NR 36/37. BIULETYN INFORMACYJNY OIPiP w Koszalinie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "NR 36/37. BIULETYN INFORMACYJNY OIPiP w Koszalinie"

Transkrypt

1 NR 36/37 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie 1

2 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie NR 36/37 Ocena niewydolnoœci oddechowej u noworodków i metody wsparcia oddechowego Warsztaty szkoleniowe Katowice 2003 O jakimœ profesorze z Nowego Yorku mówi³ nam przed kilkoma laty nasz ordynator przy okazji szkolenia n.t. zastosowania CPAP u noworodków. Nie usi³owa³yœmy wówczas zaœmiecaæ naszej pamiêci nazwiskiem zagranicznego profesora, w przekonaniu, e przecie nigdy nie bêdziemy mia³y okazji go bli ej poznaæ. Z wypowiedzi naszego ordynatora wynika³o, e ten profesor ma najlepsze w œwiecie wyniki leczenia niewydolnoœci oddechowej u noworodków przy u yciu metody n-cpap. Poza tym podobno marzeniem wiêkszoœci polskich lekarzy neonatologów by³ i jest pobyt w Nowym Yorku u tego profesora. Skoro dla wielu lekarzy jest to tylko marzenie, to dla nas pielêgniarek wydawa³o siê to marzenie na równi z lotem na ksiê yc. Czasami los potrafi jednak zaskakiwaæ, nie tylko gorzko ale i mi³o i sympatycznie. Otó na pocz¹tku marca br dotar³a do naszego oddzia³u informacja, e ten profesor przyje d a do Katowic i przez tydzieñ bêdzie szkoli³ zarówno lekarzy jak i pielêgniarki. No tak, ale sk¹d wzi¹æ pieni¹dze na tak¹ wyprawê? Czasu na podjêcie decyzji mia³yœmy bardzo ma³o, poniewa szkolenie mia³o siê rozpocz¹æ za 10 dni, liczba uczestników by³a ograniczona i decydowaæ mia³a kolejnoœæ zg³oszeñ. Kiedy uda³o nam siê wreszcie uzbieraæ na wyjazd to okaza³o siê, e ju nie by³o miejsc. W koñcu jednak los kolejny raz okaza³ siê dla nas ³askawy i zosta³yœmy zakwalifikowane. Profesor okaza³ siê z pochodzenia Chiñczykiem. Nazywa siê Jen-Tien Wung. Przyby³ z nim jego bliski wspó³pracownik, pielêgniarz chiñskiego pochodzenia Ramon V. Abuedo. Wszystkich uczestników by³o oko³o siedemdziesiêciu, w tym ponad 20 pielêgniarek z ró nych regionów Polski. Szkolenie sk³ada³o siê z 2 czêœci, teoretycznej / wyk³ady / i praktycznej / æwiczenia /. Wyk³ady by³y adresowane jednoczeœnie dla lekarzy i pielêgniarek, natomiast zajêcia praktyczne by³y oddzielnie. T³umaczami byli lekarze z Kliniki Intensywnej Terapii Noworodka Górnoœl¹skiego Centrum Matki i Dziecka w Katowicach, gdzie szkolenie to siê odbywa³o. Obaj panowie, profesor i Pan Ramon Abuedo byli przesympatyczni i niezwykle yczliwi. Poœwiêcali mnóstwo czasu na pokaz sposobów pielêgnacji noworodków u nich w Nowym Yorku. Ka dego dnia po zajêciach praktycznych przez ponad godzinê odpowiadali na zadawane przez nas pytania. Prawdziwym szokiem by³a dla nas odpowiedÿ na zadane pytanie - czego u ywaj¹ do pielêgnacji skóry noworodka? Us³yszeliœmy, e niczego, adnych œrodków kosmetycznych. Naturalnym konserwantem skóry noworodka jest para wodna znajduj¹ca siê w otaczaj¹cym powietrzu o odpowiedniej wilgotnoœci i naturalne substancje produkowane w skórze. Nie widz¹ potrzeby stosowania jakichkolwiek œrodków chemicznych, a przede wszystkim obawiaj¹ siê reakcji skórnych, w tym g³ównie uczuleniowych. Pan Ramon Abuedo czêsto osobiœcie demonstrowa³ przy pacjentach sposoby wykonywania zabiegów wg zasad obowi¹zuj¹cych u nich w Nowym Yorku. Profesor Wung z kolei w trakcie wyk³adów prezentowa³ krótkie filmy pokazuj¹ce krok po kroku, ze wszystkimi szczegó³ami, ró ne procedury medyczne, a nawet w pewnym momencie na sali wyk³adowej wzi¹³ do r¹k lalkê przypominaj¹c¹ wygl¹dem noworodka i pokaza³ na niej ca³y proces wk³ucia do jamy op³ucnowej. Niektórzy, szczególnie wielcy mi³oœnicy lalek, mieli mu za z³e, e zniszczy³ tak¹ ³adn¹ ich pupilkê. Pokaz jednak by³ niezwykle obrazowy i pozwoli³ utrwaliæ w pamiêci wszystkie detale zwi¹zane z samym wk³uciem, dok³adnym zaopatrzeniem rany oraz umocowaniem za³o onego drenu. Szczególnie du o uwagi poœwiêcano procesowi odsysania treœci z dróg oddechowych, a przede wszystkim z rurki intubacyjnej. Omawiano i pokazywano na przezroczach liczne przyk³ady powik³añ zwi¹zanych z nieprawid³owym odsysaniem. Ich przyczyn¹ by³a przewa nie albo z³a d³ugoœæ wk³adanego cewnika, albo z³a si³a ssania. Pierwszy raz uczestniczy³yœmy w tak niezwykle komunikatywnym i obrazowo prowadzonym szkoleniu. Jesteœmy pe³ne podziwu zarówno dla wyk³adowców jak i organizatorów, którym doskonale uda³o siê pokonaæ dziel¹c¹ nas barierê jêzykow¹. Koñcz¹c krótk¹ relacjê z naszego pobytu w Katowicach jesteœmy winne szczególne podziêkowania Okrêgowej Izbie Pielêgniarek i Po³o nych w Koszalinie za bardzo dla nas cenne wsparcie finansowe, bez którego nasz wyjazd by³by niemo liwy. Zyska³yœmy bardzo wiele, szkoda by³oby zdobytej tam wiedzy oraz umiejêtnoœci nie wykorzystaæ teraz w pracy, a jest to niestety mo liwe, poniewa by³a Kasa Chorych nie zakontraktowa³a dotychczas na ten rok z naszym szpitalem intensywnej terapii noworodka. Uznano chyba, e 16 lat istnienia intensywnej terapii w szpitalu rangi powiatowej to i tak za d³ugo. Ciekawe tylko czy noworodki potrzebuj¹ce pomocy bêd¹ podobnego zdania. Mariola Siuda i Beata Janiszak Starsze pielêgniarki z Oddzia³u Noworodków Szpitala Powiatowego im. Matki Teresy z Kalkuty w Drawsku Pomorskim. P.S. Na za³¹czonym zdjêciu od prawej czwarty w kolejnoœci to Profesor Wung, pi¹t¹ osob¹ jest jego ona, a szóst¹ Pan Ramon Abuedo. 2

3 NR 36/37 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie Ratownictwo medyczne Kto ratuje jedno ycie, ratuje ca³y œwiat. Tempo i model ycia w wielkich miastach, szybki wzrost liczby samochodów i uprzemys³owienie powoduj¹ wzrost liczby wypadków, ich ofiar w tym równie œmiertelnych. Najbli sze perspektywy nie rokuj¹ poprawy tego stanu. W Polsce podkreœla siê wy sz¹ ni gdzie indziej œmiertelnoœæ w wypadkach drogowych. W odró nieniu od krajów zachodnich ponad po³owa ofiar to piesi lub rowerzyœci potr¹ceni przez pojazdy. To samo dotyczy wypadków przy pracy. Najczêœciej ofiar¹ rozmaitych maszyn i urz¹dzeñ s¹ ludzie pos³uguj¹cy siê nimi amatorsko, których zawód i wykszta³cenie odbiega od aktualnie wykonywanych czynnoœci ( zrób to sam ). Wszystko to poci¹ga za sob¹ ogromne koszty. Jednym ze skutków wypadków drogowych jest równie d³ugotrwa³a niezdolnoœæ do pracy. Jak obliczono 12,8% tych poszkodowanych pozostaje na zwolnieniu przez okres jednego miesi¹ca; 22,3% przez okres trzech miesiêcy, 17,9% do szeœciu miesiêcy; a dalsze 31,7% do dziewiêciu miesiêcy. W efekcie koñcowym co czwarty pacjent przechodzi na rentê, a prawie 14% umiera. Jak dot¹d nikt w Polsce nie liczy³ ile to kosztuje. Oszczêdzaj¹c na profilaktyce wydaje siê ogromne kwoty na skutki wypadków. Kraje, w których wdro ono programy zapobiegawcze obliczono, e œmiertelnoœæ spad³a nawet o 50% oraz obni y³y siê koszty. Lista dzia³añ do konsekwentnego wykonania jest d³uga: poprawa nawierzchni dróg dla samochodów, bezpieczne chodniki i przejœcia dla pieszych, realna znajomoœæ przepisów drogowych i ich przestrzeganie, oœwietlenie ulic i dróg we wsiach, przestrzeganie przepisów BHP, prewencyjna obecnoœæ policji w miejscach szczególnie zagro onych wypadkiem lub przestêpczoœci¹, zmniejszenie spo ywania alkoholu (zarówno wœród kierowców jak i wœród pieszych). Du e znaczenie w dzia³aniach profilaktycznych ma równie szeroko zakrojona profilaktyka osteoporozy, szeroka kampania zachêcaj¹ca osoby starsze do noszenia wygodnego obuwia oraz produkcja ubiorów dla dzieci z obowi¹zkowymi, z daleka widocznymi elementami. Rozwa yæ nale y podjêcie wzmo onej kampanii we wszystkich œrodkach masowego przekazu, na wzór kampanii antynikotynowych czy antyalkoholowych, informuj¹cej o zagro eniach i przestrzegaj¹cej przed skutkami wypadków. Nie ka dy musi mieæ prawo jazdy, w³asn¹ pi³ê elektryczn¹, nie ka dy rolnik mo e pos³ugiwaæ siê skomplikowanymi maszynami rolniczymi, jeœli wie jedynie do czego s³u ¹ i jak siê je uruchamia. Wzbogacone wyposa enie samochodu w takie urz¹dzenia jak: pasy bezpieczeñstwa, poduszki, strefy zgniotu, system ABS i inne chroni jego pasa erów tak e wtedy, gdy zdarzy siê wypadek. Podobn¹ funkcjê spe³niaj¹: mniejsza prêdkoœæ, bezpieczne czy specjalne szyby, bardziej op³ywowe kszta³ty pojazdów i ich zderzaków. Wy ej wymienione czynniki zmniejszaj¹ równie skutki urazu u pieszych. Tak¹ sam¹ funkcje spe³niaj¹ kaski dla motocyklistów, œrodki ochrony w pracy i sporcie. W dzia³aniach zmniejszaj¹cych skutki urazów maj¹ równie dzia³ania zmierzaj¹ce do zapewnienia optymalnych warunków ewakuacji poszkodowanych: ³atwy dostêp do telefonu, powszechna znajomoœæ zasad pierwszej pomocy przedlekarskiej, w³aœciwie zorganizowana sieæ fachowej pomocy doraÿnej i oddzia³ów ratunkowych czy tzw. centrów urazowych w sytuacji przebiegaj¹cych zmian w organizacji i zarz¹dzaniu s³u b¹ zdrowia w Polsce. Nale y odpowiedzieæ sobie na powy sze pytanie, ale równie zastanowiæ siê jak pos³ugiwaæ siê tym co mamy, bo prawdopodobnie wiêcej mieæ nie bêdziemy, w najbardziej racjonalny sposób. Dotyczy to oczywiœcie wszystkich dziedzin medycyny, ale w przypadku zwalczania skutków urazów bêd¹cych przyczyn¹ 1/3 wszystkich nag³ych interwencji medycznych, g³ówn¹ przyczyn¹ zgonów w populacji do 40 roku ycia i 25% przyczyn¹ kalectwa, staje siê koniecznoœci¹. Zadowolenie z wyników leczenia w niektórych (pojedynczych) klinikach powinno byæ zast¹pione myœleniem perspektywicznym, co powinniœmy robiæ, by w tych ma³ych oœrodkach dzia³aæ lepiej, a w tych ma³ych oœrodkach (na samym dole), najbli ej ludzi, obok ci¹gle jeszcze niewydolnego lekarza rodzinnego, jest pogotowie ratunkowe. Mimo, e w wiêkszoœci pogotowia, wiele zmieni³o siê na lepsze nadal stanowi ono instytucjê, która nie radzi sobie z zadaniami, jakie powinno wype³niaæ. Przemawiaj¹ za tym nie tylko niedostateczne wyposa enie, zatrudnienie lekarzy o niepe³nych kompetencjach lub bez stosownej specjalizacji, wyraÿne braki wyszkolenia u czêœci personelu œredniego i ni szego, wci¹ jeszcze widoczne w ambulansach, ale przede wszystkim wskaÿniki takie jak: czas dojazdu do miejsca wypadku czy nag³ego zachorowania oraz wysoka œmiertelnoœæ przedszpitalna dwu-, trzykrotnie przekraczaj¹ca normy europejskie. Nie maj¹c œciœle zakreœlonych, zdefiniowanych ram wspó³pracy z innymi s³u bami ratowniczymi (policja, stra po arna, miejska, pogotowie gazowe, energetyczne) pogotowie dzia³a samotnie, utrudnia to, a w niektórych wypadkach uniemo liwia przeprowadzenie akcji ratunkowej sprawnie w warunkach wypadku masowego czy katastrofy w warunkach powstania strefy zagro- enia dla ludzi i s³u b czy te w sytuacji, gdy jest zapotrzebowanie na techniczny/specjalistyczny sprzêt ratowniczy w wiêkszoœci przypadków ci¹gle jeszcze jest brak formalnych zwi¹zków pomiêdzy szpitalnymi izbami przyjêæ czy S.O.R. a pogotowiem. To z kolei utrudnia racjonalne wykorzystanie mo liwoœci ratowniczych w sytuacji, gdy liczba ofiar jest wiêksza, czêsto uniemo liwia wczeœniejsze przekazywanie informacji o stanie zdrowia transportowanego chorego do szpitala, nie pozwalaj¹c tym samym na wdro enie jednolitego standardu postêpowania obejmuj¹cego diagnostykê i leczenie podczas ca³ej z³otej godziny. 3

4 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie NR 36/37 To co przed laty mo na by³o traktowaæ jako wzorzec, dziœ okazuje siê niewystarczaj¹ce ca³kowicie, a zatrzymanie œmierci pozostaje nadal w sferze marzeñ: œciœle wytyczone rejony dzia³ania poszczególnych stacji pogotowia ratunkowego, zamkniête z jednej strony w strukturach administracyjnych, z drugiej zaœ obaw¹ przed nadmiernymi nieuzasadnionymi (nie podlegaj¹cymi refundowaniu przez NFZ) doprowadzi³y ju do kilku g³oœnych tragedii. Powstaj¹ce w Polsce oddzia³y ratunkowe w du ym stopniu nie s¹ przygotowane do problemów traumatologii, ani pod wzglêdem lokalowym ani merytorycznym, pomijaj¹c ju niedostateczne zaplecze szpitalne, a wiêkszoœæ ofiar wypadku leczona jest nadal sygna³em karetki pogotowia. ATLS nie jest dot¹d nauczany na studiach, ani po nich, a traumatologiê okrojono do obra eñ koœci, stanowi drobny rozdzia³ w ortopedii. Jak s¹ przygotowane inne s³u by ratownicze do katastrofy mogliœmy oceniæ w 1997 r. podczas stuletniej wody i wielu innych katastrof podczas ostatnich kilku lat. Œrodkiem na wszystkie te bol¹czki, mia³a byæ ustawa o pañstwowym ratownictwie medycznym, której g³ównym za³o eniem by³o stworzenie jednolitego systemu ratowniczego. Przy wielu korzystnych sygna³ach takich jak: korzystne propozycje nowelizacji, projekt standardów postêpowania dla ratowników w stanach nag³ych czy rozporz¹dzenie ministra w sprawie szpitalnego oddzia³u ratunkowego, konserwuje nadal stary system, nie przyczynia siê do zmniejszenia kosztów (chorych wszak i tak trzeba ratowaæ), uaktywnia przeciwników powoduje marnotrawienie ju zainwestowanych œrodków. Bior¹c pod uwagê obecne nak³ady na s³u bê zdrowia w Polsce, które po przeliczeniu na g³owê obywatela stanowi¹ 1/5 lub 1/10 tego, co przeznacza siê w krajach Unii Europejskiej, nie wspominaj¹c ju o USA czy Kanadzie, to oficjalny powód trudna sytuacja finansowa nie znikn¹ w ci¹gu najbli szych 20 lat. Czas, który mija od momentu wypadku do rozpoczêcia skutecznych zabiegów na sali operacyjnej nazwano z³ot¹ godzin¹. Sk³adaj¹ siê na ni¹ krótsze lub d³u sze okresy rozpoczynaj¹ce ³añcuch prze ycia po urazie. Pocz¹tkowo jest to okres oczekiwania na pomoc, kiedy to stan ofiary wypadku gwa³townie siê pogarsza, pog³êbiaj¹ siê wstrz¹s urazowy i niedotlenienie. Dla porównania w Unii Europejskiej czas ten obliczono na 8 minut, a np. w Krakowie wynosi on 20 minut. W praktyce wygl¹da to tak, e zabezpieczenie miejsca wypadku jest teoretyczne, bowiem stosowne s³u by przyje d aj¹ z opóÿnieniem, a przygodni œwiadkowie nie maj¹ o tym pojêcia podobnie jak o podstawowych zabiegach ratowniczych. Sytuacja ta jest odzwierciedleniem poziomu nauczania w tym zakresie prowadzonego w szko³ach œrednich zwykle przez przypadkowych nauczycieli, których wiedza pochodzi z czasów przynale noœci do harcerstwa. Oko³o 80% tych, którzy nie dojad¹ ywi do szpitala umiera w³aœnie w tym czasie, przy czym 40% z nich z powodu wykrwawienia, a dalsze 5% z powodu niedro noœci dróg oddechowych. Nie trzeba udowadniaæ, e szybka pomoc mog³aby przynieœæ radykaln¹ poprawê. W tym samym czasie wskutek niedotlenienia i wstrz¹su coraz szybciej zaciska siê spirala œmierci samonapêdzaj¹cych siê kwasicy, hypotermii i koagulopatii. Ci, którzy nadal tyj¹, s¹ w coraz gorszym stanie. Pogl¹d sprowadzaj¹cy rolê pogotowia jedynie do jak najszybszego przewozu ofiary wypadku do najbli szego szpitala w myœl, którego ka de dodatkowe dzia³anie jest tu strat¹ czasu na szczêœcie nale y do przesz³oœci. Jednak praktyka dnia codziennego wskazuje, e ci¹gle jeszcze wielu lekarzy tak pracuje. Celowe wiêc staje siê permanentne przypominanie o tym, jak nale y leczyæ ofiary wypadków w okresie przedszpitalnym zgodnie z inn¹ z powszechnie przyjêt¹ w œwiecie regu³a stay and play. W przypadkach ran dr¹ ¹cych klatki piersiowej u chorych w sytuacji tzw. niekontrolowanego wstrz¹su co niektórzy autorzy zalecaj¹ natychmiastowy transport, bez wstêpnego leczenia, kwestionuj¹c przy tym potrzebê jakichkolwiek dzia³añ na tym etapie. Pogl¹dy te s¹ jednak incydentalne, a jedynym usprawiedliwieniem takiego postêpowania mog³aby byæ najbli sza odleg³oœæ miejsca wypadku od szpitala nieprzekraczaj¹ca 2-3 minut jazdy karetk¹ lub niektóre wyj¹tkowe obra- enia. Jednak zdecydowana wiêkszoœæ badaczy jest zdecydowanymi zwolennikami zasady szeroko rozumianej resuscytacji ju na miejscu zdarzenia. Tu powinna obowi¹zywaæ zasada, e poszkodowany nie mo e byæ przewo ony do szpitala bez dokonania oceny jego stanu i prawid³owego zaopatrzenia. Wed³ug powszechnie znanego i akceptowanego schematu ABC... badanie wstêpne ofiary wypadku sprowadza siê do stwierdzenia stanów bezpoœredniego zagro enia ycia (zatrzymanie kr¹- enia, niedro noœæ dróg oddechowych, krwotok zewnêtrzny) oraz oceny funkcjonowania trzech podstawowych dla ycia uk³adów, tj. oddechowego (A, B), kr¹ enia (C), nerwowego (D). Niezale - nie wiêc od umiejscowienia i rozleg³oœci odniesionych przez poszkodowanego obra eñ, dzia³ania ratownicze bêd¹ mia³y na celu przywrócenie lub utrzymanie funkcji tych trzech uk³adów i zabezpieczenie pacjenta przed dalszymi uszkodzeniami w czasie transportu. Schemat 1 Pomoc przedszpitalna ABC... jako czêœæ ATLS (Advanced Trauma Life Support) sta³ siê w œwiecie obowi¹zuj¹cym standardem, jak ca³y ATLS. Szybki transport niezaopatrzonego chorego po urazie, zaniechanie zasad ABC... to nara enie go na œmieræ w tym czasie, oraz: 4

5 NR 36/37 dalsze uszkodzenia i powik³ania (np. zach³yœniêcie), dodatkowe uszkodzenia tkanek miêkkich i koœci, narastaj¹ca ciasnota œródczaszkowa, narastaj¹ce niedotlenienie, zbêdny ból i pog³êbiaj¹cy siê wstrz¹s, wzmo ona utrata krwi. Odrêbn¹ spraw¹ jest wykorzystanie pogotowia lotniczego zarówno do udzielania pierwszej pomocy jak i transportu poszkodowanych, zw³aszcza gdy niezbêdna jest wysoko specjalistyczna pomoc w odleg³ym oœrodku. Oczywiœcie najistotniejsz¹ spraw¹ do za³atwienia jest tu wyposa enie kluczowych dla systemu szpitali w prowizoryczne choæby l¹dowiska dla helikopterów. Kiedy pacjent dotrze do w³aœciwego szpitala jego szanse rosn¹. W Polsce 80% ofiar wypadków trafia na oddzia³y chirurgiczne a zaledwie 20% na oddzia³y urazowo-ortopedyczne. W wielu przypadkach ani jedne ani drugie nie s¹ przygotowane do leczenia chorych z urazami czy wielonarz¹dowymi obra eniami cia³a. Brak podstawowego wyposa enia ratowniczego, dostêpnego dopiero na sali operacyjnej, ciasne izby przyjêæ, szczup³y, niedostatecznie wyszkolony personel, brak tomografii komputerowej to tak e przyczyny œmiertelnoœci szpitalnej. Tymczasem S.O.R. albo nawet izba przyjêæ mo e byæ miejscem gdzie bêd¹ kontynuowane dzia³ania na³o one przez pogotowie, uzupe³niaæ je, stworzone warunki do skutecznej diagnostyki i leczenia. Niezale nie od postêpów medycyny w zakresie najskuteczniejszych metod resuscytacji i najefektywniejszych metod diagnostyki, g³ówn¹ broni¹ nadal pozostanie szybkoœæ dzia³ania, doœwiadczenie i wybór optymalnej taktyki leczenia. Mo e ni¹ byæ dalsza aktywna diagnostyka i wstêpne leczenie, ale równie natychmiastowa operacja lub inne zabiegi ratuj¹ce ycie wykonywane zgodnie z ustalona lista priorytetów operacyjnych. Takie postêpowanie mo e mieæ miejsce tylko wtedy, gdy dzieje siê to wszystko zgodnie z zasad¹ trzech w : w³aœciwy pacjent, we w³aœciwym czasie i we w³aœciwym miejscu, w przystosowanych oœrodkach urazowych, gdzie w miejsce bezradnego w tych stanach ortopedy czy samotnego chirurga jest wyszkolony zespó³ ludzi na miejscu oraz dostêpni wszyscy konieczni specjaliœci, gdzie jest przestrzegana lista priorytetów urazowych, a postêpowanie ratownicze, diagnostyczne i lecznicze standaryzowane. Tylko w takich warunkach ciê ko poszkodowany ma szansê najpierw prze yæ, a potem tak e nie zostaæ kalek¹. BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie Schemat 3. Zintegrowany system ratownictwa Schemat 4. Schemat 5. Problemy do rozwi¹zania Izba przyjêæ modu³ ratunkowy Schemat 2. Decyzja Zdzis³awa Œwistoñ c.d.n 5

6 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie NR 36/37 Fachow¹ wiedz¹ medyczn¹ dysponuj¹ przede wszystkim wykonawcy zawodów medycznych, którzy zdobywaj¹ j¹ w wyniku formalnego kszta³cenia za poœrednictwem instytucji medycznych. Proces kszta³towania obejmuje nie tylko adeptów zawodów medycznych, ale równie osoby pe³ni¹ce ju funkcje zawodowe. Czêœæ tej fachowej wiedzy medycznej przenika lub jest w œwiadomy sposób przekazywana spo³eczeñstwu. Jest to proces nieunikniony, ale równoczeœnie konieczny ze wzglêdu na dobro ogó³u. Im wy szy poziom wiedzy medycznej osi¹ga spo³eczeñstwo tym wiêcej chorób da siê unikn¹æ poprzez ich wczesne wykrycie oraz zapobieganie. Ta codzienna wiedza medyczna zdobywana jest bardzo czêsto w yciu codziennym lub poprzez obserwacje czynione w najbli szym otoczeniu. Doœwiadczenia gromadzone w trakcie osobistego przebycia jakiejœ choroby lub wynikaj¹ce z obserwacji jej przebiegu u innych osób wzbogacaj¹ nie tylko wiedzê na temat tej choroby, ale mog¹ rzutowaæ na ogólne opinie i postawy zdrowotne spo³eczeñstwa. ród³em wiedzy o zdrowiu i chorobie oprócz w³asnych doœwiadczeñ s¹ równie informacje pozyskane od osób, które przyby³y ju pewne choroby. W propagowaniu informacji poszerzaj¹cych stan wiedzy medycznej spo³eczeñstwa bior¹ udzia³ tak e œrodki masowego przekazu. Równie wa n¹ rol¹ przypisuje siê personelowi medycznemu. Bardzo czêsto zdarza siê, e pacjent trafiaj¹cy do szpitala nie potrafi jednoznacznie scharakteryzowaæ przebytych chorób, nie zna podstawowych pojêæ medycznych i nie pamiêta jakie leki przyjmuje. Jest to dosyæ niepokoj¹ce zjawisko, szczególnie teraz, kiedy choroby nas nie oszczêdzaj¹, a wrêcz przeciwnie nêkaj¹. Brak podstawowej wiedzy, jak rozpoznawanie niepokoj¹cych objawów i œwiadomoœæ zagro enia z nich wynikaj¹cych, mo e mieæ przykre konsekwencje dla zdrowia. W ostatnich latach poziom wiedzy medycznej spo³eczeñstwa nieznacznie wzrós³. Ludzie coraz czêœciej zadaj¹ pytania, szukaj¹ odpowiedzi na nurtuj¹ce ich zagadnienia odnoœnie polepszenia swojego zdrowia, interesuj¹ swoim zdrowiem, chc¹ siê leczyæ i pog³êbiaæ swoj¹ wiedzê medyczn¹. Znajduje to swój oddÿwiêk w coraz wiêkszej liczbie pojawiaj¹cych siê poradników i czasopism medycznych skierowanych do nieprofesjonalistów, tak chêtnie kupowanych przez ludzi, stron internetowych, odwiedzanych coraz czêœciej przez ludzi w ró nym wieku, o ró nym wykszta³ceniu. Pocieszaj¹cy jest równie fakt, e ludzie zaczynaj¹ doceniaæ znaczenie profilaktyki. W Szpitalu Wojewódzkim w Koszalinie przeprowadzono badania, celem których by³ pomiar wiedzy medycznej osób chorych. W badaniu wziê³o udzia³ 55 pacjentów przebywaj¹cych w oddzia³ach chorób wewnêtrznych i chirurgii ogólnej i naczyniowej. Wiek respondentów waha³ siê w granicach lata. Kwestionariusz ankiety zawiera³ 8 pytañ dotycz¹cych podstawowej wiedzy medycznej. Pierwsze z pytañ dotyczy³o znajomoœci lokalizacji podstawowych narz¹dów cia³a ludzkiego: serca, p³uc, nerek, tarczycy, o³¹dka, w¹troby, pêcherza moczowego. (Tabela 1) Najmniej problemów, chorym przebywaj¹cym w oddziale chorób wewnêtrznych, sprawi³o zlokalizowanie pêcherza moczowego, nerek i tarczycy, najwiêcej w¹troby. Pacjenci hospitalizowani w oddziale chirurgii ogólnej i naczyniowej bezb³êdnie wskazywali umiejscowienie pêcherza moczowego, serca i tarczycy, natomiast lokalizacja nerek przysporzy³a niektórym k³opotów. 6 Poziom wiedzy medycznej ludnoœci jako element zachowañ w zdrowiu i chorobie Tabela 1 Znajomoœæ lokalizacji poszczególnych narz¹dów cia³a ludzkiego Odpowiedzi prawid³owe % Pêcherz moczowy W¹troba o³¹dek Nerki P³uca Serce Tarczyca Niepokoj¹cy jest fakt, e lokalizacja serca nie dla wszystkich respondentów by³a oczywista. Pomimo bardzo rozpowszechnionej profilaktyce i du ego postêpu w leczeniu chorób uk³adu sercowo naczyniowego, wci¹ znajduj¹ siê osoby, które nie wiedz¹ gdzie w ich organizmie po³o one jest serce. Jak wiêc w obliczu takiego braku wiedzy, osoby te bêd¹ mog³y zaniepokoiæ siê swym stanem zdrowia, gdy pojawi¹ siê patologiczne objawy ze strony serca? Zdecydowanie wiêcej problemów badani pacjenci mieli z prawid³ow¹ znajomoœci¹ wybranych terminów medycznych. W kolejnym pytaniu respondenci za zadanie mieli dopasowanie nazwy medycznej do jej definicji, np. iniekcja wstrzykniêcie. (Tabela 2) Najmniej problemów mieli pacjenci z prawid³owym zdefiniowaniem pojêæ morfologia, transfuzja, hemoroidy i infekcja. Pojêcia te powszechnie u ywane w yciu codziennym, prawid³owo rozumiane s¹ przez wiêkszoœæ chorych. Znacznie gorzej wypad³o definiowanie pojêæ, takich jak np. zawa³, mimo i rozpowszechnienie informacji na ten temat jest bardzo du e. Wynika z tego, e ludnoœæ nie zawsze potrafi wykorzystaæ i dobrze zrozumieæ treœci im przekazywane. A mo e boj¹ siê groÿnie brzmi¹cych, napawaj¹cych groz¹ i kojarz¹cych siê ze œmierci¹ wyrazów? Tabela 2 Stopieñ rozumienia wybranych terminów medycznych Termin medyczny Prawid³owe odpowiedzi Anemia 77% Zawa³ 50% Hemoroidy 87% Infekcja 86% Morfologia 98% Dieta 81% Antybiotyki 59% Transfuzja 98% Iniekcja 67% Enema 52% Sterylny 69% Wyniki badañ pokazuj¹, e kolejny pobyt w szpitalu podwy sza poziom wiedzy medycznej pacjentów. Hospitalizowani po raz kolejny respondenci trafniej potrafi¹ interpretowaæ swoje objawy, przeciwdzia³aæ im lub te wybraæ odpowiedniego specjalistê. Nasuwa siê wiêc dygresja jaka jest ta wiedza skoro znowu s¹ w szpitalu? Kolejnym zadaniem, z którym mieli uporaæ siê respondenci by³o dopasowanie nazwy lekarza do reprezentowanej przez niego dziedziny medycyny. (Tabela 3)

7 NR 36/37 Tabela 3 Kojarzenie dziedziny medycyny ze specjalnoœci¹ lekarsk¹ Prawid³owe odpowiedzi Pediatra lekarz zajmuj¹cy siê leczeniem dzieci 94% Ginekolog lekarz zajmuj¹c siê leczeniem schorzeñ kobiecych 97% Endokrynolog lekarz zajmuj¹cy siê chorobami spowodowanymi nieprawid³ow¹ gospodark¹ hormonaln¹ 84% Internista lekarz zajmuj¹cy siê schorzeniami narz¹dów wewnêtrznych 76% Nefrolog lekarz zajmuj¹cy siê chorobami nerek 62% Pulmonolog lekarz lecz¹cy choroby p³uc 57% Kardiolog lekarz zajmuj¹cy siê schorzeniami uk³adu sercowo - naczyniowego 94% Urolog lekarz lecz¹cy schorzenia uk³adu moczowego 77% Zadziwiaj¹ce jest, e adna ze specjalnoœci medycznych nie by³o w 100% prawid³owo skojarzona z odpowiadaj¹c¹ jej dziedzin¹. Mo e nie budziæ w¹tpliwoœci nieznajomoœci nazwy lekarza lecz¹cego choroby p³uc i lekarza zajmuj¹cego siê chorobami nerek, bowiem lekarzy z tymi specjalizacjami jest niewielu a one same ma³o rozpowszechnione. Stan wiedzy medycznej badanych osób, chocia dosyæ wysoki jest jednak niesatysfakcjonuj¹cy. Respondenci równie dokonali samooceny swojej wiedzy.(wykres 1) Chorzy zapytani o swoj¹ wiedzê na temat ich wiedzy o zdrowiu i chorobie w 55% oszacowali, e jest ona niewystarczaj¹ca. Wykres 1. Samoocena wiedzy pacjentów na temat ich zdrowia i choroby 9% BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie i personel medyczny, gdy to im ufaj¹. Sami równie s¹ w stanie posi¹œæ wiedzê medyczn¹, g³ównie poprzez literaturê. (wykres 3) Wykres 3. ród³a wiedzy o zdrowiu i chorobie media 27 O du ym zaufaniu do personelu medycznego œwiadczy wykres 4. Zapytani pacjenci, o nauczycieli umacniania zdrowia, odpowiedzieli, e powinni to byæ w³aœnie przedstawiciele zawodów medycznych. Zauwa my jednak e jaka istnieje dysproporcja pomiêdzy oczekiwaniami pacjentów a sytuacj¹ obecn¹. Przesz³o po³owa badanych pacjentów jako g³ówne Ÿród³o wiedzy o zdrowiu i chorobie wskaza³a media, gdy oczekiwania s¹ zupe³nie inne. Hospitalizowanie uwa aj¹, e podnoszenie wiedzy o umacnianiu zdrowia powinno byæ domen¹ personelu medycznego. Wykres 4. Kto powinien uczyæ o umacnianiu zdrowia. 18% 16 personel medyczny 5% ksi¹ ki 9 24% inne 3 36% 53% 55% media personel meyczny sami inne tak, jest wystarczaj¹ca nie, nie jest wystarczaj¹ca nie zastanawia³em siê nad tym Przeprowadzone badania nad poziomem wiedzy medycznej laików stanowiæ powinny przes³ankê dla pielêgniarek realizuj¹cych w swej pracy zagadnienia z wychowania zdrowotnego. Chorym powinno siê udostêpniaæ mo liwoœci przyswajania wiedzy medycznej, tej najbardziej potrzebnej. Bêdzie to zarazem dzia³anie z zakresu profilaktyki, gdy poziom wiedzy medycznej w du ym stopniu odzwierciedla zdrowie spo³eczeñstwa. Poza tym jak ukazuj¹ wyniki naszych badañ a 82% zapytanych przez nas pacjentów chce pog³êbiaæ swoj¹ wiedzê na temat zdrowia i choroby. (wykres 2) Oznacza to, e œwiadomi s¹ swych braków w wiedzy a jest to bardzo wa ny i podstawowy wymóg do rozpoczêcia edukacji. Pacjenci jak ju wspomnia³yœmy powy ej chc¹ byæ edukowani. Odpowiedzialnoœci¹ za edukowanie obci¹ aj¹ media Wykres 2. Chêæ pog³êbienia wiedzy na temat zdrowia i choroby. tak, chcia³bym pog³êbiæ sw¹ wiedzê nie, nie chcê pog³êbiaæ swojej wiedzy nie myœla³em nad tym 9% 9% 82% Wiedza medyczna stanowi integraln¹ czêœæ ogólnego standardu kulturowego. Zagadnienia te nale y œciœle ujmowaæ i rozumieæ w pe³nej integracji z innymi dziedzinami ycia spo³ecznego. Wszyscy wiemy, e dobre zdrowie jest wyjœciow¹ dla ycia w optymalnych warunkach, które natomiast umo liwiaj¹ realizowanie celów, zamierzeñ i marzeñ. Nie zawsze zdajemy sobie sprawê z tego, e prawie ka dy gest, ka de s³owo czy reprezentowana postawa pielêgniarki s¹ wyroczniami dla pacjentów odnoœnie zachowañ prozdrowotnych. Z przedstawionych badañ wynika, e pacjenci bardzo chêtnie stosowaliby siê do wskazówek personelu medycznego, jednak e maj¹c na uwadze g³ówne zasady nauczania, musimy pamiêtaæ o powtarzalnoœci przekazywanych treœci. Nie mo na poprzestaæ na jednokrotnym czy dwukrotnym powiedzeniu pacjentowi, e jego dzia³ania s¹ niewystarczaj¹ce albo z³e, to trzeba przypominaæ na ka dym kroku, przy ka dej interwencji pielêgniarskiej. Karolina Cyplik, Iwona Jaœkowska S³uchaczki II roku Wydzia³u Pielêgniarstwa Zespo³u Szkó³ Medycznych w Koszalinie mgr Ma³gorzata Sawicka Nauczycielka Zespo³u Szkó³ Medycznych w Koszalinie 7

8 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie NR 36/37 Zwi¹zek Zawodowy Pracowników Bloku Operacyjnego Anestezjologii i Intensywnej Terapii informuje Zwi¹zek Zawodowy Pracowników Bloku Operacyjnego, Anestezjologii i Intensywnej Terapii dzia³alnoœæ swoj¹ prowadzi ju od ponad 5 lat. W czasie II Zjazdu Krajowego, który odby³ siê w Warszawie w dniu 16 marca 2003 r. wybrany zosta³ nowy Zarz¹d Zwi¹zku i jednoczeœnie dokonano zmiany jego siedziby. Obecnie Centrala Zwi¹zku mieœci siê w Lublinie przy Al. Kraœnickiej 100 (kompleks budynków Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. Stefana Kardyna³a Wyszyñskiego). W sk³ad Zarz¹du wchodz¹: 1. przewodnicz¹ca El bieta Bratko SP ZOZ w Kraœniku, 2. wiceprzewodnicz¹ca Beata Rozner WSS im St. Kardyna- ³a Wyszyñskiego w Lublinie, 3. wiceprzewodnicz¹cy Grzegorz Radliñski SP Szpital Kliniczny Nr 4 w Lublinie. Zadania i cele jakie stawia nasz zwi¹zek zwi¹zane s¹ przede wszystkim z d¹ eniem do takiego sposobu przeprowadzenia reformy w s³u bie zdrowia, który satysfakcjonowa³by zarówno pacjentów jak te ca³e œrodowisko pielêgniarek zatrudnionych na blokach operacyjnych i oddzia³ach intensywnej terapii. Dlatego te szczególny nacisk pragniemy po³o yæ na: 1. Wprowadzenie jednolitych standardów zatrudnienia oraz procedur medycznych we wszystkich jednostkach s³u by zdrowia. 2. Dokonanie dla pielêgniarek wyp³aty wszystkich zaleg³ych wynagrodzeñ. 3. Realizacjê ustawy o negocjacyjnym systemie kszta³towania przyrostu przeciêtnych wynagrodzeñ u przedsiêbiorców oraz zmianie niektórych ustaw z dnia 16 grudnia 1994 r. (Dz. U. Z 1995 r. Nr l póz. 2 ze zmianami), gwarantuj¹cej pracownikom s³u by zdrowia przyrost wynagrodzeñ pocz¹wszy od 01 stycznia 2001 r. Ustalenie kto i w jakich terminach poniesie koszty powy szych regulacji, gdy przerzucanie tego obowi¹zku na pracodawców uwa amy za nies³uszne. 4. Dzia³ania zmierzaj¹ce do zaprzestania likwidacji stanowisk pielêgniarskich, poniewa dzia³ania takie prowadz¹ do obni enia poziomu œwiadczonych us³ug. 5. Podniesienie rangi zawodu pielêgniarskiego posiadaj¹cego du e tradycje i olbrzymie zas³ugi w zakresie opieki nad chorym, docenianego i godnie op³acanego we wszystkich pañstwach œwiata, a tak niedocenianego w naszym kraju. Sta³o siê regu³¹, e p³aca pielêgniarek ustanawiana jest na poziomie najni szego wynagrodzenia obowi¹zuj¹cego w Polsce, co powoduje odchodzenie od zawodu oraz emigracjê zarobkow¹. Sytuacja taka w niedalekiej ju perspektywie doprowadziæ mo e do braków kadrowych!! 6. Ustalenie przejrzystych zasad finansowania z Narodowego Funduszu Zdrowia procedur medycznych we wszystkich oœrodkach s³u by zdrowia. 7. Wyjaœnienie z jakich funduszy uregulowane zostan¹ wyp³aty nale nych lekarzom wyrównañ za pe³nione dy ury za okres trzech lat wstecz. 8. Ustanowienie dodatku za pracê w warunkach szkodliwych dla pracowników bloków operacyjnych oraz anestezjologicznych a tak e obni enie wieku emerytalnego dla osób w tych warun- kach pracuj¹cych. Zagro enia na jakie nara eni s¹ pracownicy bloków operacyjnych to: 1) promieniowanie jonizuj¹ce i rentgenowskie powoduj¹ce: uszkodzenia i zaburzenia ³añcuchów DNA, zniszczenie lipoproteidowych sk³adników b³on komórkowych, zaburzenia syntezy bia³ka, zmiany aktywnoœci enzymów katalizuj¹cych, zaburzenia gospodarki elektrolitami, powstawanie chorób nowotworowych; 2) promieniowanie elektromagnetyczne wystêpuj¹ce g³ównie podczas stosowania lancetronów o mocy wyjœciowej od 50 do 500 W. Promieniowanie to w zale noœci od natê enia mo e mieæ wp³yw na: powstawanie tzw. efektu termicznego powoduj¹cego podwy szenie temperatury cia³a lub niektórych narz¹dów, ogólne os³abienie organizmu. utrudnienie koncentracji i skupiania uwagi, os³abienie pamiêci, ³atwe mêczenie siê, ospa³oœæ lub zaburzenia snu, dra liwoœæ, bóle i zawroty g³owy, dolegliwoœci sercowo -naczyniowe, dolegliwoœci ze strony uk³adu pokarmowego, zaburzenia miesi¹czkowania, zmiany w uk³adzie krwiotwórczym; 3) wziewne œrodki anestetyczne powoduj¹ce: zmiany degeneracyjne w obrêbie odœrodkowego uk³adu nerwowego, zwiêkszon¹ liczbê poronieñ, zmiany zachowañ, uszkodzenia w¹troby i szpiku kostnego; 4) œrodki dezynfekcyjne wywo³uj¹ce podra nienia oczu i skóry, dróg oddechowych oraz uczulenia. Zagro enia powy sze ze wzglêdu na specyfikê wykonywanej przez nas pracy s¹ z ni¹ nierozerwalnie zwi¹zane i niemo liwe do wyeliminowania. Jednoczeœnie pragniemy poinformowaæ wszystkich chêtnych pragn¹cych zg³osiæ swój akces przyst¹pienia do naszego zwi¹zku, e wszelkich informacji udzielaj¹ cz³onkowie zarz¹du. El bieta Bratko tel. 81/ lub Grzegorz Radliñski tel adres: Ogólnopolski Zwi¹zek Zawodowy Pracowników Bloku Operacyjnego Anestezjologii i Intensywnej Terapii al. Kraœnicka Lublin 8

9 NR 36/37 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie List otwarty Ogólnopolskiego Zwi¹zku Zawodowego Pracowników Bloku Operacyjnego, Anestezjologii i Intensywnej Terapii Niniejszy, list wystosowany do przedstawicieli w³adzy wykonawczej RP ma na celu ukazanie sytuacji pracowniczej pielêgniarek zatrudnionych na blokach operacyjnych i oddzia³ach intensywnej terapii i przedstawienie oczekiwañ w zakresie zmiany ich sytuacji prawnopracowniczej. Zwi¹zek Zawodowy reprezentuj¹cy pracowników bloków operacyjnych, anestezjologii i oddzia³ów intensywnej terapii pragnie zwróciæ uwagê na specyfikê wykonywanej pracy. Praca ze wzglêdu na ogromn¹ odpowiedzialnoœæ, koniecznoœæ ci¹g³ego szkolenia i podnoszenia kwalifikacji, a tak e poprzez szkodliwoœæ warunków w jakich jest wykonywana i zagro enia na jakie s¹ nara eni pracownicy, decyduje o elitarnoœci grupy zawodowej j¹ wykonuj¹cej. Niestety przepisy prawa w aden sposób nie uprzywilejowuj¹ pielêgniarek zatrudnionych na blokach operacyjnych i oddzia- ³ach intensywnej terapii. Ekwiwalentem ciê kiej i odpowiedzialnej pracy powinno byæ odpowiednie wynagrodzenie i odpowiednie ukszta³towanie ich sytuacji pracowniczej poprzez przepisy prawa powszechnego. W zwi¹zku z powy szym przedstawiamy postulaty, które w powszechnym mniemaniu s¹ mo liwe do realizacji i wierzymy, e minister zdrowia oraz minister pracy i gospodarki nadadz¹ im odpowiedni bieg. Postulujemy ustanowienie dodatku za pracê w warunkach szkodliwych dla zdrowia dla pracowników bloków operacyjnych i pracowników anestezjologicznych oraz obni enie wieku emerytalnego dla osób w tych warunkach pracuj¹cych. Uzasadnieniem tego ¹dania s¹ zagro enia na jakie nara eni s¹ pracownicy - promieniowanie jonizuj¹ce i rentgenowskie, promieniowanie elektromagnetyczne, wyziewy œrodków anestetycznych, wyziewy silnych œrodków dezynfekuj¹cych. Nale y zaznaczyæ, e zagro enia powy sze ze wzglêdu na specyfikê wykonywanej pracy s¹ z ni¹ nierozerwalnie zwi¹zane i niemo liwe do wyeliminowania. Domagamy siê jednoznacznego okreœlenia sposobu realizacji w praktyce przepisów ustawy z 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kszta³towania przyrostu przeciêtnych wynagrodzeñ u przedsiêbiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r. Nr l, poz. 2 z póÿn. zm.) przyznaj¹cej pracownikom zak³adów opieki zdrowotnej podwy ki wynagrodzenia zasadniczego od l stycznia 2001 r. W wielu zak³adach opieki zdrowotnej podwy ki wynagrodzenia zasadniczego o 203 z³ miesiêcznie w 2001 r. i 313 z³ w 2002 r. nie s¹ realizowane. Pomimo jednoznacznego stanowiska w³adzy sadowniczej w tej materii (Uchwa³a S¹du Najwy szego i Orzeczenie Trybuna³u Konstytucyjnego) potwierdzaj¹cego indywidualne prawo pracowników do w/w podwy ek dyrektorowie zak³adów opieki zdrowotnej uchylaj¹ siê od realizacji tego prawa pracowniczego. Powoduje to koniecznoœæ wszczynania przez pracowników postêpowañ s¹dowych. Przewlek³oœæ postêpowania przed s¹dami powoduje, e pracownicy wielu zak³adów wci¹ nie otrzymali adnych pieniêdzy zwi¹zanych z zagwarantowanymi im prawem podwy kami. Ponadto domagamy siê wprowadzenia jednolitych standardów zatrudnienia oraz procedur medycznych we wszystkich jednostkach s³u by zdrowia. Ujednolicenie standardów zatrudnienia spowoduje ograniczenie nieuzasadnionej, ywio³owej likwidacji stanowisk pielêgniarskich w celu dokonania oszczêdnoœci w funkcjonowaniu zak³adów opieki zdrowotnej. Doprowadzi to tak e do ukszta³towania odpowiedniego poziomu œwiadczonych us³ug medycznych. Wnosimy tak e o zbadanie kwestii zwi¹zanych z niewyp³acaniem wynagrodzeñ zasadniczych w zak³adach opieki zdrowotnej. Liczymy na podjêcie przez Ministerstwo Zdrowia i Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej dzia³añ maj¹cych na celu skuteczn¹ realizacjê przedstawionych postulatów. Emerytury, wynagrodzenia i normy zatrudnienia Dyskusjê nad obywatelskim projektem nowelizacji ustawy o zawodzie pielêgniarki i po³o nej przewiduje wstêpny porz¹dek najbli szego posiedzenia Sejmu, które rozpocznie siê 25 czerwca. Jego inicjatorzy chc¹, aby w ustawie pojawi³ siê nowy rozdzia³ poœwiêcony zasadom wynagradzania. Projekt zg³osi³ Obywatelski Komitet Inicjatywy Ustawodawczej. Podczas obrad plenarnych przedstawi go pos³om Bo ena Banachowicz, przewodnicz¹ca Ogólnopolskiego Zwi¹zku Zawodowego Pielêgniarek i Po³o nych. Zak³ada on przyznanie tym przedstawicielkom obu zawodów, które legitymuj¹ siê trzydziestoletnim okresem zatrudnienia, prawa do emerytury po rozwi¹zaniu stosunku pracy na ich wniosek. Z projektowanego rozdzia³u dotycz¹cego zasad wynagradzania pielêgniarek i po³o nych wynikaæ ma, e zasadnicze wynagrodzenie okreœlano by na podstawie miesiêcznej p³acy w sektorze przedsiêbiorstw (bez wyp³at nagród z zysku) w czwartym kwartale roku poprzedzaj¹cego. 80 proc. tej kwoty zarabia³yby zwyk³e pielêgniarki i po³o ne, 100 proc. tzw. starsze, 110 proc. ze specjalizacj¹, 120 proc. z tytu³em magistra. Wynagrodzenie to mia³oby wzrastaæ do 2007 r. corocznie o 5 proc. podstawy. Dodatek funkcyjny mia³by wynosiæ 25 proc. wynagrodzenia zasadniczego. Z przepisów tych wynika³by tak e obowi¹zek zatrudniania z uwzglêdnieniem minimalnych norm zatrudnienia..s. Uwaga: Na 49. posiedzeniu Sejmu IV kadencji 22 maja br. zosta³ przyjêty ostateczny tekst Ustawy o zmianie ustawy o zawodach pielêgniarki i po³o nej oraz ustawy zmieniaj¹cej ustawê o zawodach pielêgniarki i po³o nej. Tekst jednolity znowelizowanej ustawy uka e siê w nastêpnym numerze Biuletynu Informacyjnego. 9

10 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie NR 36/37 Punkt Konsultacyjno-Diagnostyczny HIV/ AIDS w Koszalinie Na terenie Polski dzia³a 11 anonimowych Punktów Konsultacyjno-Diagnostycznych HIV/AIDS zlokalizowanych g³ównie w miastach wojewódzkich. W województwie zachodniopomorskim istniej¹ dwa takie punkty. Jeden w Szczecinie, w siedzibie Portowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej przy ulicy Energetyków 2, drugi w Koszalinie przy ulicy Zwyciêstwa 136 w siedzibie Oddzia³u Zamiejscowego Wojewódzkiej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej. W koszaliñskim anonimowym Punkcie Konsultacyjno Diagnostycznym HIV/AIDS przyjmowane s¹ wszystkie osoby doros³e, które zg³aszaj¹ siê dobrowolnie. Badanie na obecnoœæ wirusa HIV wykonywane s¹ bezp³atnie i anonimowo, bez koniecznoœci posiadania skierowania, bez wczeœniejszej rejestracji. Nie ma znaczenia miejsce zamieszkania lub przynale noœæ do Kasy Chorych osób badanych. Osoby zg³aszaj¹ce siê do Punktu Konsultacyjno-Diagnostycznego HIV/AIDS nie musz¹ posiadaæ adnych dokumentów stwierdzaj¹cych ich to samoœæ np. dowód osobisty, legitymacjê ubezpieczeniow¹ i inne. Osoby poni ej 18 roku ycia przyjmowane s¹ za zgod¹ rodziców lub opiekunów prawnych. Ka de badanie po³¹czone jest z poradnictwem przed i potestowym prowadzonym przez lekarza doradcê posiadaj¹cego certyfikat wydany przez Krajowe Centrum AIDS. Rozmowa z lekarzem doradc¹ odbywa siê w pomieszczeniu, które swoim wygl¹dem nie przypomina typowego gabinetu lekarskiego. Wyposa enie gabinetu stwarza mi³¹ i ciep³¹ atmosferê, co pozwala opanowaæ zdenerwowanie zg³aszaj¹cemu siê pacjentowi. Osoby, które zg³aszaj¹ siê do PKD swoj¹ decyzjê podejmuj¹ po d³ugich przemyœleniach. Czêsto s¹ zagubieni, zdenerwowani, pe³ni obaw a rozpoczêcie rozmowy sprawia im du o trudnoœci. Dlatego rol¹ lekarza doradcy jest spokojna rozmowa, nawi¹zanie kontaktu z pacjentem i umo liwienie mu wyjawienia wszystkich niepokoj¹cych go problemów. Celem poradnictwa przedtestowego jest miêdzy innymi uœwiadomienie pacjentowi czy zachowanie jego by³o zachowaniem ryzykownym i na ile du e jest ryzyko zaka enia wirusem HIV. Uœwiadamia równie pacjentowi stopieñ i rodzaj ryzyka zwi¹zanego z okreœlonym zachowaniem. Poradnictwo przed testem przygotowuje pacjenta do przyjêcia informacji o ewentualnym wyniku dodatnim i akceptacji w³asnego statusu serologicznego. Poniewa nie ka de badanie ujemne œwiadczy o tym, ze pacjent nie jest zaka ony, dlatego w rozmowie przedtestowej zostaje wyjaœniona sprawa okienka serologicznego. Poddanie siê badaniom w kierunku zaka enia HIV jest bardzo wa nym krokiem w yciu ka dego dlatego decyzja winna byæ podjêta dobrowolnie i w pe³ni œwiadomie. W zwi¹zku z tym wszelkie informacje musz¹ byæ przekazywane pacjentowi jasno i zrozumiale. Nie bez znaczenia jest równie fakt anonimowoœci badanego pacjenta. Po zakwalifikowaniu pacjenta do badania jest on skierowany do gabinetu zabiegowego. Pracuj¹ca tam pielêgniarka, posiadaj¹ca równie uprawnienia do pracy w Punkcie Konsultacyjno - Diagnostycznym HIV/AIDS,wydane przez Krajowe Biuro AIDS,pobiera krew. Pobrana od pacjenta krew zostaje skierowana do laboratorium, które wykonuje badania przesiewowe w kierunku przeciwcia³ anty HIV metod¹ enzymo immunologiczn¹ /ELISA. W przypadku wyniku dodatniego, celem potwierdzenia zaka enia, surowicê krwi przesy³amy do referencyjnego laboratorium w Instytucie Wenerologii AM w Warszawie. Jest potwierdzenia wykonany jest metod¹ Western bloot. Odbiór wyniku wykonanego w naszym punkcie odbywa siê w nastêpnym tygodniu od pobrania krwi. Wynik przekazuje osobiœcie pacjentowi lekarz doradca udzielaj¹c porady po teœcie. Poradnictwo potestowe jest bardzo istotne. Omówiony zostaje ka dy wynik zarówno dodatni jak i ujemny. W przypadku wyniku dodatniego pacjent zostaje skierowany do Wojewódzkiej Poradni Nabytych Niedoborów Immunologicznych do dalszej diagnostyki i leczenia. Zaka enie wirusem HIV wystêpuje najczêœciej u narkomanów i homoseksualistów. Natomiast w przypadku wyniku ujemnego pacjent otrzymuje informacjê jak unikn¹æ ryzykownych zachowañ, które mog¹ spowodowaæ zaka enie HIV. Dlatego tak istotn¹ jest informacja udzielona po teœcie, poniewa pacjent sam nie potrafi zinterpretowaæ wyniku. Mieliœmy przypadki pacjentów, którzy przychodzili z wynikiem oraz z proœb¹ o jego interpretacjê lub ponowne wykonanie badania maj¹c wczeœniej wykonany test.chodzi³o o sprawdzenie wykonanego testu i pomoc w jego interpretacji. To dopiero powodowa³o uspokojenie pacjenta po uzyskaniu dok³adnej informacji od kompetentnej osoby. Pacjentami w PKD w Koszalinie s¹ najczêœciej osoby z ryzykownych grup zachowania: narkomani,homoseksualiœci, biseksualiœci, osoby po wykonaniu tatua u w warunkach aseptycznych.jednak najwiêksz¹ iloœæ przyjêtych w 2002 roku stanowi¹ heteroseksualiœci.s¹ to g³ównie mê czyÿni w grupie wiekowej lat. Pozytywnym zjawiskiem jest fakt, e do badania zg³aszaj¹ siê pary chc¹ce rozpocz¹æ wspólne ycie. Œwiadczy to o ogromnej odpowiedzialnoœci za partnera. Dzia³alnoœæ anonimowych Punktów Konsultacyjno Diagnostycznych w Polsce jest bardzo potrzebna poniewa na podstawie badañ epidemiologicznych ustalono, e coraz wiêksz¹ iloœæ osób HIV pozytywnych wykona³a badanie w³aœnie w anonimowym PKD. I tak : - rok 2001 na 100 % wykrytych zaka eñ HIV 5,9 % zaka- eñ wykryto w PKD 10

11 NR 36/37 - rok 2002 I pó³rocze na 100% zaka eñ HIV 7,4 % wykryto wpkd - rok 2002 w III kwartale na 100% nowowykrytych zaka eñ a 24,4 % zaka eñ wykryto w PKD. Praca pielêgniarki w PKD nie ogranicza siê tylko i wy³¹cznie do roli pielêgniarki zabiegowej, jest stron¹ w dialogu lekarz doradca pacjent pielêgniarka.miêdzy innymi ze wzglêdu na specyfikê pracy nieustannie aktualizuje i pog³êbia swoj¹ wiedzê. Uczy siê indywidualnego podejœcia do pacjenta, humanitaryzmu, odpowiedzialnoœci zawodowej. Okazuje akceptacjê i szacunek rozmówcy, udziela wsparcia emocjonalnego. Stwarza yczliw¹ atmosferê oraz daje odczuæ pacjentowi, e jest uwa nie s³uchany co wp³ywa na pog³êbienie kontaktu z nim, a tym samym sprzyja wiêkszej otwartoœci pacjenta. Równoczeœnie w zachowaniu pielêgniarki wa na jest jej autentycznoœæ i naturalnoœæ, aktywne s³uchanie i obserwacja zachowania pacjenta, jego reakcji. Nie nale- y zapominaæ o stworzeniu odpowiednich warunków do rozmowy. W poczekalni serdeczne powitanie i zachêcenie do przeczytania literatury i materia³ów oœwiatowych o tematyce HIV/ AIDS.Do gabinetu zabiegowego pacjent trafia po rozmowie z doradc¹, po której ma jeszcze wiele pytañ i w¹tpliwoœci. Czas w którym pielêgniarka przygotowuje pacjenta do pobrania krwi poœwiêca na szczer¹ i otwart¹ rozmowê oczywiœcie na yczenie pacjenta. Bywaj¹ równie pacjenci zachowuj¹cy milczenie. Co mnie jako pielêgniarce daje praca w PKD : - szansê poznania od wewn¹trz postaw osób z ryzykownym zachowaniem - umiejêtnoœæ komunikacji pracy w zespole doradca pielêgniarka laborantka - umiejêtnoœæ pozyskiwanie zaufania - nabranie dystansu do problemów w³asnych - u³atwienie radzenia sobie z emocjami towarzysz¹cymi nie tylko w pracy zawodowej ale i yciu prywatnym. Przyjemnie jest równie us³yszeæ od pacjentów, e nie spodziewali siê tak mi³ego przyjêcia w naszym Punkcie. Jest to wiêc dalsza motywacja do jeszcze lepszej pracy. Nasz adres : Punkt Konsultacyjno Diagnostyczny HIV/AIDS ul. Zwyciêstwa 136 Blok B ; I piêtro ; pok. Nr Koszalin Czynny w ka d¹ œrodê od godz. 15-tej do 19-tej. Telefon zaufania czynny w godzinach urzêdowania W pozosta³e dni tygodnia mo na uzyskaæ informacje o dzia- ³alnoœci punktu pod numerem Telefonu wew. 228 od godz. 8-ej 15-tej. Ponadto lokalizacja PKD w siedzibie Oddzia³u Zamiejscowego WSSE umo liwia udzielenia porady lub wykonania testu i wydania wyniku równie w innych dniach tygodnia w godzinach urzêdowania od godz. 8-ej do 15-tej. Opr. pielêgniarka PKD El bieta Groñska. BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie Stanowisko Prezydium Naczelnej Rady Pielêgniarek i Po³o nychoraz Kolegium Pielêgniarek i Po³o nych Rodzinnych w Polsce z dnia 10 lipca 2003 r. w sprawie dokumentu przygotowanego przez Kolegium Lekarzy Rodzinnych pt. Organizacja i zasady kontraktowania POZ. Prezydium Naczelnej Rady Pielêgniarek i Po³o nych Pielêgniarek i Po³o nych oraz Kolegium Pielêgniarek i Po³o nych Rodzinnych nie mog¹ zgodziæ siê na koncepcjê roli pielêgniarki i po³o nej rodzinnej w podstawowej opiece zdrowotnej, przedstawionej w dokumencie pt. Organizacja i zasady kontraktowania PÓZ, przygotowanym przez Kolegium Lekarzy Rodzinnych. Kompetencje i zadania pielêgniarki i po³o nej rodzinnej nie sprowadzaj¹ siê do wykonywania zaleceñ lekarza rodzinnego, prowadzenia dokumentacji pacjentów i kierowania ruchem chorych, rejestracj¹ - tak ogólnie mo na okreœliæ rolê pielêgniarki przedstawion¹ w powy szym dokumencie. Nie ulega w¹tpliwoœci, e pielêgniarki i po³o ne rodzinne s¹ samodzielnymi profesjonalistami medycznymi, którzy œwiadcz¹ us³ugi w œrodowisku pacjenta w bardzo szerokim zakresie (od opieki nad uczniami po opiekê d³ugoterminow¹ w domu chorego). NajwyraŸniej lekarze, którzy stykaj¹ siê g³ównie z chorymi zg³aszaj¹cymi siê do praktyki lekarskiej, nie zdaj¹ sobie sprawy z rzeczywistego zapotrzebowania na profesjonaln¹ opiekê medyczn¹, profilaktykê i edukacjê zdrowotn¹ oraz nie znaj¹ kompetencji i doœwiadczenia pielêgniarek i po³o nych rodzinnych. Nale y ubolewaæ, e lekarze rodzinni, d¹ ¹c do kontrolowania ca³oœci zagadnieñ zwi¹zanych z PÓZ, œwiadomie pozbawiaj¹ spo³eczeñstwo du ej czêœci œwiadczeñ, których sami nie s¹ w stanie zrealizowaæ. Dlatego w dobrze pojêtym interesie pacjenta postulujemy, aby lekarze zapoznali siê z regulacjami, które jednoznacznie formu³uj¹ zadania i kompetencje pielêgniarek i po³o nych rodzinnych (w tym ustawa o NFZ), i na podstawie których ta grupa zawodowa od 1999 r. samodzielnie wykonuje swoje rozbudowane i ró norodne zadania w systemie ochrony zdrowia. Warto wspomnieæ, e wszystkich obowi¹zuje ta sama litera prawa. Pielêgniarki i po³o ne rodzinne maj¹ prawo do samodzielnego kontraktowania œwiadczeñ w PÓZ. Dlatego domagamy siê respektowania naszej samodzielnoœci zawodowej, któr¹ gwarantuj¹ nam ustawy: o zawodach pielêgniarki i po³o nej, o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ., o zak³adach opieki zdrowotnej. (-) Ewa Obrzut (-) Ilona Tu³odziecka Prezes KPiPR Prezes NRPiP Wyrazy wspó³czucia z powodu œmierci Ojca kole ance Marioli Burskiej sk³adaj¹ kole anki i wspó³pracownicy Bloku Operacyjnego Chirurgii Ogólnej Szpitala Wojewódzkiego w Koszalinie 11

12 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie NR 36/37 Kalendarium Co s³ychaæ w w Koszalinie KWIECIEÑ-LIPIEC 2003 Lp. Data Co siê dzia³o Gdzie Kto uczestniczy³ Posiedzenie Prezydium, omówiono m.in. -sprawy rejestru, - zatwierdzenia i cofniêcia zezwoleñ na ind. pr - zmiany lokalu., - sprawy bie ¹ce Cz³onkowie Prezydium posiedzenie Komisji Kszta³cenia -J.Wac³aw - U.Betlej - Z.Wiœniewska - E.Kaczmar - K.Kaczmarek Przes³uchanie Rzecznika M.Korotka Spotkanie w w Szczecinie z okazji Dnia Pielêgniarki i Po³o nej Szczecin M.Wypych- Przewodniczaca OR Spotkanie z Wojewod¹ Zachodniopomorskim UM Szczecin M.Wypych- Przewodniczaca OR Spotkanie z okazji obchodów Dnia Pielêgniarki i Po³o nej Przychodnia MSWiA w Koszalinie M.Wypych- Przewodniczaca OR Prezydium Cz³onkowie Prezydium - Posiedzenie Naczelnej Rady Pielêgniarek i Po³o nych NRPiP w Warszawie M.Wypych- Przewodniczaca OR Spotkanie dotycz¹ce kompetencji w Unii Europejskiej MZ-Warszawa M.Wypych- Przewodniczaca OR Spotkanie z przedstawicielem Firmy Omega3 w sprawie pracy we W³oszech Bezrobotne piel Posiedzenie Kadry Kierowniczej Naczelne, Oddzia³owe Piel Posiedzenie Komisji Kszta³cenia -J.Wac³aw - U.Betlej - Z.Wiœniewska - E.Kaczmar - K.Kaczmarek 12

13 NR 36/37 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie Spotkanie Regionalnego Komitetu Steruj¹cego Szczecin M.Wypych- Przewodniczaca OR Posiedzenie Naczelnej Rady Pielêgniarek i Po³o nych Warszawa M.Wypych- Przewodniczaca OR Wybory rejon III Koszalin T.Bardel, piel. po³ Wybory rejon II, IV Koszalin A,Burdziej, R.Ataman, piel., po³ Posiedzenie S¹du Piel./Po³. Cz³onkowie S¹du Posiedzenie Prezydium - Posiedzenie Regionalnego Komitetu Steruj¹cego UM Szczecin Cz³onkowie Prezydium M.Wypych- Przewodniczaca OR Spotkanie cz³onków Kolegium PiP UM Szczecin M.Wypych- Przewodniczaca OR - Wizyta w Zespole Szkó³ Medycznych Koszalin Posiedzenie Prezydium Cz³onkowie Prezydium Posiedzenie Regionalnego Komitetu Steruj¹cego UM Szczecin M.Wypych- Przewodniczaca OR Posiedzenie Komisji Kszta³cenia J.Wac³aw - U.Betlej - Z.Wiœniewska - E.Kaczmar - K.Kaczmarek Komisja ds. Przeszkolenia po 5-letniej przerwie Posiedzenie Prezydium Cz³onkowie Prezydium Spotkanie w Narodowym Funduszu Zdrowia w sprawie kontraktowania NFZ w Szczecinie Przewodnicz¹ca OR M. Wypych 13

14 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie NR 36/37 Poczta z NRPiP 14 Minister odpowiada W zwi¹zku z przyjêciem przez Parlament Europejski i podpisaniem 16 kwietnia br. w Atenach Traktatu Akcesyjnego w sprawie przyst¹pienia Cypru, Czech, Estonii, Litwy, otwy, Malty, Polski, S³owacji, S³owenii i Wêgier do Unii Europejskiej chcia³bym przekazaæ informacjê w zakresie wyników negocjacji oraz zasad uznawania kwalifikacji pielêgniarek i po³o nych w Unii Europejskiej. Przygotowania do cz³onkostwa w Unii Europejskiej w zakresie uznawania kwalifikacji zawodowych obejmowa³y przede wszystkim dostosowanie przepisów polskich aktów normatywnych do wymogów prawnych obowi¹zuj¹cych w pañstwach Unii Europejskiej. Zmiany ustawy o zawodach pielêgniarki i po³o nej da³y mo liwoœæ kszta³cenia pielêgniarek w systemie studiów licencjackich. Równolegle rozpoczête zosta³y rozmowy z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Sportu dotycz¹ce standardów kszta³cenia w szko³ach prowadz¹cych kszta³cenie pielêgniarek i po³o nych. W wyniku konsultacji technicznych, raportu z peer review, stanowisk ekspertów Komisji Europejskiej oraz wspó³pracy z MENiS w najbli szym czasie wydane zostan¹ standardy kszta³cenia zawieraj¹ce wymagan¹ liczbê godzin dla osób ubiegaj¹cych siê o tytu³ zawodowy pielêgniarki i po³o nej. Kwalifikacje polskich pielêgniarek i po³o nych, posiadaj¹cych wykszta³cenie wy sze (tytu³ magistra pielêgniarstwa i magistra po³o nictwa), bêd¹ uznane automatycznie. Jednak e z uwagi na fakt, i system kszta³cenia pielêgniarek i po³o nych przechodzi³ na przestrzeni lat wiele przeobra eñ - istotnie istnieje du y procent pielêgniarek i po³o nych, które nie bêd¹ mog³y skorzystaæ z procedury tzw. automatycznego uznania kwalifikacji zawodowych. Bêd¹ to pielêgniarki, które ukoñczy³y 5- letnie licea pielêgniarskie, oraz dwu, dwu i pó³ letnie szko³y policealne pielêgniarek i po³o nych, które nie spe³ni³y wymogu kszta³cenia godzin. Te pielêgniarki i po³o ne bêd¹ mia³y uznane kwalifikacje w oparciu o zapisy dotycz¹ce tzw. praw nabytych (czêœæ C rozdzia³u Swobodny przep³yw osób Traktatu w zakresie pielêgniarek zmieniaj¹cy dyrektywê 77/452/EWG z dnia 27 czerwca 1977 r. - wprowadzenie art. 4b i w zakresie po- ³o nych zmieniaj¹cy dyrektywê 80/154/EWG z dnia 21 stycznia 1980 r. - wprowadzenie art. 5b). I tak w odniesieniu do pielêgniarek uznanie ich kwalifikacji zawodowych warunkuje sta pracy w zawodzie potwierdzony zaœwiadczeniem stwierdzaj¹cym, e obywatele ci rzeczywiœcie i zgodnie z prawem prowadzili dzia³alnoœæ pielêgniarki odpowiedzialnej za opiekê ogóln¹ w Polsce w ni ej wymienionych okresach: pielêgniarka posiadaj¹ca dyplom licencjata pielêgniarstwa - co najmniej trzy kolejne lata w ci¹gu piêciu lat przed dniem wydania zaœwiadczenia, pielêgniarka posiadaj¹ca dyplom pielêgniarstwa (dyplom pielêgniarki albo pielêgniarki dyplomowanej) z wykszta³ceniem pomaturalnym uzyskanym w zawodowej szkole medycznej - co najmniej piêæ kolejnych lat w ci¹gu siedmiu lat przed dniem wydania zaœwiadczenia. Natomiast w odniesieniu do po³o nych uznanie ich kwalifikacji zawodowych warunkuje sta pracy w zawodzie potwierdzony zaœwiadczeniem stwierdzaj¹cym, e obywatele ci rzeczywiœcie i zgodnie z prawem prowadzili dzia³alnoœæ po³o nej w Polsce w ni ej wymienionych okresach: po³o na posiadaj¹ca dyplom licencjata po³o nictwa - co najmniej trzy kolejne lata w piêciu poprzedzaj¹cych wydanie zaœwiadczenia; po³o na posiadaj¹ca dyplom po³o nej z wykszta³ceniem pomaturalnym uzyskanym w zawodowej szkole medycznej - co najmniej piêæ kolejnych lat w siedmiu poprzedzaj¹cych wydanie zaœwiadczenia. W przypadku zarówno pielêgniarek i po³o nych powy sze ograniczenia nie bêd¹ de facto dotyczyæ du ej grupy zawodowej. Kszta³cenie w formie studiów licencjackich rozpoczê³o siê stosunkowo niedawno, natomiast medyczne szko³y œrednic (licea) nie funkcjonuj¹ od 1997 r., co oznacza, e absolwenci s¹ w stanie wykazaæ siê 5-letnim sta em pracy w zawodzie. Ograniczenia zawarte w traktacie dotyczyæ bêd¹ jedynie absolwentów pomaturalnych szkó³ medycznych pocz¹wszy od 2000 r., którzy nie posiadaj¹ wymaganego sta u pracy. W Unii Europejskiej wystêpuj¹ dwa rodzaje uznawania dyplomów - do celów akademickich oraz do celów zawodowych. Do celów akademickich dyplomy uznawane s¹, aby umo liwiæ kontynuowanie nauki w innym kraju. Uznawanie dyplomów i kwalifikacji do celów zawodowych odnosi siê do tzw. zawodów regulowanych (m.in. pielêgniarki i po³o ne). S¹ to zawody, do których wykonywania prawo wymaga posiadania okreœlonego dyplomu lub innych kwalifikacji zawodowych. Prawo wspólnotowe wymaga w takich przypadkach uznania kwalifikacji obywatela innego pañstwa UE, który w tym pañstwie ma prawo wykonywania tego zawodu. Realizowane jest to na 2 sposoby - poprzez dyrektywy ogólne oraz dyrektywy sektorowe. Regu³y dotycz¹ce uznawania zawodów i kwalifikacji dla celów zawodowych zawarte s¹ w: 1. Dwóch dyrektywach ogólnych (89/48 i 92/51) dotycz¹cych ogólnego systemu uznawania dyplomów szkó³ wy szych i kwalifikacji zawodowych wymaganych do wykonywania zawodów regulowanych, 2. Dyrektywach sektorowych, obejmuj¹cych uznawanie kwalifikacji zawodowych oraz dostêp do wykonywania w pañstwach cz³onkowskich UE zawodu m.in.: pielêgniarki oraz po- ³o nej. Prawo wspólnotowe reguluje wykonywanie zawodu pielêgniarki na terenie Wspólnoty w dwóch dyrektywach - dyrektywie 77/452 oraz dyrektywie 77/453. Pierwsza z nich dotyczy uznania dyplomów, œwiadectw i innych poœwiadczeñ kwalifikacji zawodowych pielêgniarek ogólnych, ³¹cznie ze œrodkami umo liwiaj¹cymi skuteczn¹ realizacjê prawa zak³adania przedsiêbiorstw oraz swobody œwiadczenia us³ug. Druga zawiera postanowienia dotycz¹ce koordynacji przepisów prawnych, regulacji oraz dzia³añ administracyjnych dotycz¹cych dzia³alnoœci pielêgniarek. Pañstwa cz³onkowskie UE zachowa³y swobod¹ w organizacji kszta³cenia pielêgniarek, jednak e musz¹ zagwarantowaæ, e kszta³cenie zawodowe pielêgniarek obejmuje okreœlone dyrektyw¹ programowe minimum. Mo liwoœæ nabycia kwalifikacji pielêgniarskich zale na jest od wczeœniejszego ukoñczenia edukacji ogólnej trwaj¹cej co najmniej 10 lat lub posiadania œwiadectwa potwierdzaj¹cego równowa n¹ edukacjê i uprawniaj¹cego do rozpoczêcia nauki w szkole zawodowej, jako warunku przyjêcia do szko³y pielêgniarskiej. Szkolenie zawodowe (teoretyczne jak i praktyczne) powinno obejmowaæ przedmioty wymienione w aneksie do dyrektywy 77/453 i trwaæ godzin. Wykonywanie zawodu pielêgniarki we wszystkich pañstwach cz³onkowskich UE zale y od posiadania dyplomu pielêgniarki lub nabycia prawa do pos³ugiwania siê takim tytu³em. To postanowienie odnosi

15 NR 36/37 siê zarówno do osób zatrudnianych, jak i samodzielnie prowadz¹cych dzia³alnoœæ. Uzyskanie dyplomu pielêgniarskiego zale - ne jest od zdania egzaminu, który jest formalnym potwierdzeniem nabycia wiedzy z przedmiotów wymienionych w dyrektywie, m.in. wiedzy z zakresu nauk, na których oparta jest medycyna, w³¹czaj¹c w to rozumienie funkcji fizycznych i zachowañ osób chorych, wiedzê z zakresu etyki zawodowej, pracy w grupie. Prawo wspólnotowe reguluje wykonywanie zawodu po³o - nej w dwóch dyrektywach - dyrektywie 80/154 oraz dyrektywie 80/155. Pierwsza z nich dotyczy uznania dyplomów, œwiadectw i innych poœwiadczeñ kwalifikacji zawodowych po³o nych, ³¹cznie ze œrodkami umo liwiaj¹cymi skuteczn¹ realizacjê prawa zak³adania przedsiêbiorstw oraz swobody œwiadczenia us³ug. Druga zawiera postanowienia dotycz¹ce koordynacji przepisów prawnych, regulacji oraz dzia³añ administracyjnych dotycz¹cych dzia³alnoœci po³o nych. Wykonywanie zawodu po³o nej we wszystkich pañstwach cz³onkowskich UE zale y od posiadania dyplomu zawodowego. Warunkiem uzyskania dyplomu jest posiadanie co najmniej 3-letniego okresu kszta³cenia zawodowego, poprzedzonego nabyciem wiedzy ogólnej, na poziomie uprawniaj¹cym do podjêcia studiów. BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie Wzajemne uznawanie kwalifikacji zawodowych nie jest uzale nione od okresu przejœciowego dotycz¹cego swobody przep³ywu pracowników. Oznacza to, e od pierwszego dnia cz³onkostwa Polski w Unii Europejskiej polskie pielêgniarki i po³o - ne, które bêd¹ wówczas legalnie pracowa³y w krajach UE (a tak- e w Norwegii, Lichtensztainie oraz Islandii) lub dostan¹ pozwolenie na pracê w czasie trwania okresu przejœciowego dotycz¹cego przep³ywu pracowników bêd¹ mog³y powo³ywaæ siê na uznawanie kwalifikacji zawodowych. W wyniku negocjacji Polska zgodzi³a siê na zastosowanie uregulowañ przejœciowych w zakresie podejmowania pracy przez obywateli polskich na terenie obecnych pañstw cz³onkowskich UE. Jednak e kilka pañstw, jak np. Wielka Brytania, Irlandia, Hiszpania, Dania, Norwegia czy Szwecja, zadeklarowa³o pe³ne otwarcie swoich rynków pracy dla obywateli polskich ju od dnia akcesji Polski do UE. Oznacza to, e w tych pañstwach polskie pielêgniarki i po- ³o ne bêd¹ mog³y pracowaæ od l maja 2004 r. W przypadku innych obecnych cz³onków UE bêd¹ mog³y to czyniæ prawdopodobnie po 2 latach od naszej akcesji. Teoretycznie jednak pañstwa cz³onkowskie mog¹ utrzymaæ restrykcje nawet do 7 lat. Przepisy przejœciowe nie dotycz¹ pañstw przystêpuj¹cych razem z Polsk¹ do UE. Minister Zdrowia Leszek Sikorski * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * Systemy kszta³cenia pielêgniarek w wybranych krajach europejskich (Danii, Finlandii, Grecji, Holandii, Norwegii) Ma³gorzata Dziubiñska-Michalewicz Celem niniejszego opracowania jest charakterystyka systemów kszta³cenia pielêgniarek w wybranych krajach europejskich. Jest faktem, e te systemy s¹ ró ne, a ta ró norodnoœæ wynika zarówno z uwarunkowañ historycznych jak i odmiennego poziomu rozwoju spo³eczno-ekonomicznego. Omawiane kraje, z wyj¹tkiem Norwegii, s¹ cz³onkami UE, a wiêc ich systemy musia³y byæ dostosowane do wymogów dyrektyw. Przedstawienie cennych doœwiadczeñ zagranicznych w zakresie ujednolicania i unowoczeœniania systemów kszta³cenia wydaje siê wskazane ze wzglêdu na wzrastaj¹ce zainteresowanie wielu krajów zatrudnianiem u siebie polskich pielêgniarek. Uwagi wstêpne Zgodnie z dyrektywami UE 1, warunkiem uzyskania kwalifikacji w zawodzie pielêgniarki jest posiadanie œredniego wykszta³cenia i odbycie kszta³cenia zawodowego trwaj¹cego nie krócej ni 3 lata. Minimalnym wymogiem jest zdobycie tytu³u pielêgniarki odpowiadaj¹cego licencjatowi w dziedzinie pielêgniarstwa. Najstarsz¹ tradycjê w kszta³ceniu pielêgniarek wœród krajów skandynawskich posiada Finlandia, natomiast tylko w Holandii jest mo liwe -oprócz powszechnej drogi jak¹ s¹ studia zawodowe - uzyskanie niezbêdnych kwalifikacji pielêgniarskich w systemie zaocznym, tj. w szkole dzia³aj¹cej na terenie szpitala Dyrektywa Rady77/452/EWG z dnia 27 czerwca 1977 r. w sprawie wzajemnego uznania dyplomów, œwiadectw i innych dokumentów formalnych kwalifikacji pielêgniarki, pielêgniarza odpowiedzialnych za opiekê ogóln¹ zawieraj¹c¹ postanowienia u³atwiaj¹ce skuteczne wykonywanie zawodu oraz prawa zak³adania przedsiêbiorstw i swobody œwiadczenia us³ug, 2. Dyrektywa Rady 81/1057/EWG z 14 grudnia 1991 r. w sprawie wzajemnego uznania dyplomów, œwiadectw i innych dowodów kwalifikacji lekarza, pielêgniarki i pielêgniarza odpowiedzialnych za opiekê ogóln¹, 3. Wnioski Rady 96/W 195/02 z 6 maja 1996 r. na temat wspó³pracy w dziedzinie wzajemnego uznania okresów kszta³cenia i kwalifikacji zawodowych we Wspólnocie Europejskiej. Niew¹tpliwie rola pielêgniarki w systemie ochrony zdrowia bêdzie nabieraæ coraz wiêkszego znaczenia 2, st¹d bardzo wa ne jest, aby by³a ona osob¹ dobrze wykszta³con¹, umiej¹c¹ dostosowaæ siê na bie ¹co do zachodz¹cych zmian, a tak e pracowaæ w interdyscyplinarnym i wielosektorowym otoczeniu. Aby lepiej s³u yæ choremu, pielêgniarka powinna nie tylko posiadaæ odpowiednie kwalifikacje, ale tak e mieæ mo liwoœæ ich ci¹g³ego podwy szania i systematycznej aktualizacji posiadanej wiedzy. Te wszystkie postulaty odnosz¹ siê równie do problematyki kszta³cenia tej grupy zawodowej w naszym kraju. Pierwszym etapem transformacji systemu edukacji by³o przejœcie na wy³¹cznie policealny cykl kszta³cenia pielêgniarek, co ³¹czy³o siê z wstrzymaniem naboru do liceów medycznych. Kolejne dzia³ania dotyczy³y unowoczeœnienia programu edukacyjnego, przy jednoczesnym wyd³u eniu cyklu kszta³cenia z 2 do 2,5 lat. Nowy program dla 2,5 letniej szko³y wdra any by³ pilota owe od 1992 r. Jednoczeœnie w 1993 r., w zwi¹zku z przygotowaniami do cz³onkostwa w UE, porównano systemy kszta³cenia pielêgniarek w Polsce i krajach UE. Zasadniczym czynnikiem ró nicuj¹cym okaza³a siê d³ugoœæ cyklu nauki i zwi¹zany z ni¹ wymiar godzin. Polski program kszta³cenia wynosi³ godzin (w ramach 2,5- letniej szko³y pomaturalnej), wobec zalecanych w krajach unijnych. Wobec koniecznoœci dostosowania siê do standardów UE, podjête zosta³y prace nad wyd³u eniem cyklu kszta³cenia do 3 lat i zmianami programów. Najistotniejsz¹ zmian¹ oprócz organizacji samego cyklu i procesu kszta³cenia by³o tak e podniesienie jego efektywnoœci. Uwzglêdniono przy tym przemiany zachodz¹ce w ca³ym systemie edukacji narodowej, zorientowane na upowszechnienie wy szego wykszta³cenia oraz poprawê jakoœci i dostêpnoœci kszta³cenia. Zgodnie z obowi¹zuj¹cymi w naszym kraju regulacjami, pielêgniarka uzyskuje niezbêdne kwalifikacje zawodowe po ukoñczeniu szko³y kszta³c¹cej w zawodzie pielêgniarki. Szko³¹ pielêgniarsk¹ mo e byæ szko³a pomaturalna, wy sza szko³a zawodowa oraz szko³a wy sza, prowadz¹ca kszta³cenie w formie stu- 2 Szczególnie w przypadku koniecznoœci obs³ugi w szpitalach zaawansowanego technologicznie sprzêtu i w miarê rozwoju tzw. chirurgii jednego dnia, co zwi¹zane jest z rozwijaniem opieki domowej, zw³aszcza w odniesieniu do osób starszych. 15

16 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie NR 36/37 diów magisterskich lub wy szych studiów zawodowych. 3 Absolwent pomaturalnej szko³y pielêgniarskiej uzyskuje tytu³ zawodowy pielêgniarki, tytu³ zawody licencjata pielêgniarstwa - po ukoñczeniu wy szej szko³y zawodowej lub studiów wy szych zawodowych, natomiast magistra pielêgniarstwa po ukoñczeniu studiów magisterskich. Ze wzglêdu na koniecznoœæ w³aœciwego przygotowania zawodowego pielêgniarek, d¹ y siê do prowadzenia w przysz³oœci kszta³cenia wy³¹cznie na poziomie wy szym. W zwi¹zku z tym, od roku szkolnego 2003/2004 nie bêdzie przeprowadzana rekrutacja kandydatów do szkó³ pomaturalnych. Polskie pielêgniarki maj¹ obecnie mo liwoœæ zdobycia tej samej wiedzy co ich kole anki z krajów europejskich, co daje im mo liwoœæ wykonywania tam zawodu. Ju obecnie nasze pielêgniarki otrzymaj¹ propozycje podjêcia zatrudnienia za granic¹, szczególnie w Norwegii i Wielkiej Brytanii. Postêpuj¹ce zmiany w systemie kszta³cenia zarówno w krajach zachodnioeuropejskich jak i u nas s³u ¹ temu, aby w zjednoczonej Europie pielêgniarka umia³a pracowaæ w interdyscyplinarnym, wielosektorowym i miêdzynarodowym otoczeniu. DANIA Kszta³cenie pielêgniarek w tym kraju odbywa siê zarówno w wy szych szko³ach pielêgniarskich jak i na uniwersytecie. Warunkiem podjêcia kszta³cenia w szko³ach pielêgniarskich jest ukoñczenie szko³y œredniej, zakoñczonej uzyskaniem œwiadectwa dojrza³oœci. Od 1992 r. nauczanie w tych szko³ach trwa 45 miesiêcy czyli 3 i 3/4 roku. Na nauczanie przedmiotów teoretycznych przeznacza siê 25 miesiêcy, w sumie 3 tys. godzin dydaktycznych. Zajêcia praktyczne odbywaj¹ siê natomiast we wspó³pracuj¹cych ze szko³ami placówkami ochrony zdrowia. Szko³a pielêgniarska jest zobowi¹zana do dostarczenia takiej placówce informacji na temat zakresu wiedzy i umiejêtnoœci, jakie uczennica musi opanowaæ w ramach praktyki. Po ukoñczeniu szko³y pielêgniarskiej otrzymuje siê tytu³ pielêgniarki licencjonowanej, który upowa nia do pracy we wszystkich placówkach ochrony zdrowia. Pielêgniarka zainteresowana prac¹ na stanowisku pielêgniarki oddzia³owej lub nauczycielki zawodu musi po roku pracy zawodowej ukoñczyæ co najmniej roczny kurs dyplomowy w wy szej szkole kszta³cenia pielêgniarek. W tej szkole istnieje mo liwoœæ odbycia dwóch rodzajów studiów -jednorocznych kursów dyplomowych (w czterech specjalnoœciach) oraz 2 i pó³ letnich zakoñczonych uzyskaniem stopnia magistra. Pierwszy semestr rocznego kursu jest wspólny dla wszystkich s³uchaczy. Na drugim semestrze wybiera siê specjalizacjê spoœród nastêpuj¹cych: - zarz¹dzanie w pielêgniarstwie, - pielêgniarstwo spo³eczne, - nauczanie pielêgniarstwa, - nauka o pielêgnowaniu. S³uchaczka ubiegaj¹ca siê o przyjêcie na kierunek pielêgniarstwo spo³eczne musi legitymowaæ siê co najmniej 8-miesiêcznym sta em w pielêgniarstwie pediatrycznym lub œrodowiskowym. Studiuj¹cy zarz¹dzanie w pielêgniarstwie w przysz³oœci bêdzie móg³ pracowaæ na stanowisku kierowniczym, np. jako pielêgniarka oddzia³owa. Kurs z zakresu nauczania pielêgniarstwa jest przeznaczony dla pielêgniarek licencjonowanych, które pragn¹ nauczaæ w dwóch dziedzinach: - problemy socjalne i edukacja zdrowotna (wyk³adane w szko- ³ach dla pracowników socjalnych), 3 Ustawa z dnia 3 lutego 2001 r. o zmianie ustawy o zawodach pielêgniarki i po³o - nej (Dz. U. 01. nr 16 póz. 169). - pielêgniarstwo (nauczane w szko³ach pielêgniarskich). Czwarty kierunek - nauka o pielêgnowaniu - przeznaczony jest przede wszystkim dla osób zamierzaj¹cych studiowaæ w ramach programu magisterskiego. Na ka dy z kursów dyplomowych corocznie przyjmowana jest sta³a liczba s³uchaczy -najwiêcej bo 220 osób na zarz¹dzanie, 80 - na pielêgniarstwo spo³eczne, 40 osób - na kierunek nauczycielski. Kszta³cenie na poziomie magisterskim trwa piêæ semestrów. Dwa pierwsze przeznaczone s¹ na studiowanie zagadnieñ zwi¹zanych z nauk¹ o pielêgnowaniu. Po drugim semestrze s³uchacz wybiera jedn¹ z trzech dziedzin: - kierowanie organizacj¹ i zarz¹dzanie w pielêgniarstwie, - pedagogika pielêgniarska, - pielêgniarstwo kliniczne. Pi¹ty, ostatni semestr przeznaczony jest na pisanie pracy magisterskiej. Absolwent otrzymuje magisterium z dziedziny nauk pielêgniarskich. W kszta³ceniu na wy szym poziomie istnieje ca³kowita dro - noœæ systemu w obrêbie jednorocznych kursów dyplomowych jak i w programie magisterskim. I tak, je eli student ukoñczy³ drugi semestr jednego z czterech kursów dyplomowych, mo e ubiegaæ siê o przyjêcie na drugi semestr kolejnego kursu lub na drugi semestr programu magisterskiego. FINLANDIA Kraj ten ma d³ug¹ tradycjê w zakresie kszta³cenia pielêgniarek. Ju w 1853 r. rozpoczêto organizowanie 6-miesiêcznych kursów i z czasem lata nauki by³y wyd³u ane. Obecnie zasadniczymi placówkami szkol¹cymi pielêgniarki s¹ kolegia pielêgniarskie, do których przyjmowani s¹ absolwenci 9-letnich lub 12-letnich szkó³ ogólnokszta³c¹cych. Okres nauki w kolegiach dla tych pierwszych wynosi 4,5 lat oraz 3,5 lat dla drugich. Pielêgniarki kszta³ciæ siê mog¹ w czterech specjalnoœciach: pielêgniarstwo chirurgiczne, pediatryczne, po³o nicze i œrodowiskowe. Podstaw¹ kszta³cenia jest wiedza z zakresu pielêgniarstwa, wspierana treœci¹ nauk biologicznych, psychologicznych, pedagogicznych i spo³ecznych. Na kszta³cenie praktyczne przeznacza siê 40% czasu nauki. Niektóre przedmioty wyk³adane s¹ w jêzyku angielskim, natomiast wy³¹cznie w tym jêzyku pisane s¹ prace dyplomowe. Kolegia kszta³c¹ równie pracowników innych specjalnoœci medycznych, takich jak radiolodzy, fizykoterapeuci, technicy laboratoryjni, higieniœci stomatologiczni. Kszta³cenie pielêgniarek na poziomie uniwersyteckim zapocz¹tkowane zosta³o w Finlandii w 1979 r. Na studia przyjmowani s¹ absolwenci kolegiów pielêgniarskich, którzy powinni posiadaæ przynajmniej jednoroczny sta w s³u bie zdrowia. Okres studiów zale y od czasu uzyskania okreœlonej liczby punktów odpowiadaj¹cej ustalonej liczbie zajêæ. Program wydzia³u pielêgniarstwa obejmuje trzy g³ówne dzia³y: historia i filozofia pielêgniarstwa, teoria pielêgniarstwa, metodologia. Studenci maj¹ równie mo liwoœæ uzyskania dodatkowej specjalizacji pozwalaj¹cej na pracê w charakterze nauczycieli szkó³ pielêgniarskich oraz kierowników instytucji ochrony zdrowia. GRECJA Warunkiem rozpoczêcia nauki w zawodzie pielêgniarki jest ukoñczenie szko³y œredniej, tj. 3-letniego gimnazjum i 3-letniego liceum, czyli posiadanie w sumie (³¹cznie ze szko³¹ podstawow¹) 12 lat nauki. Wymagane jest zdanie wstêpnego egzaminu. Okres nauki obejmuje 3 lata, w sumie godzin, z czego mniej 16

17 NR 36/37 wiêcej po³owê poœwiêca siê zajêciem teoretycznym (2 310 godzin) oraz praktycznym (2 370 godzin). Oprócz przedmiotów medycznych nauczana jest psychologia, etyka, socjologia. Po zaliczeniu trzech lat nauki i zdaniu egzaminu koñcowego s³uchacze zobowi¹zani s¹ do odbycia 6-miesiêcznej praktyki zawodowej, podczas której otrzymuj¹ niewielkie wynagrodzenie. Wymagane jest ponadto napisanie pracy dyplomowej i jej obronienie. Wówczas dopiero otrzymuje siê œwiadectwo dyplomowanej pielêgniarki i mo liwoœæ podjêcia pracy. Licencjê na wykonywanie zawodu uzyskuje siê dopiero po roku sta u. Kszta³cenie pielêgniarek na poziomie uniwersyteckim zapocz¹tkowane zosta³o w Grecji w 1983 r. Pocz¹tkowo (do 1987 r.) przyjmowane by³y na studia tylko pielêgniarki dyplomowane, które po egzaminach konkursowych wstêpowa³y na II rok. PóŸniej zaczêto tak e przyjmowaæ absolwentów liceów, chocia nie zrezygnowano z odrêbnego trybu przyjêæ dla pielêgniarek dyplomowanych. Studia trwaj¹ 4 lata i koñcz¹ siê uzyskaniem tytu³u magistra pielêgniarstwa. Na samodzielnym wydziale pielêgniarstwa istniej¹ trzy specjalizacje - pielêgniarstwo kliniczne, chirurgiczne i z medycyny spo³ecznej. Absolwenci pielêgniarstwa mog¹ obejmowaæ wiod¹ce stanowiska w bezpoœredniej opiece zdrowotnej, administracji s³u - by zdrowia, szkolnictwie pielêgniarskim, a tak e pracowaæ naukowo. BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie HOLANDIA W Holandii wykszta³cenie w dziedzinie pielêgniarstwa uzyskaæ mo na w dwojaki sposób - poprzez ukoñczenie 4-letniej szko³y wy szej lub szko³y dzia³aj¹cej na terenie szpitala (w systemie zaocznym, tzw. in servis ). Absolwentki 4 letniej szko³y wy szej mog¹ kontynuowaæ naukê przez 2 lata na Wydzia³ach Pielêgniarskich na uniwersytetach. Celem tych studiów (obejmuj¹cych miêdzy innymi kszta³cenie w pielêgniarstwie klinicznym, zarz¹dzanie, kierowanie procesem nauczania) jest przygotowanie do pracy naukowej. Absolwentki uzyskuj¹ tytu³ doktorantus - bêd¹cy odpowiednikiem naszego magistra. Kszta³cenie w systemie in servis oznacza naukê w szkole zlokalizowanej na terenie szpitala i wi¹ e siê z posiadaniem umowy o pracê ze szpitalem na okres kszta³cenia. Istniej¹ przy trzy rodzaje szkó³ kszta³c¹cych pielêgniarki. Pielêgniarka A - to osoba zatrudniona w szpitalu ogólnym, która odby³a 3,5-letnie szkolenie zawodowe (w tym 1320 godzin teorii). Obowi¹zki zawodowe podejmowaæ mo e po odbyciu 2- letniego szkolenia. Pielêgniarka psychiatryczna - to osoba, która bêd¹c pracownikiem szpitala psychiatrycznego odby³a 3 letnie przeszkolenie (w tym 1320 godzin teorii). Po 2-letnim dodatkowym szkoleniu mo e podj¹æ obowi¹zki zawodowe. Pielêgniarka do opieki nad niepe³nosprawnym umys³owo (Z) - wymagane jest ukoñczenie 3 lat nauki w szkole przyszpitalnej i 2 lata praktyki. Wyra ane s¹ na ogó³ krytyczne opinie na temat przygotowania do praktyki zawodowej absolwentek szkó³ typu in servis. G³ówny zarzut dotyczy zbytniej koncentracji na wykszta³ceniu umiejêtnoœci instrumentalnych. Pielêgniarki w Holandii s¹ zobligowane do podnoszenia kwalifikacji, miêdzy innymi poprzez wyjazdy szkoleniowe finansowane przez szpitale lub uczestnictwo w konferencjach naukowych lub sympozjach. Mog¹ tak e uzyskaæ specjalizacjê: onkologiczn¹, pediatryczn¹, ginekologiczn¹, pielêgniarstwo chirurgiczne oraz pielêgniarstwo œrodowiskowe. Czas trwania tych specjalizacji (z wyj¹tkiem pielêgniarstwa œrodowiskowego) trwa 1,5 roku. Wymagany jest co najmniej roczny sta pracy. Zajêcia praktyczne odbywaj¹ siê w najlepszych szpitalach i trwaj¹ od 8 do 12 tygodni. Specjalizacjê koñczy praca pisemna o charakterze badawczym oraz egzamin. Pielêgniarka chc¹ca uzyskaæ specjalizacjê z pielêgniarstwa œrodowiskowego zobowi¹zana jest do ukoñczenia 18 miesiêcznego kursu, obejmuj¹cego miêdzy innymi, zarz¹dzanie oraz pielêgniarstwo kliniczne w opiece nad osobami starszymi, dzieæmi lub osobami z chorobami przewlek³ymi (cukrzycy, onkologii, reumatologii). Prze³o ona pielêgniarek œrodowiskowych zobowi¹zana jest natomiast posiadaæ przynajmniej 2-letni sta pracy w pielêgniarstwie œrodowiskowym i ukoñczony 2-letni kurs specjalizacyjny z organizacji zarz¹dzania i kierowania. W pielêgniarstwie œrodowiskowym w Holandii zatrudnione s¹ tak e pomoce pielêgniarek œrodowiskowych. S¹ to absolwentki b¹dÿ 2-letnich szkó³ przyszpitalnych lub szkó³ przy domach pielêgnacyjnych dla przewlekle chorych albo legitymuj¹ce siê 3- letnim sta em zawodowym w pielêgniarstwie, po ukoñczeniu 6 miesiêcznego szkolenia w pielêgniarstwie œrodowiskowym. NORWEGIA Kszta³cenie pielêgniarek odbywa siê w 3-letnich szko³ach wy szych. Szko³y te daj¹ tylko przygotowanie ogólne, ale nie zapewniaj ¹ kszta³cenia specjalistycznego. Nauka, trwaj¹ca 120 tygodni, obejmuje czêœæ teoretyczn¹ i praktyczn¹ (w sumie 60 tygodni) oraz zajêcia na internie, chirurgii i psychiatrii (równie w wymiarze 60 tygodni) pozwalaj¹ce na zdobycie odpowiedniego doœwiadczenia zawodowego. Ca³y okres kszta³cenia jest okreœlany punktowo - 3-letnie studia odpowiadaj¹ 60 punktom, po 20 punktów za l rok nauki. Jeden punkt równa siê 2 tygodniowemu wk³adowi pracy. Zakres wiedzy pielêgniarskiej odpowiadaj¹cy 45 punktom obejmuje: - historyczne, filozoficzne i etyczne podstawy pielêgniarstwa, - podstawowe pojêcia teorii w pielêgniarstwie, - zakres pracy pielêgniarki, - funkcje kierownicze pielêgniarki. W II semestrze nauki szko³a umo liwia studentom powi¹zanie poznanej ju teorii z praktyk¹. Zajêcia praktyczne odbywaj¹ siê na oddziale wewnêtrznym, chirurgicznym, psychiatrycznym, opieki nad ludÿmi starszymi oraz w innych placówkach np. przychodniach dzieciêcych, oœrodkach dla narkomanów. Na pierwszym roku studiów nie odbywa siê praktyki w oddzia³ach klinicznych. Ka dy student w okresie praktyki ma swojego opiekuna tzw. pielêgniarkê kontaktow¹, od której uczy siê pe³nienia roli zawodowej. W okresie 3-letnich studiów obowi¹zuje pensum 10 tyœ. stron literatury, które dzieli siê na poszczególne przedmioty lub dziedziny. Po ukoñczeniu nauki w szkole 3-letniej mo na kontynuowaæ naukê w trzech formach: - kursów zawodowych, -specjalizacji, - studiów uniwersyteckich. Kursy zawodowe (g³ównie w zakresie pielêgniarstwa zabiegowego, anestezjologii, onkologii i intensywnej terapii) wynikaj¹ g³ównie z potrzeby zak³adów pracy i s¹ organizowane przez w³aœciw¹ dla danego terenu szko³ê wy sz¹ pielêgniarstwa lub zak³ad pracy (przy udziale odpowiedniej kadry dydaktycznej). 17

18 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie NR 36/37 Kursy te trwaj¹ do dwóch lat, a ich uczestnicy otrzymuj¹ w czasie ich trwania normalne wynagrodzenie. Dokszta³canie pielêgniarek kontaktowych odbywa siê g³ównie w szko³ach, w których one pracuj¹, w formie jednodniowych spotkañ z kadr¹ dydaktyczn¹. Specjalizacja Istnieje mo liwoœæ uzyskania trzech rodzajów specjalizacji - z zakresu po³o nictwa, zdrowia publicznego oraz psychiatrii. Specjalizacjê z zakresu po³o nictwa zdobywa siê po 2 latach nauki. Na I roku wyk³adana jest teoria i odbywaj¹ siê zajêcia praktyczne. Drugi rok poœwiêcony jest w ca³oœci na sta zawodowy, odbywany pod kierunkiem po³o nych. Na II roku pisze siê pracê koñcow¹ (o objêtoœci ok. 30 stron). Nale y wspomnieæ, e specjalizacjê tê wybieraj¹ tak e mê czyÿni - na 100 po³o nych przypada ok. 5 mê czyzn. Warunkiem uzyskania specjalizacji z zakresu zdrowia publicznego (tytu³ zawodowy -siostra zdrowia) jest ukoñczenie 3 letniej wy szej szko³y pielêgniarskiej i posiadanie minimum 2- letniej praktyki klinicznej. Kszta³cenie trwa l rok, ale w praktyce (g³ównie ze wzglêdu na obci¹ enie obowi¹zkami domowymi s³uchaczek) przed³u a siê do 2 lat. Kszta³cenie to organizowane jest przez wy sze szko³y pielêgniarskie i koñczy siê egzaminem pañstwowym. Specjalizacja z zakresu pielêgniarstwa psychiatrycznego (istniej¹ca od 1954 r.) jest prowadzona przez niemal wszystkie wy- sze szko³y pielêgniarskie. Program nauki jest czêœciowo wspólny z kszta³ceniem siostry zdrowia. S³uchacze ucz¹ siê ponadto elementów psychiatrii, farmakoterapii, terapii œrodowiskowej i rodzinnej. Kszta³cenie koñczy siê egzaminem pañstwowym, podczas którego pisze siê pracê na jeden z trzech zaproponowanych tematów. W ci¹gu pó³ roku po tym egzaminie pisze siê jeszcze jedn¹ stronicow¹ pracê. Dopiero po jej przyjêciu zatwierdzana jest specjalizacja. Studia uniwersyteckie Celem studiów jest przygotowanie wyk³adowców Wy szych Szkó³ Pielêgniarstwa. Wyk³adowca taki mo e mieæ tytu³ kandydata, czyli nauczyciela pracuj¹cego w nie pe³nym wymiarze godzin lub lektora Wy szych Szkó³ Pielêgniarstwa. Kandydatem zostaje siê po ukoñczeniu 3-letniej Wy szej Szko³y Pielêgniarstwa, odbyciu 2 lat praktyki klinicznej i ukoñczeniu 2-letniego Instytutu Nauk Pielêgniarskich. Ukoñczenie 3-letnich studiów kierunkowych, prowadzonych przez trzy uniwersytety, daje mo - liwoœæ bycia lektorem. Mo liwa jest jeszcze inna œcie ka kszta³cenia - ukoñczenie po Wy szej Szkole Pielêgniarstwa 2-letnich studiów uniwersyteckich o charakterze ogólnym, a nastêpnie dalsze kszta³cenie na 3-letnich uniwersyteckich studiach kierunkowych. Podsumowanie Na podstawie tego krótkiego przegl¹du rozwi¹zañ miêdzynarodowych, mo emy stwierdziæ, e warunkiem rozpoczêcia nauki w zawodzie pielêgniarskim jest posiadanie co najmniej œredniego wykszta³cenia. Kszta³cenie pielêgniarek odbywa siê z regu³y w 3-letnich wy szych szko³ach, których ukoñczenie gwarantuje zdobycie umiejêtnoœci do wykonywania zawodu licencjonowanej pielêgniarki. Osoby pragn¹ce zajmowaæ wy sze stanowiska w hierarchii zawodowej maj¹ mo liwoœæ podjêcia studiów uniwersyteckich, po ukoñczeniu których uzyskuj¹ stopieñ magistra pielêgniarstwa. W niektórych krajach warunkiem rozpoczêcia takich studiów magisterskich jest posiadanie okreœlonego sta u pracy. Pielêgniarki zobligowane s¹ do sta³ego podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych poprzez uczestniczenie w ró nych formach kszta³cenia podyplomowego, ale i szkoleniach, sympozjach itp. Kszta³cenie podyplomowe obejmuje zarówno kursy dokszta³caj¹ce jak i specjalistyczne oraz tzw. kwalifikacyjne, tj. pozwalaj¹ce na zdobycie nowych umiejêtnoœci np. wykonywania niektórych œwiadczeñ diagnostycznych (np. EKG, badañ fizykalnych). Doœwiadczenia zagraniczne w zakresie systemów kszta³cenia wydaj¹ siê bardzo cenne, gdy niektóre z rozwi¹zañ mog¹ byæ zastosowane w naszym kraju. Wprowadzane u nas zmiany polegaj¹ce na modernizacji programu kszta³cenia i wdro enia cyklu 3-letnich studiów w szko³ach wy szych, s¹ w pe³ni zgodne z wymaganiami Unii Europejskiej jak i zaleceniami Œwiatowej Organizacji Zdrowia (WHO) 4. Wykorzystana literatura 1. E. Beierle, Von der lehrenden Schwester ur Lehrerin fuer Pflegeberufe. Die geschichtliche Entwicklung und ein Kuerzer Ausblick aufmoegliche Yeranderungen, Pflege 1(52) 1999 r. 2. B. Bilik, Norweski system kszta³cenia pielêgniarek, Pielêgniarstwo 2000 nr 4(21) Dyrektywa Rady 77/452/EWG z dnia 27 czerwca 1977 r. w sprawie wzajemnego uznania dyplomów, œwiadectw i innych dokumentów formalnych kwalifikacji pielêgniarki, pielêgniarza odpowiedzialnych za opiekê ogóln¹ zawieraj¹c¹ postanowienia u³atwiaj¹ce skuteczne wykonywanie prawa zak³adania przedsiêbiorstw i swobody œwiadczenia us³ug. 4. Dyrektywa Rady 81/1057/EWG z 14 grudnia 1991 r. w sprawie wzajemnego uznania dyplomów, œwiadectw i innych dowodów kwalifikacji lekarza, pielêgniarki i pielêgniarza odpowiedzialnych za opiekê ogóln¹. 5. Europejska Strategia WHO dotycz¹ca kszta³cenia pielêgniarek i po³o - nych, WHO, Kopenhaga, 14 maja 1999 r. 6. M. J. Huneke. E. M. Krampe, Neue Strukturen fuer die Pflegeausbildung?, Pflege-Aktuell 4(53) 1999 r. 7. I. Kaspnek, Kszta³cenie pielêgniarek w Oslo i w Gjorik, Pielêgniarstwo 2000 nr 2 (37) 1998 r., 8. J. Nowak, Obserwuj¹c Belgów, Pielêgniarka i po³o na nr 3, 1994 r. 9. J. Nowak, Kszta³cenie i organizacja pracy pielêgniarek w wybranych krajach Europy Zachodniej, Pielêgniarstwo 2000 nr 4(21) 1995 r. 10. E. Pazura, Organizacja kszta³cenia pielêgniarek w Norwegii Pielêgniarstwo 2000 nr 3 (24) A. P³otka, Kszta³cenie pielêgniarek w Danii i w Szwecji, Pielêgniarka i po³o na nr r. 12. B. Suski, Przed wejœciem do Unii, S³u ba Zdrowia nr r. 13. Wnioski Rady 96/W 195/02 z 6 maja 1996 r. na temat wspó³pracy w dziedzinie wzajemnego uznania okresów kszta³cenia i kwalifikacji zawodowych we Wspólnocie Europejskiej. 14. W. WoŸniak, Doskonalenie zawodowe pielêgniarek w Norwegii Pielêgniarstwo 2000 nr 4(21) J. Wroñska, Fiñski system kszta³cenia pielêgniarek, Pielêgniarka i po³o na nr Europejska Strategia WHO dotycz¹ca kszta³cenia pielêgniarek i po³o nych, WHO, Kopenhaga, 14 maja 1999 r. 18

19 NR 36/37 Pan Andrzej Zoll Rzecznik Praw Obywatelskich Szanowny Panie Profesorze, W odpowiedzi na pismo w sprawie problemów nurtuj¹cych œrodowisko pielêgniarskie uprzejmie informuje, e zapozna³em siê z zawartymi w nim problemami. Odnosz¹c siê do problemu zapewnienia minimalnych norm zatrudnienia pielêgniarek i po³o nych w zak³adach opieki zdrowotnej, uprzejmie informujê, e Minister Zdrowia wykonuj¹c dyspozycjê ustawow¹ zawart¹ w art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zak³adach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 408 z póÿn. zm.) wyda³ rozporz¹dzenie z dnia 21 grudnia 1999 roku w sprawie sposobu ustalania norm zatrudnienia pielêgniarek i po³o - nych w zak³adach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr l 11, poz. 1314). W listopadzie 2002 r. Minister Zdrowia wyst¹pi³ do wszystkich organów za³o ycielskich samodzielnych publicznych zak³adów opieki zdrowotnej z przypomnieniem o koniecznoœci respektowania postanowieñ obowi¹zuj¹cego prawa wynikaj¹cego z niniejszego rozporz¹dzenia. Zdaniem Ministra Zdrowia rozporz¹dzenie jest instrumentem gwarantuj¹cym utrzymanie odpowiedniego poziomu opieki nad pacjentem oraz przeciwdzia³aj¹cym nieuzasadnionym redukcjom zatrudnienia pracowników publicznych zak³adów opieki zdrowotnej. Pracodawca ma obowi¹zek przestrzegania przepisów rozporz¹dzeñ, jak i dostosowania struktury i stanu zatrudnienia do popytu na us³ugi zdrowotne oraz do mo liwoœci finansowych jednostki (okreœlanych poprzez stronê jej przychodów). Nale y dodaæ, i samodzielne publiczne zak³ady opieki zdrowotnej dzia³aj¹ w sytuacji, w której liczba udzielanych œwiadczeñ zdrowotnych zmienia siê w czasie, gdy niejednokrotnie ubezpieczeni zmieniaj¹ œwiadczeniodawcê. Stawia to przed zak³adem opieki zdrowotnej wyzwanie do dostosowywania struktury zak³adu i liczby zatrudnianego personelu medycznego do zmiennych warunków otoczenia, w którym funkcjonuje. W œwietle obowi¹zuj¹cych przepisów, zgodnie z art. 44 ustawy, odpowiedzialnoœæ za zarz¹dzanie publicznym zak³adem opieki zdrowotnej ponosi kierownik, który nim kieruje, reprezentuje go na zewn¹trz i jest prze³o onym wszystkich pracowników. Minister Zdrowia nie posiada uprawnieñ - w zakresie objêtym w/w rozporz¹dzeniem - do ingerowania w dzia- ³anie samodzielnego publicznego zak³adu opieki zdrowotnej, jak równie organu samorz¹du terytorialnego bêd¹cego podmiotem, który utworzy³ zak³ad. Odnosz¹c siê do kwestii nie wyp³acania wynagrodzenia pielêgniarkom i po³o nym informujê, e zgodnie z ustaw¹ o zak³adach opieki zdrowotnej publiczny, samodzielny zak³ad opieki zdrowotnej prowadzi samodzieln¹ gospodarkê finansow¹, pokrywa z posiadanych œrodków i uzyskiwanych przychodów koszty dzia³alnoœci i zobowi¹zania, decyduje sam o podziale zysku, jak równie pokrywa we w³asnym zakresie ujemny wynik finansowy. Zak³ad, bêd¹c samodzielnym publicznym z.o.z. posiadaj¹cym osobowoœæ prawn¹, staje siê odpowiedzialny za zaci¹ganie i regulacjê swoich zobowi¹zañ. Skarb Pañstwa zgodnie z art. 40 ust. l Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 16 poz. 93 z póÿn. zm.) nie ponosi odpowiedzialnoœci za zobowi¹zania innych pañstwowych osób prawnych. Pracodawca jest zobowi¹zany do wyp³aty wynagrodzeñ na rzecz zatrudnionych przez niego pracowników. Wyp³ata wynagrodzenia jest obowi¹zkiem ka dego pracodawcy bêd¹cego podmiotem gospodarki narodowej, prowadz¹cego dzia³alnoœæ gospodarcz¹, jak równie bêd¹cego samodzielnym publicznym zak³adem opieki zdrowotnej. Minister Zdrowia nie dysponuje œrodkami oraz nie ma podstaw prawnych finansowania wynagrodzeñ pracowników samodzielnych publicznych zak³adów opieki zdrowotnej. Maj¹c jednak na uwadze trudnoœci wielu zak³adów opieki zdrowotnej, Minister Zdrowia uzna³ tak e za konieczne uwzglêdnienie BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie tematyki trudnoœci w ochronie zdrowia w ramach prac Trójstronnej Komisji do Spraw Spo³eczno-Gospodarczych, jako w³aœciwego forum do dyskutowania i negocjowania zg³aszanych problemów ze wszystkimi partnerami spo³ecznymi. W ramach Trójstronnej Komisji do Spraw Spo³eczno-Gospodarczych podjête zosta³y prace dwóch Zespo³ów, tj. Zespo³u do Spraw Wynagrodzeñ i Bud etu oraz Zespo³u Problemowego do Spraw Us³ug Publicznych, których celem jest wypracowanie zasad i systemu wynagrodzeñ w sektorze us³ug publicznych, w tym o ochronie zdrowia. Ponadto z inicjatywy Ministra Zdrowia Prezes Rady Ministrów powo³a³ Miêdzyresortowy Zespól do Spraw Opracowania Przepisów Reguluj¹cych Postêpowanie Naprawcze i Uk³adowe Samodzielnych Publicznych Zak³adów Opieki Zdrowotnej. Jego zadaniem jest przygotowanie projektów regulacji dotycz¹cych postêpowania naprawczego samodzielnych publicznych zak³adów opieki zdrowotnej w celu: rozwi¹zania problemów zad³u enia samodzielnych publicznych zak³adów opieki zdrowotnej, ochrony interesów wierzycieli, ograniczenia redukcji zatrudnienia wœród pracowników zak³adów opieki zdrowotnej itp. W celu usprawnienia dzia³alnoœci Publicznych Zak³adów Opieki Zdrowotnej, przygotowane bêd¹ rozwi¹zania prawne umo liwiaj¹ce przekszta³cenie samodzielnych publicznych zoz-ów w spó³ki samorz¹dowe wykonuj¹ce zadania o charakterze u ytecznoœci publicznej. Zak³ada siê, e w okresie przejœciowym forma jednostki samodzielnej bêdzie wspó³istnieæ obok spó³ki samorz¹dowej. Propozycje rozwi¹zañ poddane zostan¹ konsultacji spo³ecznej. Zaplanowana zmiana formy organizacyjno-prawnej umo liwi: sprawniejsze zarz¹dzanie i gospodarowanie publicznymi œrodkami oraz posiadanymi zasobami, zwiêkszenie odpowiedzialnoœci osobistej zarz¹dzaj¹cymi szpitalami i osób je nadzoruj¹cymi oraz umo - liwi efektywne dostosowywanie do zmieniaj¹cych siê warunków i potrzeb. Ponadto zak³ada siê, e u³atwi ³¹czenie placówek oraz tworzenie innych sformalizowanych wiêzi kooperacyjnych, integracjê procesu produkcji œwiadczeñ oraz umo liwi prowadzenie czytelnych zasad wspó³pracy z sektorem niepublicznym. Termin realizacji przedstawionych zmian jest zaplanowany do koñca czwartego kwarta³u. Maj¹c na uwadze narastaj¹ce zad³u enie w ochronie zdrowia, w Ministerstwie Zdrowia opracowane zostan¹ propozycje takich regulacji, które umo liwi¹ roz³o enie obecnego d³ugu w czasie. Zaplanowano równie restrukturyzacjê zak³adów opieki zdrowotnej zarówno w ujêciu regionalnym (dopasowanie sieci zak³adów zdrowotnych do potrzeb zdrowotnych regionu), jak i jednostkowy (zrównowa enie przychodów z kosztami, zmiana zakresu dzia³alnoœci, wprowadzenie profesjonalnego zarz¹dzania zak³adem). Procesy restrukturyzacji bêd¹ prowadzone w skoordynowanym dzia- ³aniu obejmuj¹cym województwo. Zak³ada siê, e: podjête zostan¹ dzia³ania konsolidacyjne (³¹czenie, przenoszenie, likwidacja szpitali nie spe³niaj¹cych podstawowych wymogów) w skali województwa, a tak e e wszelkie zasoby maj¹tkowe pozosta³e po likwidowanych spzoz zostan¹ wykorzystane na cele zwi¹zane z ochron¹ zdrowia jak równie, e restrukturyzacja zatrudnienia w jednostkach opieki zdrowotnej bêdzie przede wszystkim dotyczy³a grupy pracowników administracji oraz obs³ugi. Odpowiadaj¹c na liczne sygna³y i postulaty œrodowisk dzia³aj¹cych w ochronie zdrowia, Minister Zdrowia przyst¹pi³ do realizacji idei zorganizowania konferencji programowej okr¹g³ego sto³u, które ma na celu stworzenie platformy do przeprowadzenia debaty partnerów spo³ecznych i przedstawicieli samorz¹du terytorialnego oraz pozwoli zidentyfikowaæ i dokonaæ rozstrzygniêæ najwa niejszych problemów systemu ochrony zdrowia w Polsce. Minister Zdrowia zwróci³ siê do przedstawicieli zwi¹zków zawodowych, samorz¹dów zawodowych, organizacji pracodawców, w³adz uczelni medycznych i organizacji samorz¹dów terytorialnych, by przedstawili wêz³owe problemy systemu ochrony zdrowia oraz wskazali ekspertów, którzy bêd¹ zaproszeni do udzia³u w konfe- 19

20 BIULETYN INFORMACYJNY w Koszalinie NR 36/37 rencji. Do chwili obecnej na apel Ministra odpowiedzia³o ok. 80 % partnerów spo³ecznych. W odniesieniu do problemu trudnoœci z zapewnieniem opieki medycznej w domach pomocy spo³ecznej, uprzejmie informujê, e sprawy dotycz¹ce funkcjonowania pomocy spo³ecznej znajduj¹ siê w kompetencjach ministra w³aœciwego do spraw zabezpieczenia spo³ecznego. Zapewnienie œwiadczeñ zdrowotnych dla pensjonariuszy domów pomocy spo³ecznej odbywa siê na zasadach okreœlonych w ustawie z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391). Osoby przebywaj¹ce w domach pomocy spo³ecznej podlegaj¹ obowi¹zkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytu³u pobierania emerytury lub renty b¹dÿ te zasi³ku sta³ego. Posiadaj¹ wiec prawo do œwiadczeñ zdrowotnych okreœlonych w w/w ustawie. W celu zapewnienia ubezpieczonym œwiadczeñ zdrowotnych Fundusz zawiera umowy ze œwiadczeniodawcami. Œwiadczeniodawc¹ w rozumieniu wy ej wymienionej ustawy s¹ zarówno zak³ad opieki zdrowotnej wykonuj¹cy zadania okreœlone w jego statucie jak i osoba wykonuj¹ca zawód medyczny w ramach indywidualnej lub specjalistycznej praktyki czy te osoba, która uzyska³a fachowe kwalifikacje do udzielania œwiadczeñ zdrowotnych i udziela ich w ramach prowadzonej dzia³alnoœci gospodarczej. Narodowy Fundusz Zdrowia zabezpiecza œwiadczenia z ubezpieczenia zdrowotnego zgodnie z kompetencjami lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (lekarza rodzinnego), pielêgniarki œrodowiskowej/rodzinnej. Organizacja miejsc, w których us³ugi medyczne s¹ wykonywane nale y do kompetencji œwiadczeniodawcy, który podpisuje kontrakt 7. Funduszem oraz odpowiada za jakoœæ i sposób ich wykonywania (w zale noœci od potrzeb œwiadczenia powinny byæ udzielane w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej w warunkach domowych lub miejscach okreœlonych przez œwiadczeniodawcê). W razie potrzeby Fundusz gwarantuje tak e œwiadczenia specjalistyczne, zarówno ambulatoryjne jak i szpitalne, udzielane w ramach ww. ustawy. Wobec powy szego, domy pomocy spo³ecznej funkcjonuj¹ce na zasadach okreœlonych w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy spo³ecznej (Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 z póÿn. zm.) nie spe³niaj¹ ustawowych warunków wymaganych od œwiadczeniodawcy. Fundusz nie ma wiec kompetencji do zawierania umów z tymi jednostkami. Zatem œwiadczenia zdrowotne na rzecz osób przebywaj¹cych w tych placówkach zostaj¹ zapewnione poprzez umowy m.in. z samodzielnymi publicznymi zak³adami opieki zdrowotnej, które w swej ofercie wykazywa³y jako jedno z zadañ statutowych w/w œwiadczenia, b¹dÿ zawieranie kontraktów z lekarzami rodzinnymi lub z pielêgniarkami œrodowiskowymi. Fundusz nie mo e zawieraæ jednak kontraktów z pielêgniarkami, które wykonuj¹ w ramach pracy w domach pomocy spo³ecznej wy³¹cznie zadania opiekunek. Konkluduj¹c powy sze, Fundusz finansuje wy³¹cznie realizacjê œwiadczeñ zdrowotnych zgodnie z zapisami w ustawie o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Finansowanie pozosta³ych zadañ domów pomocy spo³ecznej pozostaje w gestii gminy. Ustosunkowuj¹c siê do problemu mizerii finansowej s³u by zdrowia oraz niskich stawek przewidzianych w kontraktach kas chorych na œwiadczenia zdrowotne, nale y podkreœliæ rolê i korzyœci wynikaj¹ce z nowych rozwi¹zañ ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, zw³aszcza ze zmian organizacyjnych i ekonomicznych. Za godny uwagi element zmian nale y uznaæ racjonalizacjê gospodarowania œrodkami finansowymi i dysponowanie tymi œrodkami przez jedn¹ instytucjê. Powinno to przynieœæ efektywniejsze gospodarowanie zarówno œrodkami pochodz¹cymi z przychodów, jak i regulowaniem zobowi¹zañ. Warto nadmieniæ, e od 2000 roku realizowany jest Program Restrukturyzacji w Ochronie Zdrowia. Ustawa bud etowa na rok 2003 przewiduje rezerwê celow¹ na realizacj¹ Programu Dzia³añ Os³onowych w Ochronie Zdrowia w ramach prowadzonej restrukturyzacji w wysokoœci z³, z tego l z³ pod warunkiem uzyskania do koñca III kwarta³u 2003 roku okreœlonych w art. 49 ustawy bud etowej dochodów z podatku akcyzowego i c³a. Zasady podzia³u i szczegó³y dotycz¹ce ubiegania siê o przyznanie œrodków w ramach tego Programu zosta³y zamieszczone na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia. Celem Programu w 2003 r. jest pomoc w realizacji systemowych dzia³añ restrukturyzacyjnych podejmowanych w ochronie zdrowia. Obejmuj¹ one zw³aszcza usprawnianie procesów zarz¹dzania, zmniejszenie kosztów obs³ugi systemu i poprawy jakoœci obs³ugi pacjenta. Dzia³ania te powinny prowadziæ do poprawy systemu organizacji udzielania œwiadczeñ i zapobiegaæ dublowaniu niektórych kosztów zak³adów opieki zdrowotnej (np. poprzez wspóln¹ administracjê i personel pomocniczy oraz redukcjê kosztów logistycznych). Do koñca II kwarta³u br. zostan¹ przygotowane zmiany w ustawie o zak³adach opieki zdrowotnej, umo liwiaj¹ce naprawê gospodarki finansowej samodzielnych publicznych zak³adów opieki zdrowotnej i objêcie ich procedurami audytu wewnêtrzncgo. Propozycje e bêd¹ poddane konsultacji spo³ecznej. Celem tych zmian jest uporz¹dkowanie przepisów ustawy o zoz oraz dostosowanie do obecnego systemu finansowania œwiadczeñ zdrowotnych. Zak³ada siê, e w okresie przejœciowym forma jednostki samodzielnej bêdzie wspó³istnieæ obok spó³ki samorz¹dowej. O przekszta³ceniu w spó³kê bêdzie decydowa³ samorz¹d. W odniesieniu do problemu braku polityki pañstwa / regionu w zakresie opieki zdrowotnej nale y zwróciæ uwagê, e w œwietle ustawy o Powszechnym Ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, zmianie ulegaj¹ równie kompetencje organów administracji rz¹dowej i samorz¹dowej. Ustawa okreœla m.in. sposób decydowania samorz¹du o polityce zdrowotnej zgodnie z potrzebami lokalnej spo³ecznoœci. W œwietle ustawy samorz¹dy lokalne zosta³y w³¹czone do opracowywania planów zdrowotnych okreœlaj¹cych potrzeby zdrowotne oraz nale yte warunki ich zabezpieczenia w stosunku do spo- ³ecznoœci lokalnej. Projekt wojewódzkiego planu zdrowotnego opracowuje zarz¹d województwa zasiêgaj¹c opinii wojewody, organów powiatów i samorz¹dów zawodów medycznych, a zatwierdza sejmik województwa w drodze uchwa³y. Plany te przygotowywane bêd¹ na podstawie analizy sytuacji zdrowotnej lokalnej spo³ecznoœci i jej uwarunkowañ. Bêd¹ równie zawiera³y priorytety w zakresie zabezpieczenia potrzeb zdrowotnych ubezpieczonych. Rozwi¹zania wynikaj¹ce z ww. ustawy zapewniaj¹ roz³o enie kompetencji pomiêdzy administracjê rz¹dow¹ i samorz¹dow¹. Wojewódzkie plany zdrowotne stanowi¹ wytyczne dla wojewódzkiego planu zabezpieczenia œwiadczeñ zdrowotnych. Minister Zdrowia - zgodnie z arl.112 w/w ustawy - zobowi¹zany jest do przygotowania wieloletniego Narodowego Planu Zdrowotnego, w którym okreœlone s¹ priorytetowe cele polityki zdrowotnej oraz wytyczne do ich osi¹gniêcia. Odnoœnie szkolnictwa zawodowego pielêgniarek i po³o nych, informujê, e wprowadzenie systemu kszta³cenia licencjackiego zwi¹zane jest z przygotowaniem Rzeczypospolitej Polskiej do cz³onkostwa w Unii Europejskiej. Fakt ten wi¹ e siê z uznawaniem na terytorium Unii Europejskiej przygotowania zawodowego polskich pielêgniarek i po³o nych. Prosz¹c o przyjêcie powy szych wyjaœnieñ pragnê przeprosiæ za opóÿnienie w udzieleniu odpowiedzi. Z upowa nienia Ministra Zdrowia Sekretarz Stanu Ewa Kralkowska 20

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy

Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy Agnieszka Miler Departament Rynku Pracy Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Spo³ecznej Krótka informacja o instytucjonalnej obs³udze rynku pracy W 2000 roku, zosta³o wprowadzone rozporz¹dzeniem Prezesa

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl Niepubliczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna INFORMATOR ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl 1.HISTORIA PORADNI. Poradnia

Bardziej szczegółowo

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania:

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania: Uchwała nr III/46 z dnia 19 marca 2014 roku Zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej w sprawie zasad przyznawania licencji dla lekarzy pracujących w klubach Ekstraklasy, I i II ligi oraz reprezentacjach

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA (Część 3 Ustawy o zdrowiu psychicznym z 1983 roku [Mental Health Act 1983]) 1. Imię i nazwisko pacjenta 2. Imię i nazwisko osoby sprawującej opiekę nad pacjentem ( lekarz

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE ZASADY PRZYZNAWANIA REFUNDACJI CZĘŚCI KOSZTÓW PONIESIONYCH NA WYNAGRODZENIA, NAGRODY ORAZ SKŁADKI NA UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE SKIEROWANYCH BEZROBOTNYCH DO 30 ROKU ŻYCIA PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W JAWORZE

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.15.2015 Łódź, dnia 17 czerwca 2015 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Dz. U. 2009 nr 213. Data publikacji: 16 grudnia 2009 r.poz. 1656 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie szczegółowych

Bardziej szczegółowo

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Podstawowym celem powołania Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki

Bardziej szczegółowo

z dnia 6 lutego 2009 r.

z dnia 6 lutego 2009 r. Pieczęć podłuŝna o treści Burmistrz Lądka Zdroju ZARZĄDZENIE NR 19 /09 Burmistrza Lądka Zdroju z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia programu przeprowadzania szkoleń pracowników Urzędu Miasta i Gminy

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA TURYSTYKI POLISH CHAMBER OF TOURISM

POLSKA IZBA TURYSTYKI POLISH CHAMBER OF TOURISM Załącznik nr 1 do Uchwały Prezydium Polskiej Izby Turystyki nr 3/2015/P/E Regulamin powoływania i pracy Egzaminatorów biorących udział w certyfikacji kandydatów na pilotów wycieczek I. Postanowienia ogólne

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104

Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104 Warszawa, dnia 27 stycznia 2012 r. Pozycja 104 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie sposobu przeprowadzania badań na obecność alkoholu, środków odurzających lub

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli POZIOMY PRACY WYCHOWAWCZEJ I. PRACA WYCHOWAWCZA WYCHOWAWCY KLASY 1. Zapoznanie rodziców z obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców 1. Na podstawie art.53 ust.4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ Niniejsze oświadczenie należy wypełnić czytelnie. W przypadku, gdy zakres informacji wskazany w danym punkcie nie ma odniesienia do

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach

REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach Rozdział I Cele, kompetencje i zadania rady rodziców. 1. Rada rodziców jest kolegialnym organem szkoły. 2. Rada rodziców reprezentuje ogół rodziców

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó Samochodowych

Zespó Szkó Samochodowych Program sta owy w ramach projektu S t a i n w e s t y c j w p r z y s z o Zespó Szkó Samochodowych Rodzaj zaj : Sta e zawodowe dla uczniów Imi i nazwisko nauczyciela: Mariusz Rakowicz Liczba uczniów w

Bardziej szczegółowo

Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS

Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS Czy ofiary wypadków mogą liczyć na pomoc ZUS Autor: Bożena Wiktorowska Ze względu na to, że podwładny uległ wypadkowi przy pracy, za okres niezdolności do pracy spowodowanej tym wypadkiem nie zachowuje

Bardziej szczegółowo

2. Nie mogą brać udziału w działaniach ratowniczych strażacy, których stan wskazuje, że są pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających.

2. Nie mogą brać udziału w działaniach ratowniczych strażacy, których stan wskazuje, że są pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających. REGULAMIN ORGANIZACYJNY UDZIAŁU W AKCJACH RATOWNICZYCH I SZKOLENIACH POŻARNICZYCH ORAZ SPOSÓB ICH ROZLICZANIA I WYPŁATY EKWIWALENTU PIENIĘŻNEGO DLA CZŁONKÓW OCHOTNICZYCH STRAŻY POŻARNYCH GMINY WÓLKA I.

Bardziej szczegółowo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo

Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych umys³owo Ma³gorzata Czajkowska Kompensacyjna funkcja internatu w procesie socjalizacji dzieci i m³odzie y upoœledzonych

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ

Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ Kancelaria Sejmu s. 1/1 Dz.U. 1999 Nr 47 poz. 480 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA I OPIEKI SPOŁECZNEJ z dnia 11 maja 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad powoływania i finansowania oraz trybu działania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WOJEWODA MAZOWIECKI WPS-V.431.3.2015 Warszawa 19.05.2015r. Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WYSTĄPIENIE

Bardziej szczegółowo

Pan Kajetan Gornig Dyrektor Zespołu Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych w Katowicach WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

Pan Kajetan Gornig Dyrektor Zespołu Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych w Katowicach WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Pan Kajetan Gornig Dyrektor Zespołu Wojewódzkich Przychodni Specjalistycznych w Katowicach WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o NajwyŜszej Izbie Kontroli

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9/11/12 dyrektora PCKZ w Jaworze z dnia 30 marca 2012 r. Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 18/2009 WÓJTA GMINY KOŁCZYGŁOWY z dnia 4 maja 2009 r.

ZARZĄDZENIE Nr 18/2009 WÓJTA GMINY KOŁCZYGŁOWY z dnia 4 maja 2009 r. ZARZĄDZENIE Nr 18/2009 WÓJTA GMINY KOŁCZYGŁOWY z dnia 4 maja 2009 r. w sprawie ustalenia Regulaminu Wynagradzania Pracowników w Urzędzie Gminy w Kołczygłowach Na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

ROCZNE SPRAWOZDANIE Z EFEKTÓW REALIZACJI POWIATOWEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W POWIECIE KĘTRZYŃSKIM

ROCZNE SPRAWOZDANIE Z EFEKTÓW REALIZACJI POWIATOWEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W POWIECIE KĘTRZYŃSKIM ROCZNE SPRAWOZDANIE Z EFEKTÓW REALIZACJI POWIATOWEGO PROGRAMU PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE W POWIECIE KĘTRZYŃSKIM ZA ROK 2013 Kętrzyn 2014 Od 2012 roku Powiatowe Centrum

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr Or/9/Z/05

ZARZĄDZENIE Nr Or/9/Z/05 ZARZĄDZENIE Nr Or/9/Z/05 Burmistrza Gminy i Miasta Lwówek Śląski z dnia 6 kwietnia 2005r. w sprawie udzielenia dnia wolnego od pracy Działając na podstawie art. 33 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ABS Investment S.A. z siedzibą w Bielsku-Białej z dnia 28 lutego 2013 roku

UCHWAŁA NR 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ABS Investment S.A. z siedzibą w Bielsku-Białej z dnia 28 lutego 2013 roku UCHWAŁA NR 1 w sprawie: wyboru Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia Działając na podstawie art. 409 1 kodeksu spółek handlowych oraz 32 ust. 1 Statutu Spółki Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki ABS

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia MAXIMUS Stowarzyszenie Osób Chorych na Otyłość

Statut Stowarzyszenia MAXIMUS Stowarzyszenie Osób Chorych na Otyłość Statut Stowarzyszenia MAXIMUS Stowarzyszenie Osób Chorych na Otyłość Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie nosi nazwę MAXIMUS Stowarzyszenie Osób Chorych na Otyłość, w dalszych postanowieniach

Bardziej szczegółowo

Propozycja szkolenia z zakresu: Supra Brokers sp. z o.o.

Propozycja szkolenia z zakresu: Supra Brokers sp. z o.o. z zakresu: Dokumentacja medyczna w świetle nowych przepisów prawa 1 Szanowni Państwo, jako wiodący broker i doradca ubezpieczeniowy sektora medycznego, reprezentujący interesy ponad 200 szpitali w całej

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy przyjęty przez Senat bez poprawek USTAWA. z dnia 25 września 2015 r.

Tekst ustawy przyjęty przez Senat bez poprawek USTAWA. z dnia 25 września 2015 r. Tekst ustawy przyjęty przez Senat bez poprawek USTAWA z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, ustawy o działalności leczniczej oraz ustawy o zmianie ustawy o działalności

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej ...... pieczęć firmowa wnioskodawcy (miejscowość i data) Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej WNIOSEK PRACODAWCY O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA KSZTAŁCENIE USTAWICZNE

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki. Alkoholowych oraz. Przeciwdziałania Narkomanii

Gminny Program Profilaktyki. Alkoholowych oraz. Przeciwdziałania Narkomanii Załącznik do Uchwały Nr 17/III/10 Rady Gminy w Przyłęku z dnia 30 grudnia 2010 r. Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Przyłęk na

Bardziej szczegółowo

LEKARZ opis usługi oraz wymagane kwalifikacje

LEKARZ opis usługi oraz wymagane kwalifikacje - 1 - LEKARZ opis usługi oraz wymagane kwalifikacje 1. Zadaniem lekarza - członka powiatowego zespołu jest udział w posiedzeniach składów orzekających Zespołu i wydawanie: -orzeczeń o niepełnosprawności,

Bardziej szczegółowo

Oferta do założeń: Wykonanie szkolenia z ratownictwa drogowego i pierwszej pomocy. Warszawa 20.05.2015

Oferta do założeń: Wykonanie szkolenia z ratownictwa drogowego i pierwszej pomocy. Warszawa 20.05.2015 Warszawa 20.05.2015 Agnieszka Pil Przewodnicząca Rady Rodziców Tel.: 513187165 Zespół Szkół Sportowych nr 50 im. Janusza Kusocińskiego ul. Lindego 20 01-952 Warszawa (22) 834-21-57 centrala (22) 834-40-22

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r.

UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r. UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomani na

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRZYZNAWANIA ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W ŁASKU

ZASADY PRZYZNAWANIA ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W ŁASKU ZASADY PRZYZNAWANIA ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W ŁASKU I. INFORMACJE OGÓLNE 1. Na podstawie art. 69 a i 69 b ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku

U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku U C H W A Ł A Nr IX/27/2015 Rady Miejskiej w Koprzywnicy z dnia 12 marca 2015 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2015 rok. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie

LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie Bydgoszcz, dnia sierpnia 2008 r. NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy ul. Wały Jagiellońskie 12 85-950 BYDGOSZCZ (052) 33-90-610 (052) 33-90-660 LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska

Bardziej szczegółowo

Pani Hanna Wilamowska Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w Grodzisku Mazowieckim

Pani Hanna Wilamowska Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w Grodzisku Mazowieckim WOJEWODA MAZOWIECKI Warszawa, 12 maja 2016 r. WPS-IV.862.1.5.2016.KT Pani Hanna Wilamowska Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w Grodzisku Mazowieckim WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 10 ust.1 oraz

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 269/VI/2013 Rady Miasta Józefowa z dnia 22 marca 2013 roku

Uchwała Nr 269/VI/2013 Rady Miasta Józefowa z dnia 22 marca 2013 roku Uchwała Nr 269/VI/2013 Rady Miasta Józefowa z dnia 22 marca 2013 roku w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Miasta Józefowa w

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Zarządzenia nr 1/2014 Dyrektora PUP w Strzyżowie z dnia 15.01.2014r.

Załącznik Nr 2 do Zarządzenia nr 1/2014 Dyrektora PUP w Strzyżowie z dnia 15.01.2014r. Załącznik Nr 2 do Zarządzenia nr 1/2014 Dyrektora PUP w Strzyżowie z dnia 15.01.2014r. REGULAMIN ORGANIZACJI SZKOLEŃ DLA OSÓB BEZROBOTNYCH POSZUKUJĄCYCH PRACY NIEPEŁNOSPRAWNYCH I INNYCH UPRAWNIONYCH OSÓB

Bardziej szczegółowo

Regulamin wynagradzania pracowników niepedagogicznych zatrudnionych w Publicznym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrówce. I. Postanowienia ogóle

Regulamin wynagradzania pracowników niepedagogicznych zatrudnionych w Publicznym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrówce. I. Postanowienia ogóle Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 6/09/10 z dnia 17 grudnia 2009 r. Dyrektora Publicznego Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrówce Regulamin wynagradzania pracowników niepedagogicznych zatrudnionych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WYNAGRADZANIA PRACOWNIKÓW SAMORZĄDOWYCH

REGULAMIN WYNAGRADZANIA PRACOWNIKÓW SAMORZĄDOWYCH Załącznik do zarządzenia nr 36/14/15 Dyrektora ZSM-E w Olsztynie z dnia 8 stycznia 2015r. REGULAMIN WYNAGRADZANIA PRACOWNIKÓW SAMORZĄDOWYCH Zespołu Szkół Mechaniczno Energetycznych im. Tadeusza Kościuszki

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA WST PNEGO OGÓLNEGO (INSTRUKTA U OGÓLNEGO)

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA WST PNEGO OGÓLNEGO (INSTRUKTA U OGÓLNEGO) (piecz pracodawcy) RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA WST PNEGO OGÓLNEGO (INSTRUKTA U OGÓLNEGO) obowi zuj cy w zak adzie pracy Szkolenie wst pne ogólne (instrukta ogólny) ramowy program szkolenia I. Istota bezpiecze

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału!

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału! Szkolenia nie muszą być nudne! W Spółce Inwest-Park odbyło się kolejne szkolenie w ramach projektu Akcelerator Przedsiębiorczości działania wspierające rozwój przedsiębiorczości poza obszarami metropolitarnymi

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY Z analizy zjawiska przestępczości, demoralizacji nieletnich oraz

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD RATOWNICTWA MEDYCZNEGO

ZAKŁAD RATOWNICTWA MEDYCZNEGO PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KOSZALINIE DZIENNIK PRAKTYK STUDENCKICH ZAKŁAD RATOWNICTWA MEDYCZNEGO... Nazwisko i imię studenta... Rok, specjalność studiów... Nr albumu PRAKTYKA ZAWODOWA W ZESPOLE

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk Sygn. akt II UK 27/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 lutego 2016 r. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Leczenie szpitalne. wiadczenia opieki zdrowotnej nansowane ze rodków publicznych

VADEMECUM. Leczenie szpitalne. wiadczenia opieki zdrowotnej nansowane ze rodków publicznych Leczenie szpitalne Je eli cel leczenia nie mo e by osi gni ty w trybie ambulatoryjnym, pacjent mo e zosta skierowany na dalsze leczenie w szpitalu. Pacjent ma prawo wyboru szpitala, który ma podpisan umow

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Rzeszów, dnia października 2012 r.

Rzeszów, dnia października 2012 r. Rzeszów, dnia października 2012 r. Pan Artur Bożek Przewodniczący Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim LRZ-4101-06-03/2012 P/12/105 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu

Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu Sanitariusz szpitalny kurs kwalifikacyjny PROGRAM Tryb nauki: e-learning + praktyka w szpitalu CEL KSZTAŁCENIA Kurs Sanitariusz szpitalny przeznaczony jest dla osób, chcących podnieść swoje kwalifikacje

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW ZESPÓŁ SZKÓŁ im. MARII SKŁODOWSKIEJ-CURIE W GOSTYNINIE REGULAMIN RADY RODZICÓW Do uŝytku wewnętrznego Regulamin Rady Rodziców przy Zespole Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gostyninie Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Pomoc, o której mowa w tytule udzielana jest na podstawie:

Pomoc, o której mowa w tytule udzielana jest na podstawie: Powiatowy Urząd Pracy w Jarocinie ul. Zaciszna2,63-200 Jarocin Tel. 062 747 35 79, fax 062 747 73 88 e-mail:sekretariat@pup.jarocin.pl ZASADY OKRESLAJACE PRZYZNANIE DOFINANSOWANIA WYNAGRODZENIA, NAGRODY

Bardziej szczegółowo

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Usługa e-tranzyt System NCTS 2 Aktualny stan wdrożenia Ogólnopolskie

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 12 sierpnia 2015 r.

UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 12 sierpnia 2015 r. UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY z dnia 12 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia rodzajów świadczeń przyznawanych w ramach pomocy zdrowotnej dla nauczycieli oraz warunków i sposobu ich przyznawania

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz - wizyta wstępna

Kwestionariusz - wizyta wstępna Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Tel: (22) 542-13-72, E-mail: beki@pzh.gov.pl Badanie Epidemiologii Krztuśca Kwestionariusz - wizyta wstępna 1.1. Data wizyty

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010.

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010. 1. Informacja dotycząca kadencji Rady Nadzorczej w roku 2010, skład osobowy Rady, pełnione funkcje w Radzie,

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

-bezzasadne przedłużanie prowadzonych postępowań podatkowych,

-bezzasadne przedłużanie prowadzonych postępowań podatkowych, Katowice,2011-01-1 NU/0120-000 /11/2206 Pan Michał Kasprzak Wieloosobowe stanowisko ds. komunikacji-rzecznik Prasowy w miejscu Wydział Nadzoru nad Urzędami Skarbowymi przedkłada informację o kontrolach

Bardziej szczegółowo

Gdynia: Księgowość od podstaw Numer ogłoszenia: 60337-2012; data zamieszczenia: 15.03.2012 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi

Gdynia: Księgowość od podstaw Numer ogłoszenia: 60337-2012; data zamieszczenia: 15.03.2012 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi 1 z 5 2012-03-15 12:05 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.pupgdynia.pl Gdynia: Księgowość od podstaw Numer ogłoszenia: 60337-2012;

Bardziej szczegółowo

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów.

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów. Ogółem w szkoleniach wzięły udział 92 osoby, które wypełniły krótką ankietę mającą na celu poznanie ich opinii dotyczących formy szkolenia, osób prowadzących, a także przydatności przekazywanych informacji.

Bardziej szczegółowo

Szkolenie instruktorów nauki jazdy Postanowienia wstępne

Szkolenie instruktorów nauki jazdy Postanowienia wstępne Załącznik nr 6 do 217 str. 1/5 Brzmienia załącznika: 2009-06-09 Dz.U. 2009, Nr 78, poz. 653 1 2006-01-10 Załącznik 6. Program szkolenia kandydatów na instruktorów i instruktorów nauki jazdy 1 1. Szkolenie

Bardziej szczegółowo

Regulamin wynagradzania pracowników nie będących nauczycielami zatrudnionych w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Halinowie. I. Postanowienia ogólne

Regulamin wynagradzania pracowników nie będących nauczycielami zatrudnionych w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Halinowie. I. Postanowienia ogólne Załącznik do Zarządzenia Nr 18/01/2016 Dyrektora Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Halinowie z dnia 11 stycznia 2016 roku Regulamin wynagradzania pracowników nie będących nauczycielami I. Postanowienia

Bardziej szczegółowo

9Dz. U. Nr 164 poz. 1166 ze zm.

9Dz. U. Nr 164 poz. 1166 ze zm. Opinia dotycząca projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika

Bardziej szczegółowo

PŁACE OD A DO Z - NALICZANIE I ROZLICZANIE WYNAGRODZEŃ - WARSZTATY PRAKTYCZNE

PŁACE OD A DO Z - NALICZANIE I ROZLICZANIE WYNAGRODZEŃ - WARSZTATY PRAKTYCZNE PŁACE OD A DO Z - NALICZANIE I ROZLICZANIE WYNAGRODZEŃ - WARSZTATY PRAKTYCZNE Informacje o usłudze Numer usługi 2016/04/27/8058/8775 Cena netto 999,00 zł Cena brutto 999,00 zł Cena netto za godzinę 90,82

Bardziej szczegółowo

W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW I PRACODAWCY ...

W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW I PRACODAWCY ... ... (pieczęć wnioskodawcy) Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w Gryficach W N I O S E K O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA DOFINANSOWANIE KOSZTÓW KSZTAŁCENIA USTAWICZNEGO PRACOWNIKÓW

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r.

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Uchwała nr.. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy OEX Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu z dnia

Bardziej szczegółowo