadanych dowcipów lub wygłaszając niedwuznaczne komentarze. Chłopcy i młodzi mężczyźni chętnie opowiadają dowcipy dotyczące seksu. Służą im one do wyrażania marzeń, pragnień, fantazji seksualnych. Ale nie tylko. Mężczyźni opowiadają sobie dowcipy, aby wzmocnić łączące ich więzy, a także po to, by zawarty w dowcipach obraz świata i kobiet uwspólnić, uczynić znakiem rozpoznawczym swojej grupy. Mężczyzn szczególnie śmieszą szydercze i poniżające żarty o kobietach i o homoseksualistach, a także takie, w których agresja miesza się z sek- 82

3 Wymiary seksualnego napastowania sem. Dowcipy, których tematem jest aktywność seksualna, są przez mężczyzn oceniane jako erotyczne, podczas gdy kobiety często odbierają je jako wrogie i napastliwe. Jak informują nas badania, mężczyźni przedkładają humor ostry, wrogi nad inne jego rodzaje. Jest to humor, który pozwala na uzewnętrznienie, w zakamuflowanej formie uczucia wrogości, niechęci do określonych osób lub grup. Dowcipy o teściowych czy blondynkach są doskonałym przykładem wrogiego humoru. Ten, kto wykorzystuje wrogi humor, z uciechą pokazuje w opowiadanym dowcipie, jak komiczna, groteskowa, żałosna, godna pogardy jest bohaterka dowcipu. Powodzenie wysiłków opowiadającego poświadczają inni, zanosząc się śmiechem. Słuchacze są niezbędni, aby żart spełnił swoją rolę. Śmiejąc się, potwierdzają, że te osoby/ grupy, które żart wyśmiewał, wyszydzał czy poniżał, w istocie zasługują, by tak na nie patrzeć, zasługują na taki los. Opowiadanie świńskich dowcipów może być dla kobiety dobrą okazją do przyjrzenia się swoim kolegom. Okazuje się bowiem, że nie wszystkich mężczyzn w jednakowym stopniu śmieszą dowcipy poniżające kobiety. To, czy dany mężczyzna uzna żart za zabawny, zależy od jego nastawienia wobec kobiet. Grube żarty znacznie bardziej bawią panów o tradycyjnym spojrzeniu na rolę kobiet niż tych, którzy są zwolennikami ich emancypacji. Mężczyzni opowiadajacy się za równością płci wrogie żarty o kobietach uznają za seksistowskie i mało zabawne. Jak reagować na seksistowskie dowcipy, które uznaje się za napastliwe? Kobiety zmuszone do ich wysłuchiwania są niewatpliwie w trudnym położeniu: jeśli postanowią się nie śmiać lub wyrażą swoją dezaprobatę, zostaną uznane za pozbawione poczucia humoru czepialskie nudziary. Jeśli się roześmieją, ich reakcja potwierdzi celność dowcipu. I tak oto mężczyźni mogą używać wrogiego humoru jako zawsze skutecznej broni przeciwko kobietom. Kobiety nie mają szans na otwarte zakwestionowanie ich napastliwego przesłania. Dla mężczyzn każda ich reakcja potwierdza ich przekonania: śmieją się, bo nie pozostaje im nic innego, jak uznać trafność dowcipu, nie śmieją się, bo są beznadziejne. 83

4 Część I. Tytuł Czy muzyka brutalizuje obyczaje? Podyskutuj Dyskoteka w jednym z typowych polskich gimnazjów. Rozbawiona młodzież, przyglądający się z boku dyżurujący nauczyciele. Z głośnika leci hit popularnego zespołu hip-hopowego Ascetoholix: (...) Robić lubi loda, zna się na samochodach, po ostatniej nocy aż ci cały zaparował. Jest wąska w pasie, dobrze pcha się i na gazie lubi ostrą jazdę. Po chwili refren śpiewa już cała sala: Ej suczki, ra ra ra ra. My znamy wasze sztuczki ra ra ra ra ra... Nauczyciele obecni na dyskotece są oburzeni, żądają przerwania nadawania utworu. Fala krytyki, która odnosi się do muzyki młodzieżowej wypływa z przekonania, że treść piosenek, czyli postawy, wartości, zachowania uchwycone w piosenkach, wpływają na to, jak młodzi myślą i działają. Szczególna przygana odnosi się do przejawów i praktyk przemocy, mizogynii i narkotyków obecnych w tekstach piosenek i w wideoklipach. Zgadzając się, czy też nie z tą krytyką, nie da się zaprzeczyć, że muzyka w minionych dekadach zbrutalizowała się i zwulgaryzowała. Oczywiście pozostaje otwartą kwestią, na ile młodzi są gotowi przenosić przesłanie zasłyszane w piosence do swego własnego życia. Jak zauważają badacze 35, analizujący wpływ świata rozrywki i mediów na dzieci i młodzież, zależy to od wielu czynników indywidualnych, środowiskowych. To one decydują, jak młodzi interpretują przesłanie zawarte w piosence i czy działają zgodnie z tym, co usłyszeli. Jeśli nastolatek uznaje przemoc za właściwą metodę postępowania, a dziewczęta za wrogie sobie, to słuchanie wersów, takich jak te cytowane wyżej, tylko tę tendencję rozwinie i wzmocni. Te nastolatki, które pozostają pod wpływem czynników chroniących przed zachowaniami ryzykownymi są mniej podatne na wulgarne i brutalne przesłanie płynące z muzyki. Spośrod stylów popularnych wśród młodzieży temat relacji męsko-damskich, seksu, a także przemocą, często podejmują twórcy związani z heavy metalem i z hip-hopem. Czy wśród tych, którzy słuchają hip-hopu, jest wielu chłopców, którym można by przypisać osobowość macho wyrażającą się w przekonaniu, że mężczyzna potrzebuje seksu i dostaje go, nawet jeśli dziewczyna stawia opór? Zapewne paru się znajdzie, ale to nie hip-hop ich takim uczynił. Nie jest tak, że muzyka czyni kogoś macho, pozbawia szacunku do kobiet i popycha do przemocy. To raczej mlodzi ludzie, którzy skłaniają się ku takim D.F. Roberts, P.G. Christenson, D.A. Gentile, The Effects of Violent Music on Children and Adolescents, Media Violence and Children, Edited by Douglas A. Gentile, [DATA]. 84

5 Wymiary seksualnego napastowania pogladom chętniej słuchają muzyki, która odzwierciedla ich sposób widzenia świata i zaspokaja potrzeby emocjonalne. Piosenka poniżająca kobiety będzie podchwycona przez tego, kto ma pogardliwy stosunek do nich. Opowieść zawarta w piosence powróci w życiu. Muzyka wzmacnia agresję i wrogość wobec kobiet i czyni, że te myśli i uczucia pojawią się w przyszłości. Hip-hop czy inna wroga dziewczetom muzyka jest czynnikiem ryzyka, oddziaływującym najmocniej na tych, którzy i tak przejawiają postawy seksistowskie. Jakie wnioski z powyższych spostrzeżeń mają wyciągnąć rodzice i nauczyciele? Powinni zapamiętać, iż główna siła muzyki polega na tym, że może ona intensyfikować emocje słuchacza. Jeśli więc jakiś chłopak słucha całymi dniami piosenek gloryfikujących przemoc lub wyszydzających kobiety to warto być czujnym. Może to oznaczać, iż chłopak ten nie radzi sobie w relacjach z dziewczętami, czuje gniew i frustrację i pewnego dnia uzewnętrzni te uczucia w sposób destrukcyjny dla siebie i innych. Co kryje się w słowach? Dowiedz się więcej Słowa są symbolami zawierającymi znaczenie: definiują, opisują, wartościują zarówno nas samych, jak i świat, w którym żyjemy. Słowa są ważne, nie jest obojętne, jakimi słowami się posługujemy, mówiąc o sobie i innych, o swojej płci i płci przeciwnej. W języku młodzieżowym istnieje wiele słów opisujących dziewczęta. Są określenia neutralne, ale także obraźliwe (towary, d*py, świnie). Wszystkie te określenia odnoszą się do jednej grupy, ale nie są równe, ponieważ budzą bardzo odmienne skojarzenia. Sieć skojarzeń aktywizowana przez słowo laski jest odlegla od tej aktywizowanej przez słowa towary, świnie. To, jak mówimy, nasze wybory lingwistyczne,wywiera duży wpływ na to, jak postrzegamy innych ludzi, np. należacych do określonej płci. Co więcej, jeśli brutalne, obraźliwe etykiety automatycznie aktywizują sieć skojarzeń, to posługiwanie się nimi wywoła negatywne skojarzenia nawet u tych osób, które świadomie nie zgadzają się ze stereotypem. Kiedy więc grupa chłopców, mówiąc o dziewczynach używa słowa towar, to czy tego chcą, czy nie, w ich umysły wdrukowuje się skojarzenie, że dziewczyna to ktoś mało warty. Dla dziewcząt też nie jest obojętne, jak się je nazywa. Jedną z najbardziej istotnych funkcji języka jest określenie, w jaki sposób osoba umiejscawia we własnej psychice zajmowaną w społeczeństwie pozycję. 85

6 Część I. Tytuł Cybernapastowanie Przykład: W gimnazjum, w którym pracowałam, grupa uczniów założyła stronę internetową z materiałami o charakterze pornograficznym. Umieszczali tam zdjęcia i filmy ściągnięte z sieci, ale także nakręcone własnoręcznie. Pod zdjęciami publikowali komentarze, przy czym teksty były znacznie ostrzejsze od zdjęć. Jedna z uczenic przestała przychodzić do szkoły, kiedy odkryła na stronie film pokazujący ją w sytuacji intymnej z jej byłym chłopakiem. Dziewczyna przeżyła szok, bo nie była świadoma, że jest filmowana. Osoba, która doświadczyła ataku w cyberprzestrzeni, czuje się odarta z prywatności, obnażona, wystawiona na widok publiczny, osaczona, zdradzona, poniżona, bezsilna i bezradna. To, co ją spotkało, opisuje jako czyn podstępny okrutny, brutalny, obsceniczny. Nie zna sprawców, pozostają oni w ukryciu. Nowe technologie zmieniają oblicze przemocy. W następstwie ich pojawienia się napastowanie przekształca się z otwartego, realizowanego twarzą w twarz z ofiarą, w dokonywane z ukrycia, spoza ekranu komputera lub wyświetlacza telefonu. Napastowanie seksualne, które realizowane jest z użyciem technologii informacyjnej (Internet) i technologii komunikacyjnej (telefony komórkowe, i-phony) można opisać terminem e- napastowanie lub cybernapastowanie, analogicznie do przemocy i cyberprzemocy. Do dzialań określanych mianem e-napastowania wykorzystuje się pocztę elektroniczną, czaty, komunikatory, strony internetowe, blogi, serwisy społecznościowe, grupy dyskusyjne, serwisy, SMS-y i MMS-y. Cybernapastowanie jest zjawiskiem coraz częstszym, bo młodzi ludzie niezwykle szybko adaptują nowe technologie do swoich potrzeb i za ich pomocą tworzą swój wizerunek, kształtują relacje z innymi; intymne, bliskie oraz te, których celem jest zadanie cierpienia, ośmieszenie i upokorzenie. Świętości nie ma. W wulgarny, poniżający sposób można przedstawić światu koleżankę, byłego chłopaka czy dziewczynę, która odrzuciła zaloty, sąsiada, który nie lubi głośnej muzyki, albo wymagającą nauczycielkę. Z powodu swych szczególnych wlaściwości elektroniczne środki informacyjne i komunikacyjne oferują napastnikowi przewagę niedostępną 86

7 Różne formy napastowania seksualnego w niewirtualnym świecie. Po pierwsze nieosiągalność. Atak w cyberprzestrzeni odbiera ofierze możliwość jakiejkolwiek ingerencji w sam akt napastowania. W świecie materialnym ofiara pozostaje w fizycznym kontakcie z prześladowcą, ma możliwość natychmiastowej reakcji, może na atak odpowiedzieć kontratakiem, może wezwać pomoc. W cyberprzestrzeni agresor pozostaje niewidzialny, nieosiągalny i (pozornie) bezkarny, a ofierze pozostaje znosić powielany w nieskończoność cios. Po drugie anonimowość. Choć zdarza się, że wirtualny napastnik działa z otwartą przyłbicą i nie tai swojego adresu lub nr telefonu, to jednak najczęściej chce on pozostać anonimowy, niewidoczny dla innych. Z pomocą przychodzą osiągnięcia informatyczne oferujące bramki proxy i inne rozwiązania pomagające ukryć się w cyberprzestrzeni. Istotą wirtualnej mocy jest to, że sprawca ma poczucie własnej nieidentyfikalności i związany z tym komfort psychiczny, brak zagrożenia kontratakiem poszkodowanego albo dezaprobatą i potępieniem ze strony innych. Wchodząc w sieć, napastnik czuje się wolny od ograniczeń hamulców charakterystycznych dla kontaktów bezpośrednich, takich jak: fizyczna obecność i emocje okazywane przez osobę atakowaną lub strach przed karą i oceną znaczących osób doroslych. Po trzecie poczucie wirtualnej mocy. W Internecie można być każdym. Niepewny siebie, zakompleksiony chłopak mocą jednego kliknięcia ma szansę stać się macho, który ma wreszcie okazję zemścić się na kobietach za brak zainteresowania i lekcewazenie, jakiego doświadczył. Decydując się na atak w cyberprzestrzeni, agresor nie musi dysponować siłą mierzoną cechami fizycznymi lub społecznymi, wystarczy, że ma dostęp do mediów elektronicznych i umie wykorzystać możliwości, jakie one dają. Po czwarte e-napastnik poprzez zakres oddziaływania i siłę rażenia wirtualnego ataku wywiera na ofiarę głębszy, bardziej niszczący wpływ, niż w napastowaniu bezpośrednim. W sieci atak trwa bezustannie. Młodzi ludzie większość wolnego czasu spędzają online, co powoduje, że ciosy trafiają ofiarę nieustająco w każdym miejscu i o każdym czasie. Obraźliwe, poniżające zdjęcie umieszczone w Internecie lub rozesłane do telefonów jest oglądane w szkole i po powrocie do domów. Dla ofiary koszmar nigdy 87

8 Część I. Tytuł się nie kończy, trwa 7 dni w tygodniu, 24 godziny na dobę. Poza zdjęciem osoby mogą być również napastowane ami, komentarzami na portalach społecznościowych i blogach, obraźliwymi wpisami na komunikatorach internetowych itd. Co więcej, plotki, szkodliwe kłamstwa mogą dotrzeć do większej liczby osob niż gdyby były przekazywane jedynie tradycyjnymi metodami, z ust do ust. Materiały umieszczone w sieci są szybko rozpowszechniane i powszechnie dostępne, a ich usunięcie z serwerów jest często praktycznie niemożliwe. Dla wielu ofiar świadomość, że nikt nie jest w stanie zliczyć, ile osób widziało zdjęcie, ile ma je w swoim posiadaniu i jaki użytek z niego robi, jest nie do zniesienia. Właśnie ta cecha e-napastowania wykorzystywanie wizerunku ofiary i manipulowanie nim przesądza o wyjątkowej szkodliwości zjawiska. W e-napastowaniu używa się na szeroką skalę zdjęć, filmów przedstawiających atakowane osoby nago, w sytuacjach intymnych bądź usytuowane za pomocą mniej lub bardziej zgrabnego fotomontażu w scenie pornograficznej. Wystawienie na widok publiczny ciała budzi w w młodych ludziach, tak jak u ludzi w każdym wieku, wstyd, skrępowanie, zażenowanie, ale dodatkowo uderza w ich poczucie tożsamości. Ciało jest bowiem głównym elementem tożsamości indywidualnej i społecznej młodych ludzi. Nastolatki definiują siebie coraz częściej właśnie poprzez cechy fizyczne, a nie walory umysłu lub ducha. W budowaniu tożsamości młodzi mają tylko ciało, ono ich określa. Wizerunek ciała, to wizerunek osoby. To charakterystyczne dla naszej kultury zjawisko socjologowie nazwali somatyzacją tożsamości. Jego źródeł należałoby szukać przede wszystkim w kulturze popularnej, często ograniczającej dyskurs na temat kobiecości i męskości do obszaru cielesności. To właściwości ciała mówią dziewczynie, czy i na ile realizuje standard kobiecości, to właściwości ciała decydują, czy dziewczyna może liczyć na uznanie i podziw grupy, na sukces towarzyski. Im jej ciało (koniecznie smukłe, seksualnie powabne) otoczone jest większym zachwytem, tym prawdziwszą kobietą staje się ona dla siebie i innych. Kiedy jednak ciało, to jedyne, co dziewczyna miała na określenie siebie, zostaje ośmieszone czy zdegradowane, chwieje się całe jej poczucie wartości. Skoro wizerunek ciała to wizerunek osoby, odebranie wartości ciału oznacza odebranie wartości osobie. 88

9 Różne formy napastowania seksualnego Stalking i cyberstalking. Dowiedz się więcej Stalking to celowe, obsesyjne i uporczywie się powtarzające narzucanie się innej osobie poprzez asystowanie i śledzenie jej, zbieranie informacji o niej, a także poprzez niechciane wizyty, telefony, e. Osoba atakowana czuje się zaszczuta, zastraszona i bezradna, bo działania podejmowane przez stalkera są legalne, a on sam nie stosuje gróźb ani szantażu. Skalę zjawiska trudno rozpoznać. Szacuje się, że w USA rocznie zmaga sie ze stalkingiem 3,4 mln osób, wśród których ludzie w wieku lat stanowią znaczący odsetek. Kobiety prawie 3 razy częściej niż mężczyźni padają ofiarą stalkingu. Między stalkingiem a seksualną przemocą istnieje wyraźny związek. Seksualni agresorzy często i wielokrotnie prześwietlają swoje ofiary, gromadząc o nich wszelke możliwe informacje, śledząc je i kontrolując. Zgodnie z badaniem z 2007 roku 3/4 studentek, które padły ofiarą stalkingu doświadczyło też innych form przemocy. 76% kobiet zamordowanych przez swoich partnerów, eks-partnerów doswiadczyło co najmniej jednego epizodu stalkingu w ciągu 12 miesięcy poprzedzających zabójstwo. Obecnie cyberstalking wypiera stalking tradycyjny. Cyberstalking to uporczywe wykorzystywanie Internetu, poczty elektronicznej, telefonów komórkowych i innych elektronicznych środkow łączności po to, by narzucać się innej osobie i/lub wywołać u niej poczucie zagrożenia. Zgodnie z badaniami EVAW około 90% stalkerów korzysta z elekronicznych środków łączności. Miniaturowe kamery, mikrofony, dyktafony, telefony komórkowe, a także GPS ułatwia sprawcom śledzenie, kontrolowanie i osaczanie wybranych osób. Zdarza się, że stalker działający w cyberprzestrzeni decyduje się na kroki skrajnie szkodliwe, np. kradnie tożsamość ofiary, bądź niszczy jej zawartość komputera. Nierzadko trzeba angażować policję lub inne fachowe siły, aby ustalić, jakie konkretnie urządzenia stalker zainstalował w domu, komputerze lub samochodzie ofiary. Jak pomóc ofiarom stalkingu? Bliscy osoby zagrożonej stalkingiem zwykle oferują proste rady: ignoruj go, zmień numer telefonu, chodź inną trasą do pracy bądź szkoły. Przyjęcie takiej taktyki jest nieskuteczne i niebezpieczne, bo zmusza stalkera, dążącego za wszelką cenę do nawiązania kontaktu i uzyskania jakiejkolwiek reakcji wybranej osoby, do działań agresywnych, nawet zagrażających życiu i zdrowiu. Udzielając pomocy ofierze stalkingu, należy zrobić wszystko, aby zapewnić jej bezpieczeństwo. Warto ustalić, w jakim stopniu naruszona została prywatność oraz jakie przepisy zostały złamane. Wszystkie działania stalkera należy dokumentować. Osoby poszkodowane powinny mieć możliwość swobodnego przedstawienia swojej historii. Trzeba im także uświadomić, że strach, gniew, frustracja, poczucie winy to naturalne reakcja organizmu na traumatyczne przeżycie. 89

10 Część I. Tytuł Psychologowie podkreślają, że osaczanie może przynieść znaczne szkody psychiczne, jeśli nawet sprawca nigdy nie nawiązał bezpośredniego, fizycznego kontaktu z ofiarą. Osoby śledzone i osaczane, opisując swoje doznania, używają takich samych określeń jak ofiary gwałtu, bądź wręcz mówią o emocjonalnym gwałcie. Jak wynika z amerykańkich doświadczeń ofiary stalkingu nierzadko potrzebują długotrwałego psychologicznego wsparcia, by odzyskać kontrolę nad swoim życiem. (Opracowane na podstawie danych przedstawionych na stronach The National Stalking Resource Center, Przemoc w intymnych związkach Przemoc w relacjach intymnych, w bliskich związkach jest poważnym problemem nie tylko wśród ludzi dorosłych. Lektura forów internetowych i listów do redakcji pism młodzieżowych pokazuje, iż przemoc zdarza się wśród chodzących ze sobą nastolatków częściej niż dorośli skłonni byliby przyznać. Skala zjawiska pozostaje właściwie nieznana, ponieważ badań nad agresją i przemocą w bliskich związkach nie prowadzono wśród ludzi poniżej 16 roku życia, przynajmniej w Polsce. Dane o przemocy w relacjach intymnych nastolatków trzeba wyłuskiwać z artykułów prasowych i policyjnych statystyk. Dopiero od niedawna zaczęto pytać młodych ludzi o to, co się dzieje w ich związkach. W Wielkiej Brytanii czasopismo Bliss i organizacja Women s Aid przeprowadziły internetowe badania dziewcząt poniżej 18 roku życia dotyczące ich relacji z partnerami 37. Prawie 25% 14-latek przyznało, że wbrew swej woli było zmuszanych do seksu, a co czwarta 16-latka stwierdziła, że była bita przez swego chłopaka. Ponad połowa 14- i 15-latek stwierdziła, ze ich partner upokarza je w obecności innych. Blisko 50% ankietowanych twierdzi, że zna osoby, których korespondencję, sposób spędzania wolnego czasu itd. kontroluje zazdrosny i podejrzliwy partner. W badaniach nad przemocą w związkach narzeczeńskich prowadzonych w Stanach Zjednoczonych wykazano, że zjawisko to dotyka od 22 do 67% 37 The Guardian, Quarter of 14-year-olds are victim of sexual abuse, report finds,

11 Różne formy napastowania seksualnego par i występuje także w środowisku studentów i uczniów szkół średnich. Badacze populacji uczniów szkół średnich ustalili, że przemoc zatrważająco często przybierala ostre formy, 37 % spośród poszkodowanych otrzymywało ciosy pięścią, a 9% doświadczyło ze strony partnera napaści z użyciem noża lub broni palnej 38. Na podstawie badań można przyjąć, że przemoc w intymnych związkach to pewne kontinuum od przemocy słownej (wyzwiska, groźby, zastraszanie, obrażanie i poniżanie w domu i publicznie), poprzez przemoc psychiczną (szantaż emocjonalny, kontrolowanie, lekceważenie, ignorowanie, izolowanie), aż do przemoc fizyczną, która przybiera formę napaści, ale także w skrajnych przypadkach gwałtu, a nawet morderstwa. Dokładne określenie, jak wielu młodych ludzi doświadcza przemocy w bliskich związkach, jest trudne, ponieważ oni sami definiują to pojęcie w różny sposób. Niektórzy za przemoc uważają wszelkie emocjonalne i psychiczne nadużycia, inni są zdecydowani mówić o przemocy tylko wtedy, gdy dojdzie do użycia siły. Rzetelność i wiarygodność danych jest problematyczna także dlatego, iż pochodzą z relacji własnych osób dotkniętych przemocą i są subiektywne. Wśród nastolatków przemoc nie jest zjawiskiem rozpoznanym i rozumianym. W ramach romantycznej miłości, którą nastolatki często wyznają, oczekiwanie wyłączności (czytaj: izolowanie) i zazdrość (czytaj: kontrola) są oceniane pozytywnie. Nic więc dziwnego, że, jak wynika z amerykańskich badań, 25% nastoletnich ofiar przemocy i 30% sprawców interpretowało emocjonalne nadużycia i fizyczne napaści jako oznaki zainteresowania i gorących uczuć. Dlaczego młodzi stosują przemoc w związkach? Głównie dlatego, że nie umieją sobie radzić z emocjami. Chłopcy i dziewczęta wskazują na trudne emocje rozbudzane przez partnera, takie jak: gniew, zazdrość, frustracja, rozczarowanie jako powód sięgnięcia po przemoc. Dziewczęta powołują się na potrzebę samoobrony, a chłopcy wskazują na potrzebę kontrolowania sytuacji (zachowania partnerki). Zgodnie z tradycyjnym społecznym wzorcem mężczyzna ma dominować nad kobietą. Badania amerykańskie, ale też analiza poszczególnych zda- 38 W. Burcky, N. Reuterman, S. Kopsky, Dating violence among high school students, The School Counselor, 1988, No. 35, s

12 Część I. Tytuł rzeń w innych krajach pokazuje, że mężczyźni czują się zranieni, kiedy doświadczają nieakceptacji, odtrącenia lub kiedy muszą rywalizować o dziewczynę, w ich przekonaniu należącą do nich. Chłopak odtrącony przez dziewczynę przeżywa udręki i katusze. Musi trzymać fason, nosić maskę prawdziwego mężczyzny, czyli mieć spokojną twarz, zimne spojrzenie. Emocjonalna ekspresyjność dostępna dziewczętom nie jest mu dana. Poczucie obcości, niezrozumienia, brak wsparcia intensyfikuje uczucie złości i przekształca je w morderczą furię. Odrzucony przez dziewczynę chłopak uważa, że jego reputacja legla w gruzach. Myśli: Prawdziwego mężczyzny nie można wystawić do wiatru, Prawdziwy mężczyzna nie darowuje zdrady. Chce mieć władzę, chce kontrolować sytuację. Ma zamiar przywrócić zaburzony porządek rzeczy, nawet nożem lub młotkiem. Jak zauważają badacze, rośnie liczba ludzi z zaburzeniami osobowości zdolnych do manipulowania partnerką w dowolny sposób, byle tylko zaspokoić swoje egoistyczne potrzeby. Bedą robić to, na co mają ochotę, bez oglądania się na czyjąś krzywdę tak długo, jak długo będą przekonani, że za ich zachowanie nie spotka ich potępienie i odrzucenie przez środowisko. Chłopcy, jako więksi i silniejsi, są w stanie wyrządzić poważniejsze krzywdy niż dziewczęta. Zdarza się, że obrażenia wymagają medycznej interwencji. Chłopcy, jeśli już staną się ofiarami przemocy, widzą swoją sytuację inaczej niż dziewczęta. Maskują oni swoje przeżycia lub całkowicie się od nich odcinają i twierdzą, że przemoc, z jaką się zetknęli ze strony partnerki, wcale ich nie obeszła. Nie zrobiła żadnego wrażenia i wcale nie zabolała. Dziewczęta znacznie częściej wskazują na emocjonalne cierpienia, strach, wstyd, upokorzenie. W nadanym 24 lutego 2009 roku programie z cyklu Rozmowy w toku emitowanym w TVN-ie, zatytułowanym Co zrobić, kiedy Twój eks nie daje Ci spokoju? młode kobiety opowiadały o swoich przeżyciach z agresywnymi partnerami. Mężczyźni już w trakcie trwania związku byli nielojalni, zazdrośni i gwałtowni, na wieść o zerwaniu przepraszali, przynosili kwiaty, a gdy to nie skutkowało, zapowiadali zemstę. Śledzili swoje partnerki, czatowali, osaczali je, wysyłali SMS-y z groźbami. Zdarzały się pobicia, napaści z użyciem gazu łzawiącego, a nawet kwasu. Dziewczęta w różny sposób radziły sobie z kryzysem. Dla niektórych wcze- 92

13 Różne formy napastowania seksualnego zaufanie zrozumienie i akceptacja, że partner ma swój świat, przyjaciół, zainteresowania rezygnacja z kontroli wyjść, czasu, przyjaciół współodpowiedzialność wspólne podejmowanie decyzji bez narzucania swojej woli obopólna zgoda na seks Związek partnerski otwarta komunikacja mówienie i słuchanie, które nie powoduje strachu, pozwala na otwartość akceptacja dla wad, złych dni równość szacunek słuchanie bez oceniania uznanie opinii partnera za wartościową szanowanie stylu życia akceptacja dla prawa mówienia nie negocjowanie konfliktów szukanie kompromisu bądź rozwiązań satysfakcjonujących obie strony branie pod uwagę pragnień drugiej strony Związek przemocowy niechciane, nieakceptowane zachowania seksualne (komentarze, aluzje, gesty) wściekłość, kiedy partnerka nie ma ochoty na seks Groźby, szantaż emocjonalny zastraszanie wzrokiem, słowami, gestem uzyskiwanie lub wymuszanie działań partnerki przez zmuszanie do seksu groźbą, szantażem poczucie winy, groźby, szantaż Związek przemocowy Machismo wola decydowania o wszystkim bez pytania o opinię, radę, zgodę nieuznanie prawa partnerki do mówienia nie Siła i dominacja Kontrola ubrań, wyglądu, listów, SMS-ów, czasu zazdrość gdy ktoś się uśmiecha do partnera dbanie o własną satysfakcje seksualną popychanie Związek o nierównych relacjach Związek o nierównych relacjach ciągnięcie za włosy Izolowanie krytykowanie rodziny, przyjaciół brak zgody na postkania, zakaz, brak akceptacji dla osobistych zainteresowań klapsy Agresja emocjonalna obwinianie, jeśli coś nie idzie przezywanie, obrażanie, poniżanie w domu i publicznie obojętność lub niechęć wobec tego, co robi lub mówi partner policzkowanie ciosy pięścią kopnięcia 93

14 Część I. Tytuł śniejsze uczucia łączące ją z partnerem ciągle miały jakąś wartość, wchodziły więc w cykl zerwań i powrotów. Inne okazywały więcej determinacji i wytrwałości i np. zwracały się o pomoc do policji. Typy relacji. Dowiedz się więcej Związek partnerski, związek o nierównych relacjach, związek przemocowy Młodzi ludzie często mają trudności z wytyczeniem granicy, poza którą nie ma już mowy o normalnym, zdrowym związku. Rozdzielenie namiętności i pasji, charakterystycznych dla intymnego związku, od agresji i przemocy nie jest dla nich łatwe. Chłopcy często uważają, że demonstracja siły pozwala im zachować władzę i kontrolę w związku. Niektóre dziewczęta z kolei odczytują demonstrację męskiej siły jako dowód na zaangażowanie w związku. Warto zauważyć, że dobry, zdrowy związek charakteryzują cechy łączone zwykle z kobiecością, takie jak: troska i bliskość emocjonalna. Jeśli więc mężczyzna chce stworzyć dobry, satysfakcjonujący związek, warto by poznał i zaakceptował świat wartości kobiecych i nie walczył tak o zachowanie niezależności i samowystarczalności, czyli cech uważanych za esencję męskości. W bliskich związkach tylko chłopcy nakłaniają i przymuszają do seksu. Ale już inne formy przemocy stosują zarówno chłopcy, jak i dziewczęta, co jest zaskakujące i sprzeczne z przeciętnymi odczuciami. Czy źródła i natura tej przemocy są identyczne? Kontekst zachowań przemocowych musi być brany pod uwagę dziewczęta uciekają się do użycia siły nie w ataku, ale w obronie własnej. W większości przypadków agresja kobiet jest powodowana samoobroną i tylko w przypadków kobiety są inicjatorkami (patrz studium przypadku: Ugodziła go nożem w serce. Analiza przypadku Beaty). Trzeba też pamiętać, że chłopcy/młodzi mężczyźni umniejszają, minimalizuja siłę i intensywność przemocy, której się dopuścili. Dziewczęta odwrotnie obwiniają się za użycie siły, nawet jeśli użyły jej w obronie własnej. Kiedy jednak w grę wchodzi przemoc bezpośrednio związana z uprawianiem seksu, odmienność, niesymetryczność w relacjach staje się wyraźnie widoczna, dziewczęta są znacznie częściej ofiarami niż chłopcy. 94

15 Różne formy napastowania seksualnego Ugodziła go nożem w serce Analiza przypadku Beaty 17-letnia Beata spotykała się od jakiegoś czasu z chłopakiem starszym od niej o 9 lat. W pewnym momencie dziewczyna zdała sobie sprawę, że tkwi w tokstycznym związku. Chłopak miał niepohamowany apetyt seksualny, zmuszał ją do zbliżeń, do wypróbowywania wymyślnych technik seksualnych. Na próby zerwania związku odpowiadał groźbami. Beata bała się odwetu, większego nasilenia agresji. Wreszcie doszło do tragedii. W styczniu 2007 r. młodzi spotkali się w mieszkaniu Beaty. Chłopak żądał seksu, doszło do wymuszonego zbliżenia. Na kolejne Beata się nie godziła. Wybuchła kłótnia, dziewczyna chwyciła za nóż i pchnęła napastnika dwa razy. Już pierwszy cios zadany w okolice serca okazał się śmiertelny. O tym, co się zdarzyło, Beata niezwłocznie opowiedziała ojcu, który zgłosił to policji. Biegli psychiatrzy orzekli, że dziewczyna żyła pod presją, napastowana, zastraszana, sfrustrowana. Feralnego dnia wszystkie te emocje znalazły ujście, Beata, chwytając za nóż działała pod wpływem silnego wzburzenia, usprawiedliwionego okolicznościami. Sąd przychylił się do opinii, że była to zbrodnia w afekcie i wymierzył dziewczynie 4 lata więzienia. Historia Beaty pokazuje, że kobiety również decydują się na przemoc. Czynią to zazwyczaj doprowadzone do ostateczności, w geście samoobrony. Sąd rozpatrujący sprawę Beaty, uznał, że udowodnienie znęcania się jest dopuszczalną linią obrony dla maltretowanej dziewczyny. Alkohol a przemoc w bliskich związkach. Dowiedz się więcej Bez wątpienia alkohol towarzyszy wielu aktom przemocy seksualnej, ale to nie znaczy, że jest przyczyną przemocy. Wystarczy przypomnieć, że mnóstwo ludzi konsumuje alkohol, i to nawet w dużych ilościach, a mimo to nie krzywdzi nikogo. Z kolei wielu sprawców przemocy działa bez wpływu alkoholu. Oto w jaki sposób alkohol i przemoc są ze sobą powiązane. Pod wpływem alkoholu człowiek staje się przewrażliwiony i podejrzliwy. Podpity chłopak łatwiej uzna, że jego partnerka go zdradza, rozmawiając lub tańcząc z innym mężczyzną. Na trzeźwo nie dostrzegłby w zdarzeniu niczego niepokojącego. Kiedy jakaś osoba zakłada, że ktoś inny ma wrogie wobec niej zamiary, jest wysoce prawdopodobne, że zachowa się agresywnie, zanim cokolwiek się wydarzy. Alkohol pozbawia hamulców. Mężczyzna, który na trzeźwo panuje nad swoimi emocjami, może nie poradzić sobie ze złością, gniewem, rozczarowaniem, frustracją, będąc pod wpływem alkoholu. 95

16 Część I. Tytuł Pod wpływem alkoholu zmniejsza się samokontrola, niknie obawa przed społecznym potępieniem, odrzuceniem, karą. Zarówno samokontrola, jak i strach stanowią hamulec agresji. Pod wpływem alkoholu rośnie brawura. Pijany mężczyzna chętnie da posłuch zachętom kolegow, by działać śmiało i użyć siły. Podpity mężczyzna może falszywie interpretować zachowania i intencje partnerki dotyczące seksu. Mężczyzna, który w razie oporu partnerki planuje napaść, zachęca ją do picia, aby w ten sposób osłabić jej siły. Gwałt na randce Dziewczęta odczuwają silny lęk przed gwałtem i często mają przed oczami wizję brutalnej napaści seksualnej dokonanej przez obcego mężczyznę. W istocie prawdopodobieństwo, iż zaatakuje je ktoś znajomy, jest znacznie większe. Taki akt seksualny, do którego kobieta jest zmuszona przez partnera, nazywa się dziś gwałtem na randce lub gwałtem przez znajomego. Ten drugi termin, ostatnio celnie przeksztalcony na gwałt przez zaufanie, wydaje się właściwszy. Określenie gwałt na randce zasadnie sugeruje, że do aktu przemocy doszło między ludźmi, których łączy intymna więź. W rzeczywistości coraz więcej gwałtów zdarza się na imprezach, w klubach, dyskotekach i domach, a dopuszczają się ich mężczyźni znani kobiecie, ale nie pozostający z nią w bliskim emocjonalnym związku. Wiele aktywistek organizacji kobiecych twierdzi, iż sformułowanie gwałt na randce banalizuje i pomniejsza problem. Sugeruje, jakby akt seksualnej napaści był mniej krzywdzący i mniej zasługujący na potępienie niż ten będący czynem obcego mężczyzny. Jak wielka jest skala zjawiska gwałtu w relacjach intymnych? Wśród kobiet w wieku od 16 do 24 lat gwałt zdarza się czterokrotnie częściej niż wśrod kobiet w pozostałych grupach wiekowych. Dla młodych kobiet oznacza to, że najbardziej niebezpieczne są lata spędzone w szkole średniej i na studiach. Ostatnie, zakrojone na szeroką skalę badania obejmujące studentow college ów wszystkich typów w USA, wykazały, iż średnio spośród tysiąca studentek 35 padlo ofiarą gwałtu. 90% kobiet, które doświadczy- 96

17 Różne formy napastowania seksualnego ły napaści seksualnej, znało swojego prześladowcę. Sprawcą był kolega z roku, dobry znajomy, chłopak i były chłopak (w tej kolejności) 39. Wywiad Analiza przypadku Helen Mirren Znana brytyjska aktorka Helen Mirren udzieliła wywiadu brytyjskiemu, męskiemu magazynowi GQ, w którym wyznała, że jako młoda dziewczyna kilkakrotnie byla zamykana na klucz w pokoju i zmuszana do seksu wbrew swej woli. Nie zgłosiła tego policji, bo w tamtych czasach gwałt na randce był czymś nie do pomyślenia. W wywiadzie Helen Mirren co prawda podkreśla, że kobieta zawsze ma prawo powiedzieć stop, ale jednocześnie zastrzega: jeśli przedtem poszła do sypialni mężczyzny, zdjęła ubranie i była aktywna seksualnie, to wkraczamy na trudny teren. Nie uważam, żeby można było kogoś postawić przed sądem w takiej sytuacji zakończyła Mirren. Wywiad wywołal szeroką dyskusję. Wiele osób, tak jak Helen Mirren, jest zdania, że gwałt na randce w wielu przypadkach nie powinien być klasyfikowany jako przestępstwo. Inne osoby uznały wyznania aktorki za bardzo szkodliwe. Wskazywały, że pod ich wpływem ofiary przemocy seksualnej ukryją prawdę o przestępstwie. Polskie dane potwierdzają, że również u nas około 80% gwałtów to czyny mężczyzny z otoczenia kobiety. To znaczy, że ofiara spotykała go wcześniej i będzie spotykać nadal, jeśli nie zgłosi przestępstwa policji. A z tym jest problem. Literatura dowodzi, że na ewentualną decyzję o zgłoszeniu gwałtu wpływa wiele czynników. Dziewczęta zazwyczaj milczą. Odbierają zdarzenie jako krzywdę, ale wyrządzoną przez kogoś bliskiego, znanego chłopaka, przyjaciela brata, kolegę. Nie wierzą, że zgłoszenie może uchronić je od dalszej przemocy. Nie chcą wynosić tego na zewnątrz. Nie mają świadomości swoich praw. Nie wiedzą, że to jest przestępstwo, które należy zgłosić policji. Czują wstyd i strach, że zostaną uznane za współwinne, często nie bez podstaw. Oto anonimowe wyznanie z jednego z forów internetowych: (...) ja tam rozumiem te kobiety, które o tym nie mówią, bo się boją. Uważam, że dobrze robią. Lepiej dla nich, by to się tylko tak 39 Publikacja dostępna na stronie internetowej Amerykańskiego Departamentu Stanu. (11 U.S. Departament of Justice, Aquaintance Rape of College Students). 97

18 Część I. Tytuł skończyło. Ja powiedzialam rodzicom, co mnie spotkało, wtedy tata zdjął pas... Do dziś nie wiem, co boli bardziej. W Polsce ujawnienie gwałtu często wywołuje więcej wrogich reakcji otoczenia wobec kobiety niż wobec sprawcy. Nierzadko dziewczęta same obciążają się odpowiedzialnością za gwałt: może za dużo wypiłam, może poszłam tam, gdzie nie powinnam, może go nie dopilnowałam. Dziewczęta nie uznają w napaści, presji, szantażu, ignorowaniu protestów, aktu seksualnej przemocy. Chłopak chce seksu, to jego zbójeckie prawo. Wiele dziewcząt przyjmuje takie zachowanie jako coś normalnego. Z kolei chłopcy nie uważają, że zrobili coś złego. Nastąpiły zakłócenia w komunikacji. Po prostu źle, fałszywie zinterpretowali zachowanie dziewczyny. Słów odmowy nie wzięli na serio. Mężczyzna to zdobywca i słowa nie nie przyjmuje do wiadomości. Chłopcy i mężczyźni muszą zrozumieć, że NIE znaczy NIE, a każde działanie podjęte po tym słowie, wbrew woli kobiety, to przemoc seksualna. Gwałt i napaść seksualna przy użyciu substancji psychoaktywnych Jak wynika z policyjnych statystyk, stale rośnie liczba osób, które odurzone podanymi im bez ich wiedzy i zgody substancjami psychoaktywnymi, doświadczyły przemocy seksualnej. W 2000 roku odnotowano kilkanaście takich zgłoszeń, a w 2005 roku ponad 100. Substancje te, zwane potocznie tabletkami lub koktailami gwałtu, to Rohypnol, GMBH oraz ketamina, opracowane w laboratoriach na potrzeby anestezjologii. Przestępcy (nie tylko seksualni) włączyli je do swoich arsenałów, ponieważ mają one użyteczne dla nich właściwości: szybko działają, powodują dezorientację, oszołomienie, senność. Wymazują tak zwaną pamięć wsteczną, co oznacza, że poszkodowana nie pamięta tego, co działo się po zażyciu leku, ani też tego, co wydarzyło się wcześniej. 98

19 Różne formy napastowania seksualnego Jak wyglądają i jak działają tabletki gwałtu? Rohypnol czyli Flumitrazepan, silny lek nasenny i uspakajający, mają postać tabletek. Nie mają one smaku ani zapachu, doskonale rozpuszczają się w wodzie, dlatego łatwo je dodać do wody lub drinka. Już po 20 minutach od zażycia pojawia się oszołomienie, dezorientacja, wreszcie głęboki sen trwający 7 8 godzin. Wchłonięty do organizmu lek wywołuje osłabienie aktywności psychomotorycznej, rozluźnienie mięśni, niepamięć, jednak efekt nasenny zdecydowanie dominuje. Kolejny lek to GMBH kwas gamma-hydroksymasłowy. Zazwyczaj występuje w postaci białego proszku lub w formie płynnej. Substancja ta jest bezbarwna, bez zapachu, o lekko słonawym smaku, ale np. alkoholowy koktail zaciera ten smak. Cechą działania GMHB jest szybkie przenikanie do krwioobiegu, przez co pierwsze reakcje następują już kilkanaście minut po wchłonięciu. Niewielka dawka powoduje odprężenie, uczucie relaksu przechodzące w euforię, z pobudzeniem seksualnym włącznie. Wyższa dawka szczególnie zmieszana z alkoholem wywołuje zawroty głowy, splątanie i sen trwający od 3 do 5 godzin. Wymienione wyżej leki i substancje nie zamykają listy środków stosowanych przy przestępstwach seksualnych. Analiza postępowań prowadzonych przez policję oraz dokumentów sądowych wykazuje, że w tej grupie przestępstw wykorzystywane są także klasyczne narkotyki. Zaobserwowano np. podawanie marihuany i haszyszu (wykorzystywanie ich właściwości opóźniających), LSD i silnych środków halucynogennych (zerwanie świadomości) oraz psychostymulantów (zwiększenie oczekiwań i potrzeb seksualnych). Gwałt popełniony z wykorzystaniem substancji psychoaktywnych jest podstępny i perfidny. Napastnik rozpoczyna akcję w barze, klubie, dyskotece, na imprezie, w miejscu publicznym pełnym ludzi, które uznawane jest powszechnie za zupełnie bezpieczne, gdzie czujność nie jest konieczna. Ofiara jest kompletnie nieświadoma zagrożenia, nie wie, że przypuszczono na nią atak, bo specyfik użyty do jej obezwladnienia jest ukryty w drinku. Nie podejmuje więc żadnych działań obronnych, do których ucieka się człowiek zaatakowany. Nie krzyczy, nie walczy, nie stara się zapamiętać szczegółów dotyczących osób i miejsc, które ułatwiłyby późniejszą iden- 99

20 Część I. Tytuł tyfikację sprawcy. Jest oszołomiona i bezwolna, poddaje się działaniom sprawcy, widząc w nim, podobnie jak osoby postronne, kogoś, kto niesie pomoc. Kiedy wreszcie po kilku, kilkunastu godzinach ofiara odzyskuje pełną świadomość i zaczyna podejrzewać, że została wykorzystana, nie jest w stanie tego udowodnić. Ofiary pigułek gwałtu przeżywają horror, nie mogąc sobie przypomnieć co się właściwie stało, dręczy je wstyd, poczucie winy, lęk, że zostaną obciążone odpowiedzialnością za to, że piły alkohol, brały narkotyki. Nawet kiedy ofiara przełamie wstyd i niepewność i zgłosi spawę odpowiednim osobom lub instytucjom, niewiele może osiągnąć, ponieważ często napotyka mur obojętności. Dziewczyna relacjonująca pielegniarce swoje podejrzenia, iż została zgwałcona przez kolegę na klasowej imprezie, usłyszała: Ty nic nie wiesz, nie pamiętasz, nie masz dowodów. A chłopak wie jak spędził wieczór i jego koledzy wiedzą. Nie ośmieszaj się. Nie ma o czym gadać!. Normy kulturowe pozwalają na tolerowanie, a w niektórych przypadkach wręcz usprawiedliwiają przemoc w bliskich związkach, a współwiną obarczają ofiarę. Zasada poufności spraw rozgrywających się pomiędzy dwojgiem ludzi sprzyja milczeniu. Wiele nastoletnich dziewcząt i dorosłych kobiet, które stykają się z problemem przemocy w bliskim związku, zupełnie nie wie, jak sobie z tym problemem poradzić, dlatego tak ważne jest, aby o zjawisku mówić glośno. 100

Zjawisko to określa się też mianem cyberprzemocy jest to przemoc z użyciem technologii informatycznych i komunikacyjnych.

Zjawisko to określa się też mianem cyberprzemocy jest to przemoc z użyciem technologii informatycznych i komunikacyjnych. Mobbing w sieci to zjawisko nowe, przybierające na sile szczególnie ostro w ostatnich latach a polega ono na znęcaniu się psychicznym z użyciem nowoczesnych mediów takich jak: telefony komórkowe oraz komputery

Bardziej szczegółowo

Cyberprzemoc. Spotkanie dla rodziców.

Cyberprzemoc. Spotkanie dla rodziców. Cyberprzemoc Spotkanie dla rodziców. Co to jest cyberprzemoc? Jest to rodzaj przemocy z użyciem technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Najczęściej z użyciem telefonu komórkowego i internetu. Do

Bardziej szczegółowo

DLATEGO > PONAD 90% < TO KOBIETY > PONAD 90% < TO MĘŻCZYŹNI TEN PROBLEM ZWIĄZEK Z PŁCIĄ WIĘKSZOŚĆ OFIAR PRZEMOCY SEKSUALNEJ

DLATEGO > PONAD 90% < TO KOBIETY > PONAD 90% < TO MĘŻCZYŹNI TEN PROBLEM ZWIĄZEK Z PŁCIĄ WIĘKSZOŚĆ OFIAR PRZEMOCY SEKSUALNEJ WIĘKSZOŚĆ OFIAR PRZEMOCY SEKSUALNEJ > PONAD 90% < TO KOBIETY WIĘKSZOŚĆ SPRAWCÓW PRZEMOCY SEKSUALNEJ > PONAD 90% < TO MĘŻCZYŹNI DLATEGO TEN PROBLEM ZWIĄZEK Z PŁCIĄ Projekt Moc w przemoc realizowany jest

Bardziej szczegółowo

Przemoc i agresja rówieśnicza ( dziecko ofiara - sprawca)

Przemoc i agresja rówieśnicza ( dziecko ofiara - sprawca) Przemoc i agresja rówieśnicza ( dziecko ofiara - sprawca) Mazowiecki Kurator Oświaty Delegatura Ciechanów Zespół Szkół Ponadgmnazjalnych w Zielonej ZSP Zielona 2014 Przemoc narusza podstawowe prawo każdego

Bardziej szczegółowo

BIULETYN dla RODZICA

BIULETYN dla RODZICA I NR 2/2014-2015 styczeń 2015 BIULETYN dla RODZICA Drogi Rodzicu! Odkrycie faktu, że Twoje dziecko jest ofiarą przemocy ze strony kolegów w szkole jest zawsze bolesnym doświadczeniem. Możesz czuć w takiej

Bardziej szczegółowo

Oprac. Adam M. Zalepa

Oprac. Adam M. Zalepa Oprac. Adam M. Zalepa Przemoc emocjonalna przejawia się poprzez powtarzające się poniżanie, upokarzanie i ośmieszanie dziecka, krytykowanie i poprawianie prowadzące do wyuczonej bezradności; wciąganie

Bardziej szczegółowo

Cyberprzemoc. Co rodzice powinni wiedzieć? Co mogą zrobić?

Cyberprzemoc. Co rodzice powinni wiedzieć? Co mogą zrobić? Cyberprzemoc Co rodzice powinni wiedzieć? Co mogą zrobić? Definicja cyberprzemocy Cyberprzemoc - to przemoc z użyciem technologii informacyjnych i komunikacyjnych Podstawowe formy cyberprzemocy nękanie,

Bardziej szczegółowo

NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej

NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej Komunikat z badań Hollaback! Polska na temat skali zjawiska molestowania w przestrzeni publicznej w Polsce. Greta Gober i Joanna Roszak. Badanie skali zjawiska

Bardziej szczegółowo

CYBERPRZEMOC I INNE NOWE ZAGROŻENIA. Aneta Śliwa

CYBERPRZEMOC I INNE NOWE ZAGROŻENIA. Aneta Śliwa CYBERPRZEMOC I INNE NOWE ZAGROŻENIA Aneta Śliwa CO POCIĄGA MŁODZIEŻ W INTERNECIE? SZYBKOŚĆ I ŁATWOŚĆ DOSTĘPU NIEOGRANICZONA ILOŚĆ INFORMACJI BYCIE NA BIEŻĄCO Z MODAMI, TRENDAMI ŁATWOŚĆ NAWIĄZYWANIA I ZRYWANIA

Bardziej szczegółowo

CYBERPRZEMOC I INNE ZAGROŻENIA

CYBERPRZEMOC I INNE ZAGROŻENIA CYBERPRZEMOC I INNE ZAGROŻENIA Cyberprzemoc jest to: prześladowanie, zastraszanie, nękanie, wyśmiewanie innych osób z wykorzystaniem: Internetu, narzędzi typu elektronicznego takich jak: SMS, e- mail,

Bardziej szczegółowo

Jak uchronić dziecko przed cyberprzemocą? Opracowała:Joanna Dembowa

Jak uchronić dziecko przed cyberprzemocą? Opracowała:Joanna Dembowa Jak uchronić dziecko przed cyberprzemocą? Opracowała:Joanna Dembowa to inaczej przemoc z użyciem mediów elektronicznych przede wszystkim Internetu i telefonów komórkowych. Cyberprzemoc to: nękanie, szantażowanie

Bardziej szczegółowo

- wyzywanie, straszenie poniżanie kogoś w Internecie lub przy użyciu telefonu, - robienie komuś zdjęć lub rejestrowanie filmów bez jego zgody,

- wyzywanie, straszenie poniżanie kogoś w Internecie lub przy użyciu telefonu, - robienie komuś zdjęć lub rejestrowanie filmów bez jego zgody, Cyberprzemoc to inaczej przemoc z użyciem mediów elektronicznych przede wszystkim Internetu i telefonów komórkowych. Problem ten dotyczy przede wszystkim dzieci i młodzieży. W Polsce doświadcza go ponad

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA NA TEMAT ŚWIADOMOŚCI PRZEMOCY W RODZINIE WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY ZAMIESZKUJĄCYCH TEREN GMINY TŁUSZCZ

DIAGNOZA NA TEMAT ŚWIADOMOŚCI PRZEMOCY W RODZINIE WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY ZAMIESZKUJĄCYCH TEREN GMINY TŁUSZCZ DIAGNOZA NA TEMAT ŚWIADOMOŚCI PRZEMOCY W RODZINIE WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY ZAMIESZKUJĄCYCH TEREN GMINY TŁUSZCZ Ośrodek Pomocy Społecznej Tłuszcz, 2014 r. ŚWIADOMOŚĆ NA TEMAT PRZEMOCY W RODZINIE WŚRÓD DZIECI

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

Dziecko w sieci badanie zagrożeń związanych z poznawaniem ludzi przez Internet wśród dzieci w wieku 12-17 lat. 20-25 października 2004

Dziecko w sieci badanie zagrożeń związanych z poznawaniem ludzi przez Internet wśród dzieci w wieku 12-17 lat. 20-25 października 2004 Dziecko w sieci badanie zagrożeń związanych z poznawaniem ludzi przez Internet wśród dzieci w wieku 12-17 lat 20-25 października 2004 1 Podsumowanie 2 Podsumowanie (1) Zdecydowana większość badanych (91%)

Bardziej szczegółowo

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego?

Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne. Co to takiego? Uzależnienie behawioralne? Nałogowe zachowanie? Czy to jest zaraźliwe?! Na pewno słyszałe(a)ś o uzależnieniu od alkoholu, papierosów i narkotyków. Mówią o tym

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna Szkoła ZSZ nr 2 w Sierpcu

Bezpieczna Szkoła ZSZ nr 2 w Sierpcu Bezpieczna Szkoła ZSZ nr 2 w Sierpcu Zadanie 4 Opracowała Małgorzata Dymczak Za naruszenie godności osobistej nauczyciela, pracownika szkoły lub innego ucznia uważa się: lekceważące lub obraźliwe zachowanie

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO DZIECI I MŁODZIEŻY W INTERNECIE. (trendy, zagrożenia, ochrona)

BEZPIECZEŃSTWO DZIECI I MŁODZIEŻY W INTERNECIE. (trendy, zagrożenia, ochrona) BEZPIECZEŃSTWO DZIECI I MŁODZIEŻY W INTERNECIE (trendy, zagrożenia, ochrona) Internet zrewolucjonizował wiele dziedzin ludzkiego życia. Umożliwia wszechstronną komunikację i ułatwia kontakty niwelując

Bardziej szczegółowo

MĘŻCZYŹNI PRZECIWKO PRZEMOCY. Marcin Dziurok Towarzystwo Interwencji Kryzysowej

MĘŻCZYŹNI PRZECIWKO PRZEMOCY. Marcin Dziurok Towarzystwo Interwencji Kryzysowej MĘŻCZYŹNI PRZECIWKO PRZEMOCY Marcin Dziurok Towarzystwo Interwencji Kryzysowej CO ZNACZY BYĆ MĘŻCZYZNĄ? CZY KRYZYS MĘSKOŚCI JEST FAKTEM? Źródło: http://home.swiftdsl.com.au/~bunyip/boystalk/welcome.html

Bardziej szczegółowo

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH?

JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? JAK RADZIĆ SOBIE Z NASTOLATKIEM W SYTUACJACH KONFLIKTOWYCH? Podstawowa zasada radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych:,,nie reaguj, tylko działaj Rodzice rzadko starają się dojść do tego, dlaczego ich

Bardziej szczegółowo

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Projekt współfinansuje Miasto Stołeczne Warszawa 4 OBSZARY BADANIA STRES UŻYWKI PRZEMOC W SZKOLE

Bardziej szczegółowo

Czy masz problemy w domu / związku? Pomoc jest dostępna

Czy masz problemy w domu / związku? Pomoc jest dostępna Czy masz problemy w domu / związku? Pomoc jest dostępna Czym jest przemoc domowa? "Każdy przypadek zastraszania, przemocy lub znęcania się (psychicznego, fizycznego, seksualnego, pod względem finansowym

Bardziej szczegółowo

Agresja przemoc a nasze dzieci

Agresja przemoc a nasze dzieci Agresja przemoc a nasze dzieci Na początku roku szkolnego 2015/2016 przeprowadziliśmy wśród uczniów naszej szkoły ankiety dotyczące agresji/przemocy wśród młodzieży. Zgodnie z wynikami ankiet uczniowie

Bardziej szczegółowo

Cyberprzemoc. Wydział dw. z PG KWP w Katowicach. kom. Adam Nikolin

Cyberprzemoc. Wydział dw. z PG KWP w Katowicach. kom. Adam Nikolin Wydział dw. z PG KWP w Katowicach kom. Adam Nikolin Czym jest? Cyberprzemoc to inaczej przemoc z użyciem mediów elektronicznych przede wszystkim Internetu i telefonów komórkowych. Problem ten dotyczy przede

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) Rozporządzenie Rady (WE) nr 168/2007 z dnia

Bardziej szczegółowo

Określenie stalking pojawiło się pod koniec lat 80. Wtedy zaczęto tak określać nowe zjawisko społeczne - obsesyjne podążanie fanów za gwiazdami

Określenie stalking pojawiło się pod koniec lat 80. Wtedy zaczęto tak określać nowe zjawisko społeczne - obsesyjne podążanie fanów za gwiazdami STALKING Określenie stalking pojawiło się pod koniec lat 80. Wtedy zaczęto tak określać nowe zjawisko społeczne - obsesyjne podążanie fanów za gwiazdami filmowymi W polskim kodeksie karnym stalking -6

Bardziej szczegółowo

Dorota Kotwicka pedagog. W grupie wiekowej 15-19 lat Internet jest najważniejszym medium.

Dorota Kotwicka pedagog. W grupie wiekowej 15-19 lat Internet jest najważniejszym medium. Dorota Kotwicka pedagog W grupie wiekowej 15-19 lat Internet jest najważniejszym medium. Zagadnienia związane ze zjawiskiem cyberprzemocy na terenie szkoły: przemoc werbalna w sieci (wulgarne wyzywanie,

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIETY DOTYCZĄCEJ AGRESJI, PRZEMOCY Przeprowadzonej wśród uczniów w kwietniu 2014/15 r.

WYNIKI ANKIETY DOTYCZĄCEJ AGRESJI, PRZEMOCY Przeprowadzonej wśród uczniów w kwietniu 2014/15 r. WYNIKI ANKIETY DOTYCZĄCEJ AGRESJI, PRZEMOCY Przeprowadzonej wśród uczniów w kwietniu 2014/15 r. Ankietę wypełniali uczniowie z 6 klas, w tym trzy trzecie klasy, jedna druga i dwie pierwsze; cztery klasy

Bardziej szczegółowo

Realizując zadania konkursu Bezpieczna Szkoła Bezpieczny Uczeń w dniach od 11 lutego do 15 lutego 2013 roku wszyscy nauczyciele wychowawcy

Realizując zadania konkursu Bezpieczna Szkoła Bezpieczny Uczeń w dniach od 11 lutego do 15 lutego 2013 roku wszyscy nauczyciele wychowawcy Realizując zadania konkursu Bezpieczna Szkoła Bezpieczny Uczeń w dniach od 11 lutego do 15 lutego 2013 roku wszyscy nauczyciele wychowawcy przeprowadzili w swoich klasach zajęcia dotyczące bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

Warto rozróŝnić 3 pojęcia:

Warto rozróŝnić 3 pojęcia: Kampania 1997 1 Warto rozróŝnić 3 pojęcia: złość jest to uczucie nie mamy wpływu na emocje, one powstają jako reakcja na potrzeby agresja jest to zachowanie skierowane przeciwko sobie i innym związane

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej dotyczącej przestrzegania norm społecznych w Szkole Podstawowej w Karpicku

Raport z ewaluacji wewnętrznej dotyczącej przestrzegania norm społecznych w Szkole Podstawowej w Karpicku Raport z ewaluacji wewnętrznej dotyczącej przestrzegania norm społecznych w Szkole Podstawowej w Karpicku Opracowała M. Janas 1 Spis treści: 1. Wprowadzenie.. s. 3. 2. Analiza... s. 5. 3. Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA PROBLEMU PRZEMOCY

DIAGNOZA PROBLEMU PRZEMOCY DIAGNOZA PROBLEMU PRZEMOCY Aby efektywnie podejmować działania mające na celu przeciwdziałanie przemocy w szerokim tego słowa znaczeniu niezbędne jest rozeznanie tego problemu na terenie miasta i gminy

Bardziej szczegółowo

Wyniki ankiety na temat korzystania dzieci klas 4-6 z Internetu. Wyniki badań

Wyniki ankiety na temat korzystania dzieci klas 4-6 z Internetu. Wyniki badań Wyniki ankiety na temat korzystania dzieci klas 4-6 z Internetu Przeprowadzenie ankiety miało na celu pogłębienie wiedzy nauczycielom, rodzicom oraz uczniom na temat ryzykownych zachowań dzieci korzystających

Bardziej szczegółowo

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska

kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska kilka definicji i refleksji na temat działań wychowawczych oraz ich efektów Irena Wojciechowska Nasza ziemia jest zdegenerowana, dzieci przestały być posłuszne rodzicom Tekst przypisywany egipskiemu kapłanowi

Bardziej szczegółowo

INTENCJONALNOŚĆ Przemoc jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie ofiary.

INTENCJONALNOŚĆ Przemoc jest zamierzonym działaniem człowieka i ma na celu kontrolowanie i podporządkowanie ofiary. ZJAWISKO PRZEMOCY W RODZINIE 1. Czym jest przemoc? Przemoc w rodzinie to zamierzone i wykorzystujące przewagę sił działanie przeciw członkowi rodziny, naruszające prawa i dobra osobiste, powodujące cierpienie

Bardziej szczegółowo

RODZAJE PRZEMOCY W RODZINIE

RODZAJE PRZEMOCY W RODZINIE PRZEMOC W RODZINIE zwana także przemocą domową, to jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie działań koniecznych do ochrony zdrowia i życia, naruszające prawa lub dobra osobiste

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

Analiza szczegółowa wyników uzyskanych na podstawie przeprowadzonych badań.

Analiza szczegółowa wyników uzyskanych na podstawie przeprowadzonych badań. RAPORT Z BADAŃ DOTYCZĄCYCH POSTAW OSÓB DOROSŁYCH WOBEC STOSOWANIA KAR FIZYCZNYCH ORAZ SKALI WYSTĘPOWANIA ZJAWISKA PRZEMOCY NA TERENIE GMINY SAWIN SPORZĄDZONEGO W RAMACH PROJEKTU POZNAĆ ZROZUMIEĆ POMÓC

Bardziej szczegółowo

CYBERPRZEMOC Informacje dla rodziców i nauczycieli w ramach Projektu CHRONIMY DZIECI

CYBERPRZEMOC Informacje dla rodziców i nauczycieli w ramach Projektu CHRONIMY DZIECI CYBERPRZEMOC Informacje dla rodziców i nauczycieli w ramach Projektu CHRONIMY DZIECI Cyberprzemoc to inaczej przemoc z użyciem mediów elektronicznych przede wszystkim Internetu i telefonów komórkowych.

Bardziej szczegółowo

Korzyści INTERNET. Uzależnienie Obrażanie

Korzyści INTERNET. Uzależnienie Obrażanie INTERNET Ogólnoświatowa sieć komputerowa, która jest logicznie połączona w jednolitą sieć adresową opartą na protokole IP (ang. Internet Protocol). Sieć ta dostarcza lub wykorzystuje usługi wyższego poziomu,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców ZAJĘCIA I: Zbójecki chłopiec CELE: Nawiązanie kontaktu,

Bardziej szczegółowo

Komputer i my Nie można cofnąć czasu i poprawić naszych błędów! Nauczmy się im zapobiegać!!! Bartosz Dulski

Komputer i my Nie można cofnąć czasu i poprawić naszych błędów! Nauczmy się im zapobiegać!!! Bartosz Dulski Komputer sam w sobie nie jest zły. To ludzie czynią go niebezpiecznym! Komputer i my Nie można cofnąć czasu i poprawić naszych błędów! Nauczmy się im zapobiegać!!! Bartosz Dulski Nie wysyłaj swoich zdjęć

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

Colorful B S. Autor: Alicja Wołk-Karaczewska. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2

Colorful B S. Autor: Alicja Wołk-Karaczewska. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2 Autor: Alicja Wołk-Karaczewska Wydawca: Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-4-2 Copyright by COLORFUL MEDIA Poznań 2012 Okładka: Skład i łamanie: Colorful B S O OK Alicja Wołk-Karaczewska Cyberprzemoc

Bardziej szczegółowo

Małopolskie Centrum Profilaktyki

Małopolskie Centrum Profilaktyki Dostęp do informacji, Rozrywka, Kontakty, Dostęp do świata dla chorych i niepełnosprawnych, Praca, nauka, Zakupy, rachunki. Uzależnienia, Cyberprzemoc, Kontakt z nieodpowiednimi treściami, Kontakt z nieodpowiednimi

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia seksualne w Internecie wobec dzieci i młodzieży

Zagrożenia seksualne w Internecie wobec dzieci i młodzieży Zagrożenia seksualne w Internecie wobec dzieci i młodzieży Trudności Przestępstwo bez dowodów Sprawca w wieku 15-17 Ofiara w wieku 15-18 Seksting dziecko 15-18 Sponsoring dziecko 15-18 Rozmowy prowadzone

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo. Oferujemy warsztaty:

Szanowni Państwo. Oferujemy warsztaty: Szanowni Państwo Katarzyna Kudyba Centrum Szkoleń Profilaktycznych EDUKATOR z Krakowa oferuje Państwu przeprowadzenie warsztatów profilaktycznych przeznaczonych dla Uczniów szkoły gimnazjalnej. Trenerzy

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

Ma miejsce wówczas, gdy osoba atakująca jest silniejsza fizycznie lub psychicznie, albo jest starsza. Osoba zaatakowana ma często spore trudności z

Ma miejsce wówczas, gdy osoba atakująca jest silniejsza fizycznie lub psychicznie, albo jest starsza. Osoba zaatakowana ma często spore trudności z Ma miejsce wówczas, gdy osoba atakująca jest silniejsza fizycznie lub psychicznie, albo jest starsza. Osoba zaatakowana ma często spore trudności z tym, żeby się bronić i jest niemal bezradna. Cechą charakterystyczną

Bardziej szczegółowo

Wybierz zdrowie i wolność

Wybierz zdrowie i wolność O przedsięwzięciu Program profilaktyki uzależnień Wybierz zdrowie i wolność Niniejszy program stanowi wypadkową zdobytej na szkoleniach wiedzy i doświadczeń własnych autorki, które przyniosło kilkanaście

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA HUMANITAS W SOSNOWCU. RODZIC Z AUTORYTETEM szkolenia rozwijające kompetencje wychowawcze

WYŻSZA SZKOŁA HUMANITAS W SOSNOWCU. RODZIC Z AUTORYTETEM szkolenia rozwijające kompetencje wychowawcze WYŻSZA SZKOŁA HUMANITAS W SOSNOWCU RODZIC Z AUTORYTETEM szkolenia rozwijające kompetencje wychowawcze MEDIA I INTERNET WROGOWIE CZY SPRZYMIERZEŃCY? O SZKOLENIU Szkolenie ma formę interaktywnej prezentacji

Bardziej szczegółowo

Sprawcy i ofiary. Psychodynamika rozszczepienia sprawca-ofiara. Warszawa 13 lipca 2012. www.franz-ruppert.de

Sprawcy i ofiary. Psychodynamika rozszczepienia sprawca-ofiara. Warszawa 13 lipca 2012. www.franz-ruppert.de Sprawcy i ofiary Psychodynamika rozszczepienia sprawca-ofiara Warszawa 13 lipca 2012 Tłumaczenie z oryginału niemieckiego: Zenon Mazurczak www.franz-ruppert.de (c) Prof. Dr. Franz Ruppert 1 Sprawca i ofiara

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja Programu Profilaktycznego

Ewaluacja Programu Profilaktycznego Ewaluacja Programu Profilaktycznego Celem ewaluacji było uzyskanie informacji na temat efektywności prowadzonych działań, wynikających z założeń zawartych w Szkolnym Programie Profilaktycznym opracowanym

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Cyberprzemoc. Sylwia Kuc Straż Miejska Miasta Lublin

Cyberprzemoc. Sylwia Kuc Straż Miejska Miasta Lublin Cyberprzemoc Sylwia Kuc Straż Miejska Miasta Lublin Trójkąt Cyberprzemocy OFIARA ŚWIADEK SPRAWCA Kto może stać się ofiarą cyberprzemocy: Osoba już wcześniej krzywdzona; Stygmatyzowana przez grupę; Nie

Bardziej szczegółowo

CHŁOPCY I MĘŻCZYŹNI PRZECIWKO PRZEMOCY WOBEC KOBIET. Marcin Dziurok Towarzystwo Interwencji Kryzysowej

CHŁOPCY I MĘŻCZYŹNI PRZECIWKO PRZEMOCY WOBEC KOBIET. Marcin Dziurok Towarzystwo Interwencji Kryzysowej CHŁOPCY I MĘŻCZYŹNI PRZECIWKO PRZEMOCY WOBEC KOBIET Marcin Dziurok Towarzystwo Interwencji Kryzysowej CO OZNACZA BYĆ MĘŻCZYZNĄ? Źródło: http://home.swiftdsl.com.au/~bunyip/boystalk/welcome.html SPOŁECZNE

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne media. Jak przeciwdziałać elektronicznej agresji wśród dzieci i młodzieży?

Nowoczesne media. Jak przeciwdziałać elektronicznej agresji wśród dzieci i młodzieży? Nowoczesne media. Jak przeciwdziałać elektronicznej agresji wśród dzieci i młodzieży? Cyfrowi tubylcy (Marc Prensky) Z Internetu korzysta 97% polskich nastolatków (11 19 lat) Komunikacja zapośredniczona

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z WYKONANIA ZADANIA NR 10. Cyberprzemoc

SPRAWOZDANIE Z WYKONANIA ZADANIA NR 10. Cyberprzemoc SPRAWOZDANIE Z WYKONANIA ZADANIA NR 10 Cyberprzemoc W ramach realizacji zadania 10 wybraliśmy temat Cyberprzemoc. Podczas wielu zajęć komputerowych, lekcji wychowawczych i spotkań z przedstawicielami Policji

Bardziej szczegółowo

Szanowna Pani Dyrektor,

Szanowna Pani Dyrektor, Warszawa, 16 czerwca 2008 r. PIIT/615/08 Pani Grażyna CZETWERTYŃSKA Dyrektor Departamentu Kształcenia Ogólnego i Wychowania Ministerstwo Edukacji Narodowej Szanowna Pani Dyrektor, Wyrażamy poparcie dla

Bardziej szczegółowo

ZASADY POSTĘPOWANIA PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 21 W PRZYPADKU UJAWNIENIA CYBERPRZEMOCY W SZKOLE.

ZASADY POSTĘPOWANIA PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 21 W PRZYPADKU UJAWNIENIA CYBERPRZEMOCY W SZKOLE. ZASADY POSTĘPOWANIA PUBLICZNEGO GIMNAZJUM NR 21 W PRZYPADKU UJAWNIENIA CYBERPRZEMOCY W SZKOLE. Zapewnienie uczniom bezpieczeństwa w szkole jest ważnym elementem organizacji pracy każdej placówki oświatowej.

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia w Internecie z akcentem na ochronę i dochodzenie praw. Diagnoserw Dawid Stramowski, Chrząstowo 4, 89-100 Nakło Nad Notecią

Zagrożenia w Internecie z akcentem na ochronę i dochodzenie praw. Diagnoserw Dawid Stramowski, Chrząstowo 4, 89-100 Nakło Nad Notecią Zagrożenia w Internecie z akcentem na ochronę i dochodzenie praw W przypadku cyberprzemocydostępne są dwie drogi ochrony prawnej: karna i cywilna. Należy pamiętać, że: w przypadku cyberprzemocy w stosunku

Bardziej szczegółowo

Niewiedza wzbudza strach Wiedza dodaje sił

Niewiedza wzbudza strach Wiedza dodaje sił Informacje Niemieckiego Stowarzyszenia Prewencji i Interwencji (DGfPI e.v.) Przeciwko Psychicznemu, Fizycznemu i Emocjonalnemu Znęcaniu Się Nad Dziećmi oraz Ich Zaniedbywaniu Niewiedza wzbudza strach Czy

Bardziej szczegółowo

Cyberprzemoc (agresja elektroniczna) stosowanie przemocy poprzez: prześladowanie, zastraszanie, nękanie, wyśmiewanie innych osób z wykorzystaniem

Cyberprzemoc (agresja elektroniczna) stosowanie przemocy poprzez: prześladowanie, zastraszanie, nękanie, wyśmiewanie innych osób z wykorzystaniem Cyberprzemoc (agresja elektroniczna) stosowanie przemocy poprzez: prześladowanie, zastraszanie, nękanie, wyśmiewanie innych osób z wykorzystaniem Internetu - narzędzi typu elektronicznego takich jak: SMS,

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości),

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości), Jak rozpoznać objawy przemocy fizycznej? Umiejętność rozpoznawania symptomów przemocy wobec dzieci jest konieczna, aby móc ochronić dzieci przed krzywdzeniem i zaniedbywaniem. Występowanie pojedynczego

Bardziej szczegółowo

Przemoc w szkole regulacje prawne

Przemoc w szkole regulacje prawne Przemoc w szkole regulacje prawne Przemoc w szkole może przejawiać się groźbami, znieważaniem, zmuszaniem do wykonania określonych czynności, ale także niszczeniem rzeczy dziecka. Przemoc taka najczęściej

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W WYBRANYCH SYTUACJACH PROBLEMOWYCH POJAWIAJĄCYCH SIĘ NA TERENIE SZKOŁY. opracowała mgr Halina Kotuła

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W WYBRANYCH SYTUACJACH PROBLEMOWYCH POJAWIAJĄCYCH SIĘ NA TERENIE SZKOŁY. opracowała mgr Halina Kotuła PROCEDURY POSTĘPOWANIA W WYBRANYCH SYTUACJACH PROBLEMOWYCH POJAWIAJĄCYCH SIĘ NA TERENIE SZKOŁY opracowała mgr Halina Kotuła Kradzież na terenie szkoły 1. Poinformować wychowawcę, pedagoga szkolnego, dyrektora

Bardziej szczegółowo

DZIECKO W SYTUACJI ROZWODU RODZICÓW

DZIECKO W SYTUACJI ROZWODU RODZICÓW DZIECKO W SYTUACJI ROZWODU RODZICÓW Rozwód to jedno z najtrudniejszych doświadczeń w każdej rodzinie. O tym jakie skutki będzie miał on dla dziecka w dużej mierze zależy od postawy rodziców. Decyzja o

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Działania profilaktyczne to te, które stwarzają człowiekowi okazję do aktywnego uczestnictwa w gromadzeniu doświadczeń

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ PROFILAKTYCZNYCH ZAJĘĆ O CYBERPRZEMOCY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

SCENARIUSZ PROFILAKTYCZNYCH ZAJĘĆ O CYBERPRZEMOCY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM SCENARIUSZ PROFILKTYCZNYCH ZAJĘĆ NA TEMAT CYBERPRZEMOCY DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM Cel: celem zajęć jest zwrócenie uwagi Uczniów na zjawisko cyberprzemocy oraz zwiększenie ich świadomości na temat tego problemu.

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY DLA GMINY ROKIETNICA 2011-2013 WSTĘP Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy (Dz. U. z 2005 r. Nr 180,

Bardziej szczegółowo

Złość. by skutecznie rozmawiać z dzieckiem. Agresja. Złość, agresja, przemoc co warto wiedzieć

Złość. by skutecznie rozmawiać z dzieckiem. Agresja. Złość, agresja, przemoc co warto wiedzieć Złość, agresja, przemoc co warto wiedzieć by skutecznie rozmawiać z dzieckiem Jestem uczuciem naturalnym - mieszkam w każdym Was. I gdy Wam się coś nie podoba, nie możecie czegoś dostać, albo ktoś Was

Bardziej szczegółowo

Do: TVN Edward Miszczak ul. Wiertnicza 166 02-952 Warszawa press@tvn.pl

Do: TVN Edward Miszczak ul. Wiertnicza 166 02-952 Warszawa press@tvn.pl Do: TVN Edward Miszczak ul. Wiertnicza 166 02-952 Warszawa press@tvn.pl My, niżej podpisani, chcemy wnieść swój jednoznaczny sprzeciw wobec emisji na antenie TVN i platformie internetowej tvnplayer.pl

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA. Wyciąg ze Strategii Działań Profilaktycznych Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu

PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA. Wyciąg ze Strategii Działań Profilaktycznych Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI W SYTUACJACH ZAGROśENIA POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA Wyciąg ze Strategii Działań Profilaktycznych Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu Przemoc jest to zjawisko wynikające z działalności

Bardziej szczegółowo

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które

2A. Który z tych wzorów jest dla P. najważniejszy? [ANKIETER : zapytać tylko o te kategorie, na które 1. Gdyby miał P. urządzać mieszkanie, to czy byłoby dla P. wzorem [ANKIETER odczytuje wszystkie opcje, respondent przy każdej z nich odpowiada tak/nie, rotacja] 1.1 To, jak wyglądają mieszkania w serialach,

Bardziej szczegółowo

Przemoc rówieśnicza a media elektroniczne

Przemoc rówieśnicza a media elektroniczne Przemoc rówieśnicza a media elektroniczne Łukasz Wojtasik Fundacja Dzieci Niczyje Koordynator kampanii Dziecko w Sieci Wstęp Fundacja Dzieci Niczyje w ramach kampanii społecznej Dziecko w Sieci prowadzi

Bardziej szczegółowo

Cyberprzestrzeń i cyberprzemoc Projekt realizowany w programie Szkoła z Klasą 2.0. pod kierunkiem Barbary Czech

Cyberprzestrzeń i cyberprzemoc Projekt realizowany w programie Szkoła z Klasą 2.0. pod kierunkiem Barbary Czech Magdalena Machocka Patrycja Mysiorek Klaudia Świerczyńska Maksymilian Gocha Rafał Trzeciak Cyberprzestrzeń i cyberprzemoc Projekt realizowany w programie Szkoła z Klasą 2.0. pod kierunkiem Barbary Czech

Bardziej szczegółowo

STOP CYBERPRZEMOCY! Dziecko w Sieci Fundację Dzieci Niczyje

STOP CYBERPRZEMOCY! Dziecko w Sieci Fundację Dzieci Niczyje STOP CYBERPRZEMOCY! Prezentacja opracowana przez Dorotę Socha pedagoga Zespołu Szkół Elektrycznych im. prof. Janusza Groszkowskiego w Białymstoku w oparciu o materiały merytoryczne kampanii Dziecko w Sieci

Bardziej szczegółowo

CYBER PRZEMOC ASPEKTY PRAWNE. mgr inż. Łukasz Sułkowski koordynator ds. bezpieczeństwa

CYBER PRZEMOC ASPEKTY PRAWNE. mgr inż. Łukasz Sułkowski koordynator ds. bezpieczeństwa CYBER PRZEMOC ASPEKTY PRAWNE mgr inż. Łukasz Sułkowski koordynator ds. bezpieczeństwa 1. Naruszanie dóbr osobistych, a w szczególności nazwiska lub pseudonimu i wizerunku oraz czci. Działania Upublicznianie

Bardziej szczegółowo

CZY WIESZ, ŻE PRZEMOC CO MOŻESZ ZROBIĆ GDY DOZNAJESZ PRZEMOCY GDZIE SZUKAĆ POMOCY W BIAŁYMSTOKU

CZY WIESZ, ŻE PRZEMOC CO MOŻESZ ZROBIĆ GDY DOZNAJESZ PRZEMOCY GDZIE SZUKAĆ POMOCY W BIAŁYMSTOKU CZY WIESZ, ŻE PRZEMOC CO MOŻESZ ZROBIĆ GDY DOZNAJESZ PRZEMOCY GDZIE SZUKAĆ POMOCY W BIAŁYMSTOKU CZY WIESZ, ŻE PRZEMOC Jest zamierzonym, wykorzystującym przewagę sił działaniem przeciw członkowi rodziny,

Bardziej szczegółowo

Korzystanie z Internetu

Korzystanie z Internetu Korzystanie z Internetu 2011 98 % korzysta przynajmniej raz w tygodniu 74 % loguje się codziennie 86 % 2014 korzysta z Internetu codziennie, w tym: 43 % jest niemal bez przerwy online 1,5 % korzysta z

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ Tematy i zagadnienia (cele edukacyjne) 1. Wybór samorządu klasowego prawa i obowiązki ucznia -kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości

Bardziej szczegółowo

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Dorota Merecz Zakład Psychologii Pracy Psychologiczne konsekwencje uczestnictwa w wypadku

Bardziej szczegółowo

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo.

Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem. Reaguj. Masz prawo. Kampania Rzecznika Praw Dziecka pod hasłem Reaguj. Masz prawo. Praca w grupach Wymień jakie są objawy stosowania przemocy wobec dzieci. Odpowiedzi zapiszcie na oddzielnych kartkach z klejem. Przemoc fizyczna

Bardziej szczegółowo

Dziecko w Sieci I zachowania dzieci w Internecie (Gemius, FDN, październik 2004, badani: dzieci 12-17 lat - N=1487, rodzice N=687)

Dziecko w Sieci I zachowania dzieci w Internecie (Gemius, FDN, październik 2004, badani: dzieci 12-17 lat - N=1487, rodzice N=687) koordynator kampanii Dziecko w Sieci Łukasz Wojtasik Fundacja Dzieci Niczyje badania Dziecko w Sieci I zachowania dzieci w Internecie (Gemius, FDN, październik 2004, badani: dzieci 12-17 lat - N=1487,

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Aneta Jendrzej - psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Jak się czuję? Nie

Bardziej szczegółowo

Rodzice, dzieci i zagrożenia internetowe

Rodzice, dzieci i zagrożenia internetowe Rodzice, dzieci i zagrożenia internetowe Szymon Wójcik Hubert Tuszyński Informacje o badaniu Badani: rodzice dzieci korzystających z internetu oraz dzieci korzystające z internetu w wieku 10-15 lat. Data

Bardziej szczegółowo

EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ INNEJ DZIEŁALNOSCI STATUTOWEJ SZKOŁY LUB PLACÓWKI.

EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ INNEJ DZIEŁALNOSCI STATUTOWEJ SZKOŁY LUB PLACÓWKI. Zgodnie z opracowanym Planem Nadzoru Pedagogicznego Dyrektora Zespołu Szkół Nr 1 w Otwocku, w roku szkolnym 212/213 została przeprowadzona ewaluacja w obszarze: EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania zachowania uczniów. ze stwierdzonym ADHD

Kryteria oceniania zachowania uczniów. ze stwierdzonym ADHD Kryteria oceniania zachowania uczniów Szkoły Podstawowej nr 23 im. Jana Pawła II w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 4 w Tarnowie ze stwierdzonym ADHD (obowiązujące od II okresu roku szkolnego 2009/10)

Bardziej szczegółowo

OFERTA ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH NA ROK 2012/2013 REALIZOWANYCH W RAMACH DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH OŚRODKA INTERWENCJI KRYZYSOWEJ W JAWORZNIE

OFERTA ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH NA ROK 2012/2013 REALIZOWANYCH W RAMACH DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH OŚRODKA INTERWENCJI KRYZYSOWEJ W JAWORZNIE OFERTA ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH NA ROK 2012/2013 REALIZOWANYCH W RAMACH DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH OŚRODKA INTERWENCJI KRYZYSOWEJ W JAWORZNIE Wszystkie prowadzone działania są realizowane bezpłatnie. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH

RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH RADY DLA RODZICÓW PODANE PONIŻEJ RADY MAJĄ POMÓC PAŃSTWU W UCHRONIENIU WASZEGO DZIECKA PRZED ZAŻYWANIEM ŚRODKÓW UZALEŻNIAJĄCYCH Rozmawiaj ze swoim dzieckiem o paleniu papierosów, piciu alkoholu i zażywaniu

Bardziej szczegółowo

Bezpieczny Internet. Jak uchronić siebie i swoje dziecko przed zagrożeniami płynącymi z sieci

Bezpieczny Internet. Jak uchronić siebie i swoje dziecko przed zagrożeniami płynącymi z sieci Bezpieczny Internet Jak uchronić siebie i swoje dziecko przed zagrożeniami płynącymi z sieci Internet to kopalnia wiedzy, wirtualny plac zabaw, świetne narzędzie komunikacji, jak każde narzędzie może służyć

Bardziej szczegółowo

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak

Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Dziecko z SLI w szkole - diagnoza i postępowanie Agnieszka Maryniak Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski U dzieci w wieku szkolnym zaburzenia językowe mogą być trudne do rozpoznania Poprawa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Centrum Edukacyjne Fundacji Kidprotect.pl

Centrum Edukacyjne Fundacji Kidprotect.pl Centrum Edukacyjne Fundacji Kidprotect.pl Co to jest Internet? Internet jest tym, co łączy Twój komputer z innymi komputerami na całym świecie (prawie tak, jak nasz domowy telefon jest połączony z innymi

Bardziej szczegółowo

W służbie dzieciom. Przemoc wobec dzieci - opinie i postawy służb i instytucji społecznych

W służbie dzieciom. Przemoc wobec dzieci - opinie i postawy służb i instytucji społecznych Sabina Nikodemska Rok: 2002 Czasopismo: Niebieska Linia Numer: 2, 19 Jesienią 2001 roku na terenie gminy Warszawa-Włochy, przeprowadzono badanie, którego celem było poznanie postaw pracowników różnych

Bardziej szczegółowo