WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW RYNKU KAPITAŁOWEGO W INWESTYCJACH EUROPEJSKICH TOWARZYSTW UBEZPIECZENIOWYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW RYNKU KAPITAŁOWEGO W INWESTYCJACH EUROPEJSKICH TOWARZYSTW UBEZPIECZENIOWYCH"

Transkrypt

1 WYKORZYSTANIE INSTRUMENTÓW RYNKU KAPITAŁOWEGO W INWESTYCJACH EUROPEJSKICH TOWARZYSTW UBEZPIECZENIOWYCH Rafał Wolski 1 Streszczenie Rynek finansowy i rynek ubezpieczeń w coraz szerszym zakresie przenikają się, sprawiając, że ubezpieczyciele coraz częściej postrzegani są jako znaczący inwestorzy instytucjonalni na rynku kapitałowym. Rynek kapitałowy niesie ze sobą szereg nowych możliwości, nie jest jednak pozbawiony wad, co szczególnie obnażają kolejne załamania giełdowe. Czy zatem zakłady ubezpieczeniowe wykorzystują narzędzia rynku kapitałowego? W jakim stopniu to robią? Przeprowadzona analiza wskazał na coraz większe zaangażowanie ubezpieczycieli w aktywa kapitałowe. To zaangażowanie jest jednak bardzo różne w poszczególnych państwach europejskich, choć badania wskazują, że przeciętnie utrzymuje się na stosunkowo wysokim poziomie. Klasyfikacja JEL: G11, G22, O16 Słowa kluczowe: ubezpieczenia, rynek kapitałowy, inwestycje Nadesłany: Zaakceptowany: Wprowadzenie Zakłady ubezpieczeń są coraz aktywniejszymi inwestorami na rynkach kapitałowych zaliczanymi niejednokrotnie do grona najważniejszych inwestorów instytucjonalnych (Wierzbicka, 1998, s. 97). Wynika to z kilku przesłanek, lecz chyba podstawowym powodem jest fakt, że rynek kapitałowy rozwija się, dając coraz szersze możliwości inwestycyjne (Butt, 2007, s. 42). Na przeszkodzie w daleko idącym rozwoju inwestycji na rynku kapitałowym stoją jednak zasady, które powinny być przestrzegane przez ubezpieczycieli. Inwestycje mają być pewne, płynne i rentowne (ustawa z 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, DzU z 2003 r., nr 124, poz z późn. zm., art. 223 zz, 1, punkt 1; Bernat, 2004, s. 21; Wolski i Załęczna, 2011, s. 74). O ile płynność na rynku kapitałowym z reguły jest osiągana podobnie jak rentowność, o tyle bezpieczeństwo inwestycyjne związane z kategorią pewnych inwestycji może już podlegać dyskusji. Poziom ryzyka nie jest jednak identyczny dla wszystkich instrumentów rynku kapitałowego. Ryzyko nie tylko zmienia się w zależności od typu inwestycji, ale także jest zmienne w czasie (Ferson, Kandel i Stambaugh, 1987, s. 201; Cooper i Priestley, 2009, s. 2602). Problem ryzyka jest na tyle istotny, że poświęcono mu część specjalnej dyrektywy Komisji Europejskiej. Zarządzanie ryzykiem w zakładach ubezpieczeń ma być w przyszłości regulowane przez zespół przepisów określanych jako Solvency II (Directive 2009/138/EC of the European Parliament and of the Council of 25 November 2009 on the taking-up and pursuit of the business of Insurance and Reinsurance 1 Dr Rafał Wolski, Uniwersytet Łódzki, Katedra Ekonomii Przemysłu i Rynku Kapitałowego, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41, Łódź, 97

2 (Solvency II), Official Journal of the European Union, L 335/1). Przepisy te mogą wpłynąć na dalsze przenikanie się rynków ubezpieczeń i kapitałowego przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniego poziomu ostrożności. Ekspansja zakładów ubezpieczeń na rynku kapitałowym jest zjawiskiem interesującym i wartym głębszej analizy, dlatego też autor niniejszego artykułu sformułował cel pracy: rozpoznanie kierunków inwestycji europejskich zakładów ubezpieczeń, stawiając przy tym hipotezę, że udział inwestycji na rynku kapitałowym wzrasta, przy czym wzrost ten dotyczy głównie towarzystw ubezpieczeń majątkowych i innych (z wyłączeniem ubezpieczeń na życie). Inwestycje zakładów ubezpieczeń Problematyka inwestycji podejmowanych przez ubezpieczycieli jest w literaturze szeroko reprezentowana. Na pierwszym miejscu należy chyba podkreślić konflikt, jaki zachodzi pomiędzy interesem właścicieli a osobami ubezpieczonymi. Konflikt ten zdecydowanie wpływa na procesy inwestycyjne czy dobór instrumentów finansowych. Z jednej strony, właściciel wymaga rentowności i z jego punktu widzenia najważniejsza jest maksymalizacja zysku. Z drugiej strony, osoby ubezpieczone oczekują przede wszystkim bezpieczeństwa. Z ich punktu widzenia najważniejsza jest wypłata godziwego odszkodowania w przypadku zaistnienia strat. Liczy się nie tylko sama wypłata, ale także pewność co do tego, czy ona nastąpi. Aby pogodzić te interesy, wydaje się konieczne istnienie nadzoru państwowego. Zapewnia to gromadzenie przez zakłady ubezpieczeń odpowiednich rezerw i wyważone inwestowanie. Tylko odpowiednie kapitały zgromadzone w zakładach ubezpieczeń pozwolą na wypłatę ewentualnych odszkodowań. Pogodzenie ze sobą rezerw i zysków mogą zapewnić odpowiednio wysokie marże i przemyślane inwestycje (Borch, 1974, s. 397). Podobne podejście można znaleźć w polskich regulacjach prawnych. Wśród czynności ubezpieczeniowych, a zatem aktywności umożliwiających realizację celów zakładów, jakimi są ochrona osób ubezpieczeniowych i maksymalizacja zysku, wymienia się lokowanie środków zakładów ubezpieczeniowych (ustawa o działalności ubezpieczeniowej, art. 3, 4, punkt 6). Literatura wskazuje na rynek kapitałowy jako miejsce lokowania środków. To naturalny kierunek, tym bardziej atrakcyjny, że charakteryzujący się większą płynnością niż sam rynek ubezpieczeniowy (Dorr, 2007, s. 50). Transfer środków, ale i ryzyka na rynek kapitałowy może się odbywać różnymi kanałami. Jednym z nich jest sekurytyzacja (De Mey, 2007, s. 36). Z sekurytyzacji na rynku kapitałowym płyną dwa wymiary korzyści. Pierwszy wymiar, finansowy, znajduje swoje odzwierciedlenie w zmianie struktury kapitału. Można tego dokonać przy pomocy odpowiednich narzędzi, takich jak na przykład wzrost zasobów kapitałowych, co skutkuje podwyższeniem bezpieczeństwa ubezpieczonych. Drugi wymiar to wymiar ściśle związany z charakterystyką ubezpieczycieli. Poprzez sekurytyzację można doprowadzić do transferu ryzyka, ograniczając je. Tym samym pośrednio zmniejsza się obciążenie kapitału, a co za tym idzie przy stałym poziomie rezerwy zwiększa się bezpieczeństwo ubezpieczonych (De Mey, 2007, s. 35). Innym sposobem inwestycji na rynku kapitałowym są bezpośrednie transfery kapitału. Zakłady ubezpieczeń inwestują kapitał powierzony przez osoby ubezpieczone. Ubezpieczeni nie ponoszą z tego tytułu dodatkowych obciążeń. Ich wynagrodzeniem jest przeniesienie ryzyka i obarczenie nim samych ubezpieczycieli (Quirin i Waters, 1975, s. 427; Jajuga, 2000, s. 35), uważa się jednak, że bezpośrednie inwestycje na rynku kapitałowym podejmują głównie ubezpieczyciele z kategorii ubezpieczeń majątkowych i innych. Ubezpieczyciele 98

3 działający w sektorze ubezpieczeń na życie wolą wybierać bardziej stabilne i długoterminowe inwestycje (Hart, 1965, s. 358). Europejski system ubezpieczeń Unia Europejska daje przedsiębiorstwom niespotykaną dotąd możliwość transgranicznego rozwoju. Zgodnie z zasadą wolnego przepływu kapitału wydaje się, że rynek ubezpieczeń powinien się rozwijać w kierunku unifikacji tak od strony podażowej, jak i popytowej, ujednolicając się na terenie Europy. Kierując się takimi przesłankami, Unia Europejska od lat prowadzi konsekwentną politykę deregulacji. Przejawem tej polityki jest wprowadzenie jednego paszportu, co pozwala towarzystwom ubezpieczeniowym z licencją jednego z państw Wspólnoty prowadzić działalność na terenie całej Unii (Fenn i in., 2008, s. 87). Regulacje te mają doprowadzić do stworzenia jednolitego europejskiego rynku ubezpieczeń. Konsekwencją powstawania tegoż rynku jest powołanie do życia ogólnoeuropejskiego organu nadzorczego. W tym celu pod koniec 2010 r. utworzono Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych EIOPA (European Insurance and Occupational Pensions Authority), (Regulation (EU) No 1094/2010 of the European Parliament and of the Council of 24 November 2010 establishing a European Supervisory Authority (European Insurance and Occupational Pensions Authority), amending Decision No 716/2009/EC and repealing Commission Decision 2009/79/EC, Official Journal of the European Union, L 331/48, ). Powstanie tego urzędu jest poniekąd wynikiem kryzysu finansowego z 2007 i 2008 r. Komisja Europejska zadecydowała się ograniczyć ryzyko i ewentualne negatywne skutki przyszłych kryzysów, wzmacniając nadzór ubezpieczeniowy na poziomie ogólnoeuropejskim, nie oznacza to jednak całkowitego przejęcia kompetencji narodowych urzędów nadzorujących. Na poziomie krajowym nadal ma być prowadzony nadzór ubezpieczeniowy, jednak wszelkie dane i informacje przekazywane dalej do EIOPA mają być integrowane i przetwarzane na poziomie europejskim. To w zamierzeniach autorów reformy doprowadzi do zwiększenia bezpieczeństwa sektora i wzmocnienia jego struktur. Według oficjalnego serwisu internetowego EIOPA (Pozyskano z: https://eiopa.europa.eu/, stan na dzień ) do głównych zadań urzędu należy: 1) zwiększona ochrona konsumentów połączona z odbudową zaufania do sektora finansowego, 2) zapewnienie silnego, skutecznego i konsekwentnego nadzoru i poziomu regulacji w sektorze tak, by interesy narodowe państw członkowskich i instytucji finansowych mogły zostać zintegrowane, 3) ujednolicenie przepisów i ich wykładni dla instytucji finansowych oraz rynków w całej Unii Europejskiej, 4) wzmocnienie nadzoru nad korporacjami ponadnarodowymi, 5) promowanie ujednoliconych wykładni instytucji nadzoru w Unii Europejskiej. Aby zadania postawione przed EIOPA mogły zostać zrealizowane, urząd w zamierzeniach ustawodawcy ma wspierać stabilność systemu finansowego, przejrzystość rynków i produktów finansowych. Od strony ubezpieczonych urząd winien zadbać o ochronę ubezpieczonych, członków funduszy emerytalnych i beneficjentów. Dzięki swym kompetencjom EIOPA ma być zdolny identyfikować ponadnarodowe zagrożenia. Analiza danych dostarczony przez OECD wskazuje wyraźnie, że usprawnienie działania rynku jest potrzebne. W prezentowanych tabelach 1 i 2 danych uwagę zwracają ogromne 99

4 dysproporcje w rozwoju rynku ubezpieczeń w obecnych i przyszłych państwach Unii. Analizując dane z roku 2009, zwraca uwagę fakt niskiego poziomu składki ubezpieczeniowej w nowych państwach Unii. Składka brutto na jednego mieszkańca Węgier wyniosła wówczas 405,62 USD. W tym samym roku w Luksemburgu składka ta wynosiła 46688,45 USD. To oczywiście ekstremum ukazujące jednak wyraźnie przewagę rozwiniętych gospodarek. Tabela 1: Średnie wydatki na ubezpieczenia na jednego mieszkańca, wartość składki brutto w USD, zakłady ubezpieczeń na życie i majątkowych Węgry 190,07 246,13 292,49 341,21 384,58 502,16 508,62 405,62 Polska 143,64 165,16 195,02 247,44 313,44 410,1 640,18 427,28 Czechy 270,15 366,66 426,45 475,49 525,01 631,27 780,36 713,82 Islandia 930, , ,17 b.d. 1540, , ,64 860,13 Finlandia 1071, , , , , ,1 1670, ,01 Portugalia 752,91 998,6 1209,1 1564, ,4 1724, ,3 1802,41 Hiszpania 1097, , , , , , , ,12 Szwecja bd 2638, , , , , , ,64 Włochy 1460, , , , , , , ,74 Norwegia , , ,5 3471,7 4197, , ,47 Francja 2065, , , , , , , ,13 Szwajcaria 5127, , , , , , , ,62 Irlandia bd 6106, , , , , , ,7 Luksemburg 12904, , , , , , , ,45 Austria 1456, , , ,5 2162, , ,99 b.d. Belgia 2000, , , ,1 4003,37 b.d. b.d. Dania 2513, ,2 3173, , , , ,53 b.d. Grecja 247,68 331,21 406,59 432,78 530,44 626,88 678,17 b.d. Holandia 2540, ,9 3712, , , , ,73 b.d. Niemcy 1675, , , , , , ,19 b.d. Słowacja 150,29 b.d. 277,75 b.d. 335,3 430,61 551,42 b.d. Turcja 34,83 47,15 65,26 73,1 76,91 119,13 b.d. b.d. Wielka Brytania 3955, , , , , , ,23 b.d. Źródło: Insurance activity indicators, Pozyskano z: OECD Insurance Statistics Database, doi: / table 3, stan na dzień 20 grudnia 2010 r. Podobne tendencje można zauważyć, analizując udział składek ubezpieczeniowych brutto w PKB kraju, jednak tym razem najniższy udział zanotowała Islandia. To ciekawy przypadek, bowiem Islandia uważana była za bogaty kraj, tymczasem nawet przed kryzysem finansowym, który doprowadził ją na skraj bankructwa, udział składki w PKB plasował się w najniższych wartościach w Europie. W przypadku tak zagregowanych danych nie zmienia się lider. Luksemburg nadal pozostaje krajem o najwyższych zebranych składkach ubezpieczeniowych. Udział składek brutto w przychodzie krajowym brutto wyniósł aż 44,06%. 100

5 Tabela 2: Procentowy udział składek ubezpieczeniowych brutto w PKB kraju, ubezpieczenia na życie i majątkowe Islandia 3,05 3,32 2,98 b.d. 2,82 2,88 2,73 2,26 Węgry 2,89 2,95 2,89 3,12 3,43 3,65 3,31 3,15 Słowacja 3,3 b.d. 3,56 b.d. 3,28 3,1 3,15 3,26 Polska 2,77 2,91 2,95 3,12 3,5 3,68 4,62 3,79 Finlandia 4,11 3,77 3,76 3,95 3,65 3,3 3,28 3,9 Czechy 3,66 4,1 4,02 3,92 3,76 3,75 3,77 3,94 Norwegia 5,33 5,62 5,84 5,68 4,81 5,09 5,35 5,56 Hiszpania 6,61 5,34 5,45 5,42 5,42 5,19 5,44 5,72 Szwecja b.d. 7,77 8,11 8,31 7,39 6,42 5,99 5,76 Austria 5,67 5,75 5,76 5,69 5,54 5,32 5,68 5,96 Włochy 6,88 7,33 7,46 7,98 7,54 6,71 6,07 7,75 Holandia 9,37 9,55 9,9 9,58 8,54 8,32 8,07 8,18 Portugalia 6,13 6,67 7,09 8,92 8,2 8,19 8,69 8,23 Belgia 8,21 9,16 9,71 11,26 9,17 9,28 8,3 8,25 Szwajcaria 13,52 12,35 11,74 11,07 10,15 9,84 10,63 10,04 Francja 8,47 8,81 9,54 10,27 12,41 11,35 9,31 10,42 Irlandia b.d. 15,49 17,94 19,14 20,68 23,86 19,52 20,32 Luksemburg 25,41 25,85 29,93 34,67 34,52 30,88 27,49 44,06 Dania 7,77 6,96 7,04 8,04 8,43 9,12 9,5 b.d. Grecja 2,02 2,08 2,16 2,14 2,2 2,25 2,18 b.d. Niemcy 6,85 7,07 7,19 7,3 6,94 6,71 6,58 b.d. Turcja 1,31 1,38 1,54 1,45 1,39 1,28 b.d. b.d. Wielka Brytania 14,93 15,31 14,6 14,93 14,93 19,16 14,54 b.d. Źródło: Insurance activity indicators, Pozyskano z: OECD Insurance Statistics Database, doi: / table4, stan na dzień 20 grudnia 2010 r. Zaprezentowane dane pozwalają zobaczyć, jak bardzo zróżnicowany jest rynek ubezpieczeń w Europie. Należy przypuszczać, że ta różnorodność będzie miała swoje odbicie w inwestycjach poszczególnych towarzystw ubezpieczeniowych na rynku kapitałowym. Inwestycje zakładów ubezpieczeń na rynku kapitałowym Rozwój rynku kapitałowego, ale i rynku ubezpieczeń bezsprzecznie sprzyja przenikaniu się obu rynków. Ten kierunek wydaje się bardzo naturalny, tym bardziej, że zakłady ubezpieczeń zalicza się do instytucji finansowych. Do badania skali inwestycji na rynku kapitałowym wykorzystano dane pozyskane z EIOPA. Rynek kapitałowy nie jest w tych danych wyodrębniony sensu stricto, dlatego też autor zdecydował się wyodrębnić dane według następujących typów inwestycji: 1) inwestycje w spółki zależne oraz inne udziały kapitałowe (Investments in affiliated enterprises and participating interests) wraz z podkategoriami, 2) akcje i inne papiery wartościowe o zmiennej stopie dochodu, jednostki w funduszach powierniczych (Shares and other variable-yield securities and units in unit trusts), 3) dłużne papiery wartościowe i inne papiery wartościowe o stałej stopie zwrotu (Debt securities and other fixed income securities), 101

6 4) udziały w funduszach inwestycyjnych (Participation in investment pools). Inwestycje podano w milionach euro. Wszystkie pozycje zostały zsumowane, a następnie wyliczono ich udział w inwestycjach ogółem danego typu zakładów. Analizę przeprowadzono dla zakładów ubezpieczeń majątkowych i innych oraz zakładów ubezpieczeń na życie. Pominięto w analizie zakłady ubezpieczeń o charakterze mieszanym. Okres badawczy obejmował lata Na podstawie obliczonych udziałów inwestycji na rynku kapitałowym w aktywach ogółem wyliczono medianę. Mediana została skalkulowana zarówno dla konkretnych państw, poszczególnych lat, jak i dla wszystkich lat i państw. Tabela 3: Udział inwestycji na rynku kapitałowym w aktywach ogółem Na życie Mediana Nie na Na Nie na Na Nie na Na Nie na Na Nie na Na Nie na życie życie życie życie życie życie życie życie życie życie życie Austria 71,72% 59,08% 72,38% 64,95% 72,50% 66,12% 69,80% 64,04% 67,23% 64,52% 71,72% 64,52% Belgia 78,09% 75,94% 81,42% 75,95% 81,17% 76,67% 76,03% 78,31% 75,87% 74,10% 78,09% 75,95% Bułgaria 48,16% 36,17% 39,66% 34,76% 37,69% 32,74% 44,80% 27,39% 53,38% 24,06% 44,80% 32,74% Cypr 29,17% 20,16% 28,18% 21,09% 35,41% 19,78% 31,00% 11,62% 29,86% 11,76% 29,86% 19,78% Czechy 69,52% 58,71% 65,47% 57,18% 60,70% 54,75% 58,16% 55,38% 55,38% 48,91% 60,70% 55,38% Niemcy 78,53% 86,16% 58,62% 64,68% 58,47% 64,55% 58,25% 63,48% 58,71% 64,16% 58,62% 64,55% Dania 85,68% 82,13% 86,50% 83,87% 86,31% 89,22% 81,04% 78,83% 79,55% 76,87% 85,68% 82,13% Estonia 54,85% 76,21% b.d. b.d. 38,03% 68,25% 32,91% 56,68% 60,05% 51,46% 46,44% 62,47% Hiszpania 73,70% 58,22% 73,17% 57,17% 72,74% 54,83% 73,83% 57,29% 75,24% 56,18% 73,70% 57,17% Finlandia 75,55% 77,29% 70,88% 77,97% 68,67% 75,68% 69,53% 75,81% 65,33% 77,01% 69,53% 77,01% Francja 79,62% 71,06% 77,80% 74,28% b.d. b.d. 80,98% 71,34% 79,14% 74,62% 79,38% 72,81% Grecja b.d. b.d. b.d. b.d. 53,50% 31,85% 53,54% 27,46% 54,90% 22,47% 53,54% 27,46% Węgry 61,59% 84,76% 53,35% 82,31% 47,67% 81,20% 49,68% 79,39% 43,51% 78,64% 49,68% 81,20% Islandia 53,06% 73,80% 57,51% 78,89% 40,28% 78,56% 24,66% 65,58% 52,46% 64,99% 52,46% 73,80% Irlandia 13,88% 54,87% 11,28% 52,60% 8,79% 49,86% 8,93% 48,50% 8,09% 63,26% 8,93% 52,60% Włochy 57,24% 69,91% 58,49% 71,92% 57,94% 70,71% 58,89% 69,69% 63,62% 70,21% 58,49% 70,21% Lichtenstein 4,17% 32,83% 2,88% 39,12% 2,03% 26,17% 2,30% 21,19% 3,10% 18,84% 2,88% 26,17% Litwa 64,75% 57,28% b.d. b.d. 46,49% 55,66% 56,25% 56,01% 47,42% 62,71% 51,83% 56,64% Luksemburg 15,40% 59,54% 13,72% 59,15% 12,89% 58,44% 15,72% 38,05% 14,33% 67,99% 14,33% 59,15% Łotwa 47,86% 29,44% 42,42% 29,51% 25,13% 24,64% 30,19% 35,59% 26,52% 43,48% 30,19% 29,51% Malta 65,35% 43,94% 56,26% 50,45% 55,72% 60,74% 53,37% 43,05% 55,54% 51,04% 55,72% 50,45% Holandia 39,84% 70,13% 43,06% 55,94% 45,56% 54,32% 44,45% 49,12% 43,66% 53,79% 43,66% 54,32% Norwegia 76,42% 78,64% 78,28% 78,95% 81,96% 76,97% 85,63% 76,65% 87,00% 78,23% 81,96% 78,23% Polska 55,96% 74,55% 45,74% 73,97% 42,72% 77,95% 40,96% 76,49% 42,48% 77,49% 42,72% 76,49% Portugalia 54,35% 60,59% 51,01% 66,32% 53,29% 63,60% 76,00% 55,84% 72,74% 59,48% 54,35% 60,59% Rumunia b.d. b.d. 35,94% 9,16% 46,29% 15,86% 43,45% 11,66% 42,73% 15,59% 43,09% 13,63% Szwecja 73,32% 77,37% 71,20% 79,67% 71,20% 79,67% 71,93% 76,78% 68,78% 80,76% 71,20% 79,67% Słowenia 76,62% 62,41% 73,61% 66,29% 65,38% 64,23% 65,11% 55,95% 57,37% 56,03% 65,38% 62,41% Słowacja 54,23% 4,27% b.d. b.d. 42,34% 12,46% 5,73% 0,00% 5,08% 0,00% 24,03% 2,13% Wielka Brytania 41,25% b.d. 47,09% 60,63% 44,49% 64,60% 36,25% 61,71% 34,15% 69,72% 41,25% 63,16% Mediana 59,42% 62,41% 56,88% 64,82% 47,67% 63,60% 53,46% 56,34% 55,14% 62,99% 53,00% 61,50% Źródło: Opracowanie własne 102

7 Przeprowadzone badanie pozwoliło na pozytywną weryfikację hipotezy badawczej. Wszystko wskazuje na to, że zakłady ubezpieczeń na życie mniej inwestują na rynku kapitałowym niż zakłady ubezpieczeń majątkowych i innych. Przy okazji badanie pokazało, że inwestycje te na rynku europejskim są na relatywnie wysokim poziomie. Mediana z 2009 r. dla zakładów ubezpieczeń majątkowych i innych wynosi 62,99%, co oznacza, że inwestycje na rynku kapitałowym osiągnęły wartość niemal 2/3 aktywów zakładów. Co ciekawe, inwestycje te utrzymują się na stosunkowo wyrównanym poziomie. Odchylenia można zaobserwować w latach 2007 i 2008, czyli podczas ostatniego kryzysu finansowego. To nie dziwi, bo nawet jeśli inwestycje nie uległy ograniczeniu w kategoriach nominalnych, to ich wartość zapewne spadała przez wzgląd na duże przeceny na rynkach giełdowych. Konkluzje Rynki ubezpieczeń i finansowy koegzystują obok siebie, coraz bardziej przenikając się wzajemnie. Zakłady ubezpieczeń, z jednej strony, stały się znaczącymi inwestorami instytucjonalnymi, a z drugiej strony, poprzez charakter oferowanych produktów same stają się elementem rynku finansowego. To przenikanie się wpływów, produktów, kapitałów, widać na co dzień. W procesie konsolidacji instytucje bankowe wchodzą w sojusze strategiczne z instytucjami ubezpieczeniowymi czy wręcz łączą się w jeden podmiot. Na rynku kapitałowym poszukują kapitału na rozwój swojej działalności, inwestując, dążą do maksymalizacji zysku, dywersyfikacji ryzyka, a wreszcie do pogodzenia interesów akcjonariusz-właścicieli zakładów ubezpieczeń z osobami ubezpieczonymi w tychże zakładach. Inwestycje na rynku kapitałowym wydają się naturalnym kierunkiem. Zjednoczona Europa, wspólny rynek zdają się działać na korzyć tego wzajemnego przenikania się wpływów. Dokładna analiza zagadnienia pozwoliła na wykazanie wagi, jaką ma dla zakładów ubezpieczeń rynek kapitałowy. Jednocześnie zweryfikowano pozytywnie postawioną we wstępie hipotezę badawczą, wykazując, że więcej aktywów na rynkach kapitałowych lokują zakłady ubezpieczeń majątkowych i innych. Zakłady ubezpieczeń na życie również inwestują na rynkach kapitałowych, jednak są to inwestycje na mniejszą skalę. Prawdopodobnie zarządy tych zakładów częściej wybierają stabilne pod względem oczekiwanego poziomu ryzyka inwestycje, np. w nieruchomości czy lokaty bankowe. Ważnym wnioskiem wydaje się również stwierdzenie, że to stosunkowo wysokie zaangażowanie ubezpieczycieli na rynkach kapitałowych jest potwierdzeniem silnego przenikania się rynków finansowych. Literatura Bernat, T. (2004). Rynek ubezpieczeń a lokaty na rynku kapitałowym sprzężenie zwrotne. W: W. Tarczyński (red.), Rynek kapitałowy w przededniu integracji Polski z Unią Europejską (ss ). Szczecin: PTE. Borch, K. (1974). Capital Markets and the Supervision of Insurance Companies. Journal of Risk & Insurance, 41 (3), Butt, M. (2007). Insurance, Finance, Solvency II and Financial Market Interaction. Geneva Papers on Risk & Insurance - Issues & Practice, 32 (1), Cooper, I., Priestley, R. (2009). Time-Varying Risk Premiums and the Output Gap. Review of Financial Studies, 22 (7), De Mey, J. (2007). Insurance and the Capital Markets, Geneva Papers on Risk & Insurance - Issues & Practice, 32 (1),

8 Directive 2009/138/EC of the European Parliament and of the Council of 25 November 2009 on the Taking-Up and Pursuit of the Business of Insurance and Reinsurance (Solvency II), Official Journal of the European Union, L 335/1. Dorr, D. C. (2007). Longevity Trading: Bridging the Gap Between the Insurance Markets and the Capital Markets. Journal of Structured Finance, 13 (2), Fenn, P., Vencappa, D., Diacon, S., Klumpes, P., O'Brien, C. (2008). Market Structure and the Efficiency of European Insurance Companies: A Stochastic Frontier Analysis. Journal of Banking & Finance, 32 (1), Dynamics of Insurance Markets: Structure, Conduct, and Performance in the 21st Century, January, DOI: /j.jbankfin Ferson, W., Kandel, S., Stambaugh, R. (1987). Tests of Asset Pricing with Time-Varying Expected Risk Premiums and Market Betas. Journal of Finance, 42 (2), Hart, O. H. (1965). Life Insurance Companies and the Equity Capital Markets. Journal of Finance, 20 (2), Insurance Activity Indicators, OECD Insurance Statistics (database), doi: / table3, stan na dzień 20 grudnia 2010 r. Insurance Activity Indicators, OECD Insurance Statistics (database), doi: / table4, stan na dzień 20 grudnia 2010 r. Jajuga, K. (2000). Rynek finansowy i rynek ubezpieczeń niektóre współczesne tendencje. W: K. Jajuga, W. Ronka Chmielowiec (red.), Inwestycje finansowe i ubezpieczeniowe tendencje światowe a polski rynek (ss ). Wrocław: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. O. Langego. Quirin, G., Waters, W. (1975). Market Efficiency and the Cost of Capital: The Strange Case of Fire and Casualty Insurance Companies. Journal of Finance, 30 (2), Regulation (EU) No 1094/2010 of the European Parliament and of the Council of 24 November 2010 establishing a European Supervisory Authority (European Insurance and Occupational Pensions Authority), amending Decision No 716/2009/EC and repealing Commission Decision 2009/79/EC, Official Journal of the European Union, L 331/48, Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, Dz.U nr 124 poz. 1151, z późniejszymi zmianami. Wierzbicka, E. (1998). Rola sektora ubezpieczeń w systemie finansowym Polski. W: A. Wernik (red.), Polityka Finansowa, Budżet, Stopa Procentowa, Ubezpieczenia (ss ). Warszawa: Instytut Finansów. Wolski, R., Załęczna, M. (2011). The Real Estate Investment of Insurance Companies in Poland. Journal of Property Investment & Finance, 29 (1), Summary The Use of Capital Market Instruments in Investment of European Insurance Companies The financial and the insurance markets are increasingly penetrating each other, accounting for the fact that insurers are more and more often seen as major institutional investors of capital markets. The capital market offers a range of new opportunities, although it is not devoid of faults, mercilessly exposed by consecutive stock market collapses. Do insurance companies use the capital market instruments? And if so, to what extent? The conducted analysis has pointed at growing involvement of insurers in capital assets. This involvement varies significantly in particular European countries, although research shows that on average it maintains a relatively high level. JEL classification: G11, G22, O16 Keywords: insurance, capital market, investment 104

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2015. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2015 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Publikacja chroniona jest prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego Shadow banking. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego dostępu do środków banku centralnego lub

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r.

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. DZIAŁALNOŚĆ ZAGRANICZNYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ W POLSCE ORAZ KRAJJOWYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ ZA GRANICĄ W 2010 R.. URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. Autorzy: Przemysław Rodziewicz

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r.

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r. Shadow banking Dobiesław Tymoczko Warszawa, 15 listopada 2012 r. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 8 marca 2012 r.

Warszawa, 8 marca 2012 r. Kondycja banków w Europie i Polsce. Czy problemy finansowe inwestorów strategicznych wpłyną na zaostrzenie polityki kredytowej w spółkach-córkach w Polsce Warszawa, 8 marca 2012 r. Samodzielność w ramach

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

C. 4 620,00 Euro z przeznaczeniem na organizację wymiany studentów i pracowników.

C. 4 620,00 Euro z przeznaczeniem na organizację wymiany studentów i pracowników. 16-400 Suwałki tel. (87) 562 84 32 ul. Teofila Noniewicza 10 fax (87) 562 84 55 e-mail: sekretariat@pwsz.suwalki.pl Zasady rozdziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej

Bardziej szczegółowo

Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne

Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne Jednoosobowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jednoosobowe spółki akcyjne Konsultacje prowadzone przez Dyrekcję Generalną Komisji Europejskiej ds. Rynku Wewnętrznego i Usług Uwaga wstępna:

Bardziej szczegółowo

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Kompleksowe kompendium wiedzy Fakty i argumenty regulacje prawne dane liczbowe kontekst kulturowy

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje :

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje : Uczelniane zasady podziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej Programu LLP Erasmus) na działania zdecentralizowane Programu LLP Erasmus na rok akademicki 2011/12

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

PRZESYŁKI KURIERSKIE CENNIK USŁUG BUBALO

PRZESYŁKI KURIERSKIE CENNIK USŁUG BUBALO PRZESYŁKI KURIERSKIE CENNIK USŁUG BUBALO 01 Spis treści 1. Paczki Kraj.... Usługi dodatkowe kraj.... Paczki Europa Standard Pack.1. Usługa Standard..... Usługa Premium... 6 1. Paczki Europa Mega Pack.1.

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski

Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Szkoda spowodowana pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski Zdarzenie na terenie Polski Sprawcą szkody na terenie Polski jest kierujący pojazdem zarejestrowanym poza granicami Polski. Kto jest zobowiązany

Bardziej szczegółowo

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce najważniejsze wnioski i rekomendacje Rynek kredytów hipotecznych będzie odgrywał coraz większą rolę w polskiej gospodarce i działalności krajowych banków

Bardziej szczegółowo

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment

Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Bezpieczne zyski w Twoim zasięgu Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa październik 2012 r. Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy październik 2012 2 Kategorie aktywów cieszące się

Bardziej szczegółowo

НАЦІОНАЛЬНИЙ ТРАНСПОРТНИЙ УНІВЕРСИТЕТ

НАЦІОНАЛЬНИЙ ТРАНСПОРТНИЙ УНІВЕРСИТЕТ KONIECZNY Dariusz, mgr inż. MĄDZIEL Maksymilian, inż. Politechnika Rzeszowska Katedra Silników Spalinowych i Transportu WPŁYW WIEKU POSIADACZA POJAZDU NA WYSOKOŚĆ STAWKI UBEZPIECZENIOWEJ OC I AC W artykule

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Elementy systemu podatkowego

Elementy systemu podatkowego Elementy systemu podatkowego I. ogólne prawo podatkowe 1. zobowiązania podatkowe i postępowanie podatkowe ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 1 2. kontrola skarbowa -ustawa z dnia 28 września

Bardziej szczegółowo

przedsiębiorcy Lp. Pełna nazwa (firma) Adres lub siedziba % wartości udziałów 0 1 2 3

przedsiębiorcy Lp. Pełna nazwa (firma) Adres lub siedziba % wartości udziałów 0 1 2 3 FORMULARZ SPRAWOZDAWCZY PRZEDSIĘBIORCY KORZYSTAJĄCEGO Z POMOCY PUBLICZNEJ W SEKTORZE WŁÓKIEN SYNTETYCZNYCH W ROKU.... Pełna nazwa (firma) przedsiębiorcy. Adres lub siedziba przedsiębiorcy województwo gmina

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Audit&Consulting services Katarzyna Kędziora. Wielowymiarowość zasad rachunkowości finansowej zakładów ubezpieczeń

Audit&Consulting services Katarzyna Kędziora. Wielowymiarowość zasad rachunkowości finansowej zakładów ubezpieczeń Wielowymiarowość zasad rachunkowości finansowej zakładów www.acservices.pl Warszawa, 24.10.2013r. Agenda 1. Źródła przepisów prawa (PSR, MSSF, UE, podatki, Solvency II) 2. Przykłady różnic w ewidencji

Bardziej szczegółowo

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16.

ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. ZASADY ALOKACJI I WYKORZYSTANIA FUNDUSZY NA WYJAZDY EDUKACYJNE (MOBILNOŚĆ) W SZKOLNICTWIE WYŻSZYM W ROKU AKADEMICKIM 2015/16. WYJAZDY STUDENTÓW I PRACOWNIKÓW DO KRAJÓW PROGRAMU. ZASADY OBLICZENIA KWOTY

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r.

Report Card 13. Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych. Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. Report Card 13 Równe szanse dla dzieci Nierówności w zakresie warunków i jakości życia dzieci w krajach bogatych Warszawa, 14 kwietnia 2016 r. O UNICEF UNICEF jest agendą ONZ zajmującą się pomocą dzieciom

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA OSZCZĘDNOŚCI FINANSOWYCH GOSPODARSTW DOMOWYCH W POLSCE NA TLE WYBRANYCH KRAJÓW

STRUKTURA OSZCZĘDNOŚCI FINANSOWYCH GOSPODARSTW DOMOWYCH W POLSCE NA TLE WYBRANYCH KRAJÓW Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach ISSN 2083-8611 Nr 239 2015 Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Wydział Ekonomiczny Katedra Bankowości anna.korzeniowska@umcs.lublin.pl

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne

Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne 8 grudnia 2010 roku, Hotel SOFITEL Victoria, Warszawa 1 Rynek gazu w Europie Środkowej. Polska na przecięciu tras przesyłu gazu Północ-Południe i

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Związki bezpośrednich inwestycji zagranicznych ze zmianami struktury eksportu i importu w Polsce

Związki bezpośrednich inwestycji zagranicznych ze zmianami struktury eksportu i importu w Polsce Dr Wojciech Zysk Katedra Handlu Zagranicznego Akademii Ekonomicznej w Krakowie Związki bezpośrednich zagranicznych ze zmianami struktury eksportu i importu w Polsce W opracowaniu podjęta zostanie próba

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012

Sytuacja polskiego sektora bankowego. Warszawa, 22 listopada 2012 Sytuacja polskiego sektora bankowego Warszawa, 22 listopada 2012 Plan prezentacji Struktura rynku finansowego Uwarunkowania makroekonomiczne Struktura sektora bankowego w Polsce Bilans Należności brutto

Bardziej szczegółowo

Lp. Pełna nazwa (firma) Adres lub siedziba % wartości udziałów 0 1 2 3

Lp. Pełna nazwa (firma) Adres lub siedziba % wartości udziałów 0 1 2 3 FORMULARZ SPRAWOZDAWCZY PRZEDSIĘBIORCY KORZYSTAJĄCEGO Z POMOCY PUBLICZNEJ W SEKTORZE ŻEGLUGI MORSKIEJ W...ROKU. Pełna nazwa (firma) przedsiębiorcy. Adres lub siedziba przedsiębiorcy województwo gmina ulica

Bardziej szczegółowo

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl

Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013. www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Europejski i regionalny rynek pracy - mobilności geograficzna i zawodowa 9.04.2013 www.eures.europa.eu www.eures.praca.gov.pl Mobilność pracowników Mobilność zawodowa zmiany w ramach zawodu lub danej grupy

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Ogólne zasady rozliczania Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2006

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2006 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biiullettyn IInfforrmacyjjny Warszawa 2006 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III.

Bardziej szczegółowo

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment

Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Zbieraj zyski z UniStabilnym Wzrostem! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa wrzesień 2012 r. Co ma potencjał zysku? wrzesień 2012 2 Sztandarowy subfundusz dla klientów banków spółdzielczych: UniStabilny

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.12.2015 r. COM(2015) 639 final ANNEXES 3 to 4 ZAŁĄCZNIKI ZAŁĄCZNIK III: Ogólna ocena zasady dodatkowości (art. 95 RWP) ZAŁĄCZNIK IV: Terminy przedkładania i przyjmowania

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2005

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Warszawa 2005 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biiullettyn IInfforrmacyjjny Warszawa 2005 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III.

Bardziej szczegółowo

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Biuletyn Informacyjny. Warszawa 2007

Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. Biuletyn Informacyjny. Warszawa 2007 INSTYTUT TRANSPORTU SAMOCHODOWEGO Stan bezpieczeństwa ruchu drogowego w krajach OECD Biuletyn Informacyjny Warszawa 2007 Spis treści Wstęp... 3 I. Dane ogólne... 4 II. Wypadki drogowe... 11 III. Zabici

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA

NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA NAUKOMETRYCZNA CHARAKTERYSTYKA POZIOMU BADAŃ NAUKOWYCH PROWADZONYCH W DYSCYPLINIE INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Lucjan Pawłowski Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, 20-618

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14)

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Ogólne zasady rozliczania Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 10.10.2014 Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Przemysław Pluskota Uniwersytet Szczeciński 05 listopada 2015r. Mierniki dobrobytu gospodarczego MIERZENIE ROZMIARÓW AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ PKB PKB per capita PNB W gospodarce

Bardziej szczegółowo

Włączenie finansowe w Polsce

Włączenie finansowe w Polsce Włączenie finansowe w Polsce Stan na dziś Justyna Pytkowska 31 marca 2015 Badanie stopnia włączenia w system finansowy Pierwsze badanie, w którym kompleksowo ocenione zostały warunki dostępu i wynikające

Bardziej szczegółowo

studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2

studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2 studia i prace wydziału nauk ekonomicznych i zarządzania nr 40, T. 2 DOI: 10.18276/sip.2015.40/2-01 Jan Borowiec* Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Determinanty spójności społecznej w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI Aktualizacja danych wykorzystywanych do obliczania kar ryczałtowych oraz kar pieniężnych wskazywanych Trybunałowi Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+

Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Podstawowe informacje dla studentów PWSIiP wyjeżdżających na studia i praktyki w ramach Programu Erasmus+ Program edukacyjny Unii Europejskiej, którego adresatem jest między innymi szkolnictwo wyższe.

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Struktura wykładu Wprowadzenie Wzrost znaczenia sportu jako zjawiska społecznoekonomicznego i politycznego,

Bardziej szczegółowo

Praktyki zagraniczne Erasmus+ Kwiecień 2015

Praktyki zagraniczne Erasmus+ Kwiecień 2015 Praktyki zagraniczne Erasmus+ Kwiecień 2015 Rekrutacja dotyczy wyjazdów w roku akademickim 2014/2015 Rekrutacja trwa do 26 maja 2015 Praktyka może być zrealizowana w terminie między 29.06.2015 a 30.09.2015.

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH

STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH STOWARZYSZENIE KOBIET LASU i CENTRUM INFORMACYJNE LASÓW PAŃSTWOWYCH Kobiecy styl zarządzania dr Ewa Lisowska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Konferencja Czas na nas Plan prezentacji 1. Szklany sufit

Bardziej szczegółowo

Zasady finansowania wyjazdów

Zasady finansowania wyjazdów Zasady finansowania wyjazdów w ramach programu Erasmus+ w roku akademickim 2014/2015 I Stypendia na wyjazdy dla studentów (wyjazdy na studia SMS oraz wyjazdy na praktyki SMP) 1) Stypendia otrzymują tylko

Bardziej szczegółowo

programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013

programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013 Uczelniane zasady finansowania wyjazdów studentów na studia oraz praktyki zagraniczne w ramach programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013 Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.9.2014 L 280/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 994/2014 z dnia 13 maja 2014 r. zmieniające załączniki VIII i VIIIc do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA

Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA Komunikat w sprawie pacjentów uprawnionych do świadczeń na podstawie dokumentów wystawionych przez inne kraje UE/EFTA Wydział Spraw Świadczeniobiorców i Współpracy Międzynarodowej/Dział Współpracy Międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

ERASMUS+ studia i praktyki 2016/2017

ERASMUS+ studia i praktyki 2016/2017 ERASMUS+ studia i praktyki 2016/2017 ERASMUS+ Wymiana studentów w Erasmus+ obejmuje: wyjazdy na część studiów do zagranicznej uczelni wyjazdy na praktykę do zagranicznego przedsiębiorstwa, instytucji lub

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej

www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej www.pwc.pl Czego oczekuje Pokolenie Y od procesu rekrutacji w firmach #rekrutacjainaczej Spain Hiszpania Greece Grecja Italy Włochy Portugalia Slovak Republic Słowacja Ireland Irlandia Polska Poland France

Bardziej szczegółowo

ZASADY FINANSOWANIA WYJAZDÓW STYPENDIALNYCH STUDENTÓW i PRACOWNIKÓW UCZELNI W RAMACH PROGRAMU LLP/ERASMUS W ROKU AKADEMICKIM 2009/10

ZASADY FINANSOWANIA WYJAZDÓW STYPENDIALNYCH STUDENTÓW i PRACOWNIKÓW UCZELNI W RAMACH PROGRAMU LLP/ERASMUS W ROKU AKADEMICKIM 2009/10 Zielona Góra, 30.06.2009 ZASADY FINANSOWANIA WYJAZDÓW STYPENDIALNYCH STUDENTÓW i PRACOWNIKÓW UCZELNI W RAMACH PROGRAMU LLP/ERASMUS W ROKU AKADEMICKIM 2009/10 Wysokość miesięcznych stawek stypendialnych

Bardziej szczegółowo