Rozwój towarzystw ubezpieczeń wzajemnych w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozwój towarzystw ubezpieczeń wzajemnych w Polsce"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 848 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2011 Katedra Ubezpieczeń Rozwój towarzystw ubezpieczeń wzajemnych w Polsce 1. Rys historyczny przesięwzięć społecznych w praktyce Celem opracowania jest analiza przesłanek, uwarunkowań i kierunków rozwoju towarzystw ubezpieczeń wzajemnych na ziemiach polskich do momentu ich likwidacji po II wojnie światowej. Problemy gospodarcze i społeczne tworzą w teorii i w praktyce równoległe nurty badawcze o bogatym i wielowymiarowym dorobku. Idee i praktyka samopomocy, wsparcia funkcjonowały zawsze w ramach wspólnot plemiennych, rodowych, bractw cechowych, jednakże długo nie miały one cech sformalizowanych i organizacji. Do początków XVIII w. dominującymi formami samopomocowymi były: jałmużna, fundacje, przekazywane często jako źródło dochodów na rzecz klasztorów, cechów, szpitali, jako testamentowe wyrównanie krzywd i sposób na zapewnienie sobie zbawienia (jedną z pierwszych sformalizowanych organizacji była np. fundacja klasztoru jasnogórskiego, utworzona w II poł. XIV w.) 1. Swoiste ubezpieczenia wzajemne tworzone były przez członków zawodów szczególnie niebezpiecznych, narażających pracowników na nieszczęśliwe wypadki, a rodziny na biedę. Przykładem mogą być korporacje brackie (np. korporacje robotników żupnych z Kopalni Soli w Wieliczce organizowano już za Kazimierza Wielkiego, a Seweryn Boner zorganizował tam w XVI w. Fundusz Braterski Kopaczy świadczący zapomogi w razie wypadku, choroby, działający do czasów socjalizmu w Polsce. Na podobnych zasadach działały maszoperie kaszubskie (rybacy), gwarectwa górnicze, cechy rzemieślnicze, gildie kupieckie, bractwa czeladnicze, 1 E. Leś, Od filantropii do pomocniczości. Studium porównawcze rozwoju i działalności organizacji społecznych, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa 2000, s. 20.

2 6 komuny miejskie, wspólnoty gminne 2. Warto zaznaczyć, że jedną z najstarszych, istniejących do dziś organizacji samorządu zawodowego, jest Krakowska Kongregacja Kupiecka, założona w 1410 r. W I poł. XVIII w. pojawiają się pierwsze formy wzajemnego ubezpieczenia, na zasadach ustalanych głównie przez pana feudalnego, w ramach tzw. ustaw dworskich, powstających na gruncie zwyczajów miejscowych. Ich mieszkańcy wspólnie walczyli z żywiołem, tworzyli groble i tamy, prowadzili ochronę brzegów rzek, organizowali pomoc sąsiedzką na wypadek ognia. Później członkowie takiej sąsiedzkiej samopomocy płacili składki w wysokości potrzebnej na wynagrodzenie szkód 3. Na zasadzie wzajemnościowej tworzono również instytucje drobnego kredytu w dobrach magnackich, m.in. w 1715 r. w Pabianicach 4. Prekursorami współczesnych NGO byli tercjarze, trzeci zakon (świecki), powstały w efekcie reformy franciszkańskiej, funkcjonujący do dzisiaj, zaangażowany nie tylko w działalność religijną, lecz również w niesienie pomocy potrzebującym (bractwa miłosierdzia), opiekę nad chorymi (lazaryści), arcybractwa męki pańskiej, sprawujące opiekę nad więźniami, wykupujące więźniów (funkcjonujące do III zaboru Polski), czy organizujące bezpłatne nauczanie 5. Okres zaborów otwiera tradycję niepodległościową w tworzeniu organizacji samopomocowych. Charakterystyczne dla tego okresu we wszystkich zaborach jest łączenie nurtu filantropijnego i niepodległościowego. Na szczególną uwagę zasługuje dzieło S. Staszica, inicjatora wielu przedsięwzięć społeczno- -gospodarczych (należą do nich m.in. Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Komisja Edukacji Narodowej, współtworzenie Uniwersytetu Warszawskiego, korporacji (izb) handlowych, rękodzielniczych, górniczych). Dziełem tym jest Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, wspólnota, zarządzana przez chłopów, mieszkańców dóbr, którym rozdzielono ziemię (nie dając na własność) i określono działania samopomocowe na wypadek urodzaju i nieurodzaju, tworząc wspólną kasę zapomogową i bank pożyczkowy, nie zapominając o niepełnosprawnych. Wyrazem łączenia nurtu niepodległościowego i samopomocowego w I poł. XIX w. było założenie z inicjatywy K. Marcinkiewicza Bazaru Poznańskiego dla polskich kupców i przedsiębiorców, tworzenie banków ludowych celem uniknięcia lichwy i udostępnienia kapitału (ks. A. Smarzewski i ks. P. Wawrzyniak), tworzenie 2 Szerzej: P. Frączak, Szkic do historii polskiej ekonomii społecznej. Raport otwarcia projektu W poszukiwaniu polskiego modelu ekonomii społecznej, Ekonomia Społeczna. Teksty 2006, FISE, Warszawa 2006, s S. Inglot, Przedspółdzielcze formy współdziałania w dawnej Polsce [w:] Zarys historii polskiego ruchu spółdzielczego, red. S. Inglot, Zakład Wydawnictw CRS, Warszawa 1971, s S. Wojciechowski, Historia spółdzielczości polskiej do 1914 roku, Spółdzielczy Instytut Badawczy, Warszawa 1939, s J. Radwan-Pragłowski, K. Frysztacki, Społeczne dzieje pomocy człowiekowi: od filantropii greckiej do pracy socjalnej, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1998, s. 109 i nast.

3 Rozwój towarzystw ubezpieczeń 7 spółdzielni kredytowych opartych na modelu H. Schulze z Delitzch (dla kupców, rzemieślników) lub W. Reiffeisena (dla mieszkańców wsi). Pierwotne formy spółdzielczości, towarzystw wzajemnościowych, pomocowych były oparte na lokalnych społecznościach, połączonych więzią i osobistą znajomością, zaufaniem, solidaryzmem grupy, mających odzwierciedlenie w zasadach dobrowolnego i otwartego członkostwa, niskich i nieoprocentowanych udziałów, zasadzie zwrotu od zakupów czy jeden członek jeden głos. Przykładem takich inicjatyw były: pierwsza w świecie spółdzielnia w Rochdale w Anglii (1844) 6, spółdzielnie Schulzego z Delitsch (działające w środowisku miejskim: rzemieślniczym), czy kasy Reiffaisena (działające głównie w środowisku wiejskim) 7. W II poł. XIX w. nastąpił rozwój form samopomocowych kredytowych i ubezpieczeniowych (stowarzyszenia rzemieślnicze i wytwórcze, kółka rolnicze, stowarzyszenia zaliczkowe). Przykładem tych inicjatyw było zakładanie Kas Stefczyka (pierwsza taka kasa powstała w 1890 r. w Czernichowie), której spadkobiercą są współczesne SKOK (Spółdzielcze Kasy Oszczędnościowo-Kredytowe). Powoływano też spółdzielnie mleczarskie i towarzystwa spożywcze. Pod koniec XIX w. nastąpił rozkwit spółdzielczości branżowej. Teoretycznym wyrazem tego były koncepcje programu syndykalno-kooperatywnego rzeczpospolitej spółdzielczej E. Abramowskiego, proponującego stworzenie ruchu spółdzielczego na podsta- 6 W 1844 r. powstała pierwsza w świecie spółdzielnia spożywców pod nazwą Rochdelskie Stowarzyszenie Sprawiedliwych Pionierów, która w swym statucie przewidywała udział członkowski w wysokości 1 funta i następujące działania na rzecz swych członków: produkcję w celu zatrudnienia bezrobotnych lub poszkodowanych przez los, założenie własnego sklepu, celem wyeliminowania pośredników, wybudowanie mieszkań dla swych członków, zakup lub dzierżawę ziemi celem zatrudnienia bezrobotnych lub poszkodowanych przez los, współpracę z innymi wspólnotami, spółdzielniami. Spółdzielnia z Rochdale, mimo że przed nią była założona inna spółdzielnia, która jednak upadła po dwóch latach, jest uznawania za pierwszą w świecie wzorcową spółdzielnię, na założeniach której rozwinął się ruch spółdzielczy. Mimo że pionierzy nigdy nie zrealizowali wszystkich postulatów, spółdzielnia przetrwała ponad sto lat, znajdując coraz liczniejszych naśladowców i stanowiąc wiarygodny przykład organizacji funkcjonującej w praktyce (opracowanie własne na podstawie: F. Kędziorek, S. Cieśla, Spółdzielczość w zarysie, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków 1985, s ]. 7 Ilustracją tradycji lokalnego zakorzenienia form podmiotów zorientowanych społecznie mogą być zasady spółdzielni finansowych F.W. Raiffeisena (Niemcy, poł. XIX w.). Zasady Kas Raiffeisena (pierwsza powstała w 1869 r. we wsi Anhausen) były następujące: 1) ograniczony teren działania (jedna parafia lub łącznie około 1500 osób, którzy się znają i darzą zaufaniem), 2) solidarna odpowiedzialność członków własnym majątkiem, 3) udzielanie pożyczek celowych bez zabezpieczenia (solidarna odpowiedzialność), 4) brak udziałów (początkowo) zastępowane stopniowo niskimi udziałami, by nie ograniczać członkostwa najuboższym, 5) oszczędna gospodarka spółdzielni (niskie oprocentowanie pożyczek), 6) społeczny zarząd (wynagrodzenie stosowano jedynie wobec księgowego), zob. F. Kędziorek, S. Cieśla, op. cit., 1985, s. 44.

4 8 wie doświadczeń. W jego rozważaniach o kooperatyzmie (wynikały z praktyki) czołowe miejsce zajmuje solidarność, jako zasada życia, którą należy realizować poprzez tworzenie podmiotów pomocy wzajemnej i rozwój sieci samorządów jako obiektów polityki społecznej. Jego zdaniem, kooperatywa to zbiór ludzi połączonych pracą i wspólnymi potrzebami, prowadzących własną politykę społeczną. Jednocześnie E. Abramowski neguje rolę państwa w przemianach, reprezentując ruch anarchistyczno-socjalistyczny 8. W okresie międzywojennym ruch społeczny i spółdzielczy był kontynuowany. W 1939 r. istniało 1545 fundacji o charakterze leczniczym i opiekuńczym. Po II wojnie światowej dekretem z 1952 r. zlikwidowano fundacje, a ich majątek skonfiskowano, kreując ideę socjalistycznego państwa opiekuńczego. Z końcem lat 70. XX w. powstało na bazie społecznego niezadowolenia drugie państwo drugi obieg, który doprowadził do powołania ruchów społecznych Komitetu Obrony Robotników (KOR) i NSZZ Solidarności przy współpracy kościoła katolickiego. Okres jest okresem przejściowym poprzedzającym transformację, z silnymi wpływami i wzorcami zagranicznymi. Okres jest najbardziej dynamiczny dla rozwoju trzeciego sektora w Polsce, lecz jest to jednocześnie okres prób i błędów (liczba fundacji zwiększyła się z 277 do 3007). Powstało wówczas stowarzyszeń. Był to jak określano baby boom z typowymi chorobami wieku dziecięcego: brakiem kooperacji, improwizacją, akcyjnością, brakiem reguł czy wreszcie konfliktami, nadużyciami i patologiami. Boom inicjatyw społecznych w ówczesnych latach był żywiołowy, zachodził w warunkach wysokiej inflacji i braku podstaw systemowo-strukturalnych. Sektor pozarządowy w latach 90. dystansował się od działalności rządu (spuścizna po alienacji rządów we wcześniejszym okresie), rząd również mimo oficjalnego poparcia nie starał się wspierać technicznie działań jego sektora. Podstawy organizacyjno-systemowe ekonomii społecznej są stopniowo tworzone od lat 90. XX w. (uregulowania formalno-prawne, organizacyjne) aż do chwili obecnej. Ukształtowanie się trzeciego sektora w Polsce następowało ewolucyjnie poprzez: uregulowania formalno-prawne działalności podmiotów starej i nowej ekonomii społecznej, rozwój współpracy i porozumień wewnątrz sektora, profesjonalizację sektora (wydawnictwa, szkolenia, badania Fundacja Batorego, Fundacja Eberta), 8 Więcej w: E. Abramowski, Idee społeczne kooperatyzmu. Znaczenie spółdzielczości dla Polski, Warszawa 1907.

5 Rozwój towarzystw ubezpieczeń 9 rozwój instytucji obsługi i wsparcia sektora (np. działalność badawcza Stowarzyszenia KlonJawor, rejestracja w 2003 r. Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych, tworzenie Małopolskiego Funduszu Poręczeniowego Ekonomii Społecznej itp.) rozwój tożsamości (np. rejestr instytucji pożytku publicznego). Procesy jakościowe wewnątrz sektora można scharakteryzować następująco: od formuły biernego członkostwa do elitarnej aktywnej przynależności, od społecznikostwa do profesjonalizacji. Obecne relacje: państwo a podmioty ekonomii społecznej w Polsce można określić jako: neutralne (spółdzielnie starej ekonomii społecznej, w tym: towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych), wspierające i kooperujące (fundacje, stowarzyszenia, warsztaty terapii zajęciowej, zakłady aktywizacji zawodowej i inne). 2. Rozwój form wzajemnościowych w ubezpieczeniach na ziemiach polskich Wzajemność jest relacją społeczno-ekonomiczną, ukształtowaną historycznie na wczesnym etapie rozwoju ludzkości i oznacza swoisty solidaryzm grupy powołanej do realizacji najpierw wspólnych celów społecznych, a z czasem gospodarczych. Nowoczesny system ubezpieczeń gospodarczych i społecznych wywodzi się z ubezpieczeń wzajemnych. W starożytności i średniowieczu wszystkie ubezpieczenia były oparte na zasadzie wzajemności, dopiero w dobie kapitalizmu straciły wzajemnościowy charakter, wyparte i zdominowane przez komercyjne ubezpieczeniowe spółki akcyjne. Warto zaznaczyć, że w średniowieczu rozwijały się ubezpieczenia majątkowe (towaru w drodze lądowej i morskiej, od ognia, kradzieży, padnięcia bydła itp.) i ubezpieczenia osobowe (choroba, śmierć, niezdolność do pracy), będąc prototypem ubezpieczeń chorobowych i następstw NW. System ubezpieczeń oparty był na zasadzie wzajemnościowej w ramach cechów i gildii zawodowych, bractw, kas i grup lokalnych. W średniowieczu zasady moralno-etyczne nie pozwalały na zawieranie ubezpieczeń na życie (dawcą i biorca życia był Bóg), z wyjątkiem niewolników, którzy byli traktowani jako towar 9. Masowość ubezpieczeń morskich w XIV w. przyczyniła się do zawierania umów ubezpieczenia w postaci polis (polizza pokwitowanie). Wiek XVII to okres powstawania publicznoprawnych zakładów ubezpieczeń wzajemnych, powo- 9 J. Łazowski, Wstęp do nauki o ubezpieczeniach, Wydawnictwo Prawnicze LEX, Sopot 1998, s. 31.

6 10 ływanych przez władze państwowe i lokalne Niemiec, Anglii, Francji i krajów skandynawskich, do których przynależność była obowiązkowa ( socjety ) 10. Pod koniec XVII w. rząd Francji wprowadził tontyny, odpowiednik ubezpieczenia życiowego, wypłacanego ze środków wpłacanych przez osoby, chcące je otrzymywać. W 1705 r. założono w Anglii pierwsze towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych na życie Amicable. Od XVII w. do czasów współczesnych następuje rozwój kapitałowych form ubezpieczenia (najczęściej jako spółki akcyjne), nastawionych na zysk. TUW funkcjonują cały czas równolegle na rynku ubezpieczeń jako forma alternatywna. Pierwsze formy ubezpieczeń od wypadków i organizowania pomocy opartej na wzajemności na ziemiach polskich pojawiły się w XV w., kiedy powstały kasy brackie i spółki brackie na Górnym Śląsku. Pierwszą, historycznie udokumentowaną informację o istnieniu instytucji, będącej pierwotną formą ubezpieczenia wzajemnego (a takimi były w istocie kasy brackie), można znaleźć w Ordunku Gornym (ustawie górniczej), wydanym przez księcia Jana Opolskiego 8 listopada 1528 r., opublikowanym w języku polskim. W art. 58 Ordunku jest mowa o składkach do Kasy Brackiej w wysokości dwu halerzy tygodniowo, pobieranych w każdą sobotę 11. Innymi formami instytucji ubezpieczeniowych były tzw. banki pobożnych, udzielające drobnego, bezprocentowego kredytu pod zastaw (jeden z pierwszych banków został założony w Krakowie w 1585 r. z inicjatywy ks. Piotra Skargi), podobny bank założono w 1599 r. w Poznaniu. Od XVI w. tworzono na ziemiach polskich stowarzyszenia ogniowe (ochrona przez pożarem) i związki groblowe (ochrona przed powodzią) oparte na wzajemności. Na ogół samopomoc w tym zakresie była organizowana i koordynowana przez właścicieli dóbr, które miały być chronione. Dopiero na przełomie XVIII i XIX w. na ziemiach polskich zaboru pruskiego zaczęły powstawać pierwsze towarzystwa ogniowe o charakterze publiczno-prawnym, zwane socjetami. Powstawały one na terenach zaboru pruskiego: w latach 1784 i 1785 w Bydgoszczy i Kwidzynie, w latach 1803 i 1804 w Warszawie i Poznaniu. Celem socjet było wspólne ponoszenie szkód, utrzymanie dobrego bytu i sposobu życia mieszkańców miast i wsi, zabezpieczanie ich własności oraz pewna i szybka odbudowa zniszczonych lub uszkodzonych pożarem budynków 12. Były one jednak zarządzane przez organa rządowe państw zaborczych; miały też monopolistyczny i przymusowy charakter, można je 10 A. Banasiński, Ubezpieczenia gospodarcze, Wydawnictwo Poltext, Warszawa 1996, s M. Szczęśniak, Zarys dziejów ubezpieczeń na ziemiach polskich, Wyższa Szkoła Ubezpieczeń i Bankowości, Przedsiębiorstwo Wydawnicze LAM, Warszawa 2003, s Towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych w polskim systemie ubezpieczeń (stan i perspektywy), red. T. Sangowski, z. 108, Wydawnictwo AE w Poznaniu, Poznań 2001, s. 42.

7 Rozwój towarzystw ubezpieczeń 11 zatem uznać za początek publicznych ubezpieczeń na ziemiach polskich 13. Jednakże, jak stwierdził T. Sangowski, realizowały tym samym państwową politykę ubezpieczeniową zaborców 14. W II poł. XIX w., na bazie ogólnych prądów liberalnych w Europie stopniowo znoszono prawny monopol socjetów i przymus ubezpieczeń ogniowych na ziemiach polskich, co dawało możliwość rozwoju prywatnych towarzystw ubezpieczeniowych m.in. opartych na wzajemności. W 1873 r. powołano pierwszą na terenie zaboru pruskiego polską instytucję ubezpieczeniową (opartą całkowicie na kapitałach polskich) Vesta Bank Wzajemnych Ubezpieczeń na Życie w Poznaniu. Na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego zakłady ubezpieczeniowe powstawały znacznie później. W 1817 r., na podstawie dekretu cara Aleksandra I, powołano Ogólne Towarzystwo Ogniowe dla Miast w Królestwie Polskim, koordynowane przez rządową Dyrekcję Generalną Towarzystwa Ogniowego oraz w późniejszym okresie zaczęły działać rosyjskie towarzystwa ubezpieczeniowe jako spółki akcyjne lub towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. W 1870 r. powstaje pierwszy duży polski prywatny zakład ubezpieczeń w zaborze rosyjskim Warszawskie Towarzystwo Ubezpieczeń od Ognia (spółka akcyjna) w Warszawie, które aktywnie wspierało organizację polskich towarzystw wzajemnych licznie powstających na przełomie XIX i XX w. W 1900 r. powołano w Warszawie scentralizowaną ubezpieczeniową instytucję publiczną opartą na zasadzie wzajemności: Ubezpieczenia Wzajemne Budowli od Ognia w Królestwie Polskim. Zakład ten, przechodząc w 1915 r. w ręce polskie, stanowił podstawę ubezpieczeń w niepodległej Polsce 15. Na terenie zaboru austriackiego (Galicja i Lodomeria) idee ubezpieczeniowe pojawiły się stosunkowo późno. Asekuracja i odszkodowania na tych terenach miały charakter niezorganizowany, incydentalny, mimo wielu inicjatyw i projektów aż do 1860 r., kiedy powołano w Krakowie Towarzystwo Ubezpieczeń od Ognia, zwane popularnie Florianką (o charakterze wzajemnościowym), które przekształciło się w Krakowskie Towarzystwo Wzajemnych Ubezpieczeń. Florianka jest uważana za najstarszy polski prywatny zakład ubezpieczeń 16. W statucie towarzystwa cel jego działania określono: dobrowolne stowarzyszenie się ziemian ma na celu ubezpieczanie swych członków na zasadzie wzajemności, a działalność Towarzystwa nie jest obliczona na zysk, lecz ma na celu możebnie największą oszczędność w kosztach ubezpieczenia swych członków 17. W ciągu kilkunastu lat istnienia towarzystwo zyskało podstawy 13 M. Szcześniak, op. cit., s Towarzystwa ubezpieczeń, s Ibidem, s ; M. Szczęśniak, op. cit., s Towarzystwa ubezpieczeń, s Art. 1 i 3 Statutu Ogólnego Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie. Druk W.L. Anczyca i Spółki, Kraków 1906 [w:] Towarzystwa ubezpieczeń, s. 43.

8 12 finansowe, nabrało doświadczeń, a fundusze przeznaczało głównie na prewencję ubezpieczeniową (w 1864 r. powołano pierwszą w kraju ochotniczą straż pożarną w Krakowie) i rozwój kooperatyw kredytowych, co zaowocowało powołaniem w 1874 r. Towarzystwa Wzajemnego Kredytu, który wraz z Florianką miał wspólną dyrekcję i zarząd (będąc prototypem współczesnych grup bankowo-ubezpieczeniowych). Florianka systematycznie rozwijała swą działalność terytorialną (cała Galicja) i przedmiotową (ubezpieczenia życiowe i inne osobowe) i inwestowała w kapitał ludzki (jej urzędnicy mieli wyższe wykształcenie, niejednokrotnie byli kształceni na jej koszt, a po uzyskaniu niepodległości stanowili kadrę kierowniczą w nowo powstających instytucjach ubezpieczeniowych 18. Oprócz Florianki pod koniec XIX w. na terenie Galicji nastąpił rozwój innych towarzystw ubezpieczeniowych, głównie o charakterze wzajemnościowym. Pod koniec XIX w. ubezpieczenia oparte na zasadzie wzajemności stanowiły około 60% całego ówczesnego rynku ubezpieczeniowego na ziemiach polskich 19. Ich rozkwit był największy na ziemiach polskich pod zaborem pruskim i austriackim. Podczas I wojny światowej działalność ubezpieczeniowa nie upadła, a po jej zakończeniu w 1918 r. w granicach odrodzonej II Rzeczpospolitej działało: 14 dużych, prywatnych krajowych zakładów ubezpieczeń (5 akcyjnych i 9 wzajemnych), 3 mniejsze zakłady wzajemne, około 150 zakładów zagranicznych, prowadzących działalność do zakończenia I wojny światowej, 5 zakładów publicznych 20. Okres II Rzeczpospolitej to czas konsolidacji trzech różnych systemów ubezpieczeń na ziemiach polskich i krystalizowanie się zasad, na podstawie których można było dokonać reorganizacji istniejącej instytucji Ubezpieczeń Wzajemnych. Jednym z pierwszych był dekret Józefa Piłsudskiego ( r.) regulujący zakres działania Ubezpieczeń Wzajemnych Budowli od Ognia, funkcjonujących od 1900 r. w Królestwie Polskim. W 1919 r. Przy Ministrze Spraw Wewnętrznych utworzono Radę Nadzorczą Ubezpieczeń Wzajemnych jako organ opiniodawczy z pewnymi uprawnieniami kontrolnymi r. 21 przy Ministerstwie Skarbu powołano Urząd Nadzoru nad Zakładami Ubezpieczeń (PUKU), przemianowany pod koniec tego roku w Państwowy Urząd Kontroli Ubezpieczeń, działający 18 M. Szczęśniak, op. cit., s A. Bratkowski, Tradycje ubezpieczeń wzajemnych na ziemiach polskich, Ubezpieczenia w Rolnictwie 2001, nr 9, s M. Szczęśniak, op. cit., s Rozporządzenie z dnia r. Ministra Skarbu o organizacji urzędu nadzoru nad zakładami ubezpieczeń (Dz.U. 1920, nr 18, poz. 565).

9 Rozwój towarzystw ubezpieczeń 13 (z przerwą w latach ) do 1952 r. Rozwiązaniem o charakterze systemowym było wprowadzenie obowiązkowych ubezpieczeń od ognia i utworzenie w 1921 r. 22 Polskiej Dyrekcji Ubezpieczeń Wzajemnych (PDUW), w zasadzie 23 ogólnokrajowej instytucji samorządowej, a od 1924 r. publicznoprawnej, upoważnionej do prowadzenia działalności ubezpieczeniowej 24. W 1927 r. PDUW przekształciła się w Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych (PZUW), który działał do 1947 r., kiedy to został upaństwowiony. Obecny Powszechny Zakład Ubezpieczeń jest jego kontynuatorem, mimo że działa w formie dwóch spółek akcyjnych (w I i II dziale ubezpieczeń). Cechą charakterystyczną polskiego rynku ubezpieczeniowego II Rzeczpospolitej było, obok zakładów publicznych (które zdominowały ubezpieczenia obowiązkowe), istnienie i ożywiona działalność dużej liczby tzw. małych TUW. Miały one na ogół lokalny charakter i tworzone były przez grupy związane wspólnym zawodem, wspólnotą lokalną i co bardzo istotne wspólnym ryzykiem. Ze względu na niski potencjał materialny nie mogły one skutecznie konkurować z publicznymi zakładami ubezpieczeń, lecz we własnym środowisku podejmowały działania o charakterze społecznym, kulturotwórczym i dbały o interesy nie tylko swych członków, lecz również wspólnot lokalnych. O ile w 1918 r. były na ziemiach polskich 42 małe TUW 25, w 1927 r. istniało 106 małych TUW. Większość z nich funkcjonowała w rolnictwie i w przemyśle rolno-spożywczym, a ich łączny udział w rynku ubezpieczeniowym nie przekraczał 2% przypisu składki. Mimo niższego potencjału, TUW znakomicie wypełniały nisze rynkowe, np. zmonopolizowały faktycznie ubezpieczenia zwierząt rzeźnych i upraw rolnych. Ich rozwój był wspierany przez państwo, a PZUW miał statutowy obowiązek ich reasekuracji. W 1927 r. działało najwięcej w Polsce małych TUW (106) 26. Udział towarzystw ubezpieczeń wzajemnych w rynku ubezpieczeniowym II Rzeczpospolitej w latach prezentuje tabela 1. Rok 1929 był najkorzystniejszym rokiem w sektorze ubezpieczeń w zbiorze składek, potem, w efekcie kryzysu gospodarczego i jego skutków, nastąpił regres w działalności ubezpieczeniowej, co ilustrują dane tabeli 2. Od 1929 r. zmniejsza się liczba i znaczenie TUW w polskim rynku ubezpieczeń, zwłaszcza dużych TUW, a pozostały sektor prywatny został całkowicie opanowany przez kapitał zagraniczny. Zakłady publiczne wykazały w tym czasie największą stabilizację (lata 22 Ustawa z r. o przymusie ubezpieczeń od ognia i o Polskiej Dyrekcji Ubezpieczeń Wzajemnych (Dz.U. 1921, nr 64, poz. 395). 23 PDUW nie podlegał dawny zabór pruski i Warszawa. 24 M. Szczęśniak, op. cit., s Ibidem, s Towarzystwa ubezpieczeń, s. 51.

10 /1937 = 0,97), przechodząc jednocześnie okres konsolidacji. W 1938 r. (ostatnim roku, ujętym w Rocznikach PUKU) duże TUW miały 8% udział w rynku, mierzony zbiorem składki, natomiast małe TUW: 1,5% udział w rynku 27. Rozwój ilościowy TUW nie przekładał się zatem na wzrost znaczenia rynkowego, co świadczy o niszowym i lokalnym charakterze TUW w ówczesnym okresie. Tabela 1. Udział ilościowy towarzystw ubezpieczeń wzajemnych w polskim rynku ubezpieczeniowym w latach Zakłady ubezpieczeń Ogółem, a tym: Wzajemne 13 a duże małe b 13 Akcyjne Publiczne (w tym 1 osoba prawno-publiczna: PKO) Zagraniczne bd Udział TUW w rynku w % 41,9 42,1 50,0 57,6 66,2 a uwzględniono tylko duże TUW; b nie wszystkie małe TUW były ujmowane w statystykach PUKU Źródło: obliczenia własne na podstawie tabeli zawartej w: Towarzystwa ubezpieczeń, s. 51, Roczniki PUKU za lata Tabela 2. Wskaźnik zmian w zbiorze składek w latach (1928=100) TUW na tle pozostałych ubezpieczycieli Ubezpieczyciele Ogółem TUW a a spadek udziału spowodowany był m.in. przejściem w 1932 r. KTUW Florianka do grupy zakładów akcyjnych i likwidacja Związku Ubezpieczeniowego Przemysłowców Polskich (TUW) Źródło: Rocznik PUKU z 1938 r. oraz Towarzystwa ubezpieczeń, s. 53. W czasie II wojny światowej polskie zakłady ubezpieczeń zostały przejęte przez okupantów (hitlerowską Trzecią Rzeszę i Związek Sowiecki z portfelem ich wpłat i zobowiązań). Wypłaty odszkodowań dotyczyły jednak tylko ubezpieczeń od ognia, włamania i odpowiedzialności cywilnej 28. Wiele zakładów ubezpieczeń (w tym TUW) pełniło wówczas niestatutowe funkcje, uczestnicząc w ruchu oporu. 27 Towarzystwa ubezpieczeń, s M. Szczęśniak, op. cit., s

11 Rozwój towarzystw ubezpieczeń 15 Po II wojnie światowej system ubezpieczeniowy państwa dostosowano do rozwiązań modelowych radzieckich, a założeniem było zbudowanie państwowych ubezpieczeń socjalistycznych. Do 1952 r. następowała transformacja polegająca na przejściu od reaktywowanych ubezpieczeń wzajemnych do państwowych i wprowadzeniu państwowego monopolu dla tzw. ubezpieczeń socjalistycznych, z dwoma państwowymi podmiotami funkcjonującymi na tym rynku (PZU i Warta). W 1952 r. zlikwidowano również odrodzony PUKU. Stopniowa demonopolizacja rynku ubezpieczeniowego została zapoczątkowana od 1982 r. 29, a początek właściwego wolnego rynku ubezpieczeniowego w Polsce rozpoczyna ustawa z r., w dużym stopniu zgodna z unijnymi standardami rynku ubezpieczeń, a kontynuuje pakiet ustaw z r., sankcjonując zasady jednolitego rynku ubezpieczeń Unii Europejskiej, której Polska od 1 maja 2004 r. jest członkiem. Ustawą z r. powołano Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeń (PUNU), którego obecnie kompetencje po ewolucji i konsolidacji sprawuje od 2006 r. Komisja Nadzoru Finansowego 30. Od tego roku tworzą się instytucjonalne ramy współczesnego rynku ubezpieczeń w Polsce, zgodnie z dyrektywami UE i koncepcją jednolitego rynku ubezpieczeń w Unii Europejskiej. Wyrazem tego, oprócz organu nadzoru, jest powołanie następujących instytucji obligatoryjnych dla sektora ubezpieczeń: Rzecznik Ubezpieczonych (1995 r.), Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (1996 r.), Polskie Biuro Ubezpieczeń (Ubezpieczycieli) Komunikacyjnych (1995 r.), Polskiej Izby Ubezpieczeń (1990 r.). Oprócz wymienionych instytucji funkcjonuje na rynku wiele instytucji o charakterze stowarzyszeń i fundacji, które nie są obligatoryjne. Od upaństwowienia w 1947 r. PZUW nie istniały w Polsce i nie miały prawa powstawać towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych do dnia wejścia w życie ustawy z r. 31, która wprowadziła możliwość prowadzenia działalności ubezpieczeniowej w tej formie, nawiązując do długiej i chlubnej tradycji idei wzajemnościowej. 29 Ustawa z r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz.U. 1984, nr 45, poz. 242). 30 W 2002 r. PUNU przekształcił się w Komisję Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNUiFE) do 2006 r. (powołania Komisji Nadzoru Finansowego KNF). 31 Ustawa z r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. 1996, nr 11, poz. 62 z późn. zm.)

12 16 3. Zakończenie Towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych wpisują się w bogatą tradycję przedsięwzięć społecznych na ziemiach polskich. Szczególne znaczenie miały TUW w okresie międzywojennym, ubezpieczając liczne lokalne wspólnoty ryzyka. Po drugiej wojnie światowej ta forma działalności została odgórnie zlikwidowana i nie istniała przez ponad 40 lat, do 1990 r., kiedy ustawa o działalności ubezpieczeniowej przywróciła możliwość prowadzenia działalności w formie TUW. Opracowanie jest przyczynkiem do rozważań wyjaśniających relatywnie niską pozycję TUW na rynku u progu XXI w. Literatura Abramowski E., Idee społeczne kooperatyzmu. Znaczenie spółdzielczości dla Polski, Warszawa Banasiński A., Ubezpieczenia gospodarcze, Poltext, Warszawa Bratkowski A., Tradycje ubezpieczeń wzajemnych na ziemiach polskich, Ubezpieczenia w Rolnictwie 2001, nr 9. Frączak P., Szkic do historii polskiej ekonomii społecznej. Raport otwarcia projektu W poszukiwaniu polskiego modelu ekonomii społecznej, Ekonomia Społeczna. Teksty-2006, FISE, Warszawa Inglot S., Przedspółdzielcze formy współdziałania w dawnej Polsce [w:] Zarys historii polskiego ruchu spółdzielczego, red. S. Inglot, Zakład Wydawnictw CRS, Warszawa Kędziorek F., Cieśla S., Spółdzielczość w zarysie, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków Leś E., Od filantropii do pomocniczości. Studium porównawcze rozwoju i działalności organizacji społecznych, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa Łazowski J., Wstęp do nauki o ubezpieczeniach, Wydawnictwo Prawnicze LEX, Sopot Radwan-Pragłowski J., Frysztacki K., Społeczne dzieje pomocy człowiekowi: od filantropii greckiej do pracy socjalnej, Wydawnictwo Śląsk, Katowice Szczęśniak M., Zarys dziejów ubezpieczeń na ziemiach polskich, Wyższa Szkoła Ubezpieczeń i Bankowości, Przedsiębiorstwo Wydawnicze LAM, Warszawa Towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych w polskim systemie ubezpieczeń (stan i perspektywy), red. T. Sangowski, z. 108, Wydawnictwo AE w Poznaniu, Poznań Wojciechowski S., Historia spółdzielczości polskiej do 1914 roku, Spółdzielczy Instytut Badawczy, Warszawa Rozporządzenie z dnia r. Ministra Skarbu o organizacji Urzędu nadzoru nad zakładami ubezpieczeń (Dz.U. 1920, nr 18, poz. 565). Ustawa z r. o przymusie ubezpieczeń od ognia i o Polskiej Dyrekcji Ubezpieczeń Wzajemnych (Dz.U. 1921, nr 64, poz. 395). Ustawa z r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz.U. 1984, nr 45, poz. 242). Ustawa z r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. 1996, nr 11, poz. 62 z późn. zm.).

13 Rozwój towarzystw ubezpieczeń 17 The Growth of Mutual Insurance Companies in Poland The aim of the article is to analyse the directions of growth in the forms of mutuality in insurance with the benefit of historical perspective. The principle of mutuality as an element of risk management dates back to the dawn of humanity, long before the idea of insurance came into being as a legal-financial mechanism of risk management. Mutuality is also the oldest form of insurance. The article consists of two parts. The first presents a historical outline of social enterprise and social insurance in Poland in the light of world trends and currents. The first insurance company in Poland was the fire insurance association of Cracow, known informally as Florianka, which was based on mutuality. Up until the Second World War mutuality predominated in the quantitative structure of the insurance market. After the war, insurance companies were nationalised and the possibility of creating mutual insurance companies came about after The article is an overview, intended mainly for cognitive and didactic aims and is part of a larger whole on issues related to TUW.

Wprowadzenie. A. Manes, Versicherungslexikon, Tübingen 1909, s. 760 761.

Wprowadzenie. A. Manes, Versicherungslexikon, Tübingen 1909, s. 760 761. Ubezpieczenia na życie wywodzą się z kilku źródeł. Pierwsze formy ubezpieczeń na życie pojawiły się w starożytności w ramach świadczonej przez zrzeszenia zawodowe i religijne pomocy wzajemnej. Pomoc w pokrywaniu

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE Spis treści Wykaz skrótów......................................................... 8 Wstęp................................................................. 9 CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE 1. RYZYKO

Bardziej szczegółowo

Historyczne polisy ubezpieczeniowe w finansach i w kolekcjach

Historyczne polisy ubezpieczeniowe w finansach i w kolekcjach Varia VARIA Leszek Kałkowski Historyczne polisy ubezpieczeniowe w finansach i w kolekcjach Polisa ubezpieczeniowa jest dokumentem potwierdzającym zawarcie umowy pomiędzy zakładem ubezpieczeniowym a jego

Bardziej szczegółowo

CoopEst. Włodzimierz Grudziński

CoopEst. Włodzimierz Grudziński CoopEst Włodzimierz Grudziński CoopEst jest funduszem kapitałowym z siedzibą w Brukseli, którego celem jest wspieranie rozwoju ekonomii społecznej w nowych i przyszłych krajach członkowskich Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE

HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE ADAMPBETRASIK / Przy współpracy Andrzeja Laskowskiego HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ DŁUGOTERMINOWEGO KREDYTU HIPOTECZNEGO W POLSCE TWIGGER WARSZAWA 2001 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 9 Słowo wstępne 11 Wprowadzenie,

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNA. PLATtNltiM \ i. Anna Szelągowska (red.) B 383117 CED EWU.PL. Jr- \ l

WSPÓŁCZESNA. PLATtNltiM \ i. Anna Szelągowska (red.) B 383117 CED EWU.PL. Jr- \ l WSPÓŁCZESNA Anna Szelągowska (red.) \ l Jr- 1 ^ B 383117 CED EWU.PL PLATtNltiM \ i Wprowadzenie 11 1. Narodziny spółdzielczości kredytowej w Europie i rozwój banków spółdzielczych w Polsce - Eugeniusz

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 013/014 Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. WALDEMAR MICHNA ORGANIZACJE WIEJSKIE I ROLNICZE ORAZ ICH ROLA W ROZWOJU OBYWATELSKIEJ DEMOKRACJI I KRAJOWEJ GOSPODARKI

PROF. DR HAB. WALDEMAR MICHNA ORGANIZACJE WIEJSKIE I ROLNICZE ORAZ ICH ROLA W ROZWOJU OBYWATELSKIEJ DEMOKRACJI I KRAJOWEJ GOSPODARKI PROF. DR HAB. WALDEMAR MICHNA ORGANIZACJE WIEJSKIE I ROLNICZE ORAZ ICH ROLA W ROZWOJU OBYWATELSKIEJ DEMOKRACJI I KRAJOWEJ GOSPODARKI WARSZAWA 2010 Autor publikacji jest pracownikiem naukowym Instytutu

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

Ekonomia Społeczna. zarys problematyki. Magdalena Zimoch Waldemar bik Stowarzyszenie Wspó pracy Regionalnej. Kwiecie, 2008 r.

Ekonomia Społeczna. zarys problematyki. Magdalena Zimoch Waldemar bik Stowarzyszenie Wspó pracy Regionalnej. Kwiecie, 2008 r. Ekonomia Społeczna zarys problematyki Magdalena Zimoch Waldemar bik Stowarzyszenie Wspó pracy Regionalnej Kwiecie, 2008 r. Plan prezentacji 1. Ekonomia społeczna ujęcia definicyjne 2. Stan i kierunki rozwoju

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA. Co to jest ubezpieczenie??? Warunki zaliczenia 2014-12-03. Literatura: Literatura: Słownik języka polskiego

UBEZPIECZENIA. Co to jest ubezpieczenie??? Warunki zaliczenia 2014-12-03. Literatura: Literatura: Słownik języka polskiego Warunki zaliczenia Egzamin pisemny: 22 stycznia 2012 r. Godz. 11.05-12.40 w Sali RA3. UBEZPIECZENIA Prowadzący: dr Jacek Rodzinka Katedra Makroekonomii pokój A 109, tel. (17) 866 11 34 1 jrodzinka@wsiz.rzeszow.pl

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKIE FORUM UNIWERSYTETÓW TRZECIEGO WIEKU. 23 listopada 2012r. KRAKÓW

MAŁOPOLSKIE FORUM UNIWERSYTETÓW TRZECIEGO WIEKU. 23 listopada 2012r. KRAKÓW MAŁOPOLSKIE FORUM UNIWERSYTETÓW TRZECIEGO WIEKU 23 listopada 2012r. KRAKÓW Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego CZŁOWIEK - NAJLEPSZA INWESTYCJA Kamila

Bardziej szczegółowo

Historia i stan obecny ubezpieczeń rolnych w. Konrad Rojewski. Warszawa, dnia 5 list 2012.

Historia i stan obecny ubezpieczeń rolnych w. Konrad Rojewski. Warszawa, dnia 5 list 2012. Historia i stan obecny ubezpieczeń rolnych w Polsce. Konrad Rojewski. Warszawa, dnia 5 list 2012. AGENDA 1. Ubezpieczenia rolne w Polsce, czyli które? 2. Krótki rys historyczny ubezpieczeń rolnych. 3.

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE JEDNOSTEK SAMORZĄDOWYCH NA ZASADZIE WZAJEMNOŚCI

UBEZPIECZENIE JEDNOSTEK SAMORZĄDOWYCH NA ZASADZIE WZAJEMNOŚCI UBEZPIECZENIE JEDNOSTEK SAMORZĄDOWYCH NA ZASADZIE WZAJEMNOŚCI TUW SKOK TOWARZYSTWO UBEZPIECZEŃ WZAJEMNYCH SPÓŁDZIELCZYCH KAS OSZCZĘDNOŚCIOWO-KREDYTOWYCH Zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 22

Bardziej szczegółowo

Co to jest ubezpieczenie???

Co to jest ubezpieczenie??? SYSTEM UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Prowadzący: dr Jacek Rodzinka Co to jest ubezpieczenie??? INSTYTUT BADAŃ i ANALIZ FINANSOWYCH pokój RA 50, tel. (17) 866 15 29 1 jrodzinka@wsiz.rzeszow.pl 2 Słownik języka

Bardziej szczegółowo

Zasada wzajemności w ubezpieczeniach uczelni wyższych. Spotkanie KRASP Warszawa, 3 czerwca 2016 r.

Zasada wzajemności w ubezpieczeniach uczelni wyższych. Spotkanie KRASP Warszawa, 3 czerwca 2016 r. Zasada wzajemności w ubezpieczeniach uczelni wyższych Spotkanie KRASP Warszawa, 3 czerwca 2016 r. Ubezpieczenia majątkowe Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych Polski Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych 2 Czym

Bardziej szczegółowo

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka.

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka. Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe. Klasyfikacja ubezpieczeń Ubezpieczenia dzielimy na: Społeczne, Gospodarcze. Ubezpieczenia społeczne naleŝą do sektora publicznego, są ściśle związane z pracownikiem

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w I półroczu 2014 roku 1

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w I półroczu 2014 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 22 września 2014 r. Informacja sygnalna i finansowe zakładów ubezpieczeń w I półroczu 2014 roku 1 W dniu 30 czerwca

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w okresie trzech kwartałów 2014 roku 1

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w okresie trzech kwartałów 2014 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna i finansowe zakładów ubezpieczeń w okresie trzech kwartałów 2014 roku 1 W dniu

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. (druk nr 1065)

Opinia do ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. (druk nr 1065) Warszawa, dnia 22 września 2015 r. Opinia do ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (druk nr 1065) I. Cel i przedmiot ustawy Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe ubezpieczycieli w okresie trzech kwartałów 2006 roku

Wyniki finansowe ubezpieczycieli w okresie trzech kwartałów 2006 roku Warszawa, 10 stycznia 2007 i finansowe ubezpieczycieli w okresie trzech kwartałów 2006 roku (Informacja zweryfikowana w stosunku do opublikowanej w dniu 20 grudnia 2006, stosownie do korekty danych przekazanych

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w 2013 roku 1

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w 2013 roku 1 Warszawa, 01.04.2014 r. Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w 2013 roku 1 W dniu 31 grudnia 2013 r. zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej w Polsce miało pięćdziesiąt osiem zakładów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. III. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. w prawie lądowym... 5 2. Rozwój ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej.

Spis treści. III. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. w prawie lądowym... 5 2. Rozwój ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Wprowadzenie... Wykaz skrótów... XIII Wykaz literatury... XVII Rozdział I. Kształtowanie się idei ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej... 1 1. Wyodrębnienie ubezpieczenia odpowiedzialności. cywilnej...

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w I kwartale 2014 roku 1

Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w I kwartale 2014 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 25 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna i finansowe zakładów ubezpieczeń w I kwartale 2014 roku 1 W dniu 31 marca 2014

Bardziej szczegółowo

Samorząd gospodarczy. dr Karol Dąbrowski

Samorząd gospodarczy. dr Karol Dąbrowski Samorząd gospodarczy wykład nr 4 i 5: - instytucje samorządu gospodarczego na ziemiach polskich - zadania samorządu gospodarczego - geneza i ewolucja samorządu gospodarczego w Europie - modele izb handlowych

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA OD A DO Z. Marek Krawczyk Częstochowa, 25.11.2014 r.

UBEZPIECZENIA OD A DO Z. Marek Krawczyk Częstochowa, 25.11.2014 r. UBEZPIECZENIA OD A DO Z. Marek Krawczyk Częstochowa, 25.11.2014 r. Kontrakt! PLAN SPOTKANIA: Częstochowa, 25.11.2014 r. 1. CZYM SA UBEZPIECZENIA? A) WSTĘP B) PRZYKŁAD C) HISTORIA D) KTO OFERUJE? 2. RODZAJE

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku 05 listopada 2012 r. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisja

Bardziej szczegółowo

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW

1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW Spis treści Wstęp Rozdział 1 PRZEDMIOT I METODA NAUKI FINANSÓW 1.1. Etymologia terminu finanse i główne etapy rozwoju finansów 1.2. Współczesne rozumienie finansów 1.2.1. Ogólna charakterystyka finansów

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA DLA PRZEDSIĘBIORSTW

UBEZPIECZENIA DLA PRZEDSIĘBIORSTW UBEZPIECZENIA DLA PRZEDSIĘBIORSTW Książka przeznaczona jest dla przedsiębiorców, którzy chcą pogłębić swoją wiedzę na temat ubezpieczeń gospodarczych, ale również dla pracowników sektora ubezpieczeń oraz

Bardziej szczegółowo

Opis: Spis treści: Wprowadzenie - Ewa Wierzbicka 11. 1. Rynek ubezpieczeń non-life w Polsce - Kazimierz Ortyński 15

Opis: Spis treści: Wprowadzenie - Ewa Wierzbicka 11. 1. Rynek ubezpieczeń non-life w Polsce - Kazimierz Ortyński 15 Tytuł: Ubezpieczenia non-life Autorzy: Ewa Wierzbicka (red.) Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2010 Opis: W książce Ubezpieczenia non-life szczegółowo przedstawiono klasyczne oraz nowoczesne ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat.

Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat. Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat. Lokalne inicjatywy organizacji pozarządowych i ich znaczenie dla rozwoju obszarów wiejskich Ryszard Kamiński Sandomierz 17 maja 2012 Społeczności

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE. Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE. Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r. UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r. Plan spotkania Tematyka zajęć Rekomendowana literatura Organizacja spotkań Warunki zaliczenia Przydatne informacje Zarys tematyki spotkań

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20.12.2013 r. Informacje bieżące WYNIKI WSTĘPNE Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w okresie trzech kwartałów 2013

Bardziej szczegółowo

Program. Ubezpieczony znaczy zabezpieczony?

Program. Ubezpieczony znaczy zabezpieczony? Program Ubezpieczony znaczy zabezpieczony? Na co zwrócić szczególną uwagę przy lekturze ogólnych warunków ubezpieczenia (na przykładzie ubezpieczenia nieruchomości, OC przedsiębiorcy, ubezpieczenia D&O,

Bardziej szczegółowo

Modyfikacja systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce

Modyfikacja systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce Modyfikacja systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce dr Marietta Janowicz-Lomott, Uniwersytet Gdański dr Krzysztof Łyskawa, Uniwersytet Ekonomiczny Poznań Agenda Działanie ubezpieczeń dotowanych w Polsce

Bardziej szczegółowo

Broker ubezpieczeniowy. Leszek Niedałtowski Wiceprezes Zarządu STBU Brokerzy Ubezpieczeniowi Sp. z o.o. Poznań, 26.01.2010

Broker ubezpieczeniowy. Leszek Niedałtowski Wiceprezes Zarządu STBU Brokerzy Ubezpieczeniowi Sp. z o.o. Poznań, 26.01.2010 Leszek Niedałtowski Wiceprezes Zarządu STBU Brokerzy Ubezpieczeniowi Sp. z o.o. Poznań, 26.01.2010 Program 1. STBU i Brokerownia Umiejętności; 2. Ryzyko i Ubezpieczenia; 3. Struktura Rynku. Rola Brokera;

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E W projekcie ustawy o zmianie ustawy o dopłatach do ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich zaproponowano rozwiązania zachęcające zakłady ubezpieczeń do zawierania umów

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIX/214/13 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 19 sierpnia 2013 roku

Uchwała Nr XIX/214/13 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 19 sierpnia 2013 roku Uchwała Nr XIX/214/13 Rady Miejskiej w Kowalewie Pomorskim z dnia 19 sierpnia 2013 roku w sprawach: przystąpienia Gminy Kowalewo Pomorskie do Lokalnego Funduszu Pożyczkowego Samorządowa Polska Kowalewo

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO

SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO Wstęp Ogólny zamysł napisania książki wywodzi się ze stwierdzenia, iż dalszy rozwój rynku ubezpieczeniowego w Polsce jest uzależniony od znacznego zwiększenia

Bardziej szczegółowo

Janusz KALINSKI Zbigniew LANDAU. GOSPODARKA POLSKU XX wieku

Janusz KALINSKI Zbigniew LANDAU. GOSPODARKA POLSKU XX wieku Janusz KALINSKI Zbigniew LANDAU GOSPODARKA POLSKU XX wieku POLSKIE WYDAWNICTWO EKONOMICZNE Warszawa 1998 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 i GOSPODARKA ZIEM POLSKICH 1 POD ZABORAMI 13 Od kapitalizmu wolnokonkurencyjnego

Bardziej szczegółowo

Rola banków w finansowaniu służby zdrowia na przykładzie Banku Gospodarstwa Krajowego

Rola banków w finansowaniu służby zdrowia na przykładzie Banku Gospodarstwa Krajowego Rola banków w finansowaniu służby zdrowia na przykładzie Banku Gospodarstwa Krajowego VII Ogólnopolska Konferencja Banku Gospodarstwa Krajowego Przyszłość finansów samorządów terytorialnych dochody, inwestycje,

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 21.06.2013 r. Informacje bieżące WYNIKI WSTĘPNE Wyniki finansowe zakładów ubezpieczeń w I kwartale 2013 roku 1 W dniu

Bardziej szczegółowo

Miejsce ubezpieczeń w gospodarce narodowej

Miejsce ubezpieczeń w gospodarce narodowej 14-1-3 Rozkład zboru składki według kontynentów w 1 r. Afryka i Oceania; 3,7 Ameryka Łacińska i Karaiby; 3, Charakterystyka polskiego rynku Azja; 9, Ameryka Północna; 3, Europa; 33,3 Składka przypisana

Bardziej szczegółowo

Program pilotażowy Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej. Działanie 1.4 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki

Program pilotażowy Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej. Działanie 1.4 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Program pilotażowy Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej Działanie 1.4 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 1991 powstanie od 2002 Członek FEBEA (Europejskiej Federacji Banków

Bardziej szczegółowo

BANKOWOŚĆ I UBEZPIECZENIA. dr hab. Dariusz Wawrzyniak, Prof. UE

BANKOWOŚĆ I UBEZPIECZENIA. dr hab. Dariusz Wawrzyniak, Prof. UE BANKOWOŚĆ I UBEZPIECZENIA dr hab. Dariusz Wawrzyniak, Prof. UE Siła tradycji Potęga nowoczesności Synergia obszarów Znaczący sektor na rynku finansowym Nieunikniona potrzeba wiedzy Wiele wymiarów, wiele

Bardziej szczegółowo

POŚREDNICTWO UBEZPIECZENIOWE W BANKACH SPÓŁDZIELCZYCH. 19 listopada 2008 r.

POŚREDNICTWO UBEZPIECZENIOWE W BANKACH SPÓŁDZIELCZYCH. 19 listopada 2008 r. POŚREDNICTWO UBEZPIECZENIOWE W BANKACH SPÓŁDZIELCZYCH 19 listopada 2008 r. REGULACJE PRAWNE POŚREDNICTWA UBEZPIECZENIOWEGO: ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym wraz z aktami

Bardziej szczegółowo

Stan prac legislacyjnych w zakresie ubezpieczeń

Stan prac legislacyjnych w zakresie ubezpieczeń Stan prac legislacyjnych w zakresie ubezpieczeń ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa tel.: +48 22 694 58 28 fax :+48 22 694 39 50 Warszawa, 23 października 2014 r. www.mf.gov.pl Deregulacja Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

Spółdzielnie uczniowskie - to nie tylko sklepik szkolny.

Spółdzielnie uczniowskie - to nie tylko sklepik szkolny. Spółdzielnie uczniowskie - to nie tylko sklepik szkolny. Krajowa Rada Spółdzielcza Fundacja Rozwoju Spółdzielczości Uczniowskiej Warszawa Kraków, maj 2015 rok Geneza idei spółdzielczości uczniowskiej Na

Bardziej szczegółowo

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DDF2-411/34/02/AI/DL Warszawa, 2003.03.21 DECYZJA Nr DDF-15/2003 Na podstawie art. 17 w związku z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

Bardziej szczegółowo

Podatek dochodowy od osób prawnych (Körperschaftsteuer)

Podatek dochodowy od osób prawnych (Körperschaftsteuer) Podatek dochodowy od osób prawnych (Körperschaftsteuer) 1.Podstawa prawna 2.Podmiot i przedmiot opodatkowania 3.Zwolnienia podmiotowe 4.Podstawa opodatkowania 5.Stawka podatku 6.Metoda obliczenia podatku

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

2. Fundacja działa na podstawie postanowień ustawy z dnia 6 kwietnia 1984r. o fundacjach (Dz.U.1991r. Nr 46, poz.203) oraz niniejszego Statutu.

2. Fundacja działa na podstawie postanowień ustawy z dnia 6 kwietnia 1984r. o fundacjach (Dz.U.1991r. Nr 46, poz.203) oraz niniejszego Statutu. S T A T U T F U N D A C J I P R O G R A M Ó W P O M O C Y D L A R O L N I C T W A F A P A ( t e k s t j e d n o l i t y ) Artykuł I. Postanowienia ogólne 1. Fundacja pod nazwą Fundacja Programów Pomocy

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze Ekonomia społeczna to

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści

Spis treści. Spis treści Spis treści Wykaz skrótów... XI Literatura... XVII Wprowadzenie... 1 Rozdział I. Zagadnienie osobowości prawnej... 15 1. Dyskusje dotyczące znaczenia pojęć... 15 2. Dychotomiczny podział podmiotów prawa...

Bardziej szczegółowo

Warmińsko-Mazurski Fundusz Poręczenia Kredytowe Sp. z o.o. w Działdowie. Giżycko 19.06. 2012 rok

Warmińsko-Mazurski Fundusz Poręczenia Kredytowe Sp. z o.o. w Działdowie. Giżycko 19.06. 2012 rok Warmińsko-Mazurski Fundusz Poręczenia Kredytowe Sp. z o.o. w Działdowie Giżycko 19.06. 2012 rok Poręczenia kredytowe są jednym z najbardziej tradycyjnych i popularnych instrumentów finansowych stosowanych

Bardziej szczegółowo

Czym są Fundusze Pożyczkowe?

Czym są Fundusze Pożyczkowe? od 7,76% Czym są Fundusze Pożyczkowe? Fundusze pożyczkowe- to organizacje pozarządowe o charakterze non-profit, których podstawowym celem jest wspomaganie i rozwój przedsiębiorczości w danym regionie.

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia prywatne i długoterminowa opieka

Ubezpieczenia prywatne i długoterminowa opieka Ubezpieczenia prywatne i długoterminowa opieka zdrowotna dr Adam Kozierkiewicz Zawartość Statystyka sektora ubezpieczeń komercyjnych Opieka długoterminowa wobec starzenia się społeczeństwał ń Podstawy

Bardziej szczegółowo

Czym są Fundusze Pożyczkowe?

Czym są Fundusze Pożyczkowe? od 7,76% Czym są Fundusze Pożyczkowe? Fundusze pożyczkowe - to organizacje pozarządowe o charakterze non-profit, których podstawowym celem jest wspomaganie i rozwój przedsiębiorczości w danym regionie.

Bardziej szczegółowo

Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY

Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY Swarzędz: Ubezpieczenie majątku odpowiedzialności cywilnej Gminy Swarzędz wraz z jednostkami organizacyjnymi i instytucjami kultury oraz ubezpieczeniem następstw nieszczęśliwych wypadków członków Ochotniczej

Bardziej szczegółowo

WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 1998. Maciej Bałlowski

WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 1998. Maciej Bałlowski WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN WARSZAWA 1998 Maciej Bałlowski Spis treści WPROWADZENIE 11 I. PRYWATYZACJA JAKO ZJAWISKO EKONOMICZNE 17 1. Pojęcie i typologia prywatyzacji 17 1.1. Geneza prywatyzacji, doświadczenia

Bardziej szczegółowo

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce Zaproszenie do dyskusji Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej

Bardziej szczegółowo

Ekonomia społeczna płaszczyzną współpracy

Ekonomia społeczna płaszczyzną współpracy Ekonomia społeczna płaszczyzną współpracy XII Małopolskie Forum Organizacji Pozarządowych Konferencja Małopolskiego Forum Organizacji Pozarządowych Instytucje wsparcia organizacji pozarządowych w Małopolsce

Bardziej szczegółowo

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DAR-411/30/03/DL Warszawa, 08.01.2004 r. DECYZJA Nr DAR - 1 /2004 Na podstawie art. 17 w związku z art. 12 ust. 1 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000

Bardziej szczegółowo

Ustawa o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających. z dnia 7 grudnia 2000 r.

Ustawa o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających. z dnia 7 grudnia 2000 r. Ustawa o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających z dnia 7 grudnia 2000 r. Spółdzielczość Na czym polega idea spółdzielczości? Czy jest na nią miejsce we współczesnych

Bardziej szczegółowo

Fundusze Pożyczkowe alternatywnym źródłem finansowania sektora MSP oraz szansą na rozwój regionalnej przedsiębiorczości.

Fundusze Pożyczkowe alternatywnym źródłem finansowania sektora MSP oraz szansą na rozwój regionalnej przedsiębiorczości. od 7,76% Fundusze Pożyczkowe alternatywnym źródłem finansowania sektora MSP oraz szansą na rozwój regionalnej przedsiębiorczości. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Analiza ofert instytucji finansowych posiadaj

Analiza ofert instytucji finansowych posiadaj Analiza ofert instytucji finansowych posiadających akredytacje do udzielania gwarancji bankowych w ramach zaliczek wypłacanych przez ARiMR na wybrane działania PROW 20072013 Nabór wniosków w ramach PROW

Bardziej szczegółowo

Część I. Specyfika systemu bankowego w Polsce

Część I. Specyfika systemu bankowego w Polsce Wstęp Funkcjonowanie banku wymaga podejmowania decyzji dotyczących wykorzystania posiadanych przez niego zasobów i osiągnięcia wyznaczonych celów strategicznych i operacyjnych. Decyzje te, odnoszące się

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej

Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Karta informacyjna lokaty strukturyzowanej Lokata strukturyzowana WIGwam w pigułce: Strategia pozwalająca zyskać na wzroście indeksu WIG20 Okres inwestycji 1 rok Brak podatku od zysków kapitałowych Partycypacja

Bardziej szczegółowo

BANKOWOŚĆ I UBEZPIECZENIA. Katedra Bankowości Katedra Ubezpieczeń

BANKOWOŚĆ I UBEZPIECZENIA. Katedra Bankowości Katedra Ubezpieczeń BANKOWOŚĆ I UBEZPIECZENIA Katedra Bankowości Katedra Ubezpieczeń Siła tradycji IK1 Potęga nowoczesności Synergia obszarów IK4 Znaczący sektor na rynku finansowym IK2 IK3 Nieunikniona potrzeba wiedzy Slajd

Bardziej szczegółowo

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY

PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY PRACOWNICZY PROGRAM EMERYTALNY Pracowniczy Program Emerytalny Jest to system oszczędzania dla osób, które chcą powiększyć swoją emeryturę oraz stworzyć sobie możliwość uzyskania satysfakcjonującego poziomu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 28 listopada 2003 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 28 listopada 2003 r. Dz.U.03.211.2060 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 28 listopada 2003 r. w sprawie sposobu wyliczenia wysokości marginesu wypłacalności oraz minimalnej wysokości kapitału gwarancyjnego dla działów

Bardziej szczegółowo

KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą. Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie

KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą. Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie KUKE S.A. Instytucja Skarbu Państwa do zabezpieczania transakcji w kraju i zagranicą Henryk Czubek, Dyrektor Biura Terenowego w Krakowie Kim jesteśmy? KUKE jest spółką akcyjną z przeważającym udziałem

Bardziej szczegółowo

Kompetencje i zadania członków spółki akcyjnej

Kompetencje i zadania członków spółki akcyjnej MARIOLA PELCZAR Kompetencje i zadania członków spółki akcyjnej I. Ogólna charakterystyka spółki akcyjnej Istnieją różne formy prowadzenia działalności gospodarczej. Jedną z takich form, moim zdaniem najciekawszą,

Bardziej szczegółowo

Wolontariat. O czym należy wiedzieć angażując wolontariusza.

Wolontariat. O czym należy wiedzieć angażując wolontariusza. Wolontariat O czym należy wiedzieć angażując wolontariusza. Dla wielu organizacji pozarządowych zaangażowanie wolontariuszy w pracę organizacji jest często niezbędnym elementem ich funkcjonowania, a wysiłek

Bardziej szczegółowo

Działalność brokerów ubezpieczeniowych w 2007 r.

Działalność brokerów ubezpieczeniowych w 2007 r. Działalność brokerów ubezpieczeniowych w 2007 r. Komisja Nadzoru Finansowego SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 1. Wstęp...3 2. Brokerzy ubezpieczeniowi...3 3. Umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z realizacji projektu Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej w ramach Działania 1.

Doświadczenia z realizacji projektu Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej w ramach Działania 1. Doświadczenia z realizacji projektu Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej w ramach Działania 1.4 PO KL 22 października 2014 r. Bank Gospodarstwa Krajowego Utworzony w 1924

Bardziej szczegółowo

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ

WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ WZROST ŚWIADOMOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ A PERSPEKTYWY ROZWOJU UBEZPIECZEŃ ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ Bożena Wolińska Warszawa, wrzesień 2003 Rzecznik Ubezpieczonych Aleje Jerozolimskie 44, 00 024 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Mundialowa Inwestycja

Mundialowa Inwestycja inwestycje produkt strukturyzowany Mundialowa Inwestycja Forma prawna indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie Okres Odpowiedzialności 0 miesięcy 3 od 25.06.2014 r. do 25.12.2016 r. Maksymalny zysk

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

USTAWA. z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie LexPolonica nr 27335. Stan prawny 2012-11-29 Dz.U.2010.234.1536 (U) Działalność pożytku publicznego i wolontariat zmiany: 2011-07-01 Dz.U.2011.112.654 art. 166 2011-10-30 Dz.U.2011.205.1211 art. 2 2011-11-03

Bardziej szczegółowo

Terminowe Ubezpieczenie na Życie "MONO PLUS"

Terminowe Ubezpieczenie na Życie MONO PLUS Terminowe Ubezpieczenie na Życie "MONO PLUS" 1. Dla kogo jest ta polisa indywidualna? 2. Co to jest ubezpieczenie terminowe Mono Plus 3. Korzyści dla Ubezpieczonego 4. Cechy ubezpieczenia 5. Suma ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Listopad 2011. Nowa Perspektywa II subskrypcja produktu

Listopad 2011. Nowa Perspektywa II subskrypcja produktu Listopad 2011 Nowa Perspektywa II subskrypcja produktu Nowa Perspektywa - charakterystyka produktu Ubezpieczenie z elementami inwestycji Nowa Perspektywa to ubezpieczenia na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji Wspierania Inicjatyw Lokalnych SERAFINY

Statut Fundacji Wspierania Inicjatyw Lokalnych SERAFINY Statut Fundacji Wspierania Inicjatyw Lokalnych SERAFINY ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Fundacja nosi nazwę (Fundacja Wspierania Inicjatyw Lokalnych SERAFINY, zwana dalej "Fundacją" i została ustanowiona

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o:

PROJEKT. Wstęp. Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Ilekroć w niniejszym programie jest mowa o: PROJEKT Program Współpracy Gminy Gostynin z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2013 Wstęp

Bardziej szczegółowo

Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy SUPER GRUPA

Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy SUPER GRUPA Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy 1. Dla kogo jest ta polisa grupowa? 2. Co to jest program? 3. Korzyści dla Ubezpieczonego 4. Cechy Programu 5. Składki i suma ubezpieczenia tel 58 775 04

Bardziej szczegółowo

Opis subskrypcji Załącznik do Deklaracji Przystąpienia do Ubezpieczenia na życie i dożycie NORD GOLDEN edition

Opis subskrypcji Załącznik do Deklaracji Przystąpienia do Ubezpieczenia na życie i dożycie NORD GOLDEN edition Opis produktu Ubezpieczenie na życie i dożycie NORD GOLDEN edition to grupowe ubezpieczenie ze składką w PLN, płatną jednorazowo, w którym ochrony ubezpieczeniowej udziela MetLife Towarzystwo Ubezpieczeń

Bardziej szczegółowo

Statut Fundacji Win-Win

Statut Fundacji Win-Win Statut Fundacji Win-Win ROZDZIAŁ I. Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja Win-Win, zwana w dalszej części statutu Fundacją, została ustanowiona 08 lutego 2012 roku w Toruniu, przez Piotra Wielgusa, zwanego

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O UDZIELENIE HIPOTECZNEGO KREDYTU KONSUMPCYJNEGO

WNIOSEK O UDZIELENIE HIPOTECZNEGO KREDYTU KONSUMPCYJNEGO Załącznik nr 1 Bank Spółdzielczy w. Oddział w... BANK SPÓŁDZIELCZY W OLECKU ZRZESZENIE BANKU POLSKIEJ SPÓŁDZIELCZOŚCI Nr wniosku kredytowego... WNIOSEK O UDZIELENIE HIPOTECZNEGO KREDYTU KONSUMPCYJNEGO

Bardziej szczegółowo

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych

Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Kraków 09.03.2013 r. Prezentacja przygotowana przez Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Powstanie pierwszej instytucji statystycznej w Polsce W Krakowie, w 1882 r. powstała pierwsza Komisja Statystyczna

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE Ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej ( Dz. U. Z 2007 r. nr 65, poz. 437 z pózn. zm.) określa zadania i kompetencje właściwych ministrów, m.in.

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych 1 9 Ubezpieczenia społeczne Ich głównym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa materialnego osobom w podeszłym wieku, niezdolnym do pracy, ofiarom wypadków oraz chorób. Wypłaty

Bardziej szczegółowo

I FORUM FUNDUSZY EUROPEJSKICH Fundusze Europejskie efekty, moŝliwości i perspektywy

I FORUM FUNDUSZY EUROPEJSKICH Fundusze Europejskie efekty, moŝliwości i perspektywy I FORUM FUNDUSZY EUROPEJSKICH Fundusze Europejskie efekty, moŝliwości i perspektywy PROGRAM BLOKU FINANSOWEGO* PIENIĄDZ ROBI PIENIĄDZ czyli rola i wsparcie instytucji finansowych w procesie wykorzystania

Bardziej szczegółowo

Uwaga Rolnicy UBEZPIECZENIA OBOWIĄZKOWE ROLNIKÓW

Uwaga Rolnicy UBEZPIECZENIA OBOWIĄZKOWE ROLNIKÓW Uwaga Rolnicy Wójt Gminy Leoncin przypomina, iż ustawodawca nałożył na producentów rolnych obowiązek ubezpieczeniowy. W związku z tym, poniżej przedstawiamy wyciąg najistotniejszych zapisów: Ustawy o ubezpieczeniach

Bardziej szczegółowo

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DAR-411/25/03/DL Warszawa, 21.01.2004 r. DECYZJA Nr DAR - 3/2004 Na podstawie art. 17 w związku z art. 12 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000

Bardziej szczegółowo