Podejmowanie decyzji klinicznych zgodnie z zasadami medycyny opartej na dowodach (EBM)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Podejmowanie decyzji klinicznych zgodnie z zasadami medycyny opartej na dowodach (EBM)"

Transkrypt

1 33 Podejmowanie decyzji klinicznych zgodnie z zasadami medycyny opartej na dowodach (EBM) 5 Garth Davis, Mark C. Henderson, Gerald W. Smetana Studenci sądzą, że zbieranie wywiadu lekarskiego jest procesem czysto intuicyjnym: pacjent mówi o swoich dolegliwościach, zbiera się pełny wywiad, przeprowadza badanie przedmiotowe i stawia diagnozę. W rzeczywistości jest to ćwiczenie z myślenia klinicznego, podczas którego osoba zbierająca wywiad stosuje zasady epidemiologii, statystyki i rachunku prawdopodobieństwa w celu ustalenia rozpoznania. Każda dolegliwość może być objawem zarówno częstej, jak i rzadkiej choroby. Czynniki epidemiologiczne, np. wiek i płeć, wpływają na prawdopodobieństwo danego rozpoznania. Na przykład prawdopodobieństwo, że migrena jest przyczyną świeżo powstałego bólu głowy jest znacznie wyższe u 25-latki niż u 65- -latka z tym samym objawem (1). Od tego momentu zaczynamy brać pod uwagę listę potencjalnych rozpoznań, złożoną z chorób o różnym prawdopodobieństwie i różnej ciężkości. Doświadczeni klinicyści wykorzystują każdy element dodatkowych danych epidemiologicznych i klinicznych w celu systematycznego zmniejszania liczby możliwych rozpoznań: początkowo rozważa się bardzo wiele rozpoznań, ale w trakcie zbierania wywiadu ich liczba wciąż maleje. Pytania zawężające charakteryzują dokładniej dolegliwości pacjenta: obecność lub brak różnych zdarzeń klinicznych czyni pewne rozpoznania bardziej prawdopodobnymi; zadanie pytania ma podobną wartość jak wykonanie badania diagnostycznego. Powracając do naszego przykładu: obecność światłowstrętu, nudności i pulsującego bólu głowy zwiększa prawdopodobieństwo migreny. Natomiast ból głowy trwający dłużej niż 3 dni migreną prawdopodobnie nie jest. Podczas zbierania wywiadu medycznego, klinicysta łączy informacje na temat częstości występowania choroby (np. dane epidemiologiczne) z informacjami na temat czułości i swoistości w celu ustalenia prawdopodobieństwa różnych rozpoznań. KLUCZOWE POJĘCIA Czułość Odsetek osób chorych na daną chorobę z danym zdarzeniem klinicznym lub z pozytywnym wynikiem badania Określana również mianem prawdziwego wskaźnika dodatniego cd. na nast. str.

2 34 ROZDZIAŁ 5 Swoistość Częstość występowania sprzed badania po badaniu Dodatnia wartość predykcyjna Ujemna wartość predykcyjna Wskaźnik prawdopodobieństwa (wiarygodności) (LR) Odsetek osób zdrowych bez danego zdarzenia klinicznego lub z negatywnym wynikiem badania Określana również mianem prawdziwego wskaźnika ujemnego Odsetek osób chorych na daną chorobę w konkretnej populacji Odsetek osób chorych na daną chorobę przed stwierdzeniem obecności danego zdarzenia klinicznego lub poznaniem wyników danego badania Odsetek osób chorych na daną chorobę z konkretnym wynikiem badania lub zdarzeniem klinicznym Odsetek osób chorych z pozytywnym wynikiem badania lub z danym zdarzeniem klinicznym Odsetek osób zdrowych z negatywnym wynikiem badania lub bez danego zdarzenia klinicznego Iloraz prawdopodobieństwa uzyskania danego wyniku badania lub wystąpienia zdarzenia klinicznego u osoby chorej i prawdopodobieństwa uzyskania tego wyniku lub wystąpienia zdarzenia u osoby zdrowej PRAWDOPODOBIEŃSTWO I NIEPEWNOŚĆ (2) Jednym z najbardziej kłopotliwych aspektów podejmowania decyzji klinicznych jest niepewność co do ich słuszności. Na podstawie danych klinicznych nie można bowiem stwierdzić z całkowitą pewnością o obecności lub braku choroby. Także wyniki badań mogą ułatwić ustalenie prawdopodobnego rozpoznania, ale nie dowodzą, że u pacjenta rzeczywiście występuje dana choroba. Bardziej racjonalnym wydaje się podejście do choroby w kategoriach jej prawdopodobieństwa. choroby można wyrazić matematycznie jako zakres od 0 do 1, w którym 1 reprezentuje pewność choroby, a 0 gwarancję zdrowia. 0 choroby 1 Podejście probabilistyczne jest szczególnie istotne w przypadku chorób, dla których nie opracowano tzw. złotego standardu (np. potwierdzających badań laboratoryjnych, patomorfologicznych lub obrazowych). W tych przypadkach pewność diagnostyczna jest całkowicie oparta na wywiadzie i badaniu przedmiotowym. Migrena stanowi przykład takiej choroby badania diagnostyczne nie wykazują w tym przypadku żadnych nieprawidłowości. Migrena jest rozpoznaniem klinicznym. Każdy nowy fragment informacji klinicznej może wpłynąć na zmianę oceny prawdopodobieństwa choroby. Właściwa interpretacja sposobu, w jaki informacja kliniczna wpływa na prawdopodobieństwo choroby, stanowi podstawę podejmowania decyzji klinicznych.

3 PODEJMOWANIE DECYZJI KLINICZNYCH ZGODNIE Z ZASADAMI EBM 35 CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA A PRAWDOPODOBIEŃSTWO CHOROBY SPRZED BADANIA Każdy objaw można wyjaśnić i zinterpretować na wiele sposobów. Niektóre choroby występują bardzo często, inne rzadko. Przed zebraniem wywiadu i przeprowadzeniem badania przedmiotowego ocena prawdopodobieństwa określonego rozpoznania jest uwarunkowana częstością występowania tej choroby w danej populacji. Dwa pojęcia: częstość występowania choroby i prawdopodobieństwo choroby sprzed badania są często stosowane zamiennie. Niestety indywidualnie dokonywane szacunki dotyczące częstości występowania danej choroby są częstym źródłem błędów. Ponieważ doświadczenie pojedynczego lekarza jest stosunkowo niewielkie, klinicyści mogą czasami przeceniać częstość występowania niektórych chorób, a nie doceniać częstości występowania innych. Zintegrowanie wiedzy dotyczącej częstości występowania choroby oszacowanej na podstawie dużych badań populacyjnych z doświadczeniem klinicznym pomaga zminimalizować liczbę błędów popełnianych w ocenie prawdopodobieństwa choroby sprzed badania. Powracając do naszego przykładu z migreną: w celu podjęcia właściwej decyzji klinicznej zastosowaliśmy dane z piśmiennictwa. Wśród 25-latek w populacji ogólnej częstość występowania migreny (prawdopodobieństwo sprzed badania) wynosi 18% (1), a wśród 65-latków zaledwie 7%. A zatem prawdopodobieństwo migreny, szacowane tylko z uwzględnieniem wieku i płci, jest 2,5-krotnie większe w przypadku pierwszej grupy pacjentów. CZUŁOŚĆ I SWOISTOŚĆ (3, 4) Zależność między zdarzeniem klinicznym a występowaniem danej choroby można wyrazić w następujący sposób: Zdarzenie kliniczne obecne Zdarzenie kliniczne nieobecne Choroba obecna Wynik prawdziwie dodatni (PD) Wynik fałszywie ujemny (FU) Choroba nieobecna Wynik fałszywie dodatni (FD) Wynik prawdziwie ujemny (PU) Stosując powyższy paradygmat, można uzyskać cztery wyniki: 1. Zdarzenie kliniczne jest obecne, a u pacjenta występuje choroba (wynik prawdziwie dodatni). 2. Zdarzenie kliniczne jest obecne, ale u pacjenta choroba nie występuje (wynik fałszywie dodatni). 3. Zdarzenie kliniczne jest nieobecne, ale u pacjenta choroba występuje (wynik fałszywie ujemny). 4. Zdarzenie kliniczne jest nieobecne, a u pacjenta choroba nie występuje (wynik prawdziwie ujemny). Zdarzenia kliniczne o dużej czułości są pomocne w wykluczaniu rozpoznania. Gdy czułość wzrasta, liczba wyników fałszywie ujemnych spada. Przy bardzo niewielkiej liczbie wyników fałszywie ujemnych prawie każda chora osoba będzie

4 36 ROZDZIAŁ 5 miała zdarzenie kliniczne. Jeśli wynik bardzo czułego testu jest negatywny, prawdopodobieństwo istnienia choroby jest niewielkie. Zdarzenia kliniczne o dużej swoistości są pomocne w potwierdzaniu rozpoznania. Gdy swoistość wzrasta, spada liczba wyników fałszywie dodatnich. Przy bardzo małej liczbie wyników fałszywie dodatnich zdarzenia kliniczne występują tylko u osób chorych. Jeśli wynik bardzo specyficznego testu jest pozytywny, choroba jest prawdopodobnie obecna. Dostępne są na przykład dane z piśmiennictwa dotyczące częstości występowania różnych elementów obrazu klinicznego u pacjentów z migreną i bólami głowy o typie ciśnieniowym dwoma najczęściej występującymi pierwotnymi bólami głowy (bez przyczyny morfologicznej). W dużym systematycznym przeglądzie stwierdzono, że w migrenie czułość nudności wynosi 81%, a swoistość 96% (5). Duża swoistość oznacza, że obecność nudności ma kluczowe znaczenie dla rozpoznania migreny. Natomiast czułość jednostronnego bólu głowy w migrenie wynosi 66%, a swoistość 78%. WARTOŚĆ PREDYKCYJNA (4, 5) Czułość i swoistość nie zależą od częstości występowania choroby i utrzymują się na stałym poziomie w różnych populacjach. Wartość predykcyjna określa znaczenie diagnostyczne zdarzenia klinicznego (lub badania) w populacji o danej częstości występowania choroby. Dodatnia wartość predykcyjna (DWP) jest to odsetek osób ze zdarzeniem klinicznym, u których jest obecna choroba (PD podzielone przez PD + FD). Ujemna wartość predykcyjna (UWP) jest to odsetek osób bez zdarzenia klinicznego, u których choroba nie jest obecna (PU podzielone przez FU + PU). Bez względu na czułość zdarzenia klinicznego, gdy częstość występowania choroby staje się coraz mniejsza, obecność zdarzenia klinicznego będzie w mniejszym stopniu oznaczała obecność choroby (mała DWP). Natomiast gdy częstość występowania choroby staje się większa, brak zdarzenia klinicznego będzie w mniejszym stopniu oznaczał brak choroby (mała UWP). PRAWDOPODOBIEŃSTWO CHOROBY PO BADANIU (6) choroby po badaniu jest nowym prawdopodobieństwem choroby ocenianym na podstawie obecności lub braku zdarzenia klinicznego (lub wyniku badania). Można przypuszczać, że skutkiem obecności zdarzenia klinicznego o dużej czułości i swoistości będzie naturalnie wysokie prawdopodobieństwo choroby po badaniu, ale nie jest to regułą. Na rycinie 5-1 pokazano wpływ prawdopodobieństwa choroby sprzed badania na prawdopodobieństwo choroby po badaniu dla zdarzenia klinicznego o czułości 90% i swoistości 90%. Gdy prawdopodobieństwo choroby sprzed badania (częstość występowania choroby) jest niewielkie, pozostaje niewielkie mimo pozytywnego wyniku badania (rycina 5-1a). Gdy prawdopodobieństwo choroby sprzed badania jest umiarkowane, obecność danego zdarzenia klinicznego (lub wynik badania) wpływa w znacznym stopniu na prawdopodobieństwo choroby po badaniu (rycina 5-1b). Zrozumienie znaczenia prawdopodobieństwa choroby sprzed badania jest kluczowe dla właściwej interpretacji informacji klinicznych.

5 PODEJMOWANIE DECYZJI KLINICZNYCH ZGODNIE Z ZASADAMI EBM 37 choroby sprzed badania choroby po badaniu Zdarzenie kliniczne obecne a 0 0,01 0,08 1 choroby sprzed badania choroby po badaniu Zdarzenie kliniczne obecne b 0 0,5 0,9 1 Rycina 5-1. Wpływ prawdopodobieństwa sprzed badania na prawdopodobieństwo po badaniu dla zdarzenia klinicznego o czułości 90% i swoistości 90%. WSKAŹNIKI PRAWDOPODOBIEŃSTWA Wskaźniki prawdopodobieństwa (LR likelihood ratios) są kolejnym sposobem wyrażania precyzji diagnostycznej zdarzenia klinicznego lub badania. Wskaźnik prawdopodobieństwa dla dowolnego zdarzenia klinicznego oblicza się następująco: danego zdarzenia klinicznego u osób chorych danego zdarzenia klinicznego u osób zdrowych Wskaźniki prawdopodobieństwa danego zdarzenia klinicznego oblicza się, biorąc pod uwagę ich czułość i swoistość. Obliczenie LR pozwala na porównanie precyzji diagnostycznej dwóch lub większej liczby zdarzeń klinicznych o różnej czułości i specyficzności. Ponieważ LR nie zależą od częstości występowania choroby, można je zastosować w odniesieniu do różnych populacji pacjentów. Dla każdego zdarzenia klinicznego istnieje dodatni LR (LR+) i ujemny LR (LR ). LR+ jest to prawdopodobieństwo choroby przy obecności zdarzenia klinicznego, LR jest to prawdopodobieństwo choroby przy nieobecności zdarzenia klinicznego: LR+ = czułość/(1 swoistość) LR = (1 czułość)/swoistość

6 38 ROZDZIAŁ 5 LR większe od 1 zwiększają prawdopodobieństwo choroby: im większa wartość, tym większe prawdopodobieństwo choroby. LR mniejsze od 1 zmniejszają prawdopodobieństwo choroby: im mniejsza wartość, tym mniejsze prawdopodobieństwo choroby. Wskaźnik prawdopodobieństwa ,5 0,2 0,1 Zmiana prawdopodobieństwa (7) 45% 30% 15% 0 15% 30% 45% Wpływ na prawdopodobieństwo występowania choroby Duży Umiarkowany Niewielki Żaden Niewielki Umiarkowany Duży W przypadku naszych dwóch pacjentów z bólem głowy LR dla nudności, jako testu diagnostycznego dla migreny, są takie same: LR+ = czułość/(1 swoistość) = 0,81/(1 0,96) = 20,2 LR = (1 czułość)/swoistość = (1 0,81)/0,96 = 0,20 Najprostszym sposobem obliczenia prawdopodobieństwa choroby po badaniu, w którym uwzględnia się LR, jest zastosowanie nomogramu (rycina 5-2). Dla 25-latki z bólem głowy prawdopodobieństwo migreny sprzed badania (częstość występowania migreny) wynosi 18%. Przy zastosowaniu nomogramu można obliczyć, że obecność wymiotów (LR+ = 20,2) zwiększa prawdopodobieństwo migreny po badaniu do 80%, co wystarczająco potwierdza rozpoznanie migreny. Nudności zwiększają prawdopodobieństwo migreny u naszego 65-latka z 8 do 65%. Powyższy przykład dobrze ilustruje przebieg właściwego rozumowania klinicznego. Gdy zastanawiasz się, jaką chorobę rozpoznać u pacjenta z danym objawem (np. bólem głowy), najpierw oceń częstość występowania możliwych rozpoznań (np. migreny) w populacjach podobnych do populacji, do której należy pacjent. Następnie oceń wpływ zdarzenia klinicznego (np. nudności) na prawdopodobieństwo choroby przez sprawdzenie lub obliczenie właściwych LR. Należy zdawać sobie sprawę z faktu, że mimo silnego związku między zdarzeniem klinicznym i chorobą prawdopodobieństwo tej choroby jest ściśle zależne od jej prawdopodobieństwa sprzed badania. A zatem ból głowy z towarzyszącymi nudnościami u młodej kobiety jest najprawdopodobniej migreną, natomiast obecność nudności nie rozstrzyga o rozpoznaniu migreny u 65-latka, ponieważ w tej grupie wiekowej migrena jest zjawiskiem znacznie rzadszym.

7 PODEJMOWANIE DECYZJI KLINICZNYCH ZGODNIE Z ZASADAMI EBM 39 5 Rycina 5-2. Nomogram służący do oszacowania prawdopodobieństwa po badaniu na podstawie prawdopodobieństwa sprzed badania i wskaźników prawdopodobieństwa. W celu wyznaczenia prawdopodobieństwa po badaniu przyłóż linijkę między wartością prawdopodobieństwa sprzed badania i wskaźnikiem prawdopodobieństwa dla konkretnego testu. Wynik odczytasz w miejscu przecięcia linijki z linią prawdopodobieństwa po badaniu. Reprodukcja z: Current Medical Diagnosis & Treatment 2004, red. L. M. Tierney, S. J. McPhee, M. A. Papadakis, McGraw-Hill, 2004, Zaadaptowano i reprodukowano za zgodą z: Fagan T. J.: Nomogram for Bayes theorem. N. Engl. J. Med., 1975, 293, 257.

8 40 ROZDZIAŁ 5 WAŻNE Zdarzenia kliniczne stwierdzane w wywiadzie i badaniu przedmiotowym mają podobne znaczenie jak wyniki badań diagnostycznych; ich dokładność diagnostyczną można wyrazić za pomocą czułości, swoistości i wskaźników prawdopodobieństwa. Obecność zdarzenia klinicznego nie pozwala na określenie rzeczywistego stanu pacjenta. Znajomość prawdopodobieństwa choroby pozwala na określenie wskaźnika prawdopodobieństwa wystąpienia podejrzewanej choroby. Częstość występowania choroby jest w przybliżeniu równa prawdopodobieństwu choroby sprzed badania. Zdarzenia kliniczne o dużej czułości są pomocne w wykluczaniu rozpoznania, a zdarzenia kliniczne o dużej swoistości w ich potwierdzaniu. Wskaźniki prawdopodobieństwa są wygodnym sposobem wyrażania wpływu zdarzenia klinicznego na prawdopodobieństwo choroby. Najistotniejszym czynnikiem determinującym prawdopodobieństwo choroby po badaniu jest prawdopodobieństwo choroby sprzed badania (chyba że prawdopodobieństwo choroby sprzed badania jest umiarkowane). PIŚMIENNICTWO 1. Rasmussen B. K., Jensen R., Schroll M., Olesen J.: Epidemiology of headache in a general population a prevalence study. J. Clin. Epidemiol., 1991, 44, Sox H. C.: Medical decision making. Butterworths, Boston, Sackett D. L., Straus S. E., Richardson W. S., Rosenberg W., Haynes R. B.: Evidence based medicine. How to practice and teach EBM, wyd. 2. Churchill Livingstone, Jaeschke R., Guyatt G. H., Sackett D. L.: Users guides to the medical literature. III. How to use an article about a diagnostic test. B. What are the results and will they help me in caring for my patients? The Evidence-Based Medicine Working Group. JAMA, 1994, 271, Smetana G. W.: The diagnostic value of historical features in primary headache syndromes: a comprehensive review. Arch. Intern. Med. 2000, 160, Tierney L. M., McPhee S. J., Papadakis M. A. (red.): Current medical diagnosis & treatment, wyd. 43. McGraw-Hill, McGee S.: Simplifying likelihood ratios. J. Gen. Intern. Med., 2002, 17,

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Pozytywny wynik testu diagnostycznego czy zawsze wyrok?

TEMAT: Pozytywny wynik testu diagnostycznego czy zawsze wyrok? 1 TEMAT: Pozytywny wynik testu diagnostycznego czy zawsze wyrok? Imię i nazwisko ucznia Klasa.. I. Fragment tekstu opisującego dokumenty niezbędne do otrzymania wizy bezterminowej, uprawniającej do przekroczenia

Bardziej szczegółowo

Zapytaj swojego lekarza.

Zapytaj swojego lekarza. Proste, bezpieczne badanie krwi, zapewniające wysoką czułość diagnostyczną Nieinwazyjne badanie oceniające ryzyko wystąpienia zaburzeń chromosomalnych, takich jak zespół Downa; opcjonalnie umożliwia również

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Business Development Manager Konferencja naukowo-szkoleniowa Ryn Badania laboratoryjne w chorobach nerek Wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest badanie

Bardziej szczegółowo

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne dr n.med. Piotr Wojciechowski Szpiczak Mnogi Szpiczak Mnogi (MM) jest najczęstszą przyczyną pierwotnych nowotworów kości u dorosłych.

Bardziej szczegółowo

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE SUM - WLK 2011 WYKŁAD PIĄTY: BIOSTATYSTYKA C.D. Prof. dr hab. med. Jan E. Zejda! UWAGA! SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE TREŚĆ WYKŁADU Dokumentowanie efektu (analiza danych

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

Zapadalność (epidemiologia)

Zapadalność (epidemiologia) Chorobowość Chorobowość (ang. prevalence rate) liczba chorych w danej chwili na konkretną chorobę w określonej grupie mieszkańców (np. na 100 tys. mieszkańców). Współczynnik ten obejmuje zarówno osoby

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA. z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA. z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób R021121 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (J.t.: Dz. z 2013 r. poz. 1379) Na podstawie art. 237 4 pkt

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Propedeutyka nauk medycznych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: EIB-1-180-s Punkty ECTS: 2 Wydział: Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Kierunek: Inżynieria Biomedyczna

Bardziej szczegółowo

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia.

Jakość życia nie zależy wyłącznie od dobrostanu fizycznego, bo stan zdrowia ma wpływ na wiele aspektów życia. Jakość życia w chorobie nowotworowej Krzysztof G. Jeziorski Warszawa Definicja jakości życia WHO (1993) Poczucie jednostki co do jej pozycji życiowej w ujęciu kulturowym oraz systemu wartości, w którym

Bardziej szczegółowo

ONKONAWIGATOR. Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich

ONKONAWIGATOR. Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich ONKONAWIGATOR Kompleksowa opieka onkologiczna dla Ciebie i Twoich bliskich Grupa LUX MED sprawdzony wybór w leczeniu onkologicznym! Zdrowie to najcenniejszy skarb każdego z nas. Grupa LUX MED dzięki połączeniu

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Badania naukowe w pielęgniarstwie

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Badania naukowe w pielęgniarstwie S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu SBN Nazwa modułu Badania naukowe w pielęgniarstwie Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie realizacji Wojewódzkiego Programu Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego w 2007 roku.

Podsumowanie realizacji Wojewódzkiego Programu Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego w 2007 roku. Podsumowanie realizacji Wojewódzkiego Programu Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego w 2007 roku. Wojewódzki Program Profilaktyki Gruźlicy Płuc i Nowotworów Układu Oddechowego został

Bardziej szczegółowo

REGRESJA (postać liniowa funkcji) - ROZWIĄZANIA Komentarze kursywą, rozwiązania oraz treści zadań pismem prostym.

REGRESJA (postać liniowa funkcji) - ROZWIĄZANIA Komentarze kursywą, rozwiązania oraz treści zadań pismem prostym. REGRESJA (postać liniowa funkcji) - ROZWIĄZANIA Komentarze kursywą, rozwiązania oraz treści zadań pismem prostym. Zadanie 1 W celu ustalenia zależności między liczbą braków a wielkością produkcji części

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 1 Z Kliniki Neurologii Akademii Medycznej w Białymstoku Neurology Clinic Medical University of Białystok

Bardziej szczegółowo

ZDROWIE PUBLICZNE MITY I FAKTY. Prof. dr med. Paweł Januszewicz

ZDROWIE PUBLICZNE MITY I FAKTY. Prof. dr med. Paweł Januszewicz ZDROWIE PUBLICZNE MITY I FAKTY Prof. dr med. Paweł Januszewicz Przykłady mitów Szczepienie powodują autyzm Jeśli lek jest sprzedawany bez recepty = lek musi być bezpieczny! Jedzenie jest przyczyna wrzodu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla III/IV roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla III/IV roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla III/IV roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU : NIETYPOWE TECHNIKI BADAŃ INTERNISTYCZNYCH 2. NAZWA

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 45/2014 z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie oceny leku Botox (toksyna botulinowa typu A 100 jednostek) we wskazaniu

Bardziej szczegółowo

Temat: SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIAROWYCH

Temat: SZACOWANIE NIEPEWNOŚCI POMIAROWYCH Temat: SZCOWNIE NIEPEWNOŚCI POMIROWYCH - Jak oszacować niepewność pomiarów bezpośrednich? - Jak oszacować niepewność pomiarów pośrednich? - Jak oszacować niepewność przeciętną i standardową? - Jak zapisywać

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Społeczne aspekty chorób rzadkich Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Narodowe Plany w EU - zabezpieczenie społeczne Koordynacja pomiędzy sektorem ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego.

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE ZDROWIA MIESZKAŃCÓW BIAŁEGOSTOKU W LATACH 2004 2013

RAPORT O STANIE ZDROWIA MIESZKAŃCÓW BIAŁEGOSTOKU W LATACH 2004 2013 RAPORT O STANIE ZDROWIA MIESZKAŃCÓW BIAŁEGOSTOKU W LATACH 2004 2013 Opracowanie przygotowane dla: Urzędu Miejskiego w Białymstoku Autor opracowania: dr nauk o zdrowiu Agnieszka Genowska 2015 1 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED.

POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED. POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED Izabela Pieniążek Klasyczne dossier? Rozporządzenie MZ w sprawie MINIMALNYCH

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 14 Wywiad z osobą długotrwale chorą 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

Depresja i otępienie. Postacie depresji

Depresja i otępienie. Postacie depresji Dlaczego powinniśmy interesować się depresją? 21 Depresja i otępienie Depresja występuje częściej niż otępienie (wyjątkiem jest populacja bardzo starych ludzi w wieku 85 lat i starszych), ale nie jest

Bardziej szczegółowo

Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich

Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich Etiologia i częstość występowania monosymptomatycznego i niemonosymptomatycznego moczenia nocnego w populacji dzieci polskich dr n. med. Agata Korzeniecka - Kozerska Założenia TRUDNOŚCI Z USTALENIEM CZY

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY Załącznik nr 3 do zarządzenia nr 66/2007/DSOZ ZASADY REALIZACJI PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA SZYJKI MACICY 1. Opis problemu zdrowotnego Rak szyjki macicy jest szóstym*, co do częstości, nowotworem u kobiet

Bardziej szczegółowo

Lean Maintenance. Tomasz Kanikuła

Lean Maintenance. Tomasz Kanikuła Tomasz Kanikuła Plan wystąpnienia Wprowadzenie Ustanowienie priorytetów Klasyfikowanie kategorii uszkodzeń Strategia postępowania z częściami zamiennymi Podsumowanie Cel Efektywne wykorzystanie przestojów

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wilczej Woli ANALIZA EGZAMINU GIMNAZJALNEGO 2013 Z UWZGLĘDNIENIEM EWD

Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wilczej Woli ANALIZA EGZAMINU GIMNAZJALNEGO 2013 Z UWZGLĘDNIENIEM EWD Publiczne Gimnazjum im. Jana Pawła II w Wilczej Woli ANALIZA EGZAMINU GIMNAZJALNEGO 2013 Z UWZGLĘDNIENIEM EWD EDUKACYJNA WARTOŚĆ DODANA JAKO JEDNA Z MIAR JAKOŚCI NAUCZANIA Zasoby na wejściu Szkoła Jakość

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Magdalena Trzcińska

dr n. med. Magdalena Trzcińska DZIECKO Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 (CHOROBĄ RECKLINGHAUSENA): NAJWAŻNIEJSZE PROBLEMY Z PERSPEKTYWY PSYCHOLOGICZNEJ dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

Terapie przełomowe: konsekwencje etyczne

Terapie przełomowe: konsekwencje etyczne Terapie przełomowe: konsekwencje etyczne Zbigniew Szawarski Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH Seminarium WHC, Warszawa 27.I.2016 Nowe jest lepsze! Nowe odkrycia wiemy więcej Nowe terapie ( = terapie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : FAKULTET DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA PRZY ŁÓŻKU CHOREGO 2. NAZWA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologia lekarska 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

VII Olimpiada Matematyczna Gimnazjalistów

VII Olimpiada Matematyczna Gimnazjalistów VII Olimpiada Matematyczna Gimnazjalistów Zawody stopnia pierwszego część testowa, test próbny www.omg.edu.pl (wrzesień 2011 r.) Rozwiązania zadań testowych 1. Liczba krawędzi pewnego ostrosłupa jest o

Bardziej szczegółowo

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia

Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji.

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. W statystyce stopień zależności między cechami można wyrazić wg następującej skali: Skala Guillforda Przedział Zależność Współczynnik [0,00±0,20)

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Fizjoterapia kliniczna w chorobach

Bardziej szczegółowo

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce

Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Warszawa, 27.01.2016 Seminarium naukowe: Terapie przełomowe w onkologii i hematoonkologii a dostępność do leczenia w Polsce na tle Europy Terapie dla kobiet z zaawansowanym rakiem piersi w Polsce Dr n.

Bardziej szczegółowo

Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa?

Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa? Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa? Wyniki najnowszego badania Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher. Wczesne rozpoznanie Ustalenie

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r.

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r. . WYIKI Analizie poddano wyniki badań 89 osób, 7 kobiet i mężczyzn w wieku 8-78 lat. Średnia wieku kobiet wynosiła,8 ±,6 lat, średnia wieku mężczyzn wynosiła,89 ± 7, lat. Średnia wieku dla obu płci wynosiła,6

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 164 A/09 Senatu WUM z dnia 30 listopada 2009 r. PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH Z PSYCHOLOGII KLINICZNEJ 1 I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNO-PROGRAMOWE ZAKRES WIEDZY TEORETYCZNEJ 1.

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka HIV i AIDS Krajowe Centrum ds. AIDS

Profilaktyka HIV i AIDS Krajowe Centrum ds. AIDS Profilaktyka HIV i AIDS Krajowe Centrum ds. AIDS Środowiska medyczne Narzędzia profilaktyki 2013 Wydawnictwa E-learning Cele I. Ograniczanie nowych zakażeń II. Lepsze zdrowie pacjenta Wcześniejsze rozpoznania

Bardziej szczegółowo

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia. obowiązkowy X fakultatywny kierunkowy podstawowy X polski X angielski inny

Sylabus Część A - Opis przedmiotu kształcenia. obowiązkowy X fakultatywny kierunkowy podstawowy X polski X angielski inny Załącznik nr 2 do Uchwały Senatu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu nr 1441 z dnia 24 września 2014 r. Nazwa modułu/przedmiotu Wydział Kierunek studiów Specjalności Poziom studiów Sylabus Część A - Opis

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA

INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH W CHOROBIE HUNTINGTONA XX Międzynarodowa konferencja Polskie Stowarzyszenie Choroby Huntingtona Warszawa, 17-18- 19 kwietnia 2015 r. Metody badań i leczenie choroby Huntingtona - aktualności INTERPRETACJA WYNIKÓW BADAŃ MOLEKULARNYCH

Bardziej szczegółowo

PRAKTYKA A PRAWO ELEKTRONICZNA HISTORIA CHOROBY W POLSCE

PRAKTYKA A PRAWO ELEKTRONICZNA HISTORIA CHOROBY W POLSCE PRAKTYKA A PRAWO ELEKTRONICZNA HISTORIA CHOROBY W POLSCE L E K. M E D. M A R E K W E S O Ł O W S K I P R E Z E S S G A S P. Z O. O. W W W. S G A. W A W. P L DOBRE STANDARDY SĄ DŁUGOWIECZNE ELECTRONIC MEDICAL

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY

OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII. PRZYKŁAD RAKA PIERSI. V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY OPTYMALNE SCHEMATY LECZENIA A PLANOWANIE ZASOBÓW W ONKOLOGII PRZYKŁAD RAKA PIERSI V LETNIA AKADEMIA ONKOLOGICZNA dla DZIENNIKARZY Ewelina Żarłok Revelva Concept Warszawa, 6 sierpnia 2015 1 CZYM JEST MODEL

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Edyta Barnaś dr n. med. Edyta Barnaś

dr n. med. Edyta Barnaś dr n. med. Edyta Barnaś (1) Nazwa przedmiotu Opieka specjalistyczna w ginekologii (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa () Kod przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Paramedycyna a postulaty evidence-based medicine

Paramedycyna a postulaty evidence-based medicine Paramedycyna a postulaty evidence-based medicine Celem jest pokazanie jak postulaty koncepcji evidence- based medicine wpłynęły na współcześnie podejmowane dyskusje dotyczące paramedycyny 1) Ustalenia

Bardziej szczegółowo

Zasady kodowania rozpoznań i procedur medycznych

Zasady kodowania rozpoznań i procedur medycznych Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Szkolenie w ramach projektu: Szkolenia kadry zarządzającej szpitali, posiadających umowę o udzielanie świadczeń

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja informacji do przewodnika dydaktycznego, na rok akademicki 2011/2012 - Studenci VI roku Wydziału Lekarskiego

Aktualizacja informacji do przewodnika dydaktycznego, na rok akademicki 2011/2012 - Studenci VI roku Wydziału Lekarskiego Aktualizacja informacji do przewodnika dydaktycznego, na rok akademicki 2011/2012 - Studenci VI roku Wydziału Lekarskiego Przedmiot : MEDYCYNA RODZINNA 1. Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej 60 355 Poznań

Bardziej szczegółowo

WIELKA SGH-OWA POWTÓRKA ZE STATYSTYKI ROZKŁAD EMPIRYCZNY

WIELKA SGH-OWA POWTÓRKA ZE STATYSTYKI ROZKŁAD EMPIRYCZNY WIELKA SGH-OWA POWTÓRKA ZE STATYSTYKI ROZKŁAD EMPIRYCZNY Liczebności i częstości Liczebność liczba osób/respondentów/badanych, którzy udzielili tej konkretnej odpowiedzi. Podawana w osobach. Częstość odsetek,

Bardziej szczegółowo

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Trafna diagnoza i właściwe leczenie Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Oferta specjalna dla najlepszych klientów Avivy i ich rodzin Dziękujemy, że są Państwo z nami Upewnij się, kiedy chodzi

Bardziej szczegółowo

S T R O N C.FORMULARZ ŚWIADOMEJ ZGODY NA OPERACJĘ. Ii. ZLECENIA POOPERACYJNE G. DODATKOWA KARTA CODZIENNYCH OBSERWACJI H. KARTA ZNIECZULENIA

S T R O N C.FORMULARZ ŚWIADOMEJ ZGODY NA OPERACJĘ. Ii. ZLECENIA POOPERACYJNE G. DODATKOWA KARTA CODZIENNYCH OBSERWACJI H. KARTA ZNIECZULENIA (podpis) LEKARZ PROWADZĄCY DATA Rp. ZALECENIA DLA PACJENTKI (data) DOKUMENTACJĘ INDYWIDUALNĄ ZEWNĘTRZNĄ OTRZYMAŁAM str. 12 SPIS ZAŁĄCZNIKÓW ZUS ZLA S. R. P. O. N. M. L. STATYSTYKA MEDYCZNA DOKUMENTACJĘ

Bardziej szczegółowo

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m²

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Wiek: Płeć: 29 lat 8 mies. mężczyzna Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland Dane podstawowe Data: 13.04.23 Godzina: 10:53 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Płyn Pomiar całkowitej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Ból - jak skutecznie pomóc choremu 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

Systemy ekspertowe. Reprezentacja wiedzy niepewnej i wnioskowanie w warunkach niepewności. Model współczynników pewności.

Systemy ekspertowe. Reprezentacja wiedzy niepewnej i wnioskowanie w warunkach niepewności. Model współczynników pewności. Część siódma Reprezentacja wiedzy niepewnej i wnioskowanie w warunkach niepewności Autor Roman Simiński Model współczynników pewności Kontakt siminski@us.edu.pl www.us.edu.pl/~siminski Niniejsze opracowanie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi

Załącznik nr 4 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki raka piersi Program profilaktyki raka piersi 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI RAKA PIERSI, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Rak piersi jest najczęściej występującym

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolski Program Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Nowotworów Głowy i Szyi

Ogólnopolski Program Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Nowotworów Głowy i Szyi Konferencja Komisji Stomatologicznej Naczelnej Rady Lekarskiej 17.10. 2013. 2013 rokiem walki z nowotworami głowy i szyi Ogólnopolski Program Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Nowotworów Głowy i Szyi

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Podstawy klinicznej w psychiatrii

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań egzaminacyjnych egzamin teoretyczny Kierunek Pielęgniarstwo studia II stopnia rok akademicki 2014/2015

Zestaw pytań egzaminacyjnych egzamin teoretyczny Kierunek Pielęgniarstwo studia II stopnia rok akademicki 2014/2015 Zestaw pytań egzaminacyjnych egzamin teoretyczny Kierunek Pielęgniarstwo studia II stopnia rok akademicki 2014/2015 1. Wymień i omów wady i zalety korzystania z baz piśmiennictwa naukowego: Polska Bibliografia

Bardziej szczegółowo

Alzheimer - przedwczesna demencja starcza

Alzheimer - przedwczesna demencja starcza ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej Alzheimer - przedwczesna demencja starcza Katowice 26 LAT ODKRYCIA CHOROBY ALZHEIMERA 21 września

Bardziej szczegółowo

Dr n med. Urszula Wojciechowska

Dr n med. Urszula Wojciechowska Statystyka onkologiczna przed i po wprowadzeniu pakietu zmiana zasad zgłaszania zachorowań na nowotwory i jej wpływ na jakość i kompletność danych, statystyki w pierwszym półroczu 2015 roku Krajowy Rejestr

Bardziej szczegółowo

MIGRENY. Henryk Dyczek 2010

MIGRENY. Henryk Dyczek 2010 MIGRENY Henryk Dyczek 2010 Wstęp http://zdrowie.flink.pl/migrenowe_bole_glowy.php Migrenowe bóle głowy stanowią problem epidemiologiczny, diagnostyczny i terapeutyczny. Powszechnie występuje niedostateczna

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

MACD wskaźnik trendu

MACD wskaźnik trendu MACD wskaźnik trendu Opracowany przez Geralda Appela oscylator MACD (Moving Average Convergence/Divergence) to jeden z najpopularniejszych wskaźników analizy technicznej. Jest on połączeniem funkcji oscylatora

Bardziej szczegółowo

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych

Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Karolina Klara Radomska Ocena immunologiczna i genetyczna białaczkowych komórek macierzystych Streszczenie Wstęp Ostre białaczki szpikowe (Acute Myeloid Leukemia, AML) to grupa nowotworów mieloidalnych,

Bardziej szczegółowo

Gdańsk 10.10.2015 r.

Gdańsk 10.10.2015 r. Celiakia- czy nadążamy za zmieniającymi się rekomendacjami Gdańsk 10.10.2015 r. prof. dr hab. n. med. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Gdański

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Algorytmy genetyczne

Algorytmy genetyczne Algorytmy genetyczne Motto: Zamiast pracowicie poszukiwać najlepszego rozwiązania problemu informatycznego lepiej pozwolić, żeby komputer sam sobie to rozwiązanie wyhodował! Algorytmy genetyczne służą

Bardziej szczegółowo

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka

1 Homeopatia Katarzyna Wiącek-Bielecka 1 2 Spis treści Bibliografia......5 Wstęp......6 1. Krótka historia homeopatii......9 2. Podział homeopatii.... 10 3. Produkcja leków homeopatycznych.... 11 4. Koncepcja medycyny w homeopatii.... 14 a)

Bardziej szczegółowo

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński

3 Zespół czerwonego ucha opis, diagnostyka i leczenie Antoni Prusiński. 4 Zawroty głowy w aspekcie medycyny ratunkowej Antoni Prusiński VERTIGOPROFIL VOL. 3/Nr 3(11)/2009 Redaktor naczelny: Prof. dr hab. n. med. Antoni Prusiński Zastępca redaktora naczelnego: Dr n. med. Tomasz Berkowicz 2 XXXVI Międzynarodowy Kongres Towarzystwa Neurootologicznego

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1 Zakładając liniową relację między wydatkami na obuwie a dochodem oszacować MNK parametry modelu: y t. X 1 t. Tabela 1.

Zadanie 1 Zakładając liniową relację między wydatkami na obuwie a dochodem oszacować MNK parametry modelu: y t. X 1 t. Tabela 1. tel. 44 683 1 55 tel. kom. 64 566 811 e-mail: biuro@wszechwiedza.pl Zadanie 1 Zakładając liniową relację między wydatkami na obuwie a dochodem oszacować MNK parametry modelu: gdzie: y t X t y t = 1 X 1

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Przedporodowe badania przesiewowe dotyczące nieprawidłowości płodu. Scenariusz inicjujący. Wprowadzenie. Czym są badania przesiewowe?

Rozdział 8. Przedporodowe badania przesiewowe dotyczące nieprawidłowości płodu. Scenariusz inicjujący. Wprowadzenie. Czym są badania przesiewowe? Rozdział 8 Przedporodowe badania przesiewowe dotyczące nieprawidłowości płodu 100 Scenariusz inicjujący Joanna jest obecnie w 32 tygodniu ciąży. Czuje się bardzo dobrze i stwierdza, że obecnie powróciła

Bardziej szczegółowo

Badania diagnostyczne w medycynie laboratoryjnej opartej na dowodach naukowych

Badania diagnostyczne w medycynie laboratoryjnej opartej na dowodach naukowych diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2009 Volume 45 Number 3 247-251 Prace poglądowe Review Article Badania diagnostyczne w medycynie laboratoryjnej opartej na dowodach naukowych

Bardziej szczegółowo

Ocena i porównanie funkcjonalności aplikacji medycznych Prezentacja Platformy

Ocena i porównanie funkcjonalności aplikacji medycznych Prezentacja Platformy Ocena i porównanie funkcjonalności aplikacji medycznych Prezentacja Platformy Joanna Rybka Collegium Medicum UMK, Hasselt University Fundacja Life4Science, Scienceventure Małgorzata Plechawska-Wójcik Instytut

Bardziej szczegółowo

Protokół. z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r.

Protokół. z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r. Protokół z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r. Posiedzenie Rady odbyło się w dniu 16 grudnia 2013 r. w Sali Mauretańskiej w Ministerstwie Zdrowia. W spotkaniu

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Michał Łasica klasa IIId nr 13 22 grudnia 2006 1 1 Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki 1.1

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Nefrologia 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek )

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia zawrotów głowy i zaburzeń równowagi - analiza retrospektywna

Epidemiologia zawrotów głowy i zaburzeń równowagi - analiza retrospektywna Audiofonologia Tom XIII 1998 Katarzyna Pierchala, Grzegorz Janczewski Klinika Otolaryngologij Akademii Medycznej w Warszawie Antoni Grzanka Instytut Podstaw Elektroniki Politechniki Warszawskiej Epidemiologia

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. med. Alina Borkowska Katedra i Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy

Prof. zw. dr hab. med. Alina Borkowska Katedra i Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy Prof. zw. dr hab. med. Alina Borkowska Katedra i Zakład Neuropsychologii Klinicznej UMK w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy Ocena rozprawy doktorskiej mgr Doroty Szcześniak pt. Właściwości psychometryczne

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo