Ból (dolor) Leki przeciwbólowe. Ból (dolor) Ból (dolor) Ból (dolor) Ból (dolor) Analgetyki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ból (dolor) Leki przeciwbólowe. Ból (dolor) Ból (dolor) Ból (dolor) Ból (dolor) Analgetyki"

Transkrypt

1 Ból (dolor) Leki przeciwbólowe Analgetyki To nieprzyjemne zmysłowe i emocjonalne odczucie towarzyszące istniejącemu lub zagrażającemu uszkodzeniu. Jest doznaniem czuciowym powstającym wówczas, gdy mechaniczne, termiczne, chemiczne lub elektryczne bodźce przekroczą wartość progową (tzw. próg bólowy) i w wyniku tego prowadzą do uszkodzenia tkanek i uwolnienia mediatorów bólu. Powstanie aferentnych impulsów bólowych. Ból (dolor) Wywołanie, przewodzenie i ośrodkowe przetworzenie impulsów bólowych określa się mianem nocycepcji. Inaczej całość procesów związanych z odczuwaniem bólu, na które składają się 4 etapy: Recepcja (inaczej transdukcja, oznacza zmianę energii bodźca na impuls nerwowy) Przewodzenie Modulacja Percepcja Ból (dolor) Ból stanowi złożoną reakcję lub zespół reakcji organizmu na działanie bodźca bólowego (nocyceptywnego). Ból (dolor) Ból w organizmie wywołuje złożone zjawiska obejmujące reakcje: psychiczne (cierpienie) ruchowe (odruch obronny, skurcz mięśni w okolicy działania bodźca, grymas) autonomiczne (przyspieszenie tętna, wzrost ciśnienia tętnizego, przekrwienie, pot) hormonalne (uwalnianie adrenaliny i innych hormonów) Ból (dolor) W mechanizmie powstawania bólu odgrywają rolę m.in. związki bólotwórcze: Histamina Serotonina Bradykinina i inne peptydy Prostaglandyny (zwłaszcza E 1 ) Leukotrieny Substancja P podstawowy mediatorw drogach przewodzących 1

2 Ból (dolor) Ból może też być wyzwolony przez silne pobudzenie przewodzących impulsy bólowe włókien nerwowych bez wywołania jednoczesnego uszkodzenia komórek. Rodzaje bólu Ból fizjologiczny nocyceptywny Ból patologiczny nocyceptywny Ból neuropatyczny Rodzaje bólu Ból fizjologiczny nocyceptywny powstaje jako system ostrzegawczy przy działaniu mechanicznych (np. ucisk), chemicznych (np. kwasy) lub termicznych (np. gorąco) bodźców na zdrową tkankę. Reakcja bólowa jest wyzwolona przez pobudzenie zakończeń czuciowych nocyceptorów (receptorów bólu). Ból szybki, ostry przewodzony włoknami A-δ. Rodzaje bólu Ból patologiczny nocyceptywny powstaje w następstwie uszkodzenia lub zapalenia tkanki i może być określany jako ból spoczynkowy, hiperalgezja lub allodynia. Ból przewlekły, wolny związany z chorobą, zranieniem, przewodzony włóknami C i wielosynaptycznym układem wstępującym. Przez hiperalgezję rozumie się silniejsze odczuwanie bólu w następstwie zwiększonej wrażliwości na bodźce nocyceptywne w obwodowym i ośrodkowym układzie przewodzącym bodźce bólowe. Rodzaje bólu Bóle neuropatyczne powstają wtedy, gdy nerwy obwodowe zostają uszkodzone przez zmiażdżenie, ucisk, przecięcie (amputacja), zapalenie (np. w półpaścu) lub zaburzenia metaboliczne (cukrzyca) Inny podział Ból receptorowy (fizjologiczny nocyceptywny i patologiczny nocyceptywny). Ból niereceptorowy czyli neuropatyczny (uszkodzenie nerwów obwodowych rdzenia kręgowego i mózgu), który można podzielić na: neuropatyczny, ośrodkowy i psychogenny. 2

3 Rodzaje bólu wg praktyki klinicznej Ból spowodowany uszkodzeniem tkanek miękkich, powstaje wskutek procesów zapalnych lub urazów w obrębie skóry, mięśni albo stawów i jest związany z podrażnieniem odpowiednich zakończeń nerwowych. Może być powierzchowny lub głęboki. Rodzaje bólu wg praktyki klinicznej Nerwoból (neuralgia) jest związany z uszkodzeniem nerwu obwodowego. Ma charakter ostry, rwący, promieniuje wzdłuż okolicy unerwionej przez dany nerw. Rodzaje bólu wg praktyki klinicznej Ból trzewny czyli wisceralny wiązany jest z procesami chorobowymi w obrębie narządów wewnętrznych. W powstawaniu bólów trzewnych odgrywa rolę niedokrwienie, rozciąganie ścian trzewi, skurcz mięśni gładkich, związki bólotwórcze, podrażnienie zakończeń nerwowych w otrzewnej, opłucnej lub osierdziu. Rodzaje bólu wg praktyki klinicznej Ból fantomowy odczuwanie przez chorego bólu w obrębie amputowanych kończyn lub ich części. Bóle szczególnie ciężkie i trudne do leczenia. Rodzaje bólu wg praktyki klinicznej Ból psychogenny w niektórych nerwicach, zwłaszcza w histerii oraz w depresji chorzy odczuwają rozmaite bóle bez ustalonego podłoża organicznego. Rozpoznanie bólu psychogennego należy ustalać z dużą ostrożnością. Leczenie bólu Najistotniejsze leczenie przyczynowe, ale ważną rolę odgrywa leczenie objawowe. Może ono być zachowawcze farmakologiczne, fizykoterapeutyczne i psychoterapeutyczne, jak również chirurgiczne. 3

4 Grupy leków stosowane w farmakoterapii bólu Narkotyki (opioidy, narkotyczne leki przeciwbólowe, duże analgetyki, silnie działające analgetyki, opiaty). Nieopioidowe leki przeciwbólowe (słabe lub małe analgetyki) obdarzone obwodowym jak i ośrodkowym działaniem. Wykazują często działanie przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. Grupy leków stosowane w farmakoterapii bólu Neuroleptyki (pochodne fenotiazyny i butyrofenonu) bywają pomocne w leczeniu bólu przewlekłego, mogą hamować ośrodkową percepcję bólu Anksjolityki głownie pochodne benzodiazepiny) wpływają na lęk związany z bólem Grupy leków stosowane w farmakoterapii bólu Środki antydepresyjne (np. amitryptylina) wywołują dość silne, znoszące ból działanie, którego mechanizm nie jest jasny. Niektóre leki przeciwpadaczkowe, zwłaszcza karbamazepina i klonazepam, a wg nowszych badań kwas walproinowy, gabapentyna i topiramat. Bóle głowy Sporadyczne, na które cierpi co najmniej 80 90% populacji (krótkotrwałe infekcje, nazajutrz po nadużyciu alkoholu, wskutek niedospania lub przemęczenia), natomiast 20% cierpi na przewlekłe i nawracające bóle głowy. Międzynarodowa klasyfikacja bólów głowy Pierwotne bóle głowy Migrena Ból głowy typu napięciowego i inne Wtórne bóle głowy Bóle głowy przypisywane urazom, chorobom, infekcjom, a także uszkodzeniom zębów, jamy ustnej i innym Nerwobóle czaszkowe, ośrodkowe i pierwotne bóle twarzy oraz inne bóle głowy Bóle twarzy i narządów twarzoczaszki Nie są pochodzenia neurologicznego, ale stanowią domenę innych specjalności, przede wszystkim stomatologii, także otolaryngologii i okulistyki. Niekiedy jednak ustalenie przyczyny bólu nie jest łatwe, a postępowanie bywa niewłaściwe np. ekstrakcja zęba w nerwobólu nerwu trójdzielnego 4

5 Stomatologiczne przyczyny bólu głowy i twarzy Stany zapalne okolicy szczękowo-twarzowej Choroby stawu skroniowo-żuchwowego Choroby gruczołów ślinowych Nowotwory szczęki i twarzy Nienowotworowe guzy i zmiany kostne Urazy części twarzowej czaszki Inne zespoły bólowe Poekstrakcyjna neuropatia nerwu trójdzielnego Przez dłuższy czas po ekstrakcji zębów, zwłaszcza dolnych, trzonowych utrzymują się przykre parestezje. Sądzi się, że w tych przypadkach dochodzi do uszkodzenia obwodowych rozgałęzień nerwu żuchwowego. Stosuje się m.in. karbamazepinę. Inne bóle związane z jamą ustną Zęby zatrzymane Miesiączkowy ból zębów Zespół bólowy u osób bezzębnych Wysokościowy ból zębó Bóle twarzy przy żuciu Ze względu na miejsce powstawania ból dzieli się na: Somatyczny, gdy ból pochodzi ze skóry (ból powierzchniowy), mięśni, stawów, kości i tkanki łącznej (głęboki). Narządowy (wisceralny lub trzewny) Rozróżnia się: Ból ostry ograniczony czas trwania i szybko zanika, dobrze zlokalizowany. Ból przewlekły występuje w postaci bólów długotrwałych albo bólów ciągle nawracających (np. migrenowe bóle głowy). Na ogół ból uważa się za przewlekły, jeśli dolegliwości utrzymują się dłużej niż trzy miesiące. Bóle przewlekłe mogą, w miarę upływu czasu, przewyższyć wywołujące je uszkodzenie i stworzyć własny zespół chorobowy. Czynniki wpływające na próg odczuwania bólu Obniżenie progu bólu Dyskomfort Wszelkie stany chorobowe Bezsenność Zmęczenie Lęk, obawa Gniew Smutek Depresja Nuda Zaniedbanie społeczne Podwyższenie progu bólu Dobre samopoczucie Stan ogólnego zdrowia Sen Wypoczynek Sympatia Zrozumienie Towarzystwo Aktywność Zredukowanie lęku Poprawa nastroju Leki: Przeciwbólowe Anksjolityczne Przeciwdepresyjne 5

6 Układy związane z bólem Wstępujący układ nocyceptywny Zstępujący układ antynocyceptywny Układ antynocyceptywny Zadanie tego układu polega na utrudnianiu przekazywania i integracji bodźców bólowych na poziomie synaptycznym i co za tym idzie osłabieniu wrażliwości na bodźce bólowe. Pobudzenie receptorów opioidowych przez endogenne peptydy opioidowe aktywuje układ antynocyceptywny. µ (mi) δ (delta) Κ (kappa) Receptory opioidowe Aktywacja wszystkich receptorów opioidowych hamuje sprzężone z białkiem G cyklazę adenylową. Zwalczanie doznań bólowych za pomocą leków Zapobieganie nadwrażliwości nocyceptorów poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn za po NSAIDs. Obwodowe działanie p/bólowe uzyskiwane za pomocą Zapobieganie powstawaniu pobudzeń nocyceptorów przez stosowanie powierzchniowo lub nasiękowo LA Hamowanie przewodzenia w nerwach i drogach bólowych LA Hamowanie bólu za pomocą działania ośrodkowego opioidy, NSAIDs lub leków p/depresyjnych Wpływ na towarzyszące bólom przeżycia za pomocą, neuroleptyków i lekó p/depresyjnych Zasady stosowanie leków przeciwbólowych NSAIDs wskazane w patofizjologicznych bólach nocyceptywnych, u których podłoża leży proces zapalny Opioidy w bólach pourazowych, pooperacyjnych i nowotworowych Trójpierścieniowe leki p/depresyjne oraz niektóre leki przeciwdrgawkowe w leczeniu bólu neuropatycznego Tryptany w znoszeniu bólów migrenowych. Zasady stosowanie leków przeciwbólowych Istnieje stopniowany schemat zwalczania bólów nowotworowych opracowanych przez WHO tzw drabina analgetyczna. 6

7 Drabina analgetyczna Lekami pomocniczymi wg WHO są środki niestosowane zasadniczo przeciwbólowo: Przeciwdepresyjne Neuroleptyki Przeciwpadaczkowe Nienarkotyczne leki przeciwbólowe Leki przeciwbólowe Narkotyczne leki przeciwbólowe Paracetamol Metamizol NLPZ Opioidowe leki przeciwbólowe Narkotyczne leki przeciwbólowe Leki wpływające na receptory opioidowe Agoniści Agoniści z komponentą antagonistyczną Antagoniści z komponentą agonistyczną Antagoniści Silne analgetyki Morfina ogólne działanie Wpływ na ośrodkowy układ nerwowy Analgezja Euforia Sedacja Depresja układu oddechowego Tłumienie kaszlu Zwężenie źrenic (mioza) Sztywność tłowia (fentanyl, sufentanyl, alfentanyl, remifentanyl) Nudności i wymioty (aktywacja ośrodka chemowrażliwego w pniu mózgu) Morfina ogólne działanie Działanie obwodowe Wpływ na układ sercowo-naczyniowy Wpływ na serce (petydyna) Rozkurcz obwodowych naczyń tętniczych i żylnych Wpływ na przewód pokarmowy Wpływ na drogi żółciowe Wpływ na nerki Wpływ na macicę 7

8 Zastosowanie Analgezja Kaszel Biegunka Zastosowanie w znieczuleniu Ostry obrzęk płuc Zawał, bolesne niedokrwienie mięśnia sercowego Działania niepożądane Nudności i wymioty Zaparcia Tolerancja Tolerancja krzyżowa Rotacja Uzależnienie fizyczne i psychiczne Depresja układu oddechowego Zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe Leczenie skutków niepożądanych działań Wymioty nawet u 40% chorych, ale p/wymiotnych nie stosuje się rutynowo, gdyż nie u wszystkich one wystepują U osób z wymiotami można stosować leki antydopaminergiczne np. haloperydol lub metoklopramid Leczenie skutków niepożądanych działań Zaparcia Stosowanie leków przeczyszczajacych Metylonaltrekson s.c. w przypadku gdy inne leki nie działają Alternatywne drogi podawania Droga doustna Droga przezskórna Droga podskórna Droga dożylna Droga przezśluzówkowa Drogę pozajelitową wybiera się, gdy: Chorzy nie mogą połykać U których występują nudności i wymioty U schyłku życia, gdy nie mogą przyjmować leków doustnie z powodu osłabienia Alternatywne drogi podawania Następny etap to podanie dokanałowe Nadoponowe lub podoponowe Podanie z środkiem miejscowo znieczulającym lub z klonidyną Stosuje się gdy występują objawy niepożądane pomimo stosowania i.v. lub s.c., pomimo optymalnego stosowania p.o. i i.v. i s.c. wraz z lekami nieopioidowymi 8

9 Opioidy w leczeniu bólu przebijajacego Ból przebijający można skutecznie opanować stosując opioid doustny o natychmiastowym uwalnianiu lub fentanyl w postaci podpoliczkowej lub donosowej Przeciwwskazania i ostrzeżenia w terapii Łączenie agonistów z opioidami o właściwościach agonistyczno-antagonistycznych Stosowanie u osób z urazami głowy U pacjentów z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzczaszkowym U kobiet w ciąży U osób z upośledzoną funkcją płuc U osób z upośledzoną funkcją nerek i wątroby Heroina Morfina Silni agoniści Silni agoniści Metadon Agonista receptorów µ Blokuje receptory NMDA Hamuje transportery wychwytu zwrotnego monoamin Rotacja na metadon zapewnia analgezję przy 10-20% ekwiwalentnej dawki dziennej morfiny Okres półtrwania godzin Leczenie uzależnienia od Silni agoniści Petydyna Działanie cholinolityczne Metabolit odpowiada za wystąpienie drgawek Fentanyl Związek lipofilny Słabi i umiarkowani agoniści Kodeina Nie należy przekraczać dawki 360 mg/dobę Dawka jednorazowa mg Dihydrokodeina 9

10 Tramadol Agonista receptorów µ Hamuje wychwyt zwrotny serotoniny Hamuje wychwyt zwrotny NA Rekomendowana dawka mg doustnie 4 x dziennie. Nie należy przekraczać dawki 400 mg/dobę Przeciwwskazany u osób z epilepsją Ryzyko rozwoju zespołu serotoninowego z innymi lekami jak SSRI Częściowy agonista Buprenorfina Częściowy agonista receptorów µ i antagonista receptorów κ Stosowana w leczeniu uzależnienia od Stosowana podjęzykow, w plastrach transdermalnych Pentazocyna Agonista κ i słaby antagonista wobec µ lub posiada właściwości częściowego agonisty Właściwości cholinolityczne Uwalnianie amin katecholowych Antagoniści receptorów opioidowych Nalokson Krótki czas działania 1-2 godzin Naltrekson Stosowany w leczeniu uzależnienia od, alkoholu i nikotyny Nienarkotyczne leki przeciwbólowe Pochodne p-aminofenolu Paracetamol Pochodne pirazolonu Aminofenazon Propyfenazon Metamizol Fenylbutazon NLPZ Pochodne kwasu salicylowego Kwas salicylowy Kwas acetylosalicylowy Salicylamid Salicylan choliny 10

11 NLPZ Pochodne kwasu antranilowego Kwas mefenamowy Pochodne kwasu fenylooctowego Diklofenak Pochodne kwasu indolooctowego Indometacyna Tolmetyna NLPZ Pochodne kwasu fenylopropionowego Ibuprofen Ketoprofen Naproksen Pochodne kwasu fenamowego (oksykamy) Piroksikam Meloksikam Inne Nabumeton Nimesulid Koksyby Celekoksib Parekoksib (Rofekoksib) NLPZ Preferencyjne inhibitory COX-1 ASA Indometacyna Ketoprofen Flurbiprofen Leki o podobnym działaniu na COX- 1 i COX-2 Ibuprofen Naproksen Diklofenak Sulindak Preferencyjne inhibitory COX-2 Nimesulid Meloksykam Nabumeton Selektywne inhibitory COX-2 Celekoksyb Rofekoksyb Waldekoksyb Etorikoksyb Lumirakoksyb Działania niepożądane NLPZ Owrzodzenia śluzówki górnego odcinka przewodu pokarmowego Działanie antyagregacyjne / działanie proagregacyjne - KOKSYBY Odwracalna i nieodwracalna niewydolność nerek Retencja sodu i wody, wzrost ciśnienia tętniczego krwi Enteropatie Reakcje alergiczne, skurcz oskrzeli astma indukowana aspiryną (astma aspirynowa) Zespół Rey a ASA -przeciwwskazana u dzieci do 12 r.ż. Agranulocytoza - METAMIZOL 11

Rodzaje bólu. Ból (dolor) Rodzaje bólu. Rodzaje bólu. Inny podział. Rodzaje bólu

Rodzaje bólu. Ból (dolor) Rodzaje bólu. Rodzaje bólu. Inny podział. Rodzaje bólu Ból (dolor) Leki przeciwbólowe Analgetyki To nieprzyjemne zmysłowe i emocjonalne odczucie towarzyszące istniejącemu lub zagraŝającemu uszkodzeniu. Jest doznaniem czuciowym powstającym wówczas, gdy mechaniczne,

Bardziej szczegółowo

Niesteroidowe leki przeciwzaplane NLPZ

Niesteroidowe leki przeciwzaplane NLPZ Niesteroidowe leki przeciwzaplane NLPZ Dr n. med. Marta Jóźwiak-Bębenista Zakład Farmakologii Uniwersytet Medyczny marta.jozwiak-bebenista@umed.lodz.pl Definicja bólu doznanie czuciowe powstające wówczas,

Bardziej szczegółowo

Większość leków przeciwbólowych można zaliczyć do jednej z następujących. 1) analgetyki nieopioidowe: paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne;

Większość leków przeciwbólowych można zaliczyć do jednej z następujących. 1) analgetyki nieopioidowe: paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne; 1 Definicja i epidemiologia bólu nowotworowego. Zasady leczenia bólu nowotworowego według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), Grupy Ekspertów Europejskiego Towarzystwa Opieki Paliatywnej (EAPC) i polskich

Bardziej szczegółowo

Opioidowe leki przeciwbólowe

Opioidowe leki przeciwbólowe Ból Opioidowe leki przeciwbólowe Nieprzyjemne czuciowe i emocjonalne doświadczenie, które pojawia się, jako ostrzeżenie o uszkodzeniu tkanek. Ból to odczucie subiektywne, nie zawsze związane z nocycepcją!

Bardziej szczegółowo

DO ROZWAŻENIA NA KAŻDYM STOPNIU DRABINY:

DO ROZWAŻENIA NA KAŻDYM STOPNIU DRABINY: DRABINA ANALGETYCZNA schemat opracowany na potrzeby terapii bólów nowotworowych, który można stosowad także w innych stanach bólowych jako pewną wytyczną. DO ROZWAŻENIA NA KAŻDYM STOPNIU DRABINY: -koanalgetyki,

Bardziej szczegółowo

Leki przeciwbólowe ćwiczenia cz. II

Leki przeciwbólowe ćwiczenia cz. II Leki przeciwbólowe ćwiczenia cz. II Dr n. med. Marta Jóźwiak-Bębenista Zakład Farmakologii i Toksykologii Uniwersytet Medyczny marta.jozwiak-bebenista@umed.lodz.pl Opioidy Słownictwo ANALGEZJA brak bólu

Bardziej szczegółowo

Informacja dla pacjentów

Informacja dla pacjentów info Informacja dla pacjentów ze szpiczakiem mnogim leczonych bortezomibem Polineuropatia indukowana bortezomibem Konsultacja merytoryczna: Prof. dr hab. Lidia Usnarska-Zubkiewicz Katedra i Klinika Hematologii,

Bardziej szczegółowo

Szkoła bólu. Uśmierzanie bólu pooperacyjnego.

Szkoła bólu. Uśmierzanie bólu pooperacyjnego. Waldemar Machała Szkoła bólu. Uśmierzanie bólu pooperacyjnego. Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Wojskowej Akademii Medycznej- CSW Nieprzyjemne doznanie czuciowe

Bardziej szczegółowo

Jak radzić sobie z bólem w przebiegu szpiczaka mnogiego?

Jak radzić sobie z bólem w przebiegu szpiczaka mnogiego? Jak radzić sobie z bólem w przebiegu szpiczaka mnogiego? Michał Graczyk Katedra i Zakład Opieki Paliatywnej UMK w Toruniu Collegium Medicum w Bydgoszczy Co to jest ból? Ból jest subiektywnym, przykrym

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje dotyczące postępowania przeciwbólowego w ginekologii i położnictwie

Rekomendacje dotyczące postępowania przeciwbólowego w ginekologii i położnictwie Rekomendacje dotyczące postępowania przeciwbólowego w ginekologii i położnictwie W dniach 12 i 1 stycznia 2007 roku w Kazimierzu Dolnym n. Wisłą Zespól Ekspertów Polskiego Towarzystwa Badania Bólu oraz

Bardziej szczegółowo

Zenz, Strumpf Willweber-Strumpf. Leczenie Bólu PRZEWODNIK KIESZONKOWY. Redakcja wydania I polskiego. Jerzy Wordliczek. Polska.

Zenz, Strumpf Willweber-Strumpf. Leczenie Bólu PRZEWODNIK KIESZONKOWY. Redakcja wydania I polskiego. Jerzy Wordliczek. Polska. Zenz, Strumpf Willweber-Strumpf Leczenie Bólu PRZEWODNIK KIESZONKOWY Redakcja wydania I polskiego Jerzy Wordliczek MedPharm Polska Leczenie lbóln przewodnik kieszonkowy Michael Zenz Michael Strum pf t

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja badań medycznych według EBM (medycyny opartej na dowodach naukowych) poziomy wiarygodności... 613 Wykaz skrótów... 613

Ewaluacja badań medycznych według EBM (medycyny opartej na dowodach naukowych) poziomy wiarygodności... 613 Wykaz skrótów... 613 IX 1. MECHANIZMY POWSTAWANIA BÓLU Jerzy Wordliczek, Jan Dobrogowski... 1 Patomechanizm bólu ostrego... 3 Patomechanizm bólu przewlekłego... 9 Ból neuropatyczny... 10 Ośrodkowa sensytyzacja... 15 2. METODY

Bardziej szczegółowo

Leki przeciwbólowe ćwiczenia cz.i. Dr n. med. Marta Jóźwiak-Bębenista Zakład Farmakologii Uniwersytet Medyczny marta.jozwiak-bebenista@umed.lodz.

Leki przeciwbólowe ćwiczenia cz.i. Dr n. med. Marta Jóźwiak-Bębenista Zakład Farmakologii Uniwersytet Medyczny marta.jozwiak-bebenista@umed.lodz. Leki przeciwbólowe ćwiczenia cz.i Dr n. med. Marta Jóźwiak-Bębenista Zakład Farmakologii Uniwersytet Medyczny marta.jozwiak-bebenista@umed.lodz.pl Ból Nieprzyjemne doznanie czuciowe i emocjonalne związane

Bardziej szczegółowo

Dr Jarosław Woroń. BEZPIECZEŃSTWO STOSOWANIA LEKÓW PRZECIWBÓLOWYCH Krynica 11.XII.2009

Dr Jarosław Woroń. BEZPIECZEŃSTWO STOSOWANIA LEKÓW PRZECIWBÓLOWYCH Krynica 11.XII.2009 Dr Jarosław Woroń BEZPIECZEŃSTWO STOSOWANIA LEKÓW PRZECIWBÓLOWYCH Krynica 11.XII.2009 Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii CM UJ Kraków Uniwersytecki Ośrodek Monitorowania i Badania Niepożądanych

Bardziej szczegółowo

CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z

CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z CZYNNOŚĆ BŁĘDNIKA, MECHANORECEPTORÓW I BÓL A D R I A N A S C H E T Z NARZĄD CORTIEGO RZĘSKI ZEWNĘTRZNA KOMÓREK SŁUCHOWYCH JORASZ, U., WYKŁADY Z PSYCHOAKUSTYKI, WYDAWNICTWO NAUKOWE UAM, POZNAŃ 1998

Bardziej szczegółowo

Aneks C. (zmiany do krajowych pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych)

Aneks C. (zmiany do krajowych pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych) Aneks C (zmiany do krajowych pozwoleń na dopuszczenie do obrotu produktów leczniczych) ANEKS I WNIOSKI NAUKOWE I PODSTAWY ZMIANY WARUNKÓW POZWOLENIA (POZWOLEŃ) NA DOPUSZCENIE DO OBROTU Wnioski naukowe

Bardziej szczegółowo

Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. 18 października 2012 EMA/653433/2012 EMEA/H/A-5(3)/1319 Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BÓLU OPARZENIOWEGO U DZIECI

LECZENIE BÓLU OPARZENIOWEGO U DZIECI LECZENIE BÓLU OPARZENIOWEGO U DZIECI Krzysztof Kobylarz, Iwona Szlachta-Jezioro, Ma³gorzata Maciejowska-Sata³a 15 Ból jest sta³ym objawem choroby oparzeniowej. Leczenie go u dzieci jest zadaniem niezwykle

Bardziej szczegółowo

Ból u pacjentów z chorobą nowotworową Paweł Kurczab Ból jest to nieprzyjemne, zmysłowe i emocjonalne przeżycie związane z rzeczywistym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek. Jest indywidualną, subiektywną

Bardziej szczegółowo

Farmakoterapia bólu. Interakcje i niepożądane działania leków przeciwbólowych, zwłaszcza dostępnych bez recepty.

Farmakoterapia bólu. Interakcje i niepożądane działania leków przeciwbólowych, zwłaszcza dostępnych bez recepty. Farmakoterapia bólu. Interakcje i niepożądane działania leków przeciwbólowych, zwłaszcza dostępnych bez recepty. René Descartes (1662): Tractatus De Homine Dr med. Przemysław Niewiński Adiunkt Katedry

Bardziej szczegółowo

NARKOTYCZNE LEKI PRZECIWBÓLOWE MECHANIZM DZIAŁANIA, ZASTOSOWANIE TERAPEUTYCZNE I ICH DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE

NARKOTYCZNE LEKI PRZECIWBÓLOWE MECHANIZM DZIAŁANIA, ZASTOSOWANIE TERAPEUTYCZNE I ICH DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE KRAKOWSKA AKADEMIA im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych Kierunek: Ratownictwo Medyczne Kamil Błachowicz Adres do korespondencji: Os. Młodych 12/30 39-120 Sędziszów Małopolski

Bardziej szczegółowo

Przedmowa do wydania polskiego. Przedmowa. 1.1 Fizjologia bólu i. 1.2 Miejsca działania środków przeciwbólowych w bólach głowy 4. 1.

Przedmowa do wydania polskiego. Przedmowa. 1.1 Fizjologia bólu i. 1.2 Miejsca działania środków przeciwbólowych w bólach głowy 4. 1. Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa V VI 1 Anatomia i fizjologia 1.1 Fizjologia bólu i 1.2 Miejsca działania środków przeciwbólowych w bólach głowy 4 1.3 Patogeneza 6 1.4 Klasyfikacja International

Bardziej szczegółowo

80% pacjentów zgłasza się do lekarza z powodu dolegliwości bólowych

80% pacjentów zgłasza się do lekarza z powodu dolegliwości bólowych 80% pacjentów zgłasza się do lekarza z powodu dolegliwości bólowych 1 / 87/ 164 2 Ból ma znaczenie ochronne: informuje o niebezpieczeństwie, chroni przed nadmiernym obciążeniem czy zakresem ruchu, podkreśla

Bardziej szczegółowo

Nieopioidowe leki przeciwbólowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)

Nieopioidowe leki przeciwbólowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) Nieopioidowe leki p-bólowe Nieopioidowe leki przeciwbólowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) Inne nazwy dla tej grupy leków: nienarkotyczne leki przeciwbólowe słabo działające analgetyki i niesteroidowe

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA RAKA TRZUSTKI

EPIDEMIOLOGIA RAKA TRZUSTKI CZY WSPÓŁCZESNE METODY FARMAKOLOGICZNEGO LECZENIA BÓLU NOWOTWOROWEGO WPŁYWAJĄ NA POPRAWĘ JAKOŚCI ŻYCIA PACJENTÓW Z RAKIEM TRZUSTKI? praca wykonywana pod kierunkiem: dr hab. n. med. prof. nadzw. UM Waldemara

Bardziej szczegółowo

Ból i jego leczenie. Ból nieprzyjemne zmysłowe i emocjonalne odczucie towarzyszące istniejącemu lub zagrażającemu uszkodzeniu.

Ból i jego leczenie. Ból nieprzyjemne zmysłowe i emocjonalne odczucie towarzyszące istniejącemu lub zagrażającemu uszkodzeniu. Ból i jego leczenie. Narkotyczne leki przeciwbólowe. Nienarkotyczne leki przeciwbólowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne. Dr med. Przemysław Niewiński Ból nieprzyjemne zmysłowe i emocjonalne odczucie

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta.

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Uwaga: Niniejsze zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla Pacjenta

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla Pacjenta Uwaga: Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla Pacjenta Ta Charakterystyka Produktu Leczniczego, oznakowanie opakowań i ulotka dla pacjenta jest wynikiem

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

CZY ZAWSZE POTRAFIMY ZAPEWNIĆ CHORYM SKUTECZNE POSTĘPOWANIE PRZECIWBÓLOWE. Wojciech Leppert

CZY ZAWSZE POTRAFIMY ZAPEWNIĆ CHORYM SKUTECZNE POSTĘPOWANIE PRZECIWBÓLOWE. Wojciech Leppert CZY ZAWSZE POTRAFIMY ZAPEWNIĆ CHORYM SKUTECZNE POSTĘPOWANIE PRZECIWBÓLOWE Wojciech Leppert Katedra i Klinika Medycyny Paliatywnej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu IV ZJAZD POLSKIEGO

Bardziej szczegółowo

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ

KATEDRA CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ I SZCZĘKOWO- TWARZOWEJ ZAKŁAD CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ DLA STUDENTÓW III ROKU ODDZIAŁU STOMATOLOGII SEMESTR VI (LETNI) 1. Zapoznanie z organizacją Katedry, w szczególności z organizacją Zakładu Chirurgii Stomatologicznej. Powiązania chirurgii stomatologicznej

Bardziej szczegółowo

Leki przeciwbólowe OPIOIDY 2015-11-04. Przyczyny bólu. Ból ostry:

Leki przeciwbólowe OPIOIDY 2015-11-04. Przyczyny bólu. Ból ostry: Ból ostry: Przyczyny bólu Leki przeciwbólowe OPIOIDY 1 wszelkie urazy ból wieńcowy ból w ostrym zapaleniu trzustki ból spowodowany pęknięciem wrzodu żołądka lub dwunastnicy kolka żółciowa, nerkowa ból

Bardziej szczegółowo

Leki przeciwbólowe (analgetica)

Leki przeciwbólowe (analgetica) 255 Rozdział 11 (analgetica) 11.1. Definicje bólu Ból to odczucie subiektywne, trudne do pełnego zdefiniowania. Powstaje na skutek uświadomienia (u człowieka) dotarcia do mózgu impulsów nerwowych, wywołanych

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum)

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum) ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO VIPROSAL B 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 g maści zawiera: substancja czynna: 0,05 j.m. jadu żmii zygzakowatej, 30 mg kamfory racemicznej

Bardziej szczegółowo

Skuteczna i bezpieczna farmakoterapia bólu

Skuteczna i bezpieczna farmakoterapia bólu Skuteczna i bezpieczna farmakoterapia bólu René Descartes (1662): Tractatus De Homine Dr med. Przemysław Niewiński Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej AM we Wrocławiu Dolnośląski Regionalny Ośrodek

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 5/2014 z dnia 13 stycznia 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Targin,

Bardziej szczegółowo

Ból uważany jest za jeden z potencjalnie istotnych czynników ryzyka dotyczących śmiertelności (Sokka).

Ból uważany jest za jeden z potencjalnie istotnych czynników ryzyka dotyczących śmiertelności (Sokka). VI. 2 Elementy do podsumowania podawanego do publicznej wiadomości. VI. 2.1 Przegląd epidemiologii choroby Odczuwanie bólu jest powszechnym zjawiskiem wśród dzieci. Szacuje się, że ta dolegliwość może

Bardziej szczegółowo

Materiały informacyjne dla pacjentów

Materiały informacyjne dla pacjentów Materiały informacyjne dla pacjentów Leki przeciwbólowe Rozdziały tego tematu: Wprowadzenie Jak to działa Korzyści Dawkowanie Po co stosuje się leki przeciwbólowe Kto może je stosować? Objawy niepożądane

Bardziej szczegółowo

Część VI: Streszczenie Planu Zarządzania Ryzykiem dla produktu:

Część VI: Streszczenie Planu Zarządzania Ryzykiem dla produktu: Część VI: Streszczenie Planu Zarządzania Ryzykiem dla produktu: Olamide, 10 mg, tabletki VI.2 VI.2.1 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego Olamide przeznaczone do wiadomości

Bardziej szczegółowo

Torecan (Thiethylperazinum) 6,5 mg, tabletki powlekane

Torecan (Thiethylperazinum) 6,5 mg, tabletki powlekane Ulotka dla pacjenta Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o.

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Oferujemy leczenie bólu bez względu na jego pochodzenie i przyczyny AZ MED Informacje ogólne W zakresie działaności AZ MED Sp. z o.o. działają poradnie: leczenia bólu (neurologia,ortopedia

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta. PENTAZOCINUM WZF (Pentazocinum) 30 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań

Ulotka dla pacjenta. PENTAZOCINUM WZF (Pentazocinum) 30 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań Ulotka dla pacjenta Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r.

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. Piotr Burda Biuro In formacji T oksykologicznej Szpital Praski Warszawa Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. - Obejmuje stosowanie przez pacjenta

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO GLIMBAX 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 ml roztworu zawiera 0,74 mg Diclofenacum

Bardziej szczegółowo

Torecan (Thiethylperazinum) 6,5 mg/1 ml, roztwór do wstrzykiwań

Torecan (Thiethylperazinum) 6,5 mg/1 ml, roztwór do wstrzykiwań Ulotka dla pacjenta Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Rozpoznawanie i leczenie bólów w nowotworowych. Aleksandra Kotlińska-Lemieszek Katedra Medycyny Paliatywnej Uniwersytet Medyczny w Poznaniu

Rozpoznawanie i leczenie bólów w nowotworowych. Aleksandra Kotlińska-Lemieszek Katedra Medycyny Paliatywnej Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Rozpoznawanie i leczenie bólów w nowotworowych Aleksandra Kotlińska-Lemieszek Katedra Medycyny Paliatywnej Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Bóle występują u 70-90 % pacjentów w zaawansowanym okresie choroby

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Rekomendacja nr 8/2015 z dnia 26 stycznia 2015 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w sprawie zakwalifikowania

Bardziej szczegółowo

Środki stosowane do znieczulenia ogólnego

Środki stosowane do znieczulenia ogólnego Środki stosowane do znieczulenia ogólnego Znieczulenie ogólne - elementy Anestezia głęboki sen (Hypnosis-sen) Analgesio-zniesienie bólu Areflexio-zniesienie odruchów Atonia - Relaxatio musculorumzwiotczenie

Bardziej szczegółowo

Co leczy akupunktura?

Co leczy akupunktura? Co leczy akupunktura? Akupunktura posiada bardzo szeroki zakres wskazań ukierunkowanych na przyniesienie ulgi choremu - często też okazuje się nie tylko tańsza, ale również bardziej skuteczna od stosowania

Bardziej szczegółowo

Elektrostymulacja zamiast leków?

Elektrostymulacja zamiast leków? 15.12.2014 Nowa metoda leczenia migreny jest już dostępna w Polsce Elektrostymulacja zamiast leków? Pacjenci cierpiący na uporczywe bóle głowy mają alternatywę. Zamiast farmakologii powodującej liczne

Bardziej szczegółowo

Postępowanie w bólach nowotworowych

Postępowanie w bólach nowotworowych Postępowanie w bólach nowotworowych Redakcja: Jerzy Jarosz Zespół autorski: Jerzy Jarosz, Zbigniew Kaczmarek, Dariusz M. Kowalski, Krystyna de Walden-Gałuszko, Lucjan S. Wyrwicz Zdaniem autorów opracowanie

Bardziej szczegółowo

Ból w klatce piersiowej. Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM

Ból w klatce piersiowej. Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM Ból w klatce piersiowej Klinika Hipertensjologii i Chorób Wewnętrznych PUM Patomechanizm i przyczyny Źródłem bólu mogą być wszystkie struktury klatki piersiowej, z wyjątkiem miąższu płucnego: 1) serce

Bardziej szczegółowo

Spis treści ZASADY WYKONYWANIA REGIONALNYCH BLOKAD NERWÓW. Przedmowa... Przedmowa do wydania polskiego... Wstęp... Autorzy...

Spis treści ZASADY WYKONYWANIA REGIONALNYCH BLOKAD NERWÓW. Przedmowa... Przedmowa do wydania polskiego... Wstęp... Autorzy... Spis treści Przedmowa................................................ Przedmowa do wydania polskiego.............................. Wstęp.................................................... Autorzy...................................................

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE I POSTĘPOWANIE Z CEWNIKAMI ZEWNĄTRZOPONOWYMI W CENTRUM ONKOLOGII W WARSZAWIE

ZASTOSOWANIE I POSTĘPOWANIE Z CEWNIKAMI ZEWNĄTRZOPONOWYMI W CENTRUM ONKOLOGII W WARSZAWIE ZASTOSOWANIE I POSTĘPOWANIE Z CEWNIKAMI ZEWNĄTRZOPONOWYMI W CENTRUM ONKOLOGII W WARSZAWIE Tabela nr 1 UNERWIENIE NARZĄDÓW narząd nerwy rdzeniowe ilość segmentów płuco Th2 Th10 9 przełyk Th4 Th5 2 żołądek

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Aneks III. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Aneks III Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Uwaga: Charakterystyka Produktu Leczniczego i Ulotka dla pacjenta są wynikiem zakończenia procedury

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Jedna kapsułka miękka zawiera 30 mg dekstrometorfanu bromowodorku (Dextromethorphani hydrobromidum).

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Jedna kapsułka miękka zawiera 30 mg dekstrometorfanu bromowodorku (Dextromethorphani hydrobromidum). CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO TUSSIDEX, 30 mg, kapsułki miękkie 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna kapsułka miękka zawiera 30 mg dekstrometorfanu bromowodorku (Dextromethorphani

Bardziej szczegółowo

Zespół S u d e cka /

Zespół S u d e cka / ANDRZEJ ZYLUK Zespół S u d e cka / algodystrofia / CRPS DIAGNOSTYKA I LECZENIE prof. dr hab. n. med. A N D R Z E J Z Y L U K Zespół Sudecka / a lg o d y s tro fia / CRPS DIAGNOSTYKA I LECZENIE & PZWL Spis

Bardziej szczegółowo

OPIEKA TERMINALNA I POSTĘPOWANIE PRZECIWBÓLOWE

OPIEKA TERMINALNA I POSTĘPOWANIE PRZECIWBÓLOWE OPIEKA TERMINALNA I POSTĘPOWANIE PRZECIWBÓLOWE Lek. Urszula Staszek Dolnośląskie Centrum Onkologii Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Opieka paliatywna (terminalna) Aktywna

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Bóle w klatce piersiowej. Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Nadciśnienia Tętniczego

Bóle w klatce piersiowej. Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Nadciśnienia Tętniczego Bóle w klatce piersiowej Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Nadciśnienia Tętniczego Bóle w klatce piersiowej Najczęstsza przyczyna konsultacji szpitalnych Największy niepokój chorego Najczęstsza po

Bardziej szczegółowo

DRABINA ANALGETYCZNA KINGA OKRĘGLICKA

DRABINA ANALGETYCZNA KINGA OKRĘGLICKA DRABINA ANALGETYCZNA KINGA OKRĘGLICKA SPIS TRESCI 1. WSTĘP 2 2. LEKI POZIOMU PIERWSZEGO 2.1. Paracetamol. 4 2.2. Metamizol.4 2.3. NIESTEROIDOWE LEKI PRZECIWZAPALNE (NLPZ)...5 2.3.1. Kwas acetylosalicylowy..

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Ibalgin Rapid przygotowane do wiadomości publicznej

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Ibalgin Rapid przygotowane do wiadomości publicznej Ibuprofen kapsułki miękkie. CTD Moduł 1.8.2, Strona 1 VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Ibalgin Rapid przygotowane do wiadomości publicznej VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wprowadzenie do anestezji geriatrycznej Biologiczne uwarunkowania procesu starzenia Starzenie na poziomie narządowym

Spis treści Wprowadzenie do anestezji geriatrycznej Biologiczne uwarunkowania procesu starzenia Starzenie na poziomie narządowym Spis treści CZĘŚĆ OGÓLNA 11. Wprowadzenie do anestezji geriatrycznej Laura Wołowicka... 3 Wybrane informacje demograficzne... 3 Światowe tendencje demograficzne... 4 Europejskie badania demograficzne...

Bardziej szczegółowo

Interakcje leków opioidowych, wykorzystywanych w pracy ratownika medycznego. Ewelina Guzy. Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza- Modrzewskiego

Interakcje leków opioidowych, wykorzystywanych w pracy ratownika medycznego. Ewelina Guzy. Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza- Modrzewskiego Interakcje leków opioidowych, wykorzystywanych w pracy ratownika medycznego Ewelina Guzy Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza- Modrzewskiego Autor odpowiedzialny za korespondencję: Ewelina Guzy, Wierzchosławice

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE WYSOKICH DAWEK BUPRENORFINY U CHORYCH NA NOWOTWORY Z BÓLEM PRZEWLEKŁYM. Wojciech Leppert

ZASTOSOWANIE WYSOKICH DAWEK BUPRENORFINY U CHORYCH NA NOWOTWORY Z BÓLEM PRZEWLEKŁYM. Wojciech Leppert ZASTOSOWANIE WYSOKICH DAWEK BUPRENORFINY U CHORYCH NA NOWOTWORY Z BÓLEM PRZEWLEKŁYM Wojciech Leppert Katedra i Klinika Medycyny Paliatywnej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu KONFERENCJA

Bardziej szczegółowo

ŚWIADOMA ZGODA NA ZNIECZULENIE. 1. Ja, niżej podpisany... urodzony... wyrażam zgodę na wykonanie u mnie znieczulenia... do zabiegu...

ŚWIADOMA ZGODA NA ZNIECZULENIE. 1. Ja, niżej podpisany... urodzony... wyrażam zgodę na wykonanie u mnie znieczulenia... do zabiegu... ŚWIADOMA ZGODA NA ZNIECZULENIE 1. Ja, niżej podpisany... urodzony.... wyrażam zgodę na wykonanie u mnie znieczulenia... do zabiegu... 2. Oświadczam, że - dr...przeprowadziła za mną rozmowę wyjaśniającą

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz najczęściej używanych skrótów 10 ANESTEZJOLOGIA POŁOŻNICZA 13

Spis treści. Wykaz najczęściej używanych skrótów 10 ANESTEZJOLOGIA POŁOŻNICZA 13 Spis treści Wykaz najczęściej używanych skrótów 10 ANESTEZJOLOGIA POŁOŻNICZA 13 1. Ogólne problemy anestezji położniczej 15 1.1. Zmiany fizjologiczne spowodowane ciążą 15 1.1.1. Zmiany ogólne 15 1.1.2.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi... 13

Spis treści. Przedmowa Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi... 13 Spis treści Przedmowa................ 11 1. Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi.................. 13 Najważniejsze problemy diagnostyczne....... 13 Ból w klatce piersiowej........... 14 Ostry

Bardziej szczegółowo

// // Zastosowanie pól magnetycznych w medycynie. Wydanie drugie. Autor: Aleksander Sieroń.

// // Zastosowanie pól magnetycznych w medycynie. Wydanie drugie. Autor: Aleksander Sieroń. // // Zastosowanie pól magnetycznych w medycynie. Wydanie drugie. Autor: Aleksander Sieroń. Prof. Aleksander Sieroń jest specjalistą z zakresu chorób wewnętrznych, kardiologii i medycyny fizykalnej. Kieruje

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja zmian w charakterystyce produktu leczniczego i ulotce

Bardziej szczegółowo

Zespoły bólowe kręgosłupa

Zespoły bólowe kręgosłupa Zespoły bólowe kręgosłupa W około 70-80% przypadków pierwszego spotkania pacjenta i lekarza nie daje ustalić się dokładnie przyczyny bólów kręgosłupa. Świadczy to o złożoności tego problemu. Mimo tego

Bardziej szczegółowo

Podstaw y rehabilitacji dla studentów m edycyny

Podstaw y rehabilitacji dla studentów m edycyny Podstaw y rehabilitacji dla studentów m edycyny Redakcja naukowa prof. dr hab. n. k. f. Zdzisława Wrzosek dr n. med. Janusz Bolanowski Warszawa Wydawnictwo Lekarskie PZWL Spis treści Wstęp - Zdzisława

Bardziej szczegółowo

Porównanie sedacji opartej na lekach nasennych i lekach przeciwbólowych

Porównanie sedacji opartej na lekach nasennych i lekach przeciwbólowych Porównanie sedacji opartej na lekach nasennych i lekach przeciwbólowych British Journal of Anaesthesia 98(1) 2007 Opracował: lek. Rafał Sobański Sedacja krytycznie chorych pacjentów: - Wyłączenie świadomości.

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

BÓL SOMATOGENNY CZY PSYCHOGENNY. Tomasz Gabryelewicz IMDiK. im. M. Mossakowskiego PAN

BÓL SOMATOGENNY CZY PSYCHOGENNY. Tomasz Gabryelewicz IMDiK. im. M. Mossakowskiego PAN BÓL SOMATOGENNY CZY PSYCHOGENNY Tomasz Gabryelewicz IMDiK. im. M. Mossakowskiego PAN ZABURZENIA PSYCHICZNE U CHORYCH NEUROLOGICZNIE Wśród pacjentów zgłaszających się do neurologa rozpowszechnienie objawów

Bardziej szczegółowo

Nimesulid znana molekuła, nieznane fakty

Nimesulid znana molekuła, nieznane fakty Nimesulid znana molekuła, nieznane fakty Nimesulide known molecule, unknown facts prof. dr hab. n. med. Witold Lukas Katedra Zdrowia Publicznego Wydział Zarządzania Politechniki Częstochowskiej PDF TEXT

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA DIKLONAT P, 10 mg/g, żel (Diclofenacum natricum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek ten jest

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. BUNONDOL, 0,3 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań Buprenorphinum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. BUNONDOL, 0,3 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań Buprenorphinum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta BUNONDOL, 0,3 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań Buprenorphinum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki

Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Poradnik dla pacjenta

Poradnik dla pacjenta Ulga w bólu Poradnik dla pacjenta Patron programu Partner programu Autor: Dr Anna Przeklasa-Muszyńska Spis treści 1. CO TO JEST BÓL?... 3 2. DLACZEGO BOLI? MECHANIZMY POWSTAWANIA BÓLU... 4 3. RODZAJE BÓLU...

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku.

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA KAMAGRA 100 mg, tabletki powlekane Sildenafil w postaci cytrynianu Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. 1- Należy zachować tę ulotkę,

Bardziej szczegółowo

FARMAKOTERAPIA W GERIATRII

FARMAKOTERAPIA W GERIATRII Interdyscyplinarne Spotkania Geriatryczne FARMAKOTERAPIA W GERIATRII mgr Teresa Niechwiadowicz-Czapka Instytut Pielęgniarstwa Zakład Podstaw Opieki Pielęgniarskiej Wchłanianie środków farmakologicznych

Bardziej szczegółowo

Niesteroidowe leki przeciwzapalne w leczeniu schorzeo układu mięśniowo - kostnego. dr n. farm. Daniel Załuski

Niesteroidowe leki przeciwzapalne w leczeniu schorzeo układu mięśniowo - kostnego. dr n. farm. Daniel Załuski Niesteroidowe leki przeciwzapalne w leczeniu schorzeo układu mięśniowo - kostnego dr n. farm. Daniel Załuski Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) przeciwzapalne przeciwbólowe przeciwgorączkowe Mechanizm

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Nurofen dla dzieci 60 mg, czopki. (Ibuprofenum)

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Nurofen dla dzieci 60 mg, czopki. (Ibuprofenum) ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Nurofen dla dzieci 60 mg, czopki (Ibuprofenum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona informacje ważne dla pacjenta. Lek ten jest dostępny

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta DHC Continus 60 mg, 90 mg, 120 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu Dihydrocodeini tartras Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Bunorfin 2 mg tabletki podjęzykowe Bunorfin 8 mg tabletki podjęzykowe.

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Bunorfin 2 mg tabletki podjęzykowe Bunorfin 8 mg tabletki podjęzykowe. ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Bunorfin 2 mg tabletki podjęzykowe Bunorfin 8 mg tabletki podjęzykowe Buprenorphinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE ZAMIESZCZANE NA OPAKOWANIACH BEZPOŚREDNICH

INFORMACJE ZAMIESZCZANE NA OPAKOWANIACH BEZPOŚREDNICH WOREK 10 KG 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO CIECHOCIŃSKI SZLAM LECZNICZY proszek do sporządzania roztworu na skórę produkt złożony 2. ZAWARTOŚĆ SUBSTANCJI CZYNNYCH Co zawiera Ciechociński szlam leczniczy

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Codipar 250, 250 mg, czopki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 1 czopek zawiera 250 mg paracetamolu (Paracetamolum). Pełny wykaz substancji

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH

WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH WYNIKI BADAŃ LABORATORYJNYCH niektórych dopalaczy pobranych na terenie powiatu namysłowskiego Przygotowała : Urszula Modrak 1 Niezły wkręt JWH 081 Walina Fenyloalanina RCS 4 (substancja syntetyczna) (aminokwas)

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ W POSZCZEGÓLNYCH KOMÓRKACH ORGANIZACYJNYCH SZPITALA ODDZIAŁ CHIRURGII URAZOWO-ORTOPEDYCZNEJ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ W POSZCZEGÓLNYCH KOMÓRKACH ORGANIZACYJNYCH SZPITALA ODDZIAŁ CHIRURGII URAZOWO-ORTOPEDYCZNEJ WYKAZ ŚWIADCZEŃ W POSZCZEGÓLNYCH KOMÓRKACH ORGANIZACYJNYCH SZPITALA ODDZIAŁ CHIRURGII URAZOWO-ORTOPEDYCZNEJ Kod usługi Nazwa usługi A01 ZABIEGI WEWNĄTRZCZASZKOWE Z POWODU POWAŻNEGO 5.51.01.0001001 URAZU

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz... 13

ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz... 13 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1 ZARYS HISTORII ANESTEZJOLOGII I JEJ PRZYSZŁOŚĆ Janusz Andres, Bogdan Kamiński, Andrzej Nestorowicz...... 13 ROZDZIAŁ 2 CELE ZNIECZULENIA I MOŻLIWOŚCI WSPÓŁCZESNEJ ANESTEZJOLOGII

Bardziej szczegółowo

Doraźnie w suchym męczącym kaszlu w przebiegu nieżytów górnych dróg oddechowych.

Doraźnie w suchym męczącym kaszlu w przebiegu nieżytów górnych dróg oddechowych. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Syrop sosnowy złożony Aflofarm, (1283,1 mg+194,4 mg+9,72 mg)/15 ml, syrop 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY 15 ml syropu zawiera: 1283,1

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Miacalcic, 50 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Miacalcic, 100 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Calcitoninum salmonis Należy zapoznać się z treścią

Bardziej szczegółowo