Pobudzanie popytu na produkcję wytwarzaną w Polsce w warunkach wysokiego zadłużenia gospodarki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pobudzanie popytu na produkcję wytwarzaną w Polsce w warunkach wysokiego zadłużenia gospodarki"

Transkrypt

1 A R T Y K U ł Y Marek Gruchelski* Pobudzanie popytu na produkcję wytwarzaną w Polsce w warunkach wysokiego zadłużenia gospodarki Streszczenie Pobudzanie popytu wewnętrznego i zewnętrznego na produkcję wytwarzaną w Polsce ma kluczowe znaczenie dla rozwiązania trzech podstawowych problemów, tj. zwiększenia dynamiki wzrostu PKB, ograniczenia bezrobocia i oddłużenia gospodarki. W artykule omówiono metody zwiększania popytu na produkcję wytwarzaną w kraju w warunkach wysokiego zadłużenia oraz ogólnoświatowego kryzysu. Skoncentrowano się głównie na: stymulowaniu inwestycji infrastrukturalnych, aktywnej polityce kursowej, zmianach w polityce fiskalnej pod kątem redukcji bezrobocia, dofinansowaniu działalności gospodarczej z wykorzystaniem rozwiązań przyjętych w planie Marshalla. Słowa kluczowe: pobudzanie popytu, wzrost PKB, oddłużanie, bezrobocie Wstęp Polska gospodarka znalazła się wobec równocześnie występujących co najmniej trzech poważnych problemów, tj. osłabienia dynamiki wzrostu PKB (poniżej 2%), redukcji wykorzystania krajowych zasobów pracy (czego bezpośrednim rezultatem jest wzrost stopy rejestrowanego bezrobocia do 14%) 1, wzrostu zadłużenia bezpośredniego sektora publicznego (około 1 bln zł) oraz łącznego dla całej gospodarki do około 4 bln zł (2,5 razy więcej niż poziom PKB). Równoczesne rozwiązywanie wymienionych trzech problemów wymaga odejścia od najczęściej stosowanej metody zwalczania zadłużenia poprzez cięcia w wydatkach. Rozwiązanie takie osłabiałoby dynamikę wzrostu PKB i prowadziło do zwiększenia bezrobocia i emigracji. Tym bardziej, że w wielu dziedzinach prowadzona dotychczas polityka cięć budżetowych doprowadziła do stanu, który wymaga szybkiego wzrostu wydatków (np. w za- * Dr Marek Gruchelski, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, 1 Oprócz liczącego 2,24 mln osób rejestrowanego bezrobocia, 1-1,5 mln to tzw. bezrobocie ukryte w rolnictwie i przedsiębiorstwach państwowych, które nie ulega redukcji ze względu na brak miejsc pracy. Niedostatek pracy jest również przyczyną występowania tzw. zniechęconych (discouraged), tj. osób, które wyczerpały okresy zasiłków dla bezrobotnych i nie wierzą, że znajdą pracę, więc zaprzestały jej szukać (0,5-1 mln) oraz 2-3 milionowej emigracji zarobkowej. Na łączny zasób siły roboczej wynoszący około 24,2 mln osób, zatrudnienie w polskiej gospodarce znalazło około 16 mln osób, czyli 2/3-2/4 poszukujących. Masowa emigracja zarobkowa przyniosła polskiej gospodarce pomiędzy 53 a 60 mld dolarów wpływów w okresie , dzięki czemu zatrudnienie w Polsce było wyższe od 400 tys. do 500 tys., niż gdyby ww. wpływów nie było. Niestety długofalowe skutki bezrobocia zarówno ekonomiczne (spowolnienie tempa wzrostu PKB, niedostatek środków w systemie emerytalnym, zawężenie zakresu rynku wewnętrznego, redukcja innowacyjności gospodarki), jak i społeczne (utrata znacznego zasobu kapitału ludzkiego, problemy rodzinne na skalę masową) będą zdecydowanie negatywne [Gruchelski 2013, ss ]. 45

2 Z A R Z ą D Z A N I E Z M I A N A M I 4 / kresie obrony narodowej, służby zdrowia edukacji i szkolnictwa). W tej sytuacji równoczesna realizacji wyżej wymienionych zadań wymaga znacznego wzrostu popytu na produkcję wytwarzaną w kraju zarówno na potrzeby rynku wewnętrznego, jak i eksportu. Konieczna jest poprawa efektywności gospodarowania tak, aby obok stymulowania wzrostu produkcji i zatrudnienia uzyskać generalnie szybszy wzrost dochodów niż wydatków (nie oznacza to rezygnacji z racjonalizacji konkretnych wydatków). Pełne omówienie wszystkich czynników, jakie mogą wpływać na dynamikę wzrostu popytu na produkcję dóbr i usług wytwarzanych w Polsce przekracza ramy niniejszego artykułu. Dlatego skoncentrowano się na czterech grupach zagadnień: Inwestycjach infrastrukturalnych oraz aktywnej polityce kursowej. Połączenie inwestycji w infrastrukturze gospodarczej z aktywną polityką kursową nie jest przypadkowe. Realizowane od 2004 r. inwestycje infrastrukturalne (i w ochronie środowiska) były w 50-85% finansowane ze środków UE. Stosowana przez kolejne ekipy rządowe polityka nadwartościowego kursu złotego z jednej strony w sposób sztuczny zaniżała zadłużenie zagraniczne (w tym i całkowite) w złotówkach w stosunku do PKB, z drugiej zaś była korzystna dla finansowania wkładu krajowego do przedsięwzięć współfinansowanych ze środków UE. Przy nadwartościowym kursie wkład ten był relatywnie niższy. Jednocześnie stosowanie kursu nadwartościowego (czyli wyższego niż kurs równowagi) prowadziło do stałego, wynoszącego blisko 20 mld USD deficytu w bilansie handlowym i płatniczym. Konsekwencją była utrata blisko 1 mln miejsc pracy. Zwiększenie popytu zewnętrznego na produkcję przeznaczoną na eksport, jak i ograniczenie importu wymaga prowadzenia polityki kursu równowagi (a w przypadku dążenia do szybszego spłacenia długów zewnętrznych) kursu podwartościowego. Wdrożenie takiej polityki wymaga jednak uwzględnienia wszystkich warunków ograniczających, w tym również problemu wysokości obciążenia długami zewnętrznymi PKB, jak też kosztów pozyskania wkładów krajowych dla przedsięwzięć współfinansowanych ze środków UE (rozdz. 1). Ocenie wybranych elementów obecnej polityki fiskalnej w aspekcie ograniczania bezrobocia. Polityka fiskalna może być ważnym czynnikiem umożliwiającym redukcję bezrobocia, a w konsekwencji pobudzenie popytu. Realizacja polityki fiskalnej może również bezpośrednio wpływać na poziom popytu (rozdz. 2). Polityce monetarnej w powiązaniu z polityką kredytową oraz polityką prorozwojową państwa. Cały kompleks tych zagadnień wpływa zarówno na inwestycje jak i bezrobocie, a więc jest istotnym czynnikiem pobudzającym popyt. Zdaniem autora dobrym rozwiązaniem byłaby próba powrotu do rozwiązań stosowanych planie Marshalla 2, szczególnie pomiędzy nowo przyjętymi krajami do UE oraz Komisją Europejską w Brukseli (rozdz. 3). 2 W ramach planu Marshalla USA udzielały pomocy w formie dotacji krajowi beneficjentowi, natomiast podmioty gospodarcze w krajach odbudowujących gospodarkę po zniszczeniach wywołanych II wojną światową otrzymywały niskooprocentowane kredyty z przeznaczeniem przede wszystkim na inwestycje o charakterze produkcyjnym. 46

3 A R T Y K U ł Y Zagadnieniach dotyczących wpływu wzrostu popytu na dobra i usługi wytwarzane przez polska gospodarkę oraz intensyfikacji kapitału na poziom bezrobocia w Polsce ujęcie modelowe. Ujęcie modelowe wskazujące na efekty jakie w zakresie wzrostu PKB może przynieść zintegrowanie działań, w zakresie pobudzenia popytu oraz zintensyfikowania wykorzystania kapitału, w celu obniżenia naturalnej stopy bezrobocia. W badaniach wykorzystano działanie prawa Okuna dla określenia potencjalnego wzrostu PKB (rozdz. 4). 1. Inwestycje infrastrukturalne oraz aktywna polityka kursowa Przygotowanie strategii pobudzania popytu wewnętrznego i zewnętrznego na dobra i usługi wytwarzane w Polsce w warunkach kryzysu światowego oraz przy bardzo wysokim obciążeniu polskiej gospodarki długami, wymagałoby przygotowania długofalowej strategii rozwoju, co wykracza poza ramy niniejszego artykułu. Należy jednocześnie brać pod uwagę, że obecne zjawiska kryzysowe, tak w skali ogólnoświatowej, jak i krajach Unii Europejskiej (w tym w strefie euro), mają charakter długookresowy. Stąd przy wyborze metod polityki makroekonomicznej należy przestrzegać zasady, aby przyjęte rozwiązania w maksymalnym stopniu zabezpieczały polską gospodarkę przed wpływem kryzysu. Niemniej opierając się na analizach udostępnionych w literaturze oraz badaniach empirycznych można sformułować kilka postulatów, których uwzględnienie mogłoby być użyteczne przy opracowywaniu wspomnianej strategii [Gruchelski 2013]: Przy przygotowywaniu rozwiązań dla praktyki gospodarczej, z uwagi na wysoką złożoność zagadnień, konieczne jest uwzględnienie wniosków formułowanych zarówno przez ekonomię neoklasyczną, jak i neokeynesowską. Natomiast odnosząc się do wskazań dla polityki zwalczania bezrobocia, skuteczna walka z nim wymagać będzie w pierwszym rzędzie identyfikacji charakteru bezrobocia i w zależności od tego, czy mamy do czynienia z bezrobociem keynesowskim czy neoklasycznym (czasem obydwa rodzaje bezrobocia występują równocześnie), dostosowania odpowiednich metod przeciwdziałania bezrobociu. Z danych zawartych w literaturze [Gruchelski 2013, s.149] wynika, że podstawową formą bezrobocia jest bezrobocie typu keynesowskiego 3. Do głównych ograniczeń w stosowaniu za- Aby umożliwić ubogim w kapitał (na skutek zniszczeń wojennych) przedsiębiorstwom korzystanie z pomocy kredytowej państwa beneficjenci programu Marshalla wprowadziły szeroki system funduszy gwarancyjnych dla podmiotów gospodarczych. Rezultatem zastosowania systemu kredytowej pomocy w ramach planu Marshalla były: wzrost konkurencyjności krajów beneficjentów, zachowanie odpowiednich proporcji pomiędzy wielkością inwestycji w część produkcyjną gospodarki i w infrastrukturę. W efekcie większość kosztów utrzymania powstałej infrastruktury została przejęta przez podmioty gospodarcze a nie państwo, jak ma to najczęściej miejsce w systemie dotacyjnego współfinansowania gospodarki, rozwój (głównie w oparciu o zwrot kredytów z odsetkami) funduszy bazujących na środkach otrzymanych w ramach funkcjonowania planu Marshalla. Obecnie fundusz Marshalla w Niemczech jest poważną instytucją finansową wspierającą działalność inwestycyjną, bardziej efektywne wykorzystanie środków do czego skłania kredytowa forma finansowania przedsięwzięć inwestycyjnych. 3 W Polsce w 2008 r. relacja liczby ofert pracy do liczby zarejestrowanych bezrobotnych wahała się od 5,54% w II kwartale 2008 r. do 2,03% w IV kwartale 2008 r. W tej sytuacji trudno jest mówić o innym niż przede wszystkim przymusowym bezrobociu. 47

4 Z A R Z ą D Z A N I E Z M I A N A M I 4 / sad polityki makroekonomicznej opartej na teorii keynesowskiej należy wysokie ujemne saldo bilansu handlowego, które powoduje, że przy wzroście wydatków państwa nastąpi wzrost przede wszystkim importu, a nie produkcji krajowej 4. Szybszy wzrost importu niż eksportu prowadzi przede wszystkim do aktywizacji gospodarek krajów eksporterów, a nie polskiej gospodarki, co zwiększa zadłużenie zagraniczne (w tym zewnętrzny dług publiczny) polskiej gospodarki. Wysoka importochłonność PKB jest również przyczyną niskiego poziomu mnożnika. Jeżeli źródłem finansowania nawet części wydatków autonomicznych skierowanych na pobudzenie gospodarki jest deficyt budżetowy (krajowy wkład w realizację inwestycji współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej), to przy niskim poziomie mnożników nastąpi powiększenie długu publicznego w Polsce. Z drugiej strony dotacje otrzymywane z Unii Europejskiej mają bardzo korzystny wpływ na rozwój gospodarki w Polsce poprzez realizację inwestycji głównie w infrastrukturze i ochronie środowiska, łagodzenie skutków ujemnego bilansu handlowego i płatniczego oraz pobudzanie zatrudnienia. Słabymi stronami inwestycji współfinansowanych ze środków unijnych jest to, że wykonawcami projektów są firmy zagraniczne lub ich polskie firmy córki wykupione w ramach prywatyzacji. Firmy należące do polskiego kapitału są głównie podwykonawcami. Nie tylko podstawowa część zysków przejmowana jest przez firmy zagraniczne, ale często firmy te nie wywiązują się ze swoich zobowiązań wobec krajowych podwykonawców. Przykładem tego jest bardzo trudna obecnie sytuacja finansowa polskich firm podwykonawczych, które budowały autostrady na Euro Rozwiązaniem (a przynajmniej złagodzeniem) obydwu problemów byłoby tworzenie konsorcjów, w których firmy zagraniczne czy ich spółki córki stanowiłyby mniejszość, a obecni polscy podwykonawcy byliby głównymi udziałowcami. Konsorcja te, a szczególnie polskie firmy wykonawcze (członkowie tych konsorcjów) powinny być w sposób pośredni wspierane przez państwo 5. W związku z negatywnym wpływem spadku zatrudnienia na polską gospodar- 4 Przeciętnie saldo kształtowało się na poziomie 20 mld USD, co było spowodowane znacznie wyższą importochłonnością niż eksportochłonnością PKB. Dla porównania w 2008 r. import wyniósł 497 mld PLN (210,5 mld USD), a eksport 405 mld PLN (171,8 mld USD). Stąd ujemne saldo kształtowało się na poziomie ok. 91,6 mld PLN (38,6 mld USD). W porównaniu z PKB wynoszącym w 2008 r mld PLN (539,4 mld USD) importochłonność polskiej gospodarki wyniosła 39%, a eksportochłonność 31,84%. Z punktu widzenia równowagi na rynku pracy każdy miliard dolarów deficytu oznacza utratę od 45 do 50 tys. miejsc pracy w Polsce [Rocznik Statystyczny 2009, ss , 691]. 5 W ramach reguł unijnych nie jest możliwe bezpośrednie wspieranie przez państwo krajowych firm. Natomiast przepisy unijne dopuszczają wsparcie pośrednie, np. poprzez tworzenie państwowych i/lub państwowo-prywatnych (w tym i z mniejszościowym udziałem państwa) funduszy gwarancyjnych. Rozwój krajowych funduszy gwarancyjnych ma kluczowe znaczenie w przetargach na otrzymanie zamówień współfinansowanych ze środków unijnych. Większość z wymienionych firm podwykonawczych to bowiem przedsiębiorstwa średnich rozmiarów nieposiadające wystarczających własnych środków finansowych, aby gwarantować bezpieczeństwo wykonania zamówień. Do wspierania rozwoju sektora małych i średnich przedsiębiorstw w krajach wysokorozwiniętych uruchomiono przede wszystkim instytucje finansowe. Pośrednie wspieranie producentów przez rządy, w związku z kosztownymi procesami związanym z dumpingiem, jest stosowane na całym świecie. Szczególnie skuteczne są w tej dziedzinie kraje Dalekiego Wschodu (wcześniej Japonia, a obecnie Chiny). Stocznie chińskie są wydatnie wspierane finansowo przez bardzo rentowne i o dużej wartości zamówienia ze strony rządu chińskiego lub państwowych przedsiębiorstw [Gruchelski 2013, s.181]. 48

5 A R T Y K U ł Y kę (-14,6% w latach ) konieczne jest odwrócenie tej tendencji w celu przyspieszenia wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, redukcji bezrobocia i zahamowania emigracji zarobkowej. Wydaje się, że przy obecnym poziomie rozwoju gospodarczego Polski (wysokości PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca) konieczny będzie powrót do polityki wspierania rozwoju przemysłu w Polsce. W warunkach kryzysu główny akcent powinien być położony na rozwój szeroko pojętej produkcji antyimportowej oraz eksportu. Punktem wyjścia powinna być zmiana obecnej polityki kursowej ze zniechęcającej do wzrostu eksportu, a zachęcającej do nadmiernego importu w kierunku aktywizacji salda bilansu handlowego 6. Kurs aktywizujący eksport i hamujący import wpływa negatywnie na poziom inflacji poprzez podrożenie kosztów importu. Inne problemy to zwiększenie kosztów obsługi polskiego zagranicznego długu publicznego oraz wzrost poziomu tego długu, a w konsekwencji wysokości całkowitego długu publicznego Polski i jego relacji do PKB. Ponadto nadwartościowy kurs z jednej strony zwiększa wkład krajowy do inwestycji współfinansowanych ze środków UE, z drugiej zaś zwiększa (przy danej wartości inwestycji) wysokość dotacji UE w euro 7. W przypadku inwestycji o charakterze infrastrukturalnym lub w dziedzinie ochrony środowiska (o dominującym udziale w całości inwestycji projektów współfinansowanych ze środków unijnych) ze względu na wysoki udział dotacji unijnych w całym koszcie inwestycji (od 50 do 85%) saldo wzrostu dotacji UE w euro i wkładu krajowego jest zdecydowanie korzystne dla Polski. W przypadku inwestycji o charakterze komercyjnym (np. przemysłowych), w których udział środków unijnych zwykle nie przekracza 30%, saldo to jest ujemne. Dążenie przede wszystkim do obniżenia kosztów obsługi długu zagranicznego, jak i do nieprzekroczenia 55-procentowej relacji wielkości długu publicznego w stosunku do PKB to prawdopodobne przyczyny utrzymywania nadwartościowego kursu złotego. Taka polityka kursowa prowadziła jednak do wzrostu deficytu w bilansie han- 6 Przez krótki okres 2012 roku przyjęto kurs euro na poziomie 4,35 PLN, co stymulowało wzrost eksportu i spowalniało wzrost importu. Obecnie przewiduje się, że kurs euro nie przekroczy 4 PLN za 1 EUR, co sprzyjać będzie odwróceniu powyższych tendencji. 7 Mechanizm działania kursu nadwartościowego można przedstawić na następującym przykładzie. Załóżmy, że całkowity koszt inwestycji współfinansowanej ze źródeł unijnych (w 80%) wynosi 42 mln PLN, kurs równowagi równy jest 4,2 PLN za 1 EUR, natomiast obowiązujący kurs waha się wokół 4 PLN za 1 EUR. Przy kursie 4 PLN za 1 EUR wysokość dotacji w euro wyniesie: 42 mln PLN 0,8 = 33,6 mln PLN / 4 = 8,4 mln EUR, a wkład krajowy do Euro 2012 : 42 mln PLN 0,2 = 8,4 mln PLN / 4 = 2,1 mln EUR. Powyższe wyliczenia przy kursie 4,2 PLN za 1 EUR przedstawiają się następująco: dotacja unijna 33,6 mln EUR / 4,2 = 8 mln EUR; 8,4 mln PLN / 4,2 = 2 mln EUR. Z porównania obliczeń wysokości dotacji unijnych i wkładu krajowego w euro wynika, że przy stosowaniu kursu 4 PLN za 1 EUR wysokość dotacji w euro była o 0,40 mln EUR (a wkład krajowy o 0,1 mln EUR) wyższa niż przy kursie równowagi na poziomie 4,2 PLN za 1 EUR. Z punktu widzenia beneficjentów dotacji unijnych (głównie realizujących inwestycje infrastrukturalne i w ochronie środowiska naturalnego) wyższy (nadwartościowy) kurs złotego może mieć pozytywny wpływ na ww. inwestycje poprzez niższe koszty zakupu importowanych urządzeń (np. jako wyposażenia oczyszczalni ścieków), niż gdyby obowiązujący kurs był na poziomie kursu równowagi. Natomiast uwzględniając, że rozliczenie inwestycji i dotacji unijnej przez beneficjenta tych dotacji przeprowadzane jest w złotówkach, wysokość kursu złotego (poza wspomnianymi zakupami urządzeń z importu) nie ma wpływu na wyniki inwestycji. Inaczej wygląda sprawa rozliczeń dotacji unijnych na szczeblu makroekonomicznym. Czynnikiem ograniczającym absorpcję dotacji unijnych są niedostateczne środki własne beneficjentów, stąd wyższy kurs złotego oznacza wyższą absorpcje tych środków. Z kolei wyższa absorpcja dotacji unijnych, z punktu widzenia równowagi w bilansie płatniczym, odgrywa podobną rolę jak dodatkowy eksport. 49

6 Z A R Z ą D Z A N I E Z M I A N A M I 4 / dlowym i stymulowała wzrost zadłużenia zagranicznego i bezrobocia w Polsce. Wszystkie wymienione czynniki, mimo iż nie są wystarczającym uzasadnieniem utrzymywania nadwartościowego kursu złotego, muszą jednak być brane pod uwagę przy określaniu wysokości kursu, a więc i stopnia intensywności aktywizacji bilansu handlowego przy wykorzystaniu polityki kursowej. Dlatego też oprócz polityki kursowej konieczne jest zastosowanie innych metod pobudzania rozwoju produkcji antyimportowej i eksportu. Proponowana kolejność, tj. najpierw koncentracja na produkcji antyimportowej, a następnie na eksporcie, nie jest przypadkowa. W warunkach kryzysu (ściślej kryzysu braku popytu) wszystkie kraje nastawione są w pierwszym rzędzie na stymulowanie eksportu, a więc należy liczyć się z dużymi trudnościami przy realizacji proeksportowej strategii polskiej gospodarki. Dlatego też konieczna jest koncentracja wysiłku eksportowego w dziedzinach charakteryzujących się wysokim prawdopodobieństwem sukcesu. Przykładem polityki antyimportowej zawierającej jednocześnie elementy polityki proeksportowej są działania mające na celu zredukowanie rozmiarów i kosztów importu ropy naftowej i gazu ziemnego. Elementem proeksportowym mogłoby być przekształcenie Polski z importera gazu naturalnego w eksportera netto. W 2011 r. w Polsce, przy deficycie bilansu handlowego na poziomie 21,1 mld USD 8, wydatki na import ropy naftowej i gazu ziemnego wyniosły 20,8 mld USD 9. Stąd istotne zmniejszenie importu ropy naftowej i gazu ziemnego prowadzić będzie do znaczącej redukcji ujemnego salda w bilansie handlu zagranicznego. Możliwości redukcji importu ropy naftowej i gazu ziemnego oraz uruchomienia eksportu gazu ziemnego pojawiają się w związku z tym, że: Polska posiada znaczne zasoby gazu łupkowego oraz pewne zasoby ropy naftowej z łupków, następuje szybki postęp w dziedzinie techniki przeprowadzania odwiertów, jak i metod wydobywania gazu naturalnego z łupków w USA, Chinach, ale również w Polsce, następuje wyraźny postęp w zakresie powstawania nowych technologii odgazowywania, zgazowywania i upłynniania węgla, Polska posiada, poza bardzo niewielkimi zasobami ropy ze złóż konwencjonalnych, pewne ilości ropy z łupków, które mogą przyczynić się do redukcji importu ropy naftowej, istnieje możliwość wykorzystania środków UE, przeznaczonych na rozwój infrastruktury, do stymulowania produkcji antyimportowej. Z raportu Państwowego Instytutu Geologicznego (PIG) wynika, że oszacowane łączne zasoby gazu ziemnego wydobywane z formacji łupkowych dla polskiej lądowej i szelfowej (morskiej) 8 Eksport, import i saldo bilansu handlowego według Newsweek.pl z r.: eksport 135,8 EUR, import 150,5 EUR, saldo 14,7 mld EUR, odpowiednio dane w USD: eksport 194,8 mld USD, import 215,9, mld USD, saldo 21,1 mld USD. Przy PKB w 2011 r. na poziomie 514,5 mld USD (1522,7 mld PLN) udział eksportu w PKB wynosi: 194,8 mld USD do 514,5 mld USD, tj. 37,8%, natomiast udział importu w PKB: 215,9 mld USD do 514,5 mld USD, tj. 42%. 9 Wartość importu ropy naftowej i gazu ziemnego do Polski w 2011 r. wyniosła ok. 20,9 mld USD (import ropy naftowej 16,6 mld, importu gazu ziemnego 4,3 mld USD). 50

7 A R T Y K U ł Y części basenu bałtycko-podlasko-lubelskiego mogą wynosić maksymalnie 1,92 bln m 3, natomiast oszacowane zasoby ropy naftowej z formacji łupkowych mogą wynosić maksymalnie 535 mln ton [Ocena zasobów, 2012]. W przypadku gazu, uwzględniając parametry oszacowania, zasoby te mieszczą się z największym prawdopodobieństwem w przedziale: mld m 3. Zasoby te są więc 2,5-5,5-krotnie większe od udokumentowanych zasobów ze złóż konwencjonalnych (145 mld m 3 ). Przy obecnym zapotrzebowaniu na gaz ziemny (14,5 mld m 3 ), na które składa się 4,5 mld m 3 krajowego wydobycia ze złóż konwencjonalnych i 10 mld m 3 importu, łączne zasoby konwencjonalne i niekonwencjonalne wystarczą na lat pełnego pokrycia zapotrzebowania na gaz ziemny w Polsce. Należy podkreślić, że szacunki zawarte w omawianym raporcie PIG dotyczą wydobywanych zasobów gazu ziemnego i ropy naftowej występujących w formacjach łupkowych (shale gas, shale oil) na terytorium Polski, na obszarze basenu bałtycko-podlasko-lubelskiego, tj. na linii od morskich terenów na północ od Słupska i Wejherowa do okolic Hrubieszowa i Tomaszowa Lubelskiego. Raport nie obejmuje zasobów węglowodorów ze złóż konwencjonalnych, ani zasobów węglowodorów ze złóż w innych formacjach geologicznych, np. tzw. gazu zamkniętego (tight gas), czy z pokładów węgla (CBM coal bed methane). Raport nie uwzględnia także pozostałych, perspektywicznych rejonów Polski, np. Dolnego Śląska czy Wielkopolski. Wstępne szacunki ekspertów z USA były bardzo optymistyczne i wskazywały, że możliwe jest, iż zasoby gazu łupkowego w Polsce mogą oscylować wokół 5,29 bln m 3. Powyższe szacunki oparte są na bardzo nielicznych odwiertach i wymagają dalszych prac potwierdzających powyższe wyniki. Należy podkreślić, że w miarę udoskonalania technologii wydobywczych gazu łupkowego nastąpi zwiększenie dostępu do złóż tego surowca 10. Uruchomienie wydobycia naturalnego gazu z łupków, oprócz barier technicznych (gaz ten zlokalizowany jest najczęściej 3-5 km pod ziemią), napotyka na barierę kosztów 11 i wysokości nakładów inwestycyjnych, szczególnie na drogie technologie amerykańskie, ryzyko dla środowiska naturalnego oraz lobbing ze strony zarówno rosyjskiego Gazpromu, jak i producentów energii elektrycznej z elektrowni atomowych z Francji i Anglii. Stanowisko Niemiec nie jest jednoznaczne, bowiem z jednej strony kraj ten zainteresowany jest, aby wspólna inwestycja niemiecko-rosyjska w Nord Stream nie okazała się nierentowna, z drugiej zaś niemieccy importerzy zainteresowani są zróżnicowanymi i jak najtańszymi dostawami gazu. 10 Mimo że wiedza o możliwości pozyskiwania gazu z łupków dostępna jest od blisko 70 lat, przyspieszenie badań i wdrożeń na świecie (głównie w USA i Kanadzie) nastąpiło w pierwszej dekadzie XXI wieku. Przewiduje się do 2030 r. dalszy gwałtowny wzrost nakładów na badania i wdrożenie nowych technologii pozyskiwania gazu z łupków w USA i Chinach. 11 Należy podkreślić, że nadal nie jest znany koszt wydobycia 1 mld m 3 gazu łupkowego w Polsce. Może to oznaczać, że w dłuższym okresie, dzięki wzrostowi jakości technik wydobywczych i bliskości rynku zbytu, wydobycie to stanie się opłacalne, nawet jeżeli obecne wyniki nie byłyby w pełni zadawalające. Problem polega jednak na tym, że bez określenia wielkości zasobów i wysokości kosztów nie można uwzględnić ww. zasobów w strategii rozwoju polskiej gospodarki. 51

8 Z A R Z ą D Z A N I E Z M I A N A M I 4 / Dla przykładu Gazprom od dawna sponsoruje ruchy obrońców przyrody, aby występowali przeciwko zastosowaniu do pozyskiwania gazu z łupków w Europie amerykańskich technologii wykorzystujących do wydobywania gazu wodę z chemikaliami 12. Celem Gazpromu jest utrzymanie swojej quasi-monopolistycznej pozycji w stosunku do odbiorców europejskich, szczególnie z Europy Środkowej. Kampania ta jest coraz bardziej skuteczna na forum Unii Europejskiej. Komisja Europejska przedstawiła trzy raporty o gazie łupkowym. Każdy dotyczy innych kwestii i został przygotowany dla innej dyrekcji generalnej w KE. Jeden z nich koncentrował się na kwestiach energetycznych z konkluzją, że wprawdzie dzięki łupkom zależność UE od gazu z importu się nie zmniejszy, ale za to też bardziej nie wzrośnie [Ocena zasobów 2012]. Drugie opracowanie dotyczyło ewentualnego wpływu wydobycia gazu łupkowego na klimat. Raport ten nie wykazał istotnych negatywnych skutków dla klimatu. Trzeci raport został opracowany przez brytyjską firmę AEA Technology. Raport ten dotyczył skutków eksploatacji gazu łupkowego dla środowiska naturalnego. Zdaniem A. Słoniewskiej i T. Furmana trzeci z omawianych raportów to potencjalnie największy problem dla planów eksploatacji złóż gazu łupkowego w Polsce i w innych krajach UE. Odwierty w potencjalnych złożach gazu łupkowego zostały wykonane w Polsce i Wielkiej Brytanii, ale wydobyciem zainteresowane są również Niemcy, Holandia, Hiszpania, Rumunia, Litwa, Dania, Szwecja i Węgry. W krajach tych wyrażane są poważne obawy dotyczące skutków wydobycia dla środowiska naturalnego. Generalny wniosek z omawianego raportu sprowadza się do twierdzenia, że chociaż AEA Technology nie stwierdziła, że eksploatacja łupków jest niebezpieczna dla środowiska naturalnego, to zdaniem autorów raportu obecne prawo unijne nie gwarantuje bezpieczeństwa ekologicznego. Pracownicy AEA Technology znaleźli 21 luk prawnych w 13 unijnych dyrektywach. Firma ta w 11 przypadkach zaleca zmiany prawne, a w pozostałych wprowadzenie szczególnego nadzoru nad stosowaniem prawa unijnego [Słoniewska, Furman 2012]. Omawiany raport skrytykował ówczesny Minister Skarbu RP, stwierdzając: Wydawanie takich ocen zza urzędniczego biurka jest wprowadzaniem opinii publicznej w błąd. To poważna sprawa i będziemy w tej kwestii interweniować ( ) system zabezpieczenia odwiertów w pokładach wodonośnych jest sprawdzony w praktyce i stosowany we wszystkich odwiertach w Polsce. Nie ma zagrożenia w tym zakre- 12 W warunkach polskich, ze względu na duże niedobory wody, szczególnie w okresach suszy, i brak zbiorników retencyjnych stabilizujących stany wód, zarówno w czasie powodzi, jak i suszy, ryzyko zanieczyszczenia środowiska naturalnego rzeczywiście występuje. Rozwiązaniem problemu jest albo wyprzedzająca eksploatację złóż łupkowych budowa zbiorników retencyjnych, albo zmiana technologii, w której zastosowana zostanie jako środek wypychający inna substancja niż woda z chemikaliami. Budowa zbiorników retencyjnych to proces długi i bardzo kosztowny (kapitałochłonny). Z kolei opracowana przez zespół prof. T. Niezgody z Wojskowej Akademii Technicznej metoda pozyskiwania gazu z łupków przy wykorzystaniu skroplonego dwutlenku węgla wygląda bardzo obiecująco zarówno z ekonomicznego, jak i ekologicznego punktu widzenia (Polska płaci kary za nadmierną emisję dwutlenku węgla, a więc zastąpienie gazu z łupków w złożu dwutlenkiem węgla przyniosłoby zarówno ekonomiczne, jak i ekologiczne korzyści), ale jest jeszcze w trakcie testowania [Falkowski 2012]. Stąd wyrażane publicznie opinie, że wydobycie gazu w Polsce w ciągu najbliższych 5 lat wzrośnie o 10 mld m 3 wydają się (ze względu na bardzo krótki okres) mało prawdopodobne [Budzanowski 2012]. 52

9 A R T Y K U ł Y sie, a Polska stosuje restrykcyjne normy środowiskowe [Budzanowski 2012]. Niezależnie od tego, jak skończy się dyskusja w KE odnośnie ostrzejszych czy łagodniejszych przepisów w zakresie eksploatacji złóż łupków, konieczne wydaje się rygorystyczne przestrzeganie przepisów UE, tak aby nie doprowadzić do nałożenia podatku ekologicznego 13. Podatek taki mógłby w poważny sposób zredukować poziom rentowności eksploatowanych złóż. Najlepszym rozwiązaniem, w celu uniknięcia negatywnych skutków dla środowiska naturalnego, byłoby użycie skroplonego dwutlenku węgla i zastąpienie nim obecnie stosowanych technologii amerykańskich polegających na wprowadzaniu do złóż wody z chemikaliami (tzw. szczelinowanie hydrauliczne), które przy niedostatku wody (np. w przypadku suszy) mogą mieć bardzo negatywny wpływ na środowisko naturalne. Mimo że metoda ta zbliżona jest do sprawdzonych technologii stosowanych w Kanadzie, nie została jeszcze w pełni przetestowana w warunkach polskich 14. Z kolei przed produkcyjnym uruchomieniem odwiertów, w których zastosowane będą technologie amerykańskie, konieczne jest wspomniane już zabezpieczenie odpowiedniej ilości wody, co najczęściej wiązać się będzie z kapitałochłonnymi inwestycjami (zbiorniki retencyjne). Należy zaznaczyć, że technologie amerykańskie są bardzo kosztowne, a ponadto nie w pełni dostosowane do polskich warunków. Biorąc pod uwagę szybki rozwój metod pozyskiwania gazu łupkowego, nowych technologii odgazowania złóż węglowych 15, jak i zgazowywania węgla (w tym metody podziemnego zgazowywania), powinno się: Zwiększyć wydobycie gazu naturalnego ze źródeł konwencjonalnych (mając rezerwę w postaci gazu łupkowego, nie ma potrzeby utrzymywania wydobycia krajowego jedynie na poziomie 4 mld m 3 ); Powrócić do przetwórstwa węgla na gaz Przy obecnych cenach gazu z importu (ok. 550 USD za 1 tys. m 3 ) opłacalne jest samo przetwarzanie węgla na gaz dla celów przemysłowych, jak też mieszanie gazu z przetwórstwa węgla z gazem pochodzącym z zasobów konwencjonalnych (obniżenie średniego 13 Unia Europejska finansuje do 85% większość projektów realizowanych w Polsce w zakresie ochrony środowiska. Powstanie szkód w środowisku naturalnym w wyniku eksploatacji złóż łupków uzasadniałoby merytorycznie nałożenie podatku ekologicznego rekompensującego rzeczywiste i potencjalne szkody ekologiczne. Biorąc pod uwagę, że za nałożeniem takiego podatku występowaliby przedstawiciele Niemiec i Francji (Francja, posiadając podobne do polskich złoża gazu łupkowego, wprowadziła zakaz eksploatacji tych złóż) oraz byliby wspierani propagandowo przez Gazprom (m.in. przez organizacje ekologiczne na Zachodzie dofinansowywane przez stronę rosyjską), nałożenie wysokich podatków należy uznać za bardzo prawdopodobne. 14 W kwestii eksperymentów z dwutlenkiem węgla i skałą łupkową D. Miedzińska z Wydziału Mechanicznego Wojskowej Akademii Technicznej wyjaśnia: W Kanadzie ( ) przeprowadzano eksperymenty, w których dwutlenek węgla wypychał gaz z mikroporów. Nasza metoda jest jednak odmienna. Oni wykonują od razu co najmniej dwa odwierty: jednym dostarczają CO 2, a drugim odbierają metan. Nie mają natomiast odwiertów bocznych. Nam wystarcza tylko jeden otwór pionowy o średnicy ok. 9 cm, co znacznie obniża koszty. Poza tym Polska ma znacznie gęstsze zaludnienie niż Kanada i nie wszędzie możemy budować wielkie instalacje wiertnicze. Minusem metody kanadyjskiej jest też to, że wymaga bardzo wyśrubowanych parametrów dla dostarczanego CO 2 w zakresie temperatury i ciśnienia, przez co pojawia się problem np. jego transportu [Falkowski 2012, ss.4-5]. 15 Omawiana metoda pozyskiwania gazu z łupków po modyfikacji nadaje się do wykorzystania przy degazyfikacji węgla, co ma istotne znaczenie zarówno dla ochrony środowiska, poprawy bezpieczeństwa pracy w kopalniach jak i poprawy ekonomiki eksploatacji zasobów węgla [Falkowski 2012, ss.4-5]. 53

10 Z A R Z ą D Z A N I E Z M I A N A M I 4 / kosztu pozyskiwania gazu dzięki niższym kosztom wydobycia gazu ziemnego) 16 ; Sukcesywnie, w miarę postępu w zakresie nowych technologii uzyskiwania gazu z łupków lub zabezpieczania środowiska przy obecnie stosowanych technologiach, pozyskiwać gaz z łupków. Przewiduje się, że koszty wydobycia gazu z łupków będą wyższe niż w USA (ok. 100 USD za 1 tys. m 3 ), jednak znacznie niższe niż wspomniana cena za gaz importowany z Rosji (tj. 550 USD za 1 tys. m 3 ). Należy podkreślić, że biorąc pod uwagę długofalowe korzyści, to gaz uzyskiwany z łupków (i/lub gaz naturalny wydobywany z konwencjonalnych źródeł) powinien być uzupełniany gazem otrzymywanym z przetwarzania węgla. Natomiast w przypadku ropy naftowej szacuje się, że z formacji łupkowych można uzyskać, jak już wspomniano, maksymalnie 535 mln ton [Ocena zasobów 2012]. Uwzględniając wyniki rachunku prawdopodobieństwa, omawiane zasoby ropy naftowej mieszczą się w przedziale mln ton. Są to więc zasoby 8,5-10,5-krotnie większe od udokumentowanych do tej pory zasobów ze złóż konwencjonalnych (ok. 26 mln ton). Przy obecnym rocznym zapotrzebowaniu na ropę w Polsce (24 mln ton), uwzględniając dotychczasowe wydobycie krajowe na poziomie ok. 1 mln ton, łączne zasoby ropy naftowej wystarczą na lat. W strukturze zasobów energetycznych w Polsce występują duże dysproporcje pomiędzy posiadanymi zasobami węgla kamiennego i brunatnego oraz gazu ziemnego (zarówno ze złóż konwencjonalnych, jak i niekonwencjonalnych łupków), a zasobami ropy na owej. Stąd warunkiem obniżenia (uzasadnionego wynikami pełnego rachunku ekonomicznego) rozmiarów importu ropy na owej jest zmiana wielkości i struktury zużycia nośników energii [Ostrowski, Sadowski 1978, ss ]. Do działań państwa, których celem jest zmiana struktury importu, należy zaliczyć: zmiany w wysokości akcyzy w cenach ropy naftowej i benzyny (podwyżka) przy jednoczesnej redukcji akcyzy w cenach gazu; tanie kredyty, zgodnie z zasadami, jakie stosowane są w kredytowaniu inwestycji w ochronie środowiska, dla właścicieli pojazdów, którzy przestawią swoje pojazdy na gaz; źródłem dopłat do oprocentowania kredytów na przestawienie pojazdów na gaz byłyby oszczędności na kosztach importu ropy naftowej zastępowanej przez gaz oraz na kosztach obsługi zagranicznego długu publicznego Polski; dodatkowe dochody mogą wiązać się ze zmniejszeniem kar za nadmierną emisję dwutlenku węgla; 16 Proporcje przetwórstwa węgla kamiennego na gaz: z 5 mln ton węgla średnio otrzymuje się w warunkach polskich około 2,9 mld m 3 gazu. W USA mieszano gaz z przetwórstwa węgla i gaz konwencjonalny w procentowej proporcji 50:50 informacja uzyskana w trakcie XXIV Spotkania Forum Energia-Efekt-Środowisko, temat: Sprężony gaz ziemny ekologicznym paliwem przyszłości?, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Warszawa, Gdyby zastosować analogiczny sposób postępowania przy pozyskiwaniu gazu np. dla gospodarstw domowych makroekonomiczny koszt uzyskania 1000m 3, nawet przyjmując bardzo wysoki koszt zgazowania węgla na poziomie 750USD /1000m 3, wyglądałby następująco: 750USD/1000m 3-15% (udział podatków opłat ZUS uzyskanych przy produkcji krajowej) = 637,5USD/1000m 3, średni koszt pozyskania 1000 m 3 wyniósłby: 637,5USD/1000 m USD/1000 m 3 = 737,5USD/1000 m 3 / 2=368,75USD/1000 m 3, tj. znacznie poniżej obecnych kosztów importu tj. około 550 USD/1000 m 3 gazu. 54

11 A R T Y K U ł Y w dłuższej perspektywie mogą pojawić się oszczędności związane z rozwojem produkcji samochodów hybrydowych, tj. np. na gaz/ropę na ową/benzynę/elektryczność. W tej sytuacji rola państwa polegałaby na współfinansowaniu infrastruktury, przede wszystkim w zakresie budowy stacji do ładowania akumulatorów w samochodach czy stacji na skroplony gaz. Część ropy na owej zużywanej przez rolnictwo może zostać zastąpiona biopaliwami (np. paliwem wyprodukowanym z rzepaku). Oprócz oszczędności w imporcie ropy na owej i zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza i gleby, produkcja takiego paliwa jest ważnym źródłem dochodów dla rolników. Politykę taką aktywnie popiera Unia Europejska przede wszystkim ze względów ekologicznych. Głównym problemem w rozwoju biopaliw jest ich niedostateczna konkurencyjność cenowa 17. Wsparcie przez rząd czy Unię Europejską produkcji biopaliw może przyjmować różne formy: od dopłat do roślin energetycznych (w wysokości 45 EUR/ha w ramach wspólnej polityki rolnej), poprzez wdrożenie od 2020 r. nowej ustawy energetycznej Unii Europejskiej, w której nałożono 10-procentowy obowiązkowy próg blendingu dla biopaliw, do ulg fiskalnych i zastosowania tańszych kredytów. Fiskalne wsparcie produkcji biopaliw zwykle obejmuje redukcję stawki akcyzy lub nawet odstąpienie od naliczania akcyzy na paliwo ekologiczne, jeżeli producent rolny wykorzystuje paliwo na własne potrzeby i na produkcję rolną. Kredyty na rozwój paliwa ekologicznego traktowane powinny być jak kredyty ekologiczne. Z kolei w ramach zmian w polityce monetarnej proponuje się wdrożenie dofinansowania oprocentowania kredytów na wspieranie produkcji paliwa ekologicznego (tak jak w innych kredytach ekologicznych). Źródłem ich finansowania byłyby oszczędności bezpośrednio związane z importem ropy naftowej czy pozyskiwaniem środków na sfinansowanie tego importu (niższa emisja obligacji państwa na rynkach międzynarodowych na pokrycie kosztów importu i spłaty długu publicznego). Dobrym, ale niestety niewykorzystanym przykładem mogłaby być modernizacja PKP z realizacją hasła Tiry i samochody osobowe na platformy. Przewożenie, jak się to dzieje np. w Austrii i Szwajcarii, samochodów koleją prowadzi do wydatnego ograniczenia zużycia paliw. Ma to obok innych pożytków bardzo korzystny wpływ na bilans handlowy i płatniczy 18. Poprawa rentowności kolei w wyniku wdrożenia programu Tiry i samochody 17 Stosując dzisiaj najlepsze dostępne technologie, biopaliwa mogłyby konkurować z paliwami kopalnymi, gdyby cena baryłki ropy wynosiła około 77 USD (około 60 EUR) w przypadku biodiesla lub 116 USD (około 90 EUR) w przypadku bioetanolu. Ale cena baryłki ropy Brent oscyluje dzisiaj [koniec roku 2006] na londyńskiej giełdzie w okolicach 60 USD [Szczygielski 2013]. W 2008 r. cena ropy naftowej osiągnęła 147 USD za baryłkę, a w roku 2012 r USD za baryłkę. Przy takich skokach cen bez wsparcia rządu czy UE producent nie może prowadzić długofalowej polityki. 18 W Polsce 95% energii zużywa transport samochodowy, 2% kolej, a pozostałe środki transportu, tj. transport lotniczy, śródlądowy i morski 3%. Wdrożenie systemu przewozów samochodów koleją poprawiłoby rentowność samej kolei, zdecydowanie poprawiłoby się bezpieczeństwo jazdy na drogach. Byłoby również czynnikiem zwiększającym zatrudnienie, bowiem z transportem samochodów koleją wiąże się rozbudowa tysięcy stacji kolejowych, a następnie ich stała obsługa i ochrona. 55

12 Z A R Z ą D Z A N I E Z M I A N A M I 4 / osobowe na platformy może wydatnie zredukować liczbę nierentownych linii kolejowych. Zwykle bowiem najmniej rentowne linie kolejowe występują w słabiej gospodarczo rozwiniętych regionach Polski. Regiony te najczęściej charakteryzują się słabo rozwiniętą siecią dróg. Stąd transport samochodów koleją jest nie tylko wygodny, ale i ekonomicznie efektywny. Poprawa rentowności działalności kolei pozwoliłaby na uzupełnienie taboru kolejowego o np. autobusy szynowe wyposażone w platformy do przewozu samochodów. Przeciwdziałanie bezrobociu poprzez dekoncentracje produkcji dóbr i usług do filii terenowych, spółek, których siedziby znajdują się w dużych miastach, stwarza dodatkowe szanse na rozwój kolei (jako podstawowego środka transportu zarówno towarów, jak i ludzi) w skali całego kraju, w tym w regionach mniej zaawansowanych ekonomicznie. Do czynników, które mogłyby zredukować poziom importu ropy naftowej, oprócz realizacji hasła Tiry i samochody osobowe na platformy kolejowe, należy zaliczyć: wspieranie rozwoju telepracy (dalsze zmiany w prawie pracy doprecyzowujące prawa i obowiązki telepracownika, dofinansowanie szkoleń przyszłych telepracowników, bezpłatny, sprawny i dostępny na terenie całego kraju internet); wspieranie dekoncentracji działalności produkcyjnej pomiędzy firmami w dużych ośrodkach miejskich (przy wykorzystaniu techniki internetowej w zarządzaniu jednostkami produkcyjnymi) z partnerami (w tym z filiami tych firm) w mniejszych miastach czy miejscowościach na terenie całego kraju. Doświadczenia międzynarodowe w tej dziedzinie są bardzo dobre. Warunkiem zachęcenia dużych firm jest przedstawienie długofalowej strategii rozwoju polskiej gospodarki, w tym przede wszystkim kierunków działań zmierzających do odbudowy i rozbudowy zdolności produkcyjnych przemysłu. Należy podkreślić, że rezultatem rozwoju telepracy i dekoncentracji produkcji powinien być spadek transportochłonności gospodarki, a w konsekwencji m.in. redukcja zapotrzebowania na import ropy na owej. Zakładając, że ekonomicznie uzasadnione jest przekształcenie polskiej gospodarki z importera gazu na eksportera netto, powinno się: zintensyfikować prace nad wdrożeniem metody pozyskiwania gazu łupkowego przez zespół WAT-u oraz pozostałych członków konsorcjum 19. przyspieszyć prace nad technikami zgazowywania i odgazowywania złóż węgla, wspierać rozbudowę kopalni Bogdanka (jednej z najbardziej rentownych kopalń w Polsce); następnym działaniem powinno być wybudowanie kolejnych kopalń węgla kamiennego w województwie lubelskim, przyspieszyć wydobycia gazu naturalnego oraz gazu łupkowego, 19 Zgodnie z informacją uzyskaną od głównego autora metody, D. Miedzińskiej, do wdrożenia omawianej metody przewiduje się powołanie konsorcjum obejmujące: Wojskową Akademię Techniczną w Warszawie, Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie, Politechnikę Warszawską, Instytut Lotnictwa w Warszawie oraz Eurotech (drążenie otworów małogabarytowych) [Falkowski 2012, s.5]. 56

13 A R T Y K U ł Y zmodernizować kopalnie na Górnym Śląsku i zbadać, jakie efekty może przynieść podziemna gazyfikacja węgla i odgazowywanie węgla w złożach, odbudować przemysł okrętowy, ze szczególnym uwzględnieniem produkcji gazowców, które w przeszłości były specjalnością Stoczni Szczecińskiej, morskich elektrowni wiatrowych, pływających platform wiertniczych do wydobywania ropy naftowej, gazu ziemnego oraz zgazowania węgla (duże możliwości działania na szelfie norweskim), pływających gazoportów, poprawić efektywność budowanych statków, jak również innych produktów (np. przy wytwarzaniu wież wiatrowych konieczne jest rozwijanie produkcji wyposażenia, np. elektroniki) 20, wzorem Szwecji i Finlandii utworzyć parki naukowo-technologiczne powiązane z kampusami edukacyjnymi i zajmujące się realizacją m.in. unijnych projektów naukowo-badawczych i ich wdrażaniem, w trybie pilnym przekształcić gazoport w Świnoujściu z importowego na eksportowy, uzupełnić infrastrukturę gazociągów pod kątem potrzeb eksportowych, rozbudować sieć zbiorników na gaz, uwzględniając podpisane przez Polskę pakiety klimatyczne oraz szanse, jakie złoża zarówno węgla, jak i gazu stwarzają w gospodarce, należy w pierwszej kolejności przekształcić istniejące elektrownie węglowe na elektrownie gazowo-węglowe 21. Z przedstawionej (niepełnej) listy zadań związanych ze zmianą w sposobie wykorzystania surowców (złóż węgla kamiennego i brunatnego oraz gazu ziemnego) zarówno ze złóż konwencjonalnych, jak i niekonwencjonalnych, a także rozwoju technologii do ich eksploatacji oraz zagospodarowania, nasuwają się trzy wnioski: Proces optymalizacji wykorzystania bazy surowcowej powinien być zintegrowany z maksymalnym włączeniem nauki do współpracy z przemysłem. Dodatkowo za zbliżeniem praktyki gospodarczej (przemysłu) i nauki (środowiska naukowego) w Polsce przemawia fakt, że z powodu niżu demograficznego następuje spadek dochodów na uczelniach, a więc coraz bardziej nagląca jest konieczność podniesienia zysków uczelni. Wzrost wydobycia surowców energetycznych i ich eksport (a w dalszej 20 Stocznia jest de facto jedynie dostarczycielem podzespołów i elementów, z których dopiero tworzy się produkt końcowy. Wytwarzamy skorupę statku, ale dopiero jego pełne wyposażenie, na przykład w elektronikę, daje możliwość prawdziwego zysku. Zamawiający najwięcej płaci za know-how, którym gdański zakład na razie nie dysponuje. To dlatego produkcja stoczniowa jest na granicy opłacalności. Firma wręcz godzi się na dopłacanie do niej z bardziej zyskownych filarów swojej działalności, byle utrzymać się na rynku i nie redukować personelu. Bo gdy przyjdzie lepsza koniunktura, wtedy będzie można szybko zwiększyć produkcję. Niestety podobnie rzecz się ma z wieżami wiatrowymi. Gdańsk produkuje jedynie ich nogi, a najwięcej zarabiają niemieckie firmy, które je od stoczni odbierają i wyposażają w elektronikę i mechanikę. Potem pieczętują je własna marką. Dzięki temu są o wiele bardziej rozwojowe. I to one zatrudniają inżynierów, współpracują ze szkołami wyższymi, doskonalą ofertę i wychodzą z nią w świat. [Marczuk 2012]. 21 Problem przekształcania elektrowni węglowych na węglowo-gazowe nie jest zagadnieniem technicznym, lecz ekonomicznym. Stąd, w przypadku podpisywania pakietu klimatycznego, tego typu modernizacje powinny być dofinansowywane, szczególnie w przypadku krajów o relatywnie niskim poziomie dochodu na jednego mieszkańca, czyli takich jak Polska. 57

14 Z A R Z ą D Z A N I E Z M I A N A M I 4 / kolejności eksport technologii do pozyskiwania i przetwórstwa tych surowców) powinien być źródłem sfinansowania inwestycji niezbędnych do zwiększenia wydobycia i przetwórstwa surowców. Wydobycie surowców, które zastąpią import lub przyniosą dodatkowe wpływy z tytułu eksportu, daje szanse na częściową spłatę długów zagranicznych. Przedsiębiorstwa (na podstawie u- mów cywilnoprawnych, poprzez tworzenie konsorcjów, realizowanie wspólnych przedsięwzięć, tworzenie jednostek powiązanych kapitałowo) eksploatujące złoża surowców powinny być przekształcane w konglomeraty obejmujące swoim działaniem: jednostki produkcyjne i naukowobadawcze dostarczające technologię do wydobycia surowców oraz do ich przetwórstwa i transportu; jednostki zajmujące się przetwórstwem surowców dla finalnego odbiorcy (np. kopalnia węgla kamiennego, zakłady zgazowujące węgiel na gaz, kopalnie gazu naturalnego, elektrownie węglowo-gazowe), przedsiębiorstwa zajmujące się przesyłem gazu na lądzie i morzu te powinny być powiązane kapitałowo z innymi firmami z branży wydobywczej. Powiązania takie ułatwiłyby: otrzymywanie zamówień, przepływ środków, technologii, tworzenie konsorcjów lub wspólnych przedsięwzięć w celu realizacji zadań; docelowym modelem powinno być tworzenie silnych jednostek gospodarczych o strukturze koncernów czy konglomeratów; inne jednostki, niezwiązane z branżą surowcową, rozkładające ryzyko gospodarcze na więcej podmiotów i będące źródłem dodatkowych zysków, np. grupa energetyczna będąca właścicielem sieci hoteli; takie jednostki wspomagające mogą (w przypadku odpowiednio dużego potencjału ekonomicznego) stabilizować pozycję ekonomiczną całej grupy w sytuacji pogorszenia koniunktury na surowce i ich pochodne; Należy podkreślić, że przekształcanie przedsiębiorstw wydobywających surowce w konglomeraty jest szczególnie ważne w czasie kryzysu, a ponadto, biorąc pod uwagę wysoką kapitałochłonność branży surowcowej, niską elastyczność cenową podaży oraz duże wahania cenowe surowców, forma konglomeratu wydaje się być również korzystna w długim okresie [Kuziński 1992, s.168]. Przedstawione powyżej propozycje działań na przykładzie branży surowców mineralnych są w znacznym stopniu do wykorzystania w innych gałęziach gospodarki, i to zarówno o relatywnie wysokiej koncentracji kapitału, jak np. przemysł okrętowy, jak również niskiej o dużej liczbie małych i średnich podmiotów gospodarczych, jak np. w budownictwie czy rolnictwie 22. Zaletą 22 Przykładem jednostki gospodarczej, w której interesy plantatorów buraków cukrowych są ściśle powiązane z produkcją cukru, a także jego przetwórstwem, jest jeden z największych (lub największy) producent cukru w Niemczech Südzucker AG. Plantatorzy wykupili akcje zespołu cukrowni, godząc się na potrącanie z kwot otrzymywanych za dostarczane buraki cukrowe po 7 fenigów z każdej tony buraków. Wykup akcji trwał 40 lat. Dzisiaj w skład koncernu Südzucker AG wchodzą cukrownie niemieckie oraz zakupione w procesie prywatyzacji cukrownie m.in. w Austrii, Francji, Belgii, Czechach, Słowacji, Polsce, Rumunii. Obecnie w związku z nadwyżką cukru na rynku europejskim zarząd Südzucker AG podjął decyzję o przerobie 1 mln cukru na etanol. 58

15 A R T Y K U ł Y proponowanych rozwiązań jest to, że są one powszechnie stosowane w krajach wysokorozwiniętych, zarówno w Unii Europejskiej, jak i poza Unią, i nie mogą być w związku z tym kwestionowane. Skoncentrowanie się w ramach dużych podmiotów gospodarczych, wspieranych konsorcjami składającymi się z małych i średnich przedsiębiorstw, np. na rozwoju produkcji antyimportowej prowadzi bezpośrednio do obniżenia wysokości mnożnika inwestycyjnego, co wobec konieczności ponownego skorzystania przez rząd z deficytu budżetowego ma istotne znaczenie dla zwrotu nakładów poniesionych na rozwój produkcji antyimportowej wraz z odsetkami. Czynnikiem zwiększającym szanse zwrotu kosztów zaciągniętych przez rząd kredytów jest zawężanie wykorzystania zarówno środków krajowych, jak i dotacji unijnych do pobudzania wytwórczości w kraju i na eksport. Warunkiem wzrostu produkcji krajowej i zatrudnienia są zmiany w polityce fiskalnej oraz wykorzystanie rozwiązań stosowanych zarówno przez rządy, jak i wielkie firmy czy związki firm w krajach wysokorozwiniętych zachęcających konsumentów do kupowania krajowych dóbr i usług. 2. Ocena wybranych elementów obecnej polityki fiskalnej w aspekcie ograniczania bezrobocia System fiskalny, jak również polityka wydatków państwowych powinny premiować w sposób pośredni przedsiębiorstwa, które zatrudniają polskich pracowników 23. Przedsiębiorstwa, które zastosują 4- zmianowy system pracy powinny mieć możliwość uzyskania ulg podatkowych (np. w podatku dochodowym jako ekwiwalent 50-procentowego przyrostu płatności ZUS od nowo zatrudnionych 24 ) lub innych pożytków (np. przejęcie przez okres 3 lat zasiłków, jakie byłyby wypłacone bezrobotnym, którzy zostali zatrudnieni w tych przedsiębiorstwach). Ponadto, w stosunku do przedsiębiorstw, które nie przejdą na system 3-4-zmianowy, powinien zostać wprowadzony podatek od bezrobocia w wysokości 8,8% funduszu płac 25. Czynnikiem zachęcającym do zwiększania zatrudnienia jest polityka ograniczania wysokości podatków dochodowych poprzez stosowanie niskich stawek liniowych i wysokich kwot wolnych od podatków. Do krajów, które realizują powyższą strategię należą między innymi: Słowacja, Węgry, Estonia, Irlandia, Wielka Brytania. [Grądalski 2012 ss.1-3]. Zastosowanie wysokich 23 Przy korzystaniu ze środków unijnych obowiązuje zasada identycznego traktowania wszystkich firm z UE, jednakże każdy z krajów daje preferencje poprzez zwiększanie wykonawstwa własnego przez gminy lub spółki będące w 100% własnością tych gmin. 24 W 2011 r. w Polsce ZUS był w 56% dofinansowywany z budżetu państwa. 25 Podatek od bezrobocia w wysokości 8,8% od funduszu płac (tzw. podatek od bezrobocia)jest stosowany we Francji. Prowadzący politykę gospodarczą we Francji, w tym przypadku, nie bez racji uważają, że jeżeli bezrobocie ma przede wszystkim zapewnić rezerwę pracowników dla przedsiębiorstw gdy wzrasta popyt na dobra i usługi wytwarzane przez te firmy, co powodując istotne skutki finansowe (zasiłki dla bezrobotnych, koszty pomocy społecznej, koszty przeszkoleń), to w pokryciu powyższych kosztów powinny również uczestniczyć firmy, które dzięki istnieniu bezrobocia na rynku mogą w każdej chwili skorzystać z rezerwy siły roboczej. Dzięki bezrobociu firmy posiadają mocną pozycję w stosunkach ze związkami zawodowymi w zakresie negocjacji warunków pracy i płacy. 59

16 Z A R Z ą D Z A N I E Z M I A N A M I 4 / kwot wolnych od podatków prowadzi do wzrostu wydatków na konsumpcję, co pośrednio może pozytywnie oddziaływać na wzrost zatrudnienia. Zwiększenie dochodów najniżej zarabiających, a więc konsumentów o niskiej skłonności do oszczędzania, najprawdopodobniej spowoduje wzrost wydatków konsumpcyjnych tej grupy konsumentów. Nie ma gwarancji, że wspomniana grupa konsumentów wyda swoje dochody na produkcję wytwarzaną w Polsce. Jest duże prawdopodobieństwo, że te dodatkowe środki otrzymane z tytułu oszczędności podatkowych zostaną przeznaczone na zakup najtańszych dóbr i usług, np. na importowaną chińską odzież. Korzystny wpływ redukcji podatków w przypadku najniżej zarabiających na wzrost konsumpcji, a w konsekwencji na wzrost zatrudnienia, można by zwiększyć dokonując zwrotu podatków w postaci bonów złotówkowych (odpowiadających wartości nominalnej złotówki, jednak możliwych do realizacji tylko w zakresie produkcji wytwarzanej w kraju). Nie należy przy tym obawiać się stosowania rozwiązań nietypowych. Np. przez wiele lat przedsiębiorstwa japońskie wypłacały znaczną część uposażenia swoim pracownikom w bonach towarowych do realizacji w supermarketach należących do wspomnianych przedsiębiorstw. Metoda ta okazała się bardzo skuteczna w ograniczaniu konkurencji ze strony firm eksportujących na rynek japoński, przede wszystkim firm amerykańskich. W Polsce dokładne skopiowanie powyższego rozwiązania byłoby trudne, bowiem nie mamy tak dużych jednostek gospodarczych, które posiadają liczne supermarkety. Istnieje jednak możliwość zorganizowania firm produkujących towary i usługi w Polsce z różnych dziedzin od produktów żywnościowych, poprzez odzież, po wyposażenie mieszkań, które dostarczałyby swoje produkty za bony, które to bony następnie byłyby refundowane (system taki na mniejszą skalę działa obecnie w okresach przedświątecznych w supermarketach i dotyczy prezentów świątecznych dawanych przez zakłady pracy swoim pracownikom). Przy technicznej realizacji powyższych bonów można by wykorzystać szybko rozwijającą się sprzedaż przez Internet. Przykładem podobnego (w sensie filozofii) podejścia jest system pobudzania lokalnego zatrudnienia w Brukseli z wykorzystaniem bonów (euro). Osoby zatrudniające bezrobotnych w Brukseli otrzymują ekwiwalent (równy 50% wypłaconych przez nie płac zatrudnionym) w bonach euro, którymi mogą regulować swoje zobowiązania podatkowe. Z kolei obniżenie podatków bogatszym podatnikom powinno być uwarunkowane przeznaczeniem przez nich zaoszczędzonych podatków (w stosunku do systemu obecnie obowiązującego) na inwestycje w polską gospodarkę lub zwiększenie zatrudnienia, ewentualnie kombinację obydwu czynników. Redukcja poziomu stawek podatku dochodowego ma na celu ograniczenie szarej strefy oraz podniesienie efektywności całego systemu podatkowego. W omawianej kwestii F. Grądalski nie bez racji stwierdza: Wpływy do budżetu zależą od wielu czynników, z których najważniejsze to: struktura systemu podatkowego (w ramach tej struktury podatki dochodowe są najmniej efektywne i najbardziej zniekształcające racjonalność ekonomiczną), wysokość stawek podatkowych, aktywność gospodarcza (w tym produkcyjna i inwestycyjna), aktywność konsumpcyjna, zgromadzony zasób, 60

17 A R T Y K U ł Y czyli majątek i w końcu koszty procesu fiskalnego. Niestety, problem kosztów nakładania podatków oraz ich negatywne skutki nie są w ogóle brane pod uwagę przez rząd w kalkulacji efektywności i skuteczności systemu podatkowego. Racjonalność systemu podatkowego nie może być mierzona jak czyni to rząd jedynie nominalnym wpływem do budżetu, lecz saldem pomiędzy wpływem pieniężnym a makroekonomicznymi kosztami i stratami związanymi z poborem podatków ( ) Należy pamiętać, że podatek dochodowy zmniejsza dochód do dyspozycji gospodarstw domowych, a zatem ogranicza wydatki konsumpcyjne i tym samym zmniejsza wpływy z akcyzy i podatku VAT. Po drugie, podatek PIT jest podatkiem najdroższym w poborze. Około 50% wpływu jest pochłaniane przez jego administrowanie i procedury kontrolne instytucji skarbowych. Po trzecie, wpływy z PIT stanowią jedynie około 10% wpływów do budżetu ogółem. Jeśli uwzględni się koszty wymiaru i poboru tego podatku oraz koszty jego płacenia ponoszone przez samych podatników, jak również jego destrukcyjny wpływ na życie gospodarcze, (o czym poniżej), to okazuje się, że saldo pomiędzy kwotą pobranego podatku a ciągnionym rachunkiem kosztów i strat będzie ujemne [Grądalski 2012, ss.1-2] Za szczególnie niekorzystny w kontekście poziomu bezrobocia uważany jest wysoki poziom fiskalizmu i tzw. klina podatkowego. F. Grądalski uważa, że tak wysoki klin podatkowy w Polsce wraz z nieracjonalnie wysokim fiskalizmem jest»odpowiedzialny«za połowę stopy bezrobocia i przytacza opinię M. Friedmana,,Jeśli płacicie tym, którzy nie pracują, a na tych, którzy pracują, nakładacie podatki, to nie dziwcie się, że macie bezrobocie i szarą strefę. [Grądalski 2012, s.2] Odmiennego zdania w kwestii wpływu wysokiego poziomu fiskalizmu i klina podatkowego na bezrobocie jest K. Polarczyk: Dość powszechnie głoszone są opinie, że wysoki klin podatkowy zniechęca pracodawców do oficjalnego zatrudniania pracowników, a bezrobotnych do podejmowania oficjalnej pracy. Tym samym jest przyczyną niskiego zatrudnienia i wysokiego bezrobocia oraz podejmowania pracy nierejestrowanej jako jedynej lub dodatkowej. W konsekwencji kraje zmniejszające wysokość klina podatkowego obniżają bezrobocie, a zwiększające klin przyczyniają się do wzrostu bezrobocia i poszerzania szarej strefy. Sugerowana w tych stwierdzeniach deterministyczna, funkcyjna, zależność wielkości stopy bezrobocia od wysokości klina podatkowego ( ) może sprawdzać się tylko w przypadku braku innych czynników działających na rynek pracy. Rzeczywistość jest bardziej złożona. Zależność rynku pracy od klina podatkowego istnieje, ale na rynek pracy wpływa tyle innych czynników, że zależność ta nie zawsze jest czytelna, a w niektórych sytuacjach spadkowi klina podatkowego może towarzyszyć nawet wzrost bezrobocia. Nie jest możliwe precyzyjne określenie»odpowiedzialności«klina podatkowego i jego składowych za wysokie bezrobocie, chociaż nie ma wątpliwości, że jest to wpływ znaczący. Wnioski z badań empirycznych pozwalają na stwierdzenie, że klin podatkowy decyduje bezpośrednio o sytuacji na rynku pracy w ok %. [Polarczyk 2007] Z przedstawionych poglądów opinia K. Polarczyka, moim zdaniem, lepiej odzwierciedla rzeczywisty wpływ fiskalizmu 61

18 Z A R Z ą D Z A N I E Z M I A N A M I 4 / i klina podatkowego na bezrobocie. Nie kwestionując dużego wpływu zarówno fiskalizmu, jak i klina podatkowego na bezrobocie, należy uznać, że kluczowymi czynnikami są jednak: wielkość popytu na siłę roboczą, będąca przede wszystkim funkcją popytu na dobra i usługi, a w krajach o relatywnie niskich zasobach kapitałowych (takich jak Polska) rozwiązanie problemu sfinansowania nowych miejsc pracy. Ponadto próby obniżenia poziomu fiskalizmu w gospodarce, w tym zmniejszenia wielkości klina podatkowego, wymagają: redukcji wydatków publicznych, znacznego zwiększenia poziomu produkcji i zatrudnienia (w oparciu o czynniki egzogeniczne w stosunku do systemu fiskalnego), tworzenia pozabudżetowych źródeł finansowania wydatków publicznych 26. W krajach o relatywnie niskim poziomie PKB na jednego mieszkańca i niedofinansowanych dziedzinach wytwarzania dóbr i usług publicznych (edukacja, służba zdrowia, system bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego) możliwości redukcji poziomu wydatków publicznych, bez kreowania poważnych problemów społeczno-gospodarczych, są relatywnie niewielkie. Z kolei istotne zwiększenie wielkości produkcji i zatrudnienia pozwoli na relatywny spadek obciążeń podatkowych zarówno wytwarzanych produktów, jak i siły roboczej, co w dalszej kolejności będzie stymulowało wzrost zatrudnienia i redukcję bezrobocia. Należy jednak zaznaczyć, że wspomniany wzrost produkcji i zatrudnienia musi być pierwotnie wywołany przez czynniki egzogeniczne w stosunku do systemu fiskalnego. Przy wysokim ogólnym zadłużeniu państwa i podmiotów gospodarczych i w warunkach ogólnego kryzysu redukcja stawek podatkowych traktowana jako czynnik stymulujący wzrost produkcji i zatrudnienia najprawdopodobniej doprowadzi jedynie do zmiany struktury zadłużenia niższe zadłużenie podmiotów gospodarczych w zamian za wyższy dług publiczny. Jeżeli w wyniku obniżenia stawek podatkowych (czy parapodatkowych, np. składek do ZUS) nie następuje istotne przyspieszenie wzrostu produkcji i zatrudnienia, to rezultatem obniżki stawek jest redukcja wpływów podatkowych i wzrost długu publicznego. Przy ustabilizowanej gospodarce, dobrej koniunkturze gospodarczej stymulującej wzrost popytu na siłę roboczą może być uzasadnione obniżenie stawek podatkowych traktowane jako autonomiczny czynnik pobudzający wzrost produkcji i zatrudnienia, a w konsekwencji podnoszący wielkość wpływów podatkowych. Natomiast nie ma podstaw do podobnego postępowania w odniesieniu do gospodarki zadłużonej, o niskiej stabilności gospodarczej i działającej w warunkach ogólnego kryzysu. W takiej sytuacji podmioty gospodarcze, zarówno 26 Przykładem jest tworzenie organizacji gospodarczych (m.in. fundacji), których podstawową misją jest finansowanie i wdrażanie wyników badań oraz np. leczenie ciężko chorych pacjentów) i w których zmianie ulega podejście do kryterium uzyskiwania zysku maksymalnego. W jednostkach tych w miejsce kryterium maksymalizacji zysku zostaje wprowadzona zasada tzw. zysku niezbędnego, czyli zysku, który jest niezbędny do sfinansowania inwestycji zabezpieczających długookresowy rozwój jednostki. W krajach wysokorozwiniętych jednostki takie przyjmują najczęściej formę fundacji typu non-profit. Jednakże coraz częściej pojawiają się głosy wśród ekonomistów i menedżerów o konieczności generalnego przewartościowania celów i kryteriów oceny spółek z możliwością powstawania jednostek tzw. trzeciego sektora. 62

19 A R T Y K U ł Y przedsiębiorstwa, jak i gospodarstwa domowe, będą w pierwszym rzędzie próbowały się oddłużyć oraz zwiększyć rezerwy finansowe, a nie rozszerzyć produkcję i podnieść poziom zatrudnienia. Te ostatnie działania, w warunkach ogólnego kryzysu braku popytu, prowadzą do wzrostu stopy ryzyka dla jednostek gospodarczych. 3. Proponowane zmiany metod dofinansowania działalności gospodarczej w Polsce z wykorzystaniem rozwiązań przyjętych w planie Marshalla Dodatkowym czynnikiem, który może wpływać na stymulowanie wzrostu produkcji i zatrudnienia jest wykorzystanie wydatków państwa (również środków z Unii Europejskiej) nie tylko jako czynnika stymulującego wzrost popytu na rynku wewnętrznym, lecz także prowadzącego do zmian strukturalnych w gospodarce, przyczyniających się do wzrostu krajowej produkcji i zatrudnienia. Poprzednio wspominano o niewykorzystaniu środków unijnych na modernizację kolei, ze szczególnym uwzględnieniem realizacji koncepcji Tiry i samochody osobowe na platformy (kolejowe). Realizacja tego przedsięwzięcia, niezależnie od zmniejszenia zapotrzebowania na importowane paliwa, a w konsekwencji poprawy bilansu paliwowego, handlu zagranicznego i bilansu płatniczego, miałaby pozytywne skutki społeczno-ekonomiczne, wynikające ze wzrostu zatrudnienia, jak i ekologiczne zmniejszenie emisji spalin i redukcja opłat ekologicznych związanych z emisją spalin. Wzrost zatrudnienia miałby charakter zarówno bezpośredni, tj. wynikający z konieczności obsługi rozbudowanych i zmodernizowanych stacji kolejowych (stworzenie ekip wprowadzających i mocujących samochody ciężarowe i samochody osobowe na platformach kolejowych i sprowadzających pojazdy z platform, zwiększenie liczby pracowników w służbach SOK oraz pośredni poprzez poprawę wyników salda bilansu handlu zagranicznego. Niewątpliwą zaletą proponowanego rozwiązania jest posiadanie źródeł finansowania, którymi byłyby w tym przypadku oszczędności w imporcie paliw. Łączne wystąpienie skutków oddziaływania kryzysu oraz zadłużenia powoduje, że część ekonomistów przewiduje, że w celu spowolnienia wzrostu długu publicznego konieczne będzie odroczenie przewidzianych prawem waloryzacji rent i emerytur. Wobec niskiego poziomu większości rent pracowniczych i bardzo niskiego rent rolniczych oraz przy stałej inflacji decyzja taka będzie miała poważne konsekwencje zarówno społeczne, jak i ekonomiczne. Czynnikiem łagodzącym skutki takiej decyzji mogłaby być wypłata dodatków antyinflacyjnych o stałej wielkości w bonach złotówkowych. Ze względu na ograniczenia budżetowe dodatki antyinflacyjne nie będą ani rekompensowały całkowicie skutków inflacji, ani tym bardziej nie będą rekompensatą waloryzacji rent i emerytur. Taka sama ich wysokość dla wszystkich emerytów i rencistów będzie prowadzić do spłaszczenia poziomu rent i emerytur, a w konsekwencji do dalszego obniżenia poziomu krańcowej skłonności do oszczędzania, czyli do podniesienia poziomu mnożnika. Zawężenie zakresu oddziaływania, wydatków państwa głównie do produkcji wytwarzanej w kraju, poprzez zastosowanie bonów złotówkowych, sprzyjać powinno redukcji poziomu importochłonności kupowanych dóbr i usług, a więc również wzrostowi poziomu mnożnika. Wyższy poziom mnożnika oznacza, że rząd otrzymałby przynajmniej 63

20 Z A R Z ą D Z A N I E Z M I A N A M I 4 / w części zwrot środków wydatkowanych na dodatek antyinflacyjny, co wobec trudnej sytuacji finansowej państwa nie jest bez znaczenia. W warunkach obecnego kryzysu wdrożenie nawet najbardziej słusznych rozwiązań usprawniających istniejący system podatkowy wymaga jednak udowodnienia, że wpływy podatkowe, w wyniku redukcji stawek podatków (np. dochodowego) nie ulegną obniżeniu przy jednoczesnym wystąpieniu innych korzystnych dla stymulowania wzrostu gospodarczego i zatrudnienia zjawisk. Wobec rosnących w skali większości krajów Unii Europejskiej problemów z obsługą długów oraz utrzymaniem wzrostu gospodarczego na poziomie umożliwiającym utrzymanie równowagi wewnętrznej (w tym na rynku pracy) i zewnętrznej, konieczna wydaje się zmiana charakteru wydatków zarówno na szczeblu krajowym, jak i przede wszystkim UE w kierunku zwiększenia nakładów na inwestycje produkcyjne pozwalające na większą absorpcję siły roboczej. Byłby to powrót do źródeł powstania Unii Europejskiej, czyli do planu Marshalla [Gruchelski 2011, ss.23-24]. Należy podkreślić, że USA udzielały pomocy w formie dotacji dla kraju beneficjenta. Natomiast podmioty gospodarcze w krajach odbudowujących się otrzymywały nisko oprocentowane kredyty z przeznaczeniem przede wszystkim na inwestycje o charakterze produkcyjnym. W rezultacie po zakończeniu procesu odbudowy krajów Europy Zachodniej wzrosła konkurencyjność ich gospodarek, co przełożyło się na przekształcenie salda wymiany z USA z ujemnego na dodatni, szczególnie jeżeli chodzi o saldo wymiany USA Niemcy. Finansowanie działalności gospodarczej o charakterze produkcyjnym zaowocowało szybkim wzrostem liczby miejsc pracy. Wzrost ten był na tyle znaczący, że Niemcy Zachodnie w latach 60. ub. wieku miały ujemną stopę bezrobocia. Obawa, że nowo przyjęte kraje z Europy Środkowej powtórzą scenariusz z lat 50. i 60. w relacji USA Europa Zachodnia (szczególnie Niemcy Zachodnie), spowodowała, że kraje Europy Zachodniej ograniczyły inwestycje współfinansowane ze środków Unii Europejskiej do inwestycji w infrastrukturze i w ochronie środowiska, w wyniku czego kraje z Europy Środkowej generalnie nie stwarzają (poza rolnictwem) znaczącej konkurencji dla krajów dawnej 15-tki. Ujemnym skutkiem ograniczenia inwestycji do inwestycji nieprodukcyjnych jest bardzo wolny wzrost liczby miejsc pracy, który np. w przypadku Polski nie zrekompensował spadku zatrudnienia z początku lat Wysoka emigracja zarobkowa z Europy Środkowej (w tym z Polski) niewątpliwie dezorganizuje funkcjonowanie rynków pracy w krajach Europy Zachodniej. Podobna sytuacja występuje w krajach Europy Południowej. Szczególnie dotkliwe jest narastanie długu publicznego i zadłużania się podmiotów gospodarczych zarówno w krajach Europy Południowej, jak i części krajów Europy Środkowej. Jeżeli problemy zadłużenia tych krajów oraz tworzenia nowych miejsc pracy, ograniczania bezrobocia i zmniejszania emigracji mają być rozwiązane, konieczna jest zmiana struktury inwestycji współfi- 27 W 1990 r. zatrudnienie w Polsce wynosiło 16,2 mln osób, a w 2011 r. równe jest 14 mln. Wchodzenie na rynek pracy nowych roczników powoduje wzrost bezrobocia oraz bardzo dużą emigrację zarobkową głównie do krajów Unii Europejskiej. 64

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko

Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Problemy z realizacji programów ochrony powietrza i propozycje zmian prawnych i rozwiązań w zakresie niskiej emisji Piotr Łyczko Departament Środowiska Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Program

Bardziej szczegółowo

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nieco historii Instalacje naftowe w Polsce, początek XX w. Nieco historii

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19

Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19 Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19 Rola węgla brunatnego w gospodarce Polski 180 160 140 120 100 80 60 40 20 Struktura produkcji en. elektrycznej w elektrowniach krajowych

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Finansowanie samorządowych inwestycji w gospodarkę odpadami

Finansowanie samorządowych inwestycji w gospodarkę odpadami Bank Ochrony Środowiska Alicja Siemieniec Dyrektor Departamentu Finansowania i Projektów Ekologicznych Finansowanie samorządowych inwestycji w gospodarkę odpadami Paliwa Alternatywne. Waste to Energy.

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Warszawa, 22.03.2013 Konferencja Rzeczpospolitej Rynek gazu ziemnego w Polsce. Stan obecny i perspektywy PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Cele raportu Stan infrastruktury gazowej

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE SPOŁECZNE Budżet Miasta Szczecin na rok 2013 > PROCEDURA BUDŻETOWA <

KONSULTACJE SPOŁECZNE Budżet Miasta Szczecin na rok 2013 > PROCEDURA BUDŻETOWA < KONSULTACJE SPOŁECZNE Budżet Miasta Szczecin na rok 2013 > PROCEDURA BUDŻETOWA < Szczecin, wrzesień 2012 r. PROCEDURA BUDŻETOWA Projekt Budżetu Miasta jest tworzony na podstawie: przepisów ustawy o finansach

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie 2014-2020

Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie 2014-2020 Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, dr Sebastian Stępień Katedra Makroekonomii i Gospodarki Żywnościowej Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Fundusze unijne dla Polski i polskiego sektora rolnego w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013

Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE. Kontekst. Kwiecień 2013 Wątpliwe korzyści? Ekonomiczne aspekty polityki biopaliwowej UE Kwiecień 2013 Streszczenie opracowania Międzynarodowego Instytutu na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju Biopaliwa za jaką cenę? Przegląd kosztów

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce Dr Andrzej Cylwik Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce 1. Perspektywa do roku 2020 W chwili obecnej dysponujemy mała liczbą sprawdzonych informacji, które dotyczą ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Szanowni Państwo, Róg Spółka Jawna Consulting & Business Training zaprasza do udziału w projekcie doradczym,

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU. www.asm-poland.com.pl

Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU. www.asm-poland.com.pl Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU www.asm-poland.com.pl Więcej niż agencja badawcza ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ RYNKU ASM CENTRUM BADAŃ I ANALIZ

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 DLACZEGO POTRZEBNA JEST DYSKUSJA? wyczerpywanie się stosowanych dotychczas źródeł energii problem ekologiczny (efekt cieplarniany)

Bardziej szczegółowo

Raport Euler Hermes Sytuacja ekonomiczna w Rosji. Czerwiec 2013

Raport Euler Hermes Sytuacja ekonomiczna w Rosji. Czerwiec 2013 Raport Euler Hermes Sytuacja ekonomiczna w Rosji Czerwiec 2013 Wzrost PKB mniejszy niż w 2011 Wzrost PKB jest obecnie o połowę mniejszy niż przed początkiem światowego kryzysu w 2008 roku (+8,5% w 2007

Bardziej szczegółowo

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył)

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) dr Robert Zajdler Warszawa, 3.10.2013 r. Kierunki zmian regulacyjnych 1. Przemysł energochłonny

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ

PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ SEMINARIUM STAN I PERSPEKTYWY ROZWOJU PRZEMYSŁU U CHEMICZNEGO W POLSCE Marek Ściążko WARSZAWA 15 MAJA 2012 1/23 STRATEGIA działalno alności

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu Poznań, 28 maja 2013 r. Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW 1 Marek Zieliński Zastępca Prezesa Zarządu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii Katowice, 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031

Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031 Wieloletnia Prognoza Finansowa (WPF) miasta Łodzi na lata 2014-2031 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr Rady Miejskiej w Łodzi z dnia Lp. Wyszczególnienie 2013 (plan po zmianach 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie

Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Współorganizator Warszawa, 28 maja 2012 Polityka klimatyczna a zrównoważony transport w miastach Andrzej Rajkiewicz, Edmund Wach Eltis+najważniejszy portal internetowy dotyczący mobilności w Europie Podstawy

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

GAZ Z ŁUPKÓW PRZYSZŁOŚĆ DLA POLSKI

GAZ Z ŁUPKÓW PRZYSZŁOŚĆ DLA POLSKI GAZ Z ŁUPKÓW PRZYSZŁOŚĆ DLA POLSKI Projekt kierunkowych założeń do ustawy o wydobywaniu węglowodorów, ich opodatkowaniu i Węglowodorowym Funduszu Pokoleń Gaz z łupków przyszłość dla Polski Już teraz Polska

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

Polskie 10 lat w Unii

Polskie 10 lat w Unii Polskie 10 lat w Unii Polityczne aspekty członkostwa -jak Polska zmieniła Europę Dobra sytuacja ekonomiczna w czasach kryzysu BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE KORZYSTNY BUDŻET UE NA LATA 2014-2020 Euroentuzjazm

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

NVG w Świecie i w Polsce

NVG w Świecie i w Polsce Sprzężony Gaz Ziemny do Napędu pojazdów komunikacji masowej NVG w Świecie i w Polsce Dr inż.. Jan Sas Wydział Zarządzania AGH Kraków 12 października 2000 r. 1 CNG LNG LPG NGV (Compressed Natural Gas) gaz

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Środowiskowo-przestrzenne aspekty eksploatacji gazu z łupków

Środowiskowo-przestrzenne aspekty eksploatacji gazu z łupków Środowiskowo-przestrzenne aspekty eksploatacji gazu z łupków dr inż. Andrzej Tyszecki Poznań, 21 listopada 2012 Aspekty prawne Obszary: lądowe i morskie Prawo: krajowe, UE i międzynarodowe Problemy: zmienność

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO Rola i wpływ auto-moto na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym auto-moto tworzy 7,8% wartości dodanej (104 mld PLN w 2012 r.); wpływ bezpośredni części produkcyjnej jest

Bardziej szczegółowo

Ambasada RP w Moskwie Moskwa, 4 kwietnia 2012 r. Wydział Ekonomiczny. Notatka o stanie gospodarki Federacji Rosyjskiej w 2011 r.

Ambasada RP w Moskwie Moskwa, 4 kwietnia 2012 r. Wydział Ekonomiczny. Notatka o stanie gospodarki Federacji Rosyjskiej w 2011 r. Ambasada RP w Moskwie Moskwa, 4 kwietnia 2012 r. Wydział Ekonomiczny Notatka o stanie gospodarki Federacji Rosyjskiej w 2011 r. 1. Dynamika PKB i czynniki wzrostu Wzrost PKB w 2011r. wyniósł 4,3%. Uwarunkowany

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. 1 Kraje OECD: należące do Unii Europejskiej: Austria (AT), Belgia (BE), Dania (DK), Estonia (EE), Finlandia (FI), Francja (FR), Grecja (EL), Hiszpania

Bardziej szczegółowo

UNIJNE CELE W ZAKRESIE EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ A BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE POLSKI DO 2030 ROKU

UNIJNE CELE W ZAKRESIE EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ A BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE POLSKI DO 2030 ROKU by WARSZAWA, 4 UNIJNE CELE W ZAKRESIE EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ A BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE POLSKI DO ROKU MACIEJ BUKOWSKI ALEKSANDER ŚNIEGOCKI WARSZAWSKI INSTYTUT STUDIÓW EKONOMICZNYCH Al. JEROZOLIMSKIE

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE INSTYTUT INFORMACJI RYNKOWEJ DPCONSULTING WWW.IIR-DPC.PL BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE Dla POLSKIEJ IZBY KONSTRUKCJI STALOWYCH lipiec - sierpień 2015 METODOLOGIA Badanie przeprowadzono techniką

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Maciej Dzikuć Celem artykułu jest przedstawienie postrzegania bezpieczeństwa energetycznego przez mieszkańców województwa lubuskiego. Wskazano

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

Krzysztof S. Cichocki, Instytut Badań Systemowych Polskiej Akademii Nauk

Krzysztof S. Cichocki, Instytut Badań Systemowych Polskiej Akademii Nauk Krzysztof S. Cichocki, Instytut Badań Systemowych Polskiej Akademii Nauk Wykorzystano wyniki raportu Jacka Sieraka, Michała Bitnera, Andrzeja Gałązki i Remigiusza Górniaka, dla MRR Ocena zdolności JST

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawa finansowego przedsiębiorców. Dotacje w funkcjonowaniu przedsiębiorców

Podstawy prawa finansowego przedsiębiorców. Dotacje w funkcjonowaniu przedsiębiorców Podstawy prawa finansowego przedsiębiorców Dotacje w funkcjonowaniu przedsiębiorców Wybrane formy wsparcia biznesu Pożyczki Poręczenia Gwarancje Dopłaty do pożyczek i kredytów Umorzenia pożyczek Refundacja

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-13 15:19:37

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-13 15:19:37 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-13 15:19:37 2 Algieria należy do liczących się eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego. Sytuacja ekonomiczna i finansowa kraju zależy więc głównie od światowego

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Bielice na lata 2016-2035.

Załącznik nr 2. Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Bielice na lata 2016-2035. Załącznik nr 2 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Bielice na lata 2016-2035. Obowiązek sporządzenia Wieloletniej Prognozy Finansowej jest jedną z zasadniczych zmian

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Środki unijne szansą dla rynku kolejowego

Środki unijne szansą dla rynku kolejowego Środki unijne szansą dla rynku kolejowego Sławomir Nalewajka Prezes Bombardier ZWUS Maciej Radziwiłł Prezes Trakcja Polska Kongres Transportu Polskiego 27 marca 2006 1 Infrastruktura kolejowa Nawierzchnia,

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Efektywna logistyka narzędziem zwiększenia konkurencyjności. Górnictwo/Energetyka Katowice,, 20.11.2009

Efektywna logistyka narzędziem zwiększenia konkurencyjności. Górnictwo/Energetyka Katowice,, 20.11.2009 Efektywna logistyka narzędziem zwiększenia konkurencyjności ci polskiego górnictwa g Górnictwo/Energetyka Katowice,, 20.11.2009 1 Import węgla, a zaostrzenie konkurencji na rynku 2 Polski węgiel logistyka

Bardziej szczegółowo

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 1 Mazowsze wobec wyzwań przyszłości Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 2 Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Dr inż. LEON KURCZABINSKI Katowice, czerwiec, 2013 POZYCJA WĘGLA NA KRAJOWYM RYNKU ENERGII WĘGIEL = NIEZALEŻNO NOŚC ENERGETYCZNA ZALEŻNO

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Jak oszczędzić na zakupach energii elektrycznej?

Jak oszczędzić na zakupach energii elektrycznej? Jak oszczędzić na zakupach energii elektrycznej? Wrocław 27.10.2010 r. RWE nazwa spółki 11/2/2010 STRONA 1 Grupa RWE: jedna z wiodących firm utilities na kontynencie europejskim* Główne rynki Grupy RWE

Bardziej szczegółowo

Nowy wydział ds. energii w Koszycach wprowadza OZE oraz inne środki efektywności energetycznej

Nowy wydział ds. energii w Koszycach wprowadza OZE oraz inne środki efektywności energetycznej Nowy wydział ds. energii w Koszycach wprowadza OZE oraz inne środki efektywności energetycznej Koszyce (Słowacja) Wprowadzenie W styczniu 2009 roku w Koszycach został utworzony miejski wydział ds. energii.

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej Miasta Krakowa na lata 2014-2052. CZĘŚĆ A

OBJAŚNIENIA. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej Miasta Krakowa na lata 2014-2052. CZĘŚĆ A Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr Rady Miasta Krakowa z dnia OBJAŚNIENIA CZĘŚĆ A Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej Miasta Krakowa na lata 2014-2052. 1. Uwagi ogólne Zgodnie

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58 2 Najważniejszym partnerem eksportowym Litwy w 2014 r. była Rosja, ale najwięcej produktów pochodzenia litewskiego wyeksportowano do Niemiec. Według wstępnych

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku 25 kwietnia 2016 roku Bieżąca sytuacja gospodarcza Grzegorz Warzocha - AVANTA Auditors & Advisors www.avanta-audit.pl Międzynarodowa sytuacja gospodarcza 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% Globalne tendencje gospodarcze

Bardziej szczegółowo

Konferencja programowa SLD 27.04.2011r. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Infrastruktura powinnością państwa

Konferencja programowa SLD 27.04.2011r. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Infrastruktura powinnością państwa Konferencja programowa SLD 27.04.2011r. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Infrastruktura powinnością państwa Infrastruktura jest podstawą tkanki społecznej gospodarki państwa, służyć musi wszystkim sprawiedliwie,

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Szczecin, 16 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, a w szczególności jego art. 93, uwzględniając wniosek Komisji,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, a w szczególności jego art. 93, uwzględniając wniosek Komisji, Źródło: http://www.ure.gov.pl/pl/prawo/prawo-wspolnotowe/dyrektywy/1275,dzu-l-157-z-3042004.html Wygenerowano: Sobota, 18 czerwca 2016, 23:57 Dz.U. L 157 z 30.4.2004 Dyrektywa Rady 2004/74/WE z dnia 29

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy i bezrobocie

Rynek pracy i bezrobocie Rynek pracy i bezrobocie Podstawowe definicje na rynku pracy: Ludność w wieku produkcyjnym w zależności od definicji przyjmowanej przez urząd statystyczny ludność w wieku 15 lat i więcej lub ludność w

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

1. Gospodarka i unia walutowa 2. Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa 3. Polityka sprawiedliwości i spraw wewnętrznych

1. Gospodarka i unia walutowa 2. Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa 3. Polityka sprawiedliwości i spraw wewnętrznych 1. Gospodarka i unia walutowa 2. Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa 3. Polityka sprawiedliwości i spraw wewnętrznych Jednolity Rynek Europejski to swobodny przepływ: 1. Towarów 2. Usług 3. Osób 4. Kapitału

Bardziej szczegółowo

Rządowe programy dostępne w BGK

Rządowe programy dostępne w BGK Rządowe programy dostępne w BGK Radosław Stępień Wiceprezes - Pierwszy Zastępca Prezesa Zarządu Bank Gospodarstwa Krajowego Kraków, 15 czerwca 2015 r. Bank Gospodarstwa Krajowego Bank Gospodarstwa Krajowego,

Bardziej szczegółowo