Spis treści. Poradnik. Zrozum lepiej swoją migrenę! Moja migrena 2. Jak powstaje moja migrena i jaki jest jej przebieg? 4. Dlaczego mam migrenę?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treści. Poradnik. Zrozum lepiej swoją migrenę! Moja migrena 2. Jak powstaje moja migrena i jaki jest jej przebieg? 4. Dlaczego mam migrenę?"

Transkrypt

1

2 Spis treści Moja migrena 2 Jak powstaje moja migrena i jaki jest jej przebieg? 4 Poradnik. Zrozum lepiej swoją migrenę! Migrena jest jedną z najczęstszych ludzkich dolegliwości i może pojawić się u każdego niezależnie od wieku, płci czy ogólnego stanu zdrowia. Powtarzające się cierpienie związane z migrenowym bólem głowy pogarsza znacznie jakość życia i utrudnia, a czasem wręcz uniemożliwia właściwe funkcjonowanie w życiu osobistym, rodzinnym i zawodowym. Mimo postępu technik diagnostycznych i leczniczych migrena nadal pozostaje nie do końca poznaną i dość tajemniczą chorobą zarówno dla lekarzy, jak i dla cierpiących na nią osób. Są jednak sposoby, aby poznać swoją migrenę i nauczyć się radzić sobie z nią tak, aby nie tracić żadnej chwili z powodu bólu głowy. Dlatego zarówno wszyscy migrenicy, jak i ich bliscy powinni z dużym zainteresowaniem przyjąć ten poradnik. Mamy nadzieję, że pozwoli on lepiej zrozumieć migrenę i pomoże nauczyć się, jak sobie radzić z tą chorobą. Dlaczego mam migrenę? 8 Jak skutecznie leczyć migrenę i uniknąć błędów? 12 Jak żyć z migreną? Jakie działania profilaktyczne stosować? praktycznych porad na temat migreny 21

3 Moja migrena 2 Rodzaje migren 3 Istnieją dwa główne rodzaje migreny: Migrena to więcej niż tylko ból głowy Mimo tego, że migrenę zalicza się do grupy bólów głowy, jest ona czymś więcej. To zaburzenie nerwowo-naczyniowe, które można rozpoznać po przewlekłym przebiegu i nawracających atakach bólu 1. Oprócz intensywnego, rwącego bólu głowy, migrenie towarzyszą symptomy: mdłości, nadwrażliwość na światło i dźwięki. Ataki migreny mogą trwać od 4 do nawet 72 godzin 2. Migrenę można odróżnić od innych podobnych dolegliwości na podstawie charakterystycznych symptomomów i lokalizacji bólu: Z TOWARZYSZĄCĄ AURĄ Cierpiący na ten rodzaj migreny odczuwają symptomy ostrzegawcze tzw. aurę zanim wystąpi ból głowy. W fazie aury mogą występować zaburzenia widzenia (błyski świetlne, czarne punkty, kolorowe zygzaki rozciągające się przed oczami), sztywność mięśni, nudności i wymioty. Migrena z towarzyszącą aurą występuje u ok. jednej trzeciej migreników i dotyczy ok. 10% ataków migreny 3. BEZ TOWARZYSZĄCEJ AURY Ten rodzaj migreny jest bardziej popularny. Przed jej atakiem nie odczuwa się żadnych symptomów ostrzegawczych. Ataki są częste i uniemożliwiają chorym normalne funkcjonowanie. Ze względu na liczbę ataków migreny w miesiącu, migrenę można podzielić na: epizodyczną występuje rzadziej niż 15 dni w miesiącu przewlekłą ataki zdarzają się częściej niż 15 dni w miesiącu. Migrena: ból, mdłości i zmiany percepcji wzrokowej to typowe objawy choroby Ból głowy związany z nadciśnieniem: ból ściska głowę jak opaska JEDYNY NA WSZYSTKIE OBJAWY MIGRENY 4 Zatokowe bóle głowy: ból jest zazwyczaj usytuowany tuż za czołem i/lub w okolicy policzków Klasterowy ból głowy: ból koncentruje się wewnątrz i wokół jednego oka Więcej na

4 Jak powstaje moja migrena i jaki jest jej przebieg? 4 PRZEBIEG MIGRENY Migrena zaczyna się głęboko w mózgu Zrozumienie migreny i zmian, które zachodzą w organizmie podczas jej napadu, pomaga w doborze właściwego leczenia. Poznając dokładnie mechanizm rozwoju migreny oraz jej przebieg, można nauczyć się ją rozpoznawać, a nawet przewidzieć jej atak. 2 Impulsy elektryczne rozchodzą się do innych części mózgu Mechanizm powstawania migreny Skąd się bierze jednostronny ból głowy? Dlaczego bólowi towarzyszą dodatkowe objawy: nudności, wymioty, zawroty głowy, nadwrażliwość na światło, dźwięki czy zapachy? Dokładne przyczyny powstawania migreny nie są naukowcom dokładnie znane. Natomiast wiadomo, że do powstania migreny przyczynia się proces, w który zaangażowanych jest kilka mechanizmów neurologicznych, naczyniowych i genetycznych, i który rozpoczyna się dużo wcześniej przed wystąpieniem bólu u pacjenta. Schemat na kolejnej stronie przedstawia każde stadium przebiegu migreny i to, co dzieje się z naszym mózgiem podczas ataku: 5 Zapalenie rozprzestrzenia się poprzez nerwy odbierające sygnały od nerwu trójdzielnego, powodując ból 4 Substancje chemiczne w mózgu powodują rozszerzenie naczyń krwionośnych oraz zapalenie otaczającej je tkanki 3 Zaburzenia w czynnościach komórek nerwowych oraz w przepływie krwi mogą powodować symptomy, takie jak: zaburzenia widzenia, drętwienie, mrowienie oraz zawroty głowy MIGRENA charakteryzuje się rwącym i pulsującym bólem głowy, który występuje z jednej lub obydwu stron głowy. Dodatkowo towarzyszą jej następujące objawy, np.: nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło i dźwięki. Prawdopodobnie ból migrenowy powstaje, gdy wzbudzone komórki mózgowe pobudzają nerw trójdzielny do uwalniania związków chemicznych podrażniających i powodujących obrzęk i stan zapalny naczyń krwionośnych na powierzchni mózgu. Z naczyń krwionośnych z kolei zostają wysłane sygnały bólowe do pnia mózgu, a więc do tego obszaru mózgu, który jest odpowiedzialny za przetwarzanie informacji bólowych.

5 1 *opony mózgowo- 6 -rdzeniowe Ataki migreny rozpoczynają się, kiedy neurony w danym obszarze mózgu zaczynają nieprawidłowo funkcjonować, co powoduje lokalny obrzęk w oponach mózgowo-rdzeniowych* związany z rozszerzeniem się naczyń krwionośnych i wynaczynieniem osocza**. Rozszerzone naczynia krwionośne uwalniają aminy substancje, które rozszerzają naczynia, oraz kininy wtórnie stymulujące zakończenia nerwów. Te zaś pod wpływem stymulacji uwalniają neuroprzekaźniki. W ten sposób dochodzi do samonapędzającego się mechanizmu neuropochodnego zapalenia w obrębie opon mózgowo-rdzeniowych. Impulsy elektryczne rozchodzą się do innych regionów mózgu. Zaburzenia czynności komórek nerwowych oraz przepływu krwi mogą powodować takie symptomy, jak: zaburzenia widzenia, drętwienie lub mrowienie oraz zawroty głowy (opony mózgowe, czaszka, naczynia krwionośne, nerw trójdzielny***). Substancje chemiczne w mózgu powodują rozszerzenie się naczyń krwionośnych oraz zapalenie otaczającej je tkanki (opony mózgowe, czaszka, nerw trójdzielny). Zapalenie rozprzestrzenia się poprzez nerwy odbierające sygnały od nerwu trójdzielnego, powodując ból (opony mózgowe, czaszka, nerw trójdzielny, naczynia krwionośne). Kiedy sygnały dotyczące rozszerzenia się i zapalenia naczyń krwionośnych w ramach cyklu stają się wystarczająco silne, by aktywować nocyceptory (receptory bólowe) w pniu mózgu, pojawiają się pierwsze objawy bólowe i rozwija się pełny atak migreny. błony zbudowane z tkanki łącznej, które pełnią funkcję ochronną i odżywczą dla komórek mózgowych i rdzenia kręgowego **wynaczynienie osocza przenikanie osocza i jego składników z naczyń krwionośnych do przestrzeni pozanaczyniowej, co powoduje obrzęk ***nerw trójdzielny tzw. V nerw czaszkowy unerwiający m.in. oczy, skórę twarzy, język, zęby, mięśnie żwaczy Atak migreny składa się z czterech faz: fazy prodromalnej, aury, fazy bólu oraz fazy postdromalnej. FAZA PRODROMALNA do 48 h AURA <60 min OBJAWY ZWIASTUJĄCE (PRODROMY) Osoby mogą czuć rozdrażnienie, przygnębienie lub zmęczenie połączone z nudnościami lub rozmazanym obrazem objawy te występują nawet na kilka dni przed wystąpieniem bólu głowy FAZA BÓLU GŁOWY 4 72 h WRAŻLIWOŚĆ Początek ataku następuje wtedy, kiedy wewnętrzne lub środowiskowe czynniki wyzwalające osiągają wystarczającą intensywność. AURA FAZA POSTDROMALNA do 24 h Dotyczy objawów wzrokowych, stąd pacjenci mogą widzieć mroczki, błyski, świecące punkty lub kolorowe zygzaki. Dodatkowym objawem może być mrowienie rąk i twarzy Etapy przebiegu migreny Migrena przeważnie przebiega w czterech etapach zwanych fazami 6. Jednak nie wszystkie fazy muszą jednocześnie występować u każdego pacjenta i mogą różnić się w zależności od ataku 7. Znajomość faz migreny może pomóc choremu w porę powstrzymać rozwój bólu. BÓŁ GŁOWY Tętniący, pulsujący, o średnim lub dużym natężeniu, może występować z jednej strony i przechodzić w obustronny. Pacjenci mogą odczuwać nudności oraz nadwrażliwość na światło i dźwięk FAZA POSTDROMALNA Zmęczenie, rozdrażnienie oraz depresja i kłopoty z koncentracją. Faza ta nazywana jest końcem migrenowym

6 Dlaczego mam migrenę? 8 Dopiero po 65. roku życia proporcje odwracają się i wtedy mężczyźni 9 Powodów występowania migreny jest wiele. Mają na to wpływ uwarunkowania genetyczne, a także płeć, wiek czy też tryb życia chorego. U mężczyzn i kobiet migrena przebiega inaczej, różnią się także praktyki jej leczenia. Uwarunkowania genetyczne Zasadniczą trudnością, z jaką spotykają się naukowcy badający genetyczne podłoże migren, jest różnorodność objawów występujących u chorych. Dotychczasowe badania wskazywały na powiązanie między migreną a określonymi punktami genomu, żadnego z nich jednak nie udało się powtórzyć. W 2008 roku międzynarodowemu zespołowi naukowców udało się ustalić genetyczne podłoże podatności na migrenę. Badania przeprowadzono na dwóch odmiennych populacjach 210 rodzinach z Finlandii i Australii. W obu badanych populacjach wystąpiło powiązanie genetyczne konkretnego typu bólu głowy jednostronnego i pulsującego, co oznacza, że migrena może zostać odziedziczona w genach. Ciekawe jest to, że powtarzający się gen jest silnie powiązany z migreną u badanych kobiet. Wyniki badania powinny stanowić bodziec dla dalszych prac mających na celu znalezienie takiej terapii, która całkowicie wyleczy chorego z migreny 8. Wpływ płci na migrenę Migrena u kobiet i mężczyzn przebiega inaczej. Nie wynika to tylko z różnic fizjologicznych, ale też psychologicznych, hormonalnych, a nawet ról społecznych spełnianych w środowisku. Przed okresem dojrzewania różnice płciowe nie są tak wyraźne migrena występuje z równą częstością u dziewcząt i u chłopców (ok. 4%). Natomiast u dorosłych kobiet migrena pojawia się 3 razy częściej niż u mężczyzn, osiągając największą częstotliwość występowania między 30. a 40. rokiem życia. stają się częstszymi pacjentami poradni neurologicznych (2,5% kobiet do 7,4% mężczyzn) 9. U kobiet częściej występują takie objawy migreny, jak nadwrażliwość na światło i dźwięki. Odnotowuje się także większą niedyspozycję wynikającą z trwającego napadu oraz częstsze korzystanie z pomocy profesjonalnej opieki medycznej. Przy okazji migreny kobiety cierpią również na depresję czy lęki, z kolei u mężczyzn częściej występującymi schorzeniami są padaczka i zaburzenia lipidowe. Mężczyźni obdarzeni są większym stężeniem androgenów, męskich hormonów płciowych, które zmniejszają ich wrażliwość na ból. Fakt, że częstość występowania migreny u dorosłych mężczyzn nie zmienia się wraz ze starzeniem się organizmu (pozostaje na poziomie 6 8%), potwierdza estrogenową teorię występowania napadów 10,11. Nie tylko przebieg migreny jest inny u kobiet niż u mężczyzn, ale też leczenie. Kobiety dużo chętniej sięgają po leki przeciwbólowe i po profesjonalną pomoc medyczną. Bardzo trudno stwierdzić, czy leczenie napadów u mężczyzn jest mniej czy bardziej skuteczne niż u kobiet, ponieważ mężczyźni generalnie rzadziej sięgają po leki. W tego powodu też wykrywalność migreny u kobiet jest wyższa. Kobiety baczniej niż mężczyźni obserwują swoje ciało i dbają o zdrowie częściej zgłaszają się do lekarza. Mężczyźni zaś nie skupiają się w takim stopniu na szczegółach towarzyszących bólowi głowy i niejednokrotnie wywiad z pacjentem prowadzi diagnostykę nie w kierunku migreny, a klasterowego bólu głowy. Obecnie lekarze coraz większą uwagę zwracają na rolę płci przy leczeniu tego schorzenia. Jedynie właściwa diagnostyka i odpowiednie podejście do pacjenta może prowadzić do skutecznej terapii 10. Migrena u kobiet Migrena jest chorobą kojarzoną głównie z kobietami. Rzeczywiście, trzykrotnie więcej kobiet choruje na te napadowe i uciążliwe bóle głowy 11. Wynika to z wielu aspektów biologicznych i społecznych. Niezaprzeczalnie każdy etap życia kobiety wiąże się ze zmianami

7 hormonalnymi, a hormony płciowe mogą odgrywać istotną rolę w powstawaniu napadów migrenowych Jednym z podstawowych czynników predysponujących kobiety do migreny są wahania hormonów płciowych występujące w trakcie cyklu menstruacyjnego. Tendencja do występowania napadów migreny zmienia się w różnych etapach życia kobiety najczęściej występują w momencie największej gotowości rozrodczej, ich częstość spada w okresie menopauzy, a także w ciąży, kiedy poziom hormonów jest bardziej ustabilizowany 12. Jak zmiany hormonalne wpływają na migrenę? Najważniejszymi żeńskimi hormonami płciowymi są estrogeny i progesteron, których stężenie we krwi zależy od etapu cyklu menstruacyjnego. Poziom estrogenów wzrasta w okresie owulacji (13 16 dzień cyklu), a następnie spada. W kolejnych dniach wzrasta stężenie progesteronu, który przygotowuje śluzówkę do ewentualnego zagnieżdżenia jajeczka. W okresie krwawienia poziomy tych hormonów spadają, umożliwiając złuszczenie błony śluzowej macicy. Takie wahania hormonalne wpływają na wrażliwość bólową kobiet. Występowanie napadów migrenowych wiąże się głównie ze spadkiem estradiolu w osoczu. Największe spadki tego hormonu występują w okresie przed wystąpieniem krwawienia, po porodzie, w trakcie pierwszej miesiączki czy w okresie przedmenopauzalnym 12. chorych na migrenę. Nie dotyczy to jednak napadów niewywołanych cyklem menstruacyjnym. Terapia hormonalna może prowadzić nawet do znacznego zmniejszenia zużycia środków przeciwbólowych, choć wiąże się ona z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych (sugerowane większe ryzyko występowania chorób sercowo-naczyniowych) 12. Niektóre opracowania naukowe pokazują także, że doustna antykoncepcja może działać odwrotnie i nasilać napady migreny. Wciąż toczą się spory, jak dużego procentu chorych ten efekt dotyczy 12,15. Dlatego bardzo ważne jest, aby terapia hormonalna odbywała się pod nadzorem lekarza specjalisty. Migrena w ciąży Częstość występowania napadów migrenowych u kobiet w ciąży zmniejsza się wg różnych doniesień od 55% do 90% przypadków. Zdarza się jednak, że ciąża może generować ich występowanie (u ok. 13% pacjentek). Najczęściej ataki występują w pierwszym trymestrze 16. Odsetek ten budzi wiele kontrowersji, gdyż niejednokrotnie bóle głowy mylone są z napadami migrenowymi. Ponadto mogą być one powikłaniem niektórych chorób występujących w ciąży (np. nadciśnienia ciążowego). Zaobserwowano, że liczba napadów migrenowych znacznie zmniejsza się w III trymestrze ciąży. Interesujący wydaje się fakt, że kobiety, które niedawno rodziły, częściej skarżą się na bóle głowy niż kobiety, które rodziły dawniej 17. Migrena menstruacyjna Migrena menstruacyjna pojawia się zazwyczaj na 2 dni przed wystąpieniem krwawienia i może trwać do 3. dnia cyklu 13. Szacuje się, że nawet 70% kobiet skarży się na migrenowy ból głowy związany z menstruacją 14. Ten rodzaj migreny wyróżnia się tym, że zazwyczaj nie towarzyszy jej aura (nawet jeśli dotyczy kobiet, u których ten symptom występuje zazwyczaj). Napady bólowe mogą mieć większą intensywność i ostrzejszy przebieg, mogą trwać dłużej, częściej związane są z niedyspozycją, słabiej reagują na leczenie przeciwbólowe a także mogą prowadzić do wtórnych napadów występujących już w ciągu kolejnych 24 godzin 12. Przy tego typu migrenach lekarz może zalecić zastosowanie leczenia hormonalnego. Takie leczenie daje szansę na zapobieganie występowania napadów związanych z menstruacją u znacznego odsetka Migrena w czasie menopauzy Kobiety z wiekiem zaczynają coraz mniej odczuwać dolegliwości związane z migreną. W okresie pomenopauzalnym na migrenowe napady bólu głowy cierpi o 2/3 kobiet mniej. Dzieje się tak, ponieważ w tym okresie następuje zmniejszenie syntezy estrogenu i progesteronu przez jajniki. Kobiety nie są narażone wtedy na takie wahania hormonalne. Może jednak się zdarzyć, że napady wcale się nie zmniejszą, a wręcz przeciwnie nasilą. Należy wtedy rozważyć terapię hormonalną w tej grupie pacjentek 15.

8 Jak skutecznie leczyć migrenę i uniknąć błędów? Prof. Adam Stępień, kierownik Kliniki Neurologii WIM, określa migrenę jako indywidualistkę u różnych chorych występują odmienne objawy, konieczne jest również dopasowanie leczenia do konkretnego pacjenta 18. Kluczową rolę w leczeniu migreny odgrywa skład leku oraz to, kiedy lek jest aplikowany. Zastosowanie odpowiedniego środka przy pierwszych sygnałach migreny może nawet zatrzymać jej rozwój. Neurologicznych (EFNS). To połączenie kwasu acetylosalicylowego (250 mg), paracetamolu (250 mg) i kofeiny (50 mg). Formuła ta uzyskała klasę A w czterostopniowej klasyfikacji uwzględniającej skuteczność i bezpieczeństwo w leczeniu migreny. Lek zawierający tę formułę ma działanie nie tylko przeciwbólowe, ale też pomaga eliminować pozostałe objawy migreny: nudności, światłowstręt i dźwiękowstręt 20. Często pojawiające się problemy w leczeniu migreny Niewłaściwe leczenie może przemienić migrenę w przewlekły ból głowy, a nawet uzależnić chorego od składu leków. Cztery najczęściej popełniane błędy lub zagrożenia podczas niewłaściwego leczenia migreny to: Przyjmowanie leków w zbyt niskiej dawce początkowej czasami chorzy nie zdają sobie sprawy, że w początkowej fazie migreny potrzebna jest wyższa dawka leku. Dlatego warto sprawdzić w ulotce, jak jest rekomendowane dawkowanie w migrenie, lub skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą 18. Ogólne wytyczne w leczeniu migreny Specjaliści odkryli, że migrena może zmienić się z epizodycznej w przewlekłą, jeśli jest nieodpowiednio leczona. Na co więc warto zwrócić uwagę? Wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia oraz Europejskiej Federacji Bólów Głowy zalecają podejście etapowe do leczenia migreny, tak aby było ono najbardziej skuteczne i efektywne kosztowo 19. Na początku leczenia zaleca się leki przeciwbólowe jednoskładnikowe, dodatkowo, jeśli jest taka potrzeba, przeciwwymiotne. Jednak tego typu preparaty, nawet jeśli są bardzo silne, działają tylko na jeden objaw migreny, czyli na ból głowy. W terapii pierwszego rzutu rekomendowane są również leki złożone, które stanowią bardzo skuteczny, bezpieczny i oszczędny pomost pomiędzy jednoskładnikowymi środkami bez recepty i lekami na receptę. Ale jest tylko jedna formuła leku złożonego zalecana na migrenę przez Europejską Federację Towarzystw Przyjmowanie leków w momencie silnie rozwiniętego bólu w migrenie kluczowe jest przyjmowanie odpowiedniej dawki leku w jak najwcześniejszym stadium choroby, najlepiej w fazie aury 19. Nadużywanie leków takie działanie jest dużym zagrożeniem, ponieważ może doprowadzić do transformacji migreny epizodycznej w codzienny przewlekły ból głowy w postaci tzw. bólu głowy z nadużywania leków przeciwbólowych. Najczęściej wywołany jest, gdy leki przeciwbólowe przyjmowane są częściej niż 15 dni w miesiącu i/lub tryptany co najmniej przez 10 dni w miesiącu. Ból ten występuje prawie codziennie i pojawia sie od razu po przebudzeniu 19. Uzależnienie wśród leków szczególnie niezalecanych przez EFSN na migrenę znalazły się leki zawierające substancje opioidowe, takie jak np. kodeina. Warto wiedzieć, że substancja ta stosowana w dawkach większych niż terapeutyczne wywołuje uzależnienie zarówno psychiczne, jak i fizyczne. Dodatkowo kodeina wywołuje senność, co jest szczególnie ważne w przypadku osób kierujących pojazdami 21.

9 14 Ekspert w leczeniu migreny Excedrin MigraStop Jak efektywnie stosować lek na migrenę? 15 U osób cierpiących na migrenę każdy atak może różnić się intensywnością, nasileniem, częstotliwością występowania, jak również stopniem zaburzenia funkcjonowania, np. czasem ból głowy i objawy towarzyszące migrenie są tak silne, że najchętniej zamknęlibyśmy się w cichym, ciemnym pokoju, innym razem ból jest umiarkowany i bez objawów towarzyszących. Dlatego z myślą o pacjentach cierpiących na migrenę, został opracowany lek dostępny bez recepty, Excedrin MigraStop. Z migreną trzeba walczyć od momentu pierwszych oznak nadchodzącego ataku. Dlatego zażywając odpowiednią dawkę właściwego leku już przy pierwszych sygnałach ataku, można zahamować jej rozwój. Już 2 tabletki Excedrin MigraStop zażyte w początkowej fazie ataku migreny mogą pomóc. Jeżeli jest to konieczne, a silny ból się utrzymuje, można powtórzyć kolejną dawkę (2 tabletki) po ok. 4-6 godzinach, ale nie należy przyjmować więcej niż 6 tabletek dziennie. Niewskazane jest przyjmowanie Excedrin MigraStop przez okres dłuższy niż 3 dni bez konsultacji z lekarzem. FAZA PRODROMALNA do 48 h AURA <60 min FAZA BÓLU GŁOWY 4 72 h FAZA POSTDROMALNA do 24 h AŻ 94% MIGRENIKÓW JEST ZADOWOLONYCH ZE SKUTECZNOŚCI EXCEDRIN MIGRASTOP 22 Jak żyć z migreną? Jakie działania profilaktyczne stosować? Excedrin MigraStop to jedyny lek bez recepty, dostępny na polskim rynku, który zwalcza nie tylko migrenowy ból głowy, ale także inne objawy migreny: nudności, nadwrażliwość na światło i dźwięk 4. W odróżnieniu od prostych leków przeciwbólowych Excedrin MigraStop to lek złożony łączący działanie aż trzech składników: kwasu acetylosalicylowego, paracetamolu i kofeiny. Dzięki takiej kombinacji zwalcza nie tylko ból głowy, ale też inne objawy migreny. Skuteczność Excedrin Migrastop w walce z migreną została potwierdzona w badaniach konsumenckich i aż 94% osób, które stosowały ten lek, jest zadowolonych z jego działania 22. Excedrin MigraStop dostępny jest bez recepty w aptekach, w opakowaniach po 10 lub 20 tabletek. Profilaktyka w migrenie redukująca częstość i czas trwania ataków. Istnieją różne sposoby na to, żeby atak migreny przebiegał mniej dotkliwie i jak najkrócej. Trzeba po prostu wiedzieć, jak z nią postępować. Najważniejsze jest zastosowanie odpowiednich leków na migrenę, jak tylko pojawią się jej pierwsze objawy. Zażycie 2 tabletek leku Excedrin Migrastop po zauważeniu pierwszych sygnałów fazy aury, pomaga zahamować rozwój ataku migreny. Ponadto, aby zmniejszyć częstotliwość ataków, warto również unikać sytuacji i czynników wywołujących ataki migreny 23 : 61% ataków silnego bólu głowy pojawia się jako wynik przemęczenia, stresu lub odprężenia po stresie Zmiany pogody, a zwłaszcza ciśnienia, wywołują ataki migreny 52% osób

10 Hałas powoduje aż 18% migren Zawartość tyraminy w mięsnych wyrobach fermentowanych zależy od szczepu 16 13% ataków migreny wywołują intensywne zapachy 17 11% migren jest wywołanych przez migające światła Owoce cytrusowe, sery i słodycze wywołują silny ból głowy w 7% 24. bakterii użytego do fermentacji. Fenyloetyloamina zawierają: czekolada, wędliny; synefrynę i oktopaminę: owoce cytrusowe. Dieta a migrena U 15% 20% pacjentów cierpiących na migrenę czynnikiem wyzwalającym atak choroby jest żywność 25. Zdrowe osoby bez obaw jedzą czekoladę, orzechy czy cytrusy, migrenicy po zjedzeniu takich smakołyków mogą narazić się na atak bólu głowy. Konserwanty występujące w różnych produktach też pobudzają łańcuchy migrenowe i zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia ataku. Które składniki żywności mogą wywołać migrenę? To, że alkohol i napoje z kofeiną mogą wywoływać migrenę nie jest dla nikogo zaskoczeniem. Jednak tak samo mogą zadziałać niektóre owoce, orzechy, sery i czekolada. Dlatego za każdym razem, gdy nadejdzie atak migreny, dobrze jest przypomnieć sobie, czy któryś z tych produktów nie był składnikiem ostatniego posiłku. Dzięki temu w przyszłości będziemy wiedzieli, co można wykluczyć ze swojego jadłospisu. Poniżej lista potencjalnych składników wywołujących migrenę 25,26 : Aminy biogenne w niskich stężeniach są naturalnymi składnikami: owoców, warzyw, mięsa, mleka, a ich stężenie wzrasta podczas przechowywania tych produktów. Szczególnie dużo powstaje ich w żywności bogatej w białko, zarówno w procesie naturalnej fermentacji i dojrzewania (nadają smak dojrzewającej żywności), jak i w trakcie jej psucia. Tyramina obecna w produktach takich jak: awokado, czerwone śliwki, cebula, owoce cytrusowe, pikle, oliwki, bób, zielona fasolka, orzechy (szczególnie orzeszki ziemne), drożdże (migrenę prowokować mogą świeże pączki, ciasta, chleb domowy), kiszona kapusta, marynowane śledzie, wędzone lub suszone ryby, owoce morza, mięso marynowane, fermentowane, wędzone lub suszone np. wędliny (parówki, bekon, kiełbaski, salami, pepperoni, szynka), konserwy mięsne, wątróbki drobiowe, kostki bulionowe, sosy: sojowy, rybny i krewetkowy, ocet balsamiczny, zupa Miso (zawiera tofu), sery (szczególnie pleśniowe oraz brie, camembert i cheddar), suszone owoce: figi, rodzynki i daktyle, wino czerwone, piwo i żelatyna. Histamina można ją znaleźć w produktach takich jak: czerwone wino, drożdże, produkty rybne, sery dojrzewające, sałata, kapusta kiszona, przecier pomidorowy, produkty mleczne (zawartość histaminy w mleku wzrasta w trakcie jego obróbki mleko: świeże < 0,3 ppm, pasteryzowane 0,3 0,7 ppm, UHT 0,8 ppm, słodka śmietanka kremówka 7,0 ppm, jogurt 13 ppm, ser starzony do 2500 ppm). Barwnik spożywczy tartrazyna (żółcień spożywcza, E102) stymuluje uwalnianie histaminy. Wysoka zawartość histaminy w żywności może wynikać także z obecności bakterii. Inne czynniki: glutaminian sodu (przyprawy warzywne, niektóre zupy instant i snacki; azotyny: produkty metabolizmu saletry do produkcji wędlin i serów żółtych; benzoesan; siarczyny (wino czerwone, suszone owoce); alkohol czysty (rzadko); aspartam sztuczny słodzik; kofeina w dużych ilościach (kawa, cola, napoje energetyczne). Ataki migreny mogą również wywoływać nagłe odstawienie kofeiny lub nagły spadek stężenia glukozy (głodzenie, pominięcie posiłku). Jak zapobiegać występowaniu migreny wywołanej dietą? Staraj się zidentyfikować czynnik wywołujący migrenę. Wyeliminuj składniki pokarmowe, które wywołują ataki migreny. Wyklucz lub ogranicz w diecie na 2 3 tygodnie pojedyncze pokarmy lub dodatki do żywności podejrzane o wyzwalanie ataku migreny i obserwuj, czy częstotliwość epizodów migreny zmalała. Sprawdzaj skład na etykiecie produktu żywnościowego. Nie oszczędzaj, kupując tanie produkty złej jakości. Dbaj o odpowiedni poziom witaminy B2 w diecie. Dbaj o stały rytm posiłków oraz ich skład.

11 18 Aktywność fizyczna a migrena rodzaj aktywności fizycznej, 19 Aktywność fizyczna jest często postrzegana jako czynnik wzmagający migreny. Jednak ostatnie badania wskazują, że umiarkowany trening, zamiast potęgować atak migreny, nierzadko ma leczniczy wpływ na migrenowe bóle głowy i może zapobiec ich atakom. Ćwiczenia uwalniają naturalny hormon uśmierzający ból endorfinę, a także hormon łagodzący depresję, zwany enkefaliną. To oznacza, że dobrze zaplanowany program ćwiczeniowy może sprawić, że będziemy mogli zmniejszyć dawkę leków przeciwmigrenowych, które przyjmujemy na co dzień 28. Jeżeli czujesz, że Twoja aktywność fizyczna jest przyczyną migreny, może się tak dziać z kilku powodów 28. Twoje ćwiczenia nie są odpowiednio zaplanowane, co oznacza, że Twój organizm w wyniku treningu nagle potrzebuje zbyt dużo tlenu, nie odżywiasz się odpowiednio przed treningiem, twoja aktywność fizyczna powoduje spadek poziomu cukru w organizmie i czujesz się głodny, podczas ćwiczeń twój organizm się odwadnia, a ty nie dostarczasz mu odpowiedniej ilości płynów, nieodpowiednio łączysz dietę i zestaw ćwiczeń, które wykonujesz; nagła zmiana dotychczasowego stylu życia może wpłynąć na częstsze ataki migreny, za bardzo forsujesz się podczas ćwiczeń, co może powodować bóle mięśni i zakwasy te z kolei mogą wpłynąć na pojawienie się ataku migreny, podczas ćwiczeń uderzyłeś się w głowę nawet niewielki uraz może powodować migrenę, migrena może być spowodowana samym ćwiczeniem to zjawisko nazywane jest wysiłkowym bólem głowy; trwa ono od 5 minut, nawet do 48 godzin; pojawia się zazwyczaj, gdy na dworze jest gorąco, a ciśnienie atmosferyczne jest wysokie. czas trwania treningu, lekarstwa, które zażywasz, co zjadłeś i wypiłeś przed treningiem, czy pojawił się atak migreny, czy nie. Aby podczas ćwiczeń nie wystąpił migrenowy ból głowy, powinno się zawsze pamiętać o: Jedzeniu należy zjeść posiłek około godziny-półtorej przed treningiem tak, aby dać naszemu organizmowi czas na przetrawienie pożywienia. To pozwoli uniknąć spadku poziomu cukru. Piciu należy pić dużo płynów przed, w trakcie i podczas treningu. W czasie ćwiczeń tracimy wodę nie tylko pocąc się, ale też oddychając. Jeżeli szybko nie uzupełnisz poziomu płynów w organizmie, może to prowadzić do odwodnienia, a w rezultacie do ataku migreny. Miej zawsze przy sobie wodę lub napój izotoniczny. Rozgrzewce i stretchingu po zakończonym treningu nigdy nie zaczynaj lub nie kończ ćwiczeń nagle. Ćwiczenia rozciągające na początku i pod koniec treningu zapobiegną bólom i napięciom mięśni, które mogą wzmagać ataki migreny. Odpowiednim stroju wybierz strój oraz obuwie, w którym czujesz się wygodnie i które będzie odpowiednio dopasowane do rodzaju wykonywanych ćwiczeń. Pamiętaj, jeżeli w którymkolwiek momencie ćwiczenia poczujesz się źle, zakończ trening. Możesz poćwiczyć innego dnia. Zanotuj również w swoim dzienniczku, że poczułeś się gorzej. Warto prowadzić dziennik, w którym będziesz zapisywać wszystkie ataki migreny, mniejsze bóle głowy oraz ćwiczenia, które wykonywałeś. To pomoże sprawdzić, które ćwiczenia są dla korzystne, a które wzmagają ataki migreny. Zapisuj 28 : datę i godzinę aktywności fizycznej, sposób, w jaki przygotowywałeś się do ćwiczeń,

12 20 Stres a migrena 21 Stres to jeden z najważniejszych czynników, które mogą wywołać migrenę 29. Na migreny związane ze stresem szczególnie narażone są kobiety pomiędzy 20. a 45. rokiem życia. Kobietom w tym wieku często trudno zachować równowagę pomiędzy ich rolą w domu a pracą zawodową. Wykonywanie codziennych obowiązków z obciążeniem w postaci migreny bywa ponad ludzkie siły. Aż 79% badanych migreników przyznało, że musiało kiedyś z powodu ataku zrezygnować ze swoich planów. Prawie tyle samo respondentów wie, że migrena to poważny problem, którego nie można bagatelizować 29. Jednak są i tacy, którzy uważają, że migrenik przesadza. Dla tej grupy obrazowe porównanie: wystarczy wyobrazić sobie 5 minutowy spacer do autobusu, który męczy bardziej niż przedzieranie się przez dżunglę bez maczety. Ponad połowa badanych uważa, że stres jest jednym z najważniejszych czynników wywołujących migrenę. Potęguje go również sam atak. Chory musi walczyć nie tylko z migreną, ale również z narastającym poczuciem winy z powodu niewypełnionych obowiązków. Dlatego już po zażyciu specjalistycznego leku na migrenę, najlepiej jest się odciąć od tych myśli i zrelaksować. 10 praktycznych porad na temat migreny Migrena wcale nie musi Cię ograniczać. Wystarczy stosować 10 praktycznych porad, aby czerpać radość z każdej chwili, nie martwiąc się o ból głowy. 1 Migrena indywidualistka Migrena jest chorobą, której przebieg jest bardzo indywidualny. Tak jak czynniki wywołujące napady migreny u wielu osób różnią się tak samo objawy, nasilenie bólu, jak i metody radzenia sobie z nim mogą być u każdego inne. Dlatego obserwuj swoją migrenę i staraj się zapamiętać, co najczęściej wywołuje Twój atak. To pomoże Ci w porę zażyć odpowiedni lek. Pamiętaj o odpoczynku i staraj się unikać stresujących sytuacji. Spróbuj znaleźć swój sposób na relaksowanie się, np. zacznij ćwiczyć jogę, naucz się technik relaksacyjnych. Zastanów się czy wprowadziłeś już powyższe zasady do swojego stylu życia. Jeśli nie, to nie zwlekaj! 2 Jak przetrwać atak migreny? Migrenowe bóle głowy charakteryzują się dużą siłą, napadowym charakterem, pojawiają się z różną częstotliwością i wywołują uczucie silnego zmęczenia. Szczególnie ważna w skutecznej walce z bólem migrenowym jest umiejętność rozpoznania pierwszych oznak napadu. Im szybciej zareagujesz na pierwsze symptomy, tym skuteczniej poradzisz sobie z napadem migreny. 3 Znajdź przyczynę bólu Do podjęcia odpowiedniego leczenia migreny, ważna jest rzetelna obserwacja, którą ułatwić może prowadzenie Dzienniczka Migrenowego. Postaraj się znaleźć przyczynę bólu. Zwróć uwagę, w jakich okolicznościach się on pojawia. Często zdarza się, że migrena pojawia się przy złej pogodzie, pod wpływem stresu, jakiegoś zapachu czy niewłaściwej diety. Jeśli zidentyfikujesz przyczynę ataków, nauczysz się ją eliminować lub chociaż ograniczyć.

13 4 22 Wpływ płci na migrenę 8 Stres 23 Migrena u kobiet i mężczyzn przebiega inaczej. Nie wynika to tylko z różnic fizjologicznych, ale też psychologicznych, hormonalnych, a nawet ról społecznych spełnianych w środowisku. Kobiety 3 razy częściej cierpią na migrenę i przeważnie jest ona z towarzyszącą aurą. Jedynie właściwa Stres to jeden z najważniejszych czynników wywołujących migrenę. Pamiętaj o odpoczynku i staraj się unikać stresujących sytuacji. Spróbuj znaleźć swój sposób na relaksowanie się, np. zacznij ćwiczyć jogę, naucz się technik relaksacyjnych. diagnostyka i indywidualne podejście do osoby cierpiącej na migrenę może prowadzić do skutecznej terapii. 9 Lekarstwa dostępne bez recepty Istnieją różne sposoby na to, żeby atak migreny przebiegał mniej 5 Styl życia Prowadź zrównoważony tryb życia. Nasz organizm daje nam sygnały ostrzegawcze, kiedy dzieje się z nim coś niedobrego. Wsłuchaj się w to, co Ci mówi. Zacznij od obserwacji swojego trybu życia. Pozwoli Ci to na wykluczenie czynników wywołujących migrenę. dotkliwie i jak najkrócej. Trzeba po prostu wiedzieć, jak z nią postępować. Najlepiej zażywać leki bez recepty przy pierwszym sygnale zbliżającego się bólu głowy, jeszcze w fazie aury. Może to zmniejszyć nasilenie i czas trwania napadu, a nawet zupełnie go wyeliminować. 6 Regularny sen 10 Excedrin Migrastop 94% pacjentów nie może się mylić! 22 7 Jeżeli chcesz zminimalizować swoją migrenę, koniecznie się wysypiaj. Często nie zdajemy sobie sprawy, jak ważny jest dla nas regularny sen. Stres, nawał obowiązków w pracy i w domu, nie pozwalają na jakościowy odpoczynek. Pamiętaj jednak o tym, że nic nie zregeneruje Twojego organizmu lepiej niż dobry sen. Odpowiednia dieta Excedrin Migrastop to jedyny dostępny na polskim rynku lek bez recepty, który zwalcza nie tylko migrenowy ból głowy, ale także inne objawy migreny jak: nudności, nadwrażliwość na światło, dźwięk. Zażycie 2 tabletek leku Excedrin Migrastop po zauważeniu pierwszych sygnałów fazy aury, pomaga zahamować rozwój ataku migreny, a nawet zmniejszyć częstotliwość ataków. Zrównoważona, prawidłowo zbilansowana dieta ma ogromny wpływ na odpowiednie funkcjonowanie Twojego organizmu. Jeżeli nie jesz regularnie, wzrasta prawdopodobieństwo wystąpienia migreny. Niektóre produkty mogą przyczyniać się do występowania migreny, np. sery, cytrusy, orzechy czy alkohol. Zapamiętaj te, po których spożyciu występował ból, a w przyszłości staraj się ograniczyć ich spożycie.

14 24 Przypisy 17. Allais G., Rolando S., De Lorenzo C., Manzoni GC, Messina P., Benedetto C., 25 d Onofrio F., Bonavita V., Bussone G., Migraine and pregnancy: an internet survey. Neurol Sci May;34 Suppl 1:S WHO: [Last accessed: June 2012] 2. Steiner T., Paemeliere K. et al. European Principles Of Management Of Common Headache Disorders In Primary Care. J. Headache Pain 2007; 8 (Suppl 1). 3. Manack A., Buse D. et al. Chronic migraine: epidemiology and disease burden. Curr Pain Headache Rep 2011; 15: Jedyny wśród produktów dostępnych bez recepty w Polsce, który likwiduje migrenowy ból głowy i objawy towarzyszące, takie jak: światłowstręt, dźwiękowstręt oraz nudności. Na podstawie charakterystyk produktów leczniczych: Nurofen Forte Express, Apap Extra, Solpadeine, Etopiryna Max, Ibuprom. 5. Opracowano na podstawie: 6. Blau J. Migraine: theories of pathogenesis. The Lancet 1992; 339: Goadsby P., Lipton R. et al. Migraine current understanding and treatment. N. Engl J. Med 2002; 346 (4): Uniwersytet Helsiński Wellcome Trust Sanger Institute, Naukowcy odkrywają genetyczne podłoże migreny; 9. Od patofizjologii do nowoczesnej terapii migreny aktualny stan badań nad migreną, ADAM STĘPIEŃ, TERAPIA NR 11 12, (249) 2010, Sex differences in the prevalence, symptoms, and associated features of migraine, probable migraine and other severe headache: results of the American Migraine Prevalence and Prevention (AMPP) Study. Buse DC1, Loder EW, Gorman JA, Stewart WF, Reed ML, Fanning KM, Serrano D., Lipton RB.Headache Sep;53(8): Sex related differences in pain. Cairns BE1, Gazerani P., Maturitas 2009 Aug 20;63(4): Hormonal contraception and migraine: clinical considerations, Faubion SS1, Casey PM, Shuster LT.Curr Pain Headache Rep Oct;16(5): A. Stępień, Migrena, czyli indywidualistka, Medical Tribune nr. 12, lipiec 2013 r. 19. World Health Organisation and European Headache Federation. Lifting the burden: the global campaign to reduce the burden of headache worldwide. J. Headache Pain 2007; 8: S Evers S., Afra J. et al. Eur J. Neurol 2009;16: Goldstein J., Stephen D. et al. Headache 2005;45: Steiner T., et al. J. Headache Pain 2007;8 (Suppl 1). 21. W. Kostkowski, Farmakologia, wyd. Lekarskie PZWL, Lublin 1998, s Na podstawie badania ilościowego pt. Źródło biznesu (ang. Source of business ) przeprowadzonego przez GFK Polonia na zlecenie Novartis, metodą CAWI (kwestionariusza internetowego) n=9344, kwiecień Statystyki opracowane na podstawie badania marketingowego Migrena w Polsce przeprowadzonego przez MEC Polska dla Novartis CH, metodą CAWI (za pomocą kwestionariuszy internetowych) z próbą badawczą n=1000 osób, grudzień 2011 roku. 24. Tracy L. Skaer, B. Clinical Presentation and Treatment of Migraine Clin. Therap. 1996;18, (2), Millichap JG1, Yee MM. The diet factor in pediatric and adolescent migraine. Pediatr Neurol. 2003;28(1): Finocchi C., Sivori G. Food as trigger and aggravating factor of migraine. Neurol Sci. 2012;33 Suppl 1:S Na podstawie badania ilościowego pt. Badanie postaw i zwyczajów konsumenckich osób cierpiących na bóle głowy i migrenę, przeprowadzonego przez GFK Polonia na zlecenie Novartis, metodą wywiadu internetowego, reprezentatywna próba badawcza n=2000 dorosłych Polaków, sierpień Dane statystyczne pochodzą z badania Polacy o migrenie przeprowadzonego przez Instytut Homo Homini na zlecenie firmy Novartis, reprezentatywna próba badawcza 1000 Polaków. 13. MacGregor EA. Menstrual migraine: towards to definitione. Cephalalgia. 1996; 16:16: Calhoun A., Ford S. Elimination of menstrual-related migraine beneficially impacts chronification and medication overuse. Headache. 2008; 48: Karlı N., Baykan B., Ertaş M., Zarifoğlu M., Siva A., Saip S., Ozkaya G.; Turkish Headache Prevalence Study Group, Onal AE J., Impact of sex hormonal changes on tension-type headache and migraine: a cross-sectional population-based survey in 2,600 women. Headache Pain Oct;13(7): Melhado EM, Maciel JA, Guerreiro CAM (2007) Headache during gestation: evaluation of 1101 women. Can J. Neuro Sci 34:

15 26 Bibliografia 17. A. Stępień, Migrena, czyli indywidualistka, Medical Tribune nr. 12, lipiec 2013 r WHO: [Last accessed: June 2012] 2. Steiner T., Paemeliere K. et al. European principles of management of common headache disorders in primary care. J Headache Pain 2007; 8 (Suppl 1). 3. Manack A, Buse D et al. Chronic migraine: epidemiology and disease burden. Curr Pain Headache Rep 2011; 15: Blau J. Migraine: theories of pathogenesis. The Lancet 1992; 339: Goadsby P., Lipton R. et al. Migraine current understanding and treatment. N Engl J Med 2002; 346 (4): Uniwersytet Helsiński Wellcome Trust Sanger Institute, Naukowcy odkrywają genetyczne podłoże migreny; 8. Od patofizjologii do nowoczesnej terapii migreny aktualny stan badań nad migreną, ADAM STĘPIEŃ, TERAPIA NR 11 12, (249) 2010, Sex differences in the prevalence, symptoms, and associated features of migraine, probable migraine and other severe headache: results of the American Migraine Prevalence and Prevention (AMPP) Study. Buse DC1, Loder EW, Gorman JA, Stewart WF, Reed ML, Fanning KM, Serrano D., Lipton RB.Headache Sep;53(8): Sex related differences in pain. Cairns BE1, Gazerani P., Maturitas 2009 Aug 20;63(4): Hormonal contraception and migraine: clinical considerations, Faubion SS1, Casey PM, Shuster LT.Curr Pain Headache Rep Oct;16(5): MacGregor EA. Menstrual migraine: towards to definitione. Cephalalgia. 1996; 16:16: Calhoun A, Ford S. Elimination of menstrual-related migraine beneficially impacts chronification and medication overuse. Headache. 2008; 48: Karlı N., Baykan B., Ertaş M., Zarifoğlu M., Siva A., Saip S., Ozkaya G.; Turkish Headache Prevalence Study Group, Onal AE J. Impact of sex hormonal changes on tension-type headache and migraine: a cross-sectional population-based survey in 2,600 women. Headache Pain Oct;13(7): Melhado EM, Maciel JA, Guerreiro CAM (2007) Headache during gestation: evaluation of 1101 women. Can J Neuro Sci 34: Allais G., Rolando S., De Lorenzo C., Manzoni GC, Messina P., Benedetto C., d Onofrio F., Bonavita V., Bussone G., Migraine and pregnancy: an internet survey. Neurol Sci May;34 Suppl 1:S World Health Organisation and European Headache Federation. Lifting the burden: the global campaign to reduce the burden of headache worldwide. J. Headache Pain 2007; 8: S Evers S., Afra J. et al. Eur J. Neurol 2009;16: Goldstein J, Stephen D et al. Headache 2005;45: Steiner T., et al. J. Headache Pain 2007;8(Suppl 1). 20. W. Kostkowski, Farmakologia, wyd. Lekarskie PZWL, Lublin 1998, s Jedyny wśród produktów dostępnych bez recepty w Polsce, który likwiduje migrenowy bol głowy i objawy towarzyszące, takie jak: światłowstręt, dźwiękowstręt oraz nudności. Na podstawie charakterystyk produktów leczniczych: Nurofen Forte Express, Apap Extra, Pyralgina, Solpadeine, Etopiryna Max, Ibuprom Sprint. 22. Na podstawie badania ilościowego pt. Źródło biznesu (ang. Source of business ) przeprowadzonego przez GFK Polonia na zlecenie Novartis, metodą CAWI (kwestionariusza internetowego) n=9344, kwiecień Na podstawie badania ilościowego pt. badanie postaw i zwyczajów konsumenckich osób cierpiąych na bóle głowy i migrenę, przeprowadzono przez GFK Polonia na zlecenia Novartis, metodą wywiadu internetowego, reprezentatywna próba badawcza n=2000 dorosłych Polaków, sierpień Statystyki opracowane na podstawie badania marketingowego Migrena w Polsce przeprowadzonego przez MEC Polska dla Novartis CH, metodą CAWI (za pomocą kwestionariuszy internetowych) z próbą badawczą n=1000 osób, grudzień 2011 roku. 25. Tracy L. Skaer, B. Clinical Presentation and Treatment of Migraine Clin. Therap. 1996;18, (2), Millichap JG1, Yee MM.The diet factor in pediatric and adolescent migraine. Pediatr Neurol. 2003;28(1): Finocchi C., Sivori G. Food as trigger and aggravating factor of migraine. Neurol Sci. 2012;33 Suppl 1:S Na podstawie badania ilościowego pt. Badanie postaw i zwyczajów konsumenckich osób cierpiących na bóle głowy i migrenę, przeprowadzonego przez GFK Polonia na zlecenie Novartis, metodą wywiadu internetowego, reprezentatywna próba badawcza n=2000 dorosłych Polaków, sierpień Dane statystyczne pochodzą z badania Polacy o migrenie przeprowadzonego przez Instytut Homo Homini na zlecenie firmy Novartis, reprezentatywna próba badawcza 1000 Polaków.

16 Excedrin Migrastop. Tabletki powlekane. Jedna tabletka powlekana zawiera 250 mg kwasu acetylosalicylowego, 250 mg paracetamolu oraz 65 mg kofeiny. Wskazania do stosowania: Doraźne leczenie bólu głowy oraz napadów migreny z aurą lub bez aury. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy, paracetamol, kofeinę lub którąkolwiek z substancji pomocniczych. U pacjentów, u których stosowanie kwasu acetylosalicylowego lub innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak diklofenak czy ibuprofen, powoduje napady astmy, pokrzywkę lub ostre zapalenie błony śluzowej nosa; Czynny wrzód żołądka lub jelit, krwawienie lub perforacja przewodu pokarmowego oraz u pacjentów ze zdiagnozowanym owrzodzeniem żołądka i jelit; Hemofilia lub inne skazy krwotoczne; Ciężka niewydolność nerek lub wątroby; Ciężka niewydolność serca; Przyjmowanie metotreksatu w dawce większej niż 15 mg na tydzień; Trzeci trymestr ciąży, Podmiot odpowiedzialny: Novartis Consumer Health GmbH, Niemcy. PL

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL, 5 mg, tabletki. Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL, 5 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc

Bardziej szczegółowo

Elektrostymulacja zamiast leków?

Elektrostymulacja zamiast leków? 15.12.2014 Nowa metoda leczenia migreny jest już dostępna w Polsce Elektrostymulacja zamiast leków? Pacjenci cierpiący na uporczywe bóle głowy mają alternatywę. Zamiast farmakologii powodującej liczne

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA VICEBROL FORTE; 10 mg, tabletki Vinpocetinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie 4 Choroby wysokogórskie PORADA 4 ROBERT SZYMCZAK Choroby wysokogórskie 4 4 Choroby wysokogórskie W rozdziale omówimy choroby związane ze zmniejszającą się dostępnością tlenu na wysokości: Ostrą Chorobę

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika ZYX, 5 mg, tabletki powlekane Levocetirizini dihydrochloridum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Wpisany przez Katarzyna Bizoń Niedziela, 16 Listopad 2008 16:10 - Zmieniony Poniedziałek, 15 Grudzień 2008 11:00

Wpisany przez Katarzyna Bizoń Niedziela, 16 Listopad 2008 16:10 - Zmieniony Poniedziałek, 15 Grudzień 2008 11:00 Dominującym objawem migreny jest napadowy ból głowy. Napady bólu trwają od kilku do kilkudziesięciu godzin, na ogół nawracają w nieregularnych odstępach czasu. {loadposition related_items} Anna, Krystyna

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Karbis, 4 mg, tabletki Karbis, 8 mg, tabletki Karbis, 16 mg, tabletki Karbis, 32 mg, tabletki Candesartanum cilexetilum Należy zapoznać się z treścią ulotki

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA. PENTINIMID 250 mg kapsułki (Ethosuximidum)

ULOTKA DLA PACJENTA. PENTINIMID 250 mg kapsułki (Ethosuximidum) ULOTKA DLA PACJENTA PENTINIMID 250 mg kapsułki (Ethosuximidum) Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku Należy zachować te ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać.

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL

PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL PRZEWODNIK DLA FARMACEUTY JAK WYDAWAĆ LEK INSTANYL WAŻNE INFORMACJE DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA: INSTANYL, AEROZOL DO NOSA LEK STOSOWANY W LECZENIU PRZEBIJAJĄCEGO BÓLU NOWOTWOROWEGO Szanowny Farmaceuto, Należy

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta. POSTINOR - DUO; 750 µg, tabletki Levonorgestrelum

Ulotka dla pacjenta. POSTINOR - DUO; 750 µg, tabletki Levonorgestrelum Ulotka dla pacjenta Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. -Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. -Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

MIGRENY. Henryk Dyczek 2010

MIGRENY. Henryk Dyczek 2010 MIGRENY Henryk Dyczek 2010 Wstęp http://zdrowie.flink.pl/migrenowe_bole_glowy.php Migrenowe bóle głowy stanowią problem epidemiologiczny, diagnostyczny i terapeutyczny. Powszechnie występuje niedostateczna

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 45/2014 z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie oceny leku Botox (toksyna botulinowa typu A 100 jednostek) we wskazaniu

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Tribux Bio 100 mg, tabletki

Tribux Bio 100 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Tribux Bio 100 mg, tabletki Trimebutini maleas Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki

Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA

ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA Biosteron, 5 mg, tabletki Biosteron, 10 mg, tabletki Biosteron, 25 mg, tabletki (Dehydroepiandrosteronum) Należy

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta. Alerton (Cetirizini dihydrochloridum) 10 mg, tabletki powlekane

Ulotka dla pacjenta. Alerton (Cetirizini dihydrochloridum) 10 mg, tabletki powlekane Ulotka dla pacjenta ależy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek ten jest dostępny bez recepty, aby można było leczyć niektóre schorzenia bez pomocy lekarza.

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum)

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum) ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA!

NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA! NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA! NAPOJE ENERGETYCZNE, ZWANE TEŻ ENERGY DRINKAMI, NAPOJAMI ENERGETYZUJĄCYMI LUB PSYCHODRINKAMI, SĄ BARDZO POPULARNE WŚRÓD POLSKIEJ MŁODZIEŻY. GŁÓWNYM

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA. Strona 1 z 6

ULOTKA DLA PACJENTA. Strona 1 z 6 ULOTKA DLA PACJENTA Strona 1 z 6 ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA NORPROLAC 25 mikrogramów, 50 mikrogramów, tabletki NORPROLAC 75 mikrogramów, tabletki NORPROLAC 150 mikrogramów, tabletki

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Tribux Forte 200 mg, tabletki

Tribux Forte 200 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Tribux Forte 200 mg, tabletki Trimebutini maleas Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Ten przewodnik dla pacjenta może być rozpowszechniany wyłącznie wśród kobiet, którym lekarz przepisał tabletki antykoncepcyjne Atywia

Ten przewodnik dla pacjenta może być rozpowszechniany wyłącznie wśród kobiet, którym lekarz przepisał tabletki antykoncepcyjne Atywia Ten przewodnik dla pacjenta może być rozpowszechniany wyłącznie wśród kobiet, którym lekarz przepisał tabletki antykoncepcyjne Atywia Twój lekarz zalecił Ci stosowanie nowoczesnej metody antykoncepcji

Bardziej szczegółowo

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych.

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Warszawa, dn. 26.08.2013 Informacja prasowa Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Aż 75% Polaków nie wie, czym są choroby autoimmunologiczne. Tylko niewielki odsetek badanych

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Rupafin 10 mg, tabletki Rupatadinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Rupafin 10 mg, tabletki Rupatadinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Rupafin 10 mg, tabletki Rupatadinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

RODZICE, PRACOWNICY SZKOŁY ANKIETA

RODZICE, PRACOWNICY SZKOŁY ANKIETA RODZICE, PRACOWNICY SZKOŁY ANKIETA Szkoła nasza włączyła się do ruchu szkół promujących zdrowie. Rozpoczynając tę pracę chcemy zapytać pracowników o sprawy dotyczące ich zdrowia, samopoczucia i stylu życia.

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla Pacjenta: Informacja dla Użytkownika

Ulotka dla Pacjenta: Informacja dla Użytkownika Ulotka dla Pacjenta: Informacja dla Użytkownika PABAL, 100 mikrogramów/ml, roztwór do wstrzykiwań Carbetocinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. - Należy zachować tę ulotkę,

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Ból uważany jest za jeden z potencjalnie istotnych czynników ryzyka dotyczących śmiertelności (Sokka).

Ból uważany jest za jeden z potencjalnie istotnych czynników ryzyka dotyczących śmiertelności (Sokka). VI. 2 Elementy do podsumowania podawanego do publicznej wiadomości. VI. 2.1 Przegląd epidemiologii choroby Odczuwanie bólu jest powszechnym zjawiskiem wśród dzieci. Szacuje się, że ta dolegliwość może

Bardziej szczegółowo

Na czym polega leczenie lekiem Tecfidera

Na czym polega leczenie lekiem Tecfidera Na czym polega leczenie lekiem Tecfidera Informacje dla pacjentów, którym przepisano leczenie lekiem Tecfidera. (fumaran dimetylu) Spis treści Informacje na temat stwardnienia rozsianego (MS) Co to jest

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta VICEBROL FORTE 10 mg, tabletki

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta VICEBROL FORTE 10 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta VICEBROL FORTE 10 mg, tabletki Vinpocetinum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA 1

ULOTKA DLA PACJENTA 1 ULOTKA DLA PACJENTA 1 ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Alerzina, 10 mg, tabletki powlekane (Cetirizini dihydrochloridum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA 1

ULOTKA DLA PACJENTA 1 ULOTKA DLA PACJENTA 1 ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Alermed, 10 mg, tabletki powlekane (Cetirizini dihydrochloridum) Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem leku. - Należy

Bardziej szczegółowo

Porcja standardowa alkoholu

Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa to 10 gramów czystego alkoholu etylowego czyli: 200 ml piwa o zaw.alk. 5% 100 ml wina o zaw.alk. 10% 25 ml wódki o zaw.alk. 40% Czas usuwania z organizmu

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika ZYX Bio 5 mg, tabletki powlekane Levocetirizini dihydrochloridum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Physiotens 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane Moxonidinum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta. Physiotens 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane Moxonidinum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Physiotens 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane Moxonidinum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

POKONAJ MIGRENĘ ODPOWIEDZIALNIE!

POKONAJ MIGRENĘ ODPOWIEDZIALNIE! RAPORT POKONAJ MIGRENĘ ODPOWIEDZIALNIE! DOWIEDZ SIĘ JAK WALCZYĆ Z BÓLEM. 1. SPIS TREŚCI 3 Migrena to nie fanaberia I Czym zatem jest migrena? 4 Czaty w liczbach I O czym najczęściej rozmawiamy? 5 Najczęściej

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27

www.polfawarszawa.pl ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa, tel. (0-22) 691 39 00, fax (0-22) 691 38 27 Polfa Warszawa S.A. dziękuje Pani doc. dr hab. Idalii Cybulskiej wieloletniemu lekarzowi Instytutu Kardiologii w Aninie za pomoc w opracowaniu niniejszego materiału. ul. Karolkowa 22/24, 01-207 Warszawa,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA. MINIRIN Melt (Desmopressinum) 60 mikrogramów 120 mikrogramów 240 mikrogramów Liofilizat doustny

ULOTKA DLA PACJENTA. MINIRIN Melt (Desmopressinum) 60 mikrogramów 120 mikrogramów 240 mikrogramów Liofilizat doustny ULOTKA DLA PACJENTA Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r.

Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. Piotr Burda Biuro In formacji T oksykologicznej Szpital Praski Warszawa Konferencja SAMOLECZENIE A EDUKACJA ZDROWOTNA, POLITYKA ZDROWOTNA, ETYKA Kraków, 20.04.2009 r. - Obejmuje stosowanie przez pacjenta

Bardziej szczegółowo

BIONORICA Polska Sp z o.o. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Lunapret 1

BIONORICA Polska Sp z o.o. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Lunapret 1 CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO Lunapret 1 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Lunapret Valerianae radicis extractum siccum + Lupuli strobili extractum siccum tabletki powlekane, 250 mg + 60 mg 2. SKŁAD

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM DLA PRODUKTU NIQUITIN MINI CITRUS PRZEZNACZONE DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI

PODSUMOWANIE PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM DLA PRODUKTU NIQUITIN MINI CITRUS PRZEZNACZONE DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI PODSUMOWANIE PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM DLA PRODUKTU NIQUITIN MINI CITRUS PRZEZNACZONE DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI Omówienie rozpowszechnienia choroby W skali świata użycie tytoniu przyczynia się do śmierci

Bardziej szczegółowo

Torecan (Thiethylperazinum) 6,5 mg, tabletki powlekane

Torecan (Thiethylperazinum) 6,5 mg, tabletki powlekane Ulotka dla pacjenta Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 339 SECTIO D 5 Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego WP i NoZ AM w Lublinie, p.o. kierownika Zakładu: Prof. dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Ten poradnik dla Pacjentki może być rozpowszechniany wyłącznie przez lekarzy dla kobiet, którym ginekolog przepisał tabletki antykoncepcyjne Naraya

Ten poradnik dla Pacjentki może być rozpowszechniany wyłącznie przez lekarzy dla kobiet, którym ginekolog przepisał tabletki antykoncepcyjne Naraya Ten poradnik dla Pacjentki może być rozpowszechniany wyłącznie przez lekarzy dla kobiet, którym ginekolog przepisał tabletki antykoncepcyjne Naraya Plus. SZANOWNA PANI Pani lekarz ginekolog przepisał Pani

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Irprestan, 75 mg, tabletki powlekane Irprestan, 150 mg, tabletki powlekane Irprestan, 300 mg, tabletki powlekane (Irbesartanum) Należy zapoznać się z treścią

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Jedna tabletka zawiera 5 mg flunaryzyny (Flunarizinum) w postaci flunaryzyny dichlorowodorku.

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO. Jedna tabletka zawiera 5 mg flunaryzyny (Flunarizinum) w postaci flunaryzyny dichlorowodorku. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO FLUNARIZINUM WZF, 5 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka zawiera 5 mg flunaryzyny (Flunarizinum) w postaci flunaryzyny

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Sirdalud Tabletki, 4 mg. Tizanidinum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Sirdalud Tabletki, 4 mg. Tizanidinum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Sirdalud Tabletki, 4 mg Tizanidinum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku. Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE A SŁODYCZE

ZDROWE ODŻYWIANIE A SŁODYCZE ZDROWE ODŻYWIANIE A SŁODYCZE Diana Fydryk SKN Zdrowia Publicznego sekcja Promocja Zdrowia 13.11.2014r. ZDROWE ODŻYWIANIE SŁODYCZE Gotowe produkty spożywcze o słodkim smaku i zazwyczaj o stałej konsystencji,

Bardziej szczegółowo

www.california-fitness.pl www.calivita.com

www.california-fitness.pl www.calivita.com DRIVERADE branica.pl SKONCENTROWANA OCHRONA AKTYWNEGO CZŁOWIEKA Unikalny zestaw składników uwzględniający potrzeby współczesnego człowieka Ekstrakt z guarany Witamina C Lecytyna Witamina E Cholina Selen

Bardziej szczegółowo

Antybiotykooporność. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl

Antybiotykooporność. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Antybiotykooporność Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Pominięte dawki antybiotyków prowadzą do nieskutecznych leków i nieskutecznego leczenia Kiedy zalecenia dotyczące antybiotyków nie są przestrzegane,

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci.

Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci. Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci. Alicja Kalińska Najczęstsze problemy w żywieniu dzieci Eksperci potwierdzają, że dieta dzieci w wieku szkolnym nie

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta. Dostępne opakowania: 20 g tuba 50 g tuba 50 g w butelce szklanej z aplikatorem kulkowym typu roll-on

Ulotka dla pacjenta. Dostępne opakowania: 20 g tuba 50 g tuba 50 g w butelce szklanej z aplikatorem kulkowym typu roll-on Ulotka dla pacjenta Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek ten jest dostępny bez recepty, aby można było leczyć niektóre schorzenia bez pomocy lekarza.

Bardziej szczegółowo

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej

Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej Zasady diety piłkarskiej lek. med. Jarosław Madej 1 Zasady ogólne 1. Częstość i regularność posiłków 2. Śniadanie - najważniejszy posiłek dnia 3. Ostatni posiłek -2 godz. przed snem 4. Posiłek budulcem

Bardziej szczegółowo

STAN PADACZKOWY. postępowanie

STAN PADACZKOWY. postępowanie STAN PADACZKOWY postępowanie O Wytyczne EFNS dotyczące leczenia stanu padaczkowego u dorosłych 2010; Meierkord H., Boon P., Engelsen B., Shorvon S., Tinuper P., Holtkamp M. O Stany nagłe wydanie 2, red.:

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk (spondylolisteza) - jest to zsunięcie się kręgu do przodu (w kierunku brzucha) w stosunku do kręgu położonego poniżej. Dotyczy to

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne

Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne Problemy kostne u chorych ze szpiczakiem mnogim doświadczenia własne dr n.med. Piotr Wojciechowski Szpiczak Mnogi Szpiczak Mnogi (MM) jest najczęstszą przyczyną pierwotnych nowotworów kości u dorosłych.

Bardziej szczegółowo

http://www.odkryjjakschudnac.pl

http://www.odkryjjakschudnac.pl 7 Pokarmów Automatycznie Spalających Tłuszcz Czy może to być możliwe, że jedzenie niektórych pokarmów może pomóc Ci schudnąć oraz automatycznie spalać tłuszcz bez ćwiczeń lub diet? Odpowiedź na to pytanie

Bardziej szczegółowo

Gl. '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia" 3418, te124 71 32. . Glaxo Sp. z 0.0..

Gl. '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia 3418, te124 71 32. . Glaxo Sp. z 0.0.. Glaxo 111 N Gl.. Glaxo Sp. z 0.0.. Oddzial W warszaw\e Jana Pawia II 34/6 141 Warszawa, A. W PL fax 247129 '8X O ~~24 72 83, II, 817 40~ ~:;;, Pawia" 3418, te124 71 32 OZla. IInformacji.. Naukowej 00-141

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. ESPUMISAN (Simeticonum) 40 mg/ml, krople doustne, emulsja

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. ESPUMISAN (Simeticonum) 40 mg/ml, krople doustne, emulsja ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ESPUMISAN (Simeticonum) 40 mg/ml, krople doustne, emulsja Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona informacje ważne dla pacjenta. Lek

Bardziej szczegółowo

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! POWIEDZ grypie STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ Jedną z najpowszechniej występujących i wciąż niedocenianych chorób jest grypa, choroba, która w sezonie

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo