ANALIZA PRZYDATNOŚCI MEDIÓW PIKNOMETRYCZNYCH DO OCENY STRUKTURY MIKROPOROWATEJ ADSORBENTÓW WĘGLOWYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ANALIZA PRZYDATNOŚCI MEDIÓW PIKNOMETRYCZNYCH DO OCENY STRUKTURY MIKROPOROWATEJ ADSORBENTÓW WĘGLOWYCH"

Transkrypt

1 Węgiel aktywny w ochronie środowiska i przemyśle (26) ELŻBIETA VOGT, BRONISŁAW BUCZEK Akademia Górniczo-Hutnicza, Wydział Paliw i Energii al. Mickiewicza 3, 3-59 Kraków ANALIZA PRZYDATNOŚCI MEDIÓW PIKNOMETRYCZNYCH DO OCENY STRUKTURY MIKROPOROWATEJ ADSORBENTÓW WĘGLOWYCH Adsorbenty węglowe znajdują szerokie zastosowanie w procesach ochrony środowiska od wielu lat. Ich popularność wynika zarówno z chemicznych, jak i fizycznych właściwości. Znajomość podstawowych właściwości tych adsorbentów otwiera nowe możliwości ich stosowania. Znanych jest wiele metod badania struktury porowatej, jednakże czas oraz koszt wykonywania oznaczeń mają duży wpływ na wybór danej metody. Prostym sposobem badania struktury mikroporowatej jest metoda sond molekularnych oparta na pomiarach gęstości z użyciem mediów piknometrycznych o różnych rozmiarach cząsteczek. W pracy badaniom poddano dwa rodzaje adsorbentów węglowych: węglowe sita molekularne oraz węgle aktywne. Analiza otrzymanych wyników umożliwia wybór odpowiednich mediów piknometrycznych dla danego rodzaju materiału. SŁOWA KLUCZOWE: struktura mikroporowata, sonda molekularna, gęstość specyficzna, adsorbenty węglowe WSTĘP Atmosfera jest częścią środowiska szczególnie narażoną na degradację. Zanieczyszczenia w powietrzu dużo łatwiej się rozprzestrzeniają niż w innym ośrodku i trudno ograniczyć ich zasięg. Mogą one powstawać w skali makroskopowej, ale również na małych obszarach, w stosunkowo wysokich stężeniach, np. w środowisku pracy. Zawsze jednak stanowią bezpośrednie zagrożenie dla życia. Zupełnie zrozumiały jest więc fakt, że ciągle poszukuje się nowych metod ochrony powietrza. Poszukiwania takie sprowadzają się zarówno do projektowania nowych technik oczyszczania powietrza, jak i modyfikowania tych, które są stosowane od lat. Od dawna w procesach oczyszczania powietrza szerokie zastosowanie znajdowały metody adsorpcyjne, a wśród nich na uwagę zasługują te z wykorzystaniem materiałów węglowych jako adsorbentów i katalizatorów. Adsorbenty węglowe, a zwłaszcza węglowe sita molekularne, znajdują szerokie zastosowanie do rozdzielania mieszanin gazowych. W aspekcie ekologicznym interesujące są między innymi procesy mające na celu odzyskiwanie cennych składników palnych, jak np. odzyskiwanie metanu z gazów pochodzących z wysypisk [1].

2 Analiza przydatności mediów piknometrycznych do oceny struktury mikroporowatej 95 Efektywne podwyższenie zawartości metanu oraz usunięcie szkodliwych substancji prowadzi do znacznego polepszenia właściwości tak otrzymywanego gazu jako paliwa, a tym samym ogranicza jego emisję do środowiska. Inna dziedzina, pośrednio związana z ochroną środowiska, stanowiąca atrakcyjny kierunek badawczy, to wykorzystanie metod adsorpcyjnych do magazynowania paliw gazowych (wodór, gaz ziemny) w węglach aktywnych [2, 3]. W przypadku takich układów rośnie nie tylko pojemność magazynowa, ale i bezpieczeństwo magazynowania, co w zasadniczy sposób ułatwia wprowadzanie na rynek bardziej ekologicznych paliw gazowych w zamian za paliwa stałe. Na korzyść stosowania w procesach ochrony środowiska adsorbentów o charakterze węglowym przemawia również to, że są one produkowane z surowca odpadowego bądź pochodzącego z surowców odnawialnych. Niezależnie od rodzaju adsorbentu węglowego czy jego zastosowania, w każdym przypadku zanim zostanie on użyty do konkretnego wykorzystania konieczne jest określenie jego podstawowych właściwości, takich jak objętość i rozkład wielkości porów, powierzchnia właściwa, gęstość itp. Dla procesów adsorpcyjnych szczególnie ważna jest znajomość struktury porowatej. W typowych badaniach najczęściej w tym celu wykorzystuje się wyniki pomiarów adsorpcji azotu lub porozymetrycznych. Obie techniki badawcze wymagają specjalistycznej aparatury, a interpretacja wyników wymaga stosowania różnych metod obliczeniowych odpowiednich dla danego typu materiału porowatego. Biorąc pod uwagę powyższe ograniczenia, zaproponowano nowy sposób badania tekstury porowatej węglowych materiałów metodą sond molekularnych. We wcześniejszych badaniach stwierdzono, iż umożliwia on ocenę struktury mikroporowatej adsorbentów węglowych, zarówno węgli aktywnych, jak i węglowych sit molekularnych [4, 5]. Metoda sond molekularnych opiera się na pomiarach densymetrycznych i sprowadza się do wyznaczenia tak zwanej gęstości specyficznej lub efektywnej. Podczas pomiaru objętości próbki zazwyczaj dąży się do oznaczenia dwóch jej skrajnie różnych wartości; minimalnej, odpowiadającej objętości szkieletu ciała stałego, lub maksymalnej, zawierającej w sobie objętość szkieletu oraz porów. Na ich podstawie oblicza się dwie najczęściej określane gęstości: rzeczywistą i pozorną. Użycie w trakcie pomiarów mediów piknometrycznych, których wielkości średnic kinetycznych cząsteczek decydują o możliwości ich penetracji w głąb porów o określonych rozmiarach, powoduje dla większości badanych materiałów porowatych, że otrzymywane wartości gęstości będą z przedziału pomiędzy gęstością rzeczywistą a pozorną. Ze znajomości tych rodzajów gęstości można obliczać objętość porów w zakresie wielkości wymiarów kinetycznych cząsteczek stosowanych do pomiarów mediów piknometrycznych. Taki sposób badania materiałów porowatych daje możliwość dokładniejszego określenia ich struktury. Ma na celu obliczenie objętości porów w dowolnych, węższych zakresach niż jest to możliwe podczas stosowania innych metod badawczych. Użycie podczas badań mediów piknometrycznych o różnym charakterze pozwoli ocenić ich przydatność do opisu struktury adsorbentów węglowych. Wyodrębnienie zestawu mediów piknometrycz-

3 96 E. Vogt, B. Buczek nych, dla danego typu materiału, dających prawidłowe wyniki umożliwiające obliczanie objętości porów, mogłoby uczynić z metody sond molekularnych standardową technikę badawczą struktury porowatej podobnie jak pomiary adsorpcyjne czy porozymetria rtęciowa. CZĘŚĆ DOŚWIADCZALNA Zakres badań Badaniom poddano cztery węglowe sita molekularne CMS-K1, CMS-K2, CMS-R1, CMS-R2, stosowane oryginalnie do rozdzielania mieszanin gazowych. Rozmiary wejść do porów w dwóch pierwszych sitach są porównywalne do wielkości cząsteczek adsorbowanych substancji, a proces rozdziału wynika z efektu kinetycznego. W drugim typie sit rozmiary wejść do porów są tak duże, że wszystkie cząsteczki szybko dyfundują do ich wnętrza, a rozdział jest możliwy dzięki różnicom w wielkości równowagowej adsorpcji dla poszczególnych składników (efekt równowagowy) [6]. Określono również strukturę mikroporowatą węgla aktywnego WG-12 [7], wyprodukowanego przez firmę GRYFSKAND sp. z o.o. ze specjalnego, niskopopiołowego węgla kamiennego oraz odpowiednio dobranego lepiszcza, aktywowanego za pomocą pary wodnej. WG-12 przeznaczony jest do uzdatniania wody zarówno w dużych stacjach wodociągowych, jak również w małych instalacjach filtrów i kontenerów. Dzięki wysokiej powierzchni właściwej (11 m 2 /g - BET, N 2 ) oraz rozwiniętej strukturze porów węgiel aktywny WG-12 posiada dużą efektywność usuwania z wody zanieczyszczeń organicznych, pestycydów, detergentów oraz szeregu mikrozanieczyszczeń szkodliwych dla zdrowia. Otrzymane wyniki pomiarowe porównano z danymi uzyskanymi dla węgli aktywnych zaczerpniętymi z pracy Dębowskiego (W-1, W-2, W-3) [8]. Gęstości specyficzne badanych materiałów oznaczono za pomocą piknometrii płynowej w piknometrach specjalnej konstrukcji [9]. Do pomiarów zastosowano kilka mediów piknometrycznych charakteryzujących się różnymi wielkościami średnic kinetycznych cząsteczek: hel (,255 nm), wodę (,264 nm), metanol (,363 nm), benzen (,37,528 nm), czterochlorometan (,595) i dekalinę (,472 1,1,624 nm). Wyniki i dyskusja Wartości gęstości efektywnych badanych materiałów powinny maleć wraz ze wzrostem wielkości molekuł mediów piknometrycznych. Z danych zawartych w tabelach 1 i 2 wynika, że dla niektórych płynów taka tendencja nie występuje, szczególnie dla metanolu. TABELA 1. Gęstości specyficzne węglowych sit molekularnych

4 Analiza przydatności mediów piknometrycznych do oceny struktury mikroporowatej 97 Gęstość specyficzna e, g/cm 3 Medium piknometryczne CMS-R1 CMS-R2 CMS-K1 CMS-K2 hel (He) 2,61 1,913 1,732 1,844 woda (H 2 O) 1,89 1,696 1,672 1,815 metanol (CH 3 OH) 2,427 2,37 1,751 2,346 benzen (C 6 H 6 ) 1,992 1,513 1,536 czterochlorometan (CCl 4 ) 1,839 1,559 1,526 1,539 dekalina (C 1 H 18 ) 1,716 1,5 1,469 1,58 TABELA 2. Gęstości specyficzne węgli aktywnych Gęstość specyficzna e, g/cm 3 Medium piknometryczne W-1 * W-2 * W-3 * WG-12 hel (He) 2,65 2,265 2,32 2,177 woda (H 2 O) 2,59 metanol (CH 3 OH) 1,96 2,55 2,125 2,8 benzen (C 6 H 6 ) 1,91 2,9 2,135 2,31 czterochlorometan (CCl 4 ) 1,82 2,185 2,225 2,132 dekalina (C 1 H 18 ) 1,75 1,99 2,35 1,966 * [8] Obliczając objętości porów, w zakresach wielkości cząsteczek użytych do badań mediów piknometrycznych, zgodnie z zależnością V 1 1 i j (1) j i gdzie: V i j - objętość porów w zakresie wielkości mediów piknometrycznych, j, i - gęstości specyficzne oznaczone za pomocą różnych mediów, okazałoby się, że niektóre wartości są ujemne Aby wyeliminować taką sytuację, niektóre wartości gęstości efektywnej opuszczono. Otrzymane wyniki przedstawiono na rysunku 1. Taki dobór jak na rysunku 1 mediów piknometrycznych umożliwił otrzymanie zbioru danych gęstości specyficznych, których wartości maleją wraz ze wzrostem średnicy kinetycznej płynu. Na podstawie wybranych gęstości obliczono objętości porów w zakresie wielkości mediów piknometrycznych. Otrzymane wyniki zebrano w tabeli 3 oraz pokazano na rysunku 2.

5 98 E. Vogt, B. Buczek g/cm 3 2,5 2 1,5 1,5 hel woda czterochlorometan dekalina CMS-R1 CMS-R2 CMS-K1 CMS-K2 Rys. 1. Gęstości specyficzne węglowych sit molekularnych otrzymane z użyciem niektórych mediów piknometrycznych (bez metanolu i benzenu) TABELA 3. Objętość mikroporów w węglowych sitach molekularnych w przedziale wielkości rozmiarów cząsteczek wybranych mediów piknometrycznych Przedział wielkości Objętość mikroporów V mic, cm 3 /g CMS-R1 CMS-R2 CMS-K1 CMS-K2,255,264,44,67,21,9,264,595,15,52,57,99,595,624,39,25,25,13 cm 3 /g,12,1,8,6,4,255-,264,264-,595,595-,624,2 CMS-R1 CMS-R2 CMS-K1 CMS-K2 Rys. 2. Objętość mikroporów w węglowych sitach molekularnych w przedziale wielkości rozmiarów cząsteczek wybranych (hel, woda, czterochlorometan, dekalina) mediów piknometrycznych W przypadku węgli aktywnych mamy do czynienia z podobną sytuacją jak dla węglowych sit molekularnych, czyli ujemnymi wartościami objętości porów, gdybyśmy użyli do obliczeń wszystkich wartości gęstości specyficznej (tab. 2), co zobrazowano przykładowo dla węgla WG-12 na rysunku 3.

6 Analiza przydatności mediów piknometrycznych do oceny struktury mikroporowatej 99 Zanim przejdziemy do analizy danych zebranych dla węgli aktywnych poświęćmy nieco więcej uwagi ocenie wyników uzyskanych dla węgla aktywnego W-12, gdzie podczas badań zastosowano większą ilość mediów piknometrycznych niż to miało miejsce dla pozostałych węgli. cm 3 /g,5,4,3,2,1 -,1 -,2 -,3,255-,264,264-,363,363-,528,528-,595,595-,624 Rys. 3. Objętości mikroporów zawartych w węglu WG-12 obliczone na podstawie wartości wszystkich zmierzonych gęstości specyficznych Ujemne wartości objętości oczywiście nie mają sensu fizycznego. Należy więc odrzucić pewne dane pomiarowe, aby otrzymać wartości dodatnie. W tym miejscu należy postawić pytanie, których z wartości pomiarowych nie należy uwzględniać w dalszych obliczeniach. Zauważono, że oczekiwany efekt można uzyskać na dwa sposoby, nie biorąc pod uwagę gęstości otrzymanej za pomocą czterochlorometanu i metanolu (rys. 4a) oraz czterochlorometanu i wody (rys. 4b). a) b) cm 3 /g,3 a cm 3 /g,3 b,2,2,1,1,255-,264,264-,528,528-,624,255-,363,363-,528,528-,624 Rys. 4. Rozkład objętości mikroporów w zakresach wielkości wymiarów kinetycznych cząsteczek mediów piknometrycznych: a) hel, woda, benzen, dekalina b) hel, metanol, benzen, dekalina dla węgla W-12 Zarówno dla układu hel-woda-benzen-dekalina, jak i hel-metanol-benzen-dekalina nie występują ujemne wartości objętości mikroporów. W obu przypadkach podobny jest także charakter rozkładu objętości porów. Największe objętości porów

7 1 E. Vogt, B. Buczek uzyskano dla pierwszego przedziału zmierzonego z użyciem hel-woda (rys. 4a) oraz hel-metanol (rys. 4b). Przy czym objętość z przedziału hel-metanol na rysunku b) jest mniejsza od objętości z przedziału hel-woda na rysunku a) o tyle samo, co objętość z przedziału metanol-benzen (rys. 4b) jest większa od objętości z przedziału woda-benzen (rys. 4a). Objętość porów obliczona w szerszym przedziale (sumowanie dwóch przedziałów,255,264 +,264,528 lub,255, ,363,528) jest taka sama niezależnie, czy użyto wody czy metanolu. Natomiast uzyskiwane wartości objętości porów w wąskich przedziałach rozmiarów będą inne w zależności od tego, jakiego medium użyjemy do pomiarów. Podobne zależności pomiędzy oznaczanymi wielkościami porów a wymiarami cząsteczek substancji używanymi do pomiarów pojawiają się podczas badań adsorpcyjnych. Te same pory oznaczane za pomocą małych cząsteczek adsorbatów będą rozpoznawane raz jako mikropory, a drugi raz oznaczone za pomocą dużych cząsteczek adsorbatów zostaną zidentyfikowane jako mezopory [1]. W przypadku metody sond molekularnych mamy określony nie tylko typ porów (mikro, mezo), ale dokładniej oszacowane ich wielkości. Pewne jest, że nie tylko wielkość cząstki będzie decydować o uzyskiwanej objętości, a również typ oddziaływania adsorbent-adsorbat. Porównanie wyników wskazuje bowiem na ściślejsze upakowanie metanolu. Metanol (bardziej polarny) może mocniej oddziaływać z powierzchnią węgla i jego cząsteczki będą głębiej penetrować niż woda oraz upakowywać się w porach lepiej niż by to wynikało z wielkości cząsteczek. W przypadku wody istnieją przesłanki o występowaniu zjawiska asocjacji cząsteczek i tym samym woda nie wejdzie tak głęboko do wnętrza porów. Z tego względu obliczenie objętości z wykorzystaniem wartości gęstości specyficznej oznaczonych za pomocą obu mediów równocześnie staje się niemożliwe, gdyż pomimo różnic w wielkości cząsteczek metanolu i wody oba media najprawdopodobniej lokują się w tych samych porach. Dane doświadczalne uzyskane dla jednego materiału nie są wystarczające, aby na ich podstawie sformułować bardziej ogólne wnioski. Dlatego do szerszej analizy posłużono się danymi z prac innych autorów [8]. Analizując je (tab. 2) uwagę zwraca wysoka wartość gęstości specyficznej otrzymanej za pomocą czterochlorometanu dla węgli W-2, W-3 oraz WG-12, a więc większości omawianych materiałów. Przyczyn zmiany kolejności gęstości specyficznych należy szukać w charakterze zarówno struktury porowatej adsorbentu, jak i we właściwościach oraz wielkościach cząsteczek sond molekularnych. Obszerną analizę zjawisk zachodzących podczas oznaczania gęstości specyficznych można odnaleźć w pracy Dębowskiego [8]. Z przeprowadzonych przez siebie badań wysunął on wniosek, że symetryczne, niepolarne cząsteczki czterochlorometanu z atomami chloru na zewnątrz wykazują dużą swobodę upakowania się w przestrzeni porów w warstwach bardziej oddalonych od ich ścianek. Dlatego dla węgli aktywnych silnie zaktywowanych posiadających mikropory większych wymiarów, gęstości z czterochlorometanu wykazują duże wartości, przewyższające nawet te uzyskane za pomocą metanolu. Jednakże dla typowych mikroporowatych węglowych sit molekularnych z wąskimi przedziałami wielkości porów czy węgli zawierających pory małe użycie CCl 4 nie

8 Analiza przydatności mediów piknometrycznych do oceny struktury mikroporowatej 11 daje tak wysokich wartości gęstości jak w przypadku innych adsorbentów. Jego zdolność większego upakowania, sugerowana kształtem cząsteczek umożliwiającym większą ruchliwość w porach, pojawia się więc wyłącznie dla materiałów zawierających raczej większe mikropory. Takie wytłumaczenie opisywanych zjawisk zdaje się potwierdzać fakt, że dla węgla W-1 aktywowanego w znacznie łagodniejszych warunkach, a więc posiadającego większy udział najmniejszych mikroporów [8], zjawisko zawyżonej gęstości oznaczanej czterochlorometanem nie występuje. Tym samym czterochlorometan dobrze sprawdził się jako medium piknometryczne dla węglowych sit molekularnych i węgla aktywnego o znacznym udziale najmniejszych mikroporów. Zgodnie z sugestiami zawartymi w pracy [8], cząsteczki metanolu, mogące łączyć się ze sobą za pomocą wiązań wodorowych, wykazują mniejszą ruchliwość w porach, a tym samym ich swoboda upakowania jest ograniczona. Gęstości uzyskane dla większości węgli aktywnych za pomocą metanolu są niższe niż z czterochlorometanu. Jednakże dla sit molekularnych otrzymane gęstości z metanolu są nie tylko wyższe niż z CCl 4, ale także wyższe niż gęstości helowe. Idąc za tokiem rozumowania Dębowskiego [8], jeśli cząsteczki metanolu nie wchodzą tak głęboko jak czterochlorometan, bo są połączone wiązaniami wodorowymi, to oznaczałoby to, że występuje inny efekt powodujący takie jego zachowanie się. Nie można podczas tej dyskusji nie brać pod uwagę polarności poszczególnych związków i jej wpływu na otrzymywane wyniki. Tego typu właściwości będą miały wpływ na różne upakowanie się cząsteczek, a zatem bezpieczniej jest tu mówić o różnej pojemności adsorpcyjnej porów niż o ich niedostępności dla poszczególnych cząsteczek [8]. Użycie polarnej wody jako medium piknometrycznego może budzić dyskusje. Jednakże badane sita molekularne nie zawierały powierzchniowych grup tlenowych [11] i ze względu na mały rozmiar cząsteczek wody wydawała się ona atrakcyjną sondą molekularną. Uzyskane wartości gęstości dla węgla W-12 mogą świadczyć o asocjacji cząsteczek wody, co sugerowano już w pracy [8]. Jednakże dla sit molekularnych woda daje dobre wyniki. Fakt uzyskania większej gęstości specyficznej za pomocą benzenu w stosunku do gęstości otrzymanej przy zastosowaniu metanolu dla węgli aktywnych W-2 i W-3 można by tłumaczyć, analizując kształt cząsteczek benzenu i wzajemne oddziaływania cząsteczek adsorbatu między sobą. Cząsteczki benzenu mają specyficzny kształt, dzięki czemu mogą wnikać w bardzo wąskie szczeliny, a nawet między płaszczyzny krystalitowe [8]. Na rysunku 5 przedstawiono wartości gęstości specyficznych otrzymane dla wszystkich węgli aktywnych po odrzuceniu danych uzyskanych z użyciem wody, metanolu oraz benzenu, gdzie widać, że pozostałe wartości mają przebieg malejący. Zdecydowano się na odrzucenie benzenu, a nie czterochlorometanu, gdyż można przypuszczać, że cząsteczki pierwszego związku o specyficznej budowie mogą w bardziej nieregularny sposób ustawiać się względem powierzchni wejść do porów niż regularne cząsteczki CCl 4.

9 12 E. Vogt, B. Buczek g/cm 3 2,5 2 1,5 1 hel czterochlorometan dekalina,5 W-1 W-2 W-3 W-12 Rys. 5. Gęstości specyficzne węgli aktywnych otrzymane z użyciem wybranych mediów piknometrycznych (hel, czterochlorometan, dekalina) Obliczone objętości mikroporów dla węgli aktywnych zebrano w tabeli 4 oraz przedstawiono na rysunku 6. TABELA 4. Objętości mikroporów węgli aktywnych otrzymane z użyciem wybranych mediów piknometrycznych (hel, czterochlorometan, dekalina) * [8] Przedział wielkości Objętość mikroporów V mic, cm 3 /g W-1 * W-2 * W-3 * WG-12,255,595,65,16,18,1,595,624,22,45,42,4 cm 3 /g,8,6,4,255-,595,595-,626,2 W-1 W-2 W-3 W-12 Rys. 6. Objętości mikroporów węgli aktywnych otrzymane z użyciem wybranych mediów piknometrycznych (hel, czterochlorometan, dekalina) WNIOSKI

10 Analiza przydatności mediów piknometrycznych do oceny struktury mikroporowatej 13 Na podstawie wyników można stwierdzić, że nie wszystkie media piknometryczne stosowane do oznaczania gęstości specyficznej dawały takie jej wartości, które umożliwiałyby obliczanie objętości mikroporów zawartych w badanych materiałach. Analizując dane zawarte w tabelach 1 i 2, można wnioskować, że nie tylko rozmiar cząsteczki medium piknometrycznego ma wpływ na ich zachowanie w stosowanych układach pomiarowych. Można przypuszczać, że na otrzymywane wyniki wpływa również charakter powierzchni badanych materiałów, jak i właściwości płynów. Ten sam płyn w zależności od struktury oraz właściwości powierzchniowych adsorbentu będzie się różnie lokował we wnętrzu jego porów. Czterochlorometan dobrze sprawdził się jako medium piknometryczne dla węglowych sit molekularnych i węgla aktywnego o znacznym udziale najmniejszych mikroporów. W materiałach zawierających większe mikropory cząsteczki CCl 4 (o regularnym kształcie) wykazują dużą ruchliwość [8], co prowadzi do zawyżonych wartości gęstości. Bardzo wysokie wartości gęstości oznaczane za pomocą metanolu w przypadku sit molekularnych świadczą o występowaniu specyficznych oddziaływań powodujących zagęszczenie fazy ciekłej. Wcześniej przeprowadzone porównane wyników z metanolu i wody wskazuje na ściślejsze upakowanie w porach metanolu, ściślejsze nawet niż mniejszych cząsteczek wody czy helu. Tym samym metanol nie wydaje się być odpowiednim medium piknometrycznym dla materiałów węglowych. Obliczania objętości porów lepiej dokonywać w oparciu o wartości gęstości oznaczone za pomocą czterochlorometanu, nawet jeśli dla adsorbentów zawierających większe mikropory mogą one być zawyżone. Uzyskane wartości gęstości z wody dla sit molekularnych wskazują, że może ona być sondą molekularną dla tego typy adsorbentów. Podczas stosowania benzenu do badań struktury porowatej zazwyczaj pojawiają się trudności w interpretacji wyników, co miało miejsce i w tej pracy. Jak opisano wcześniej, fakt ten wynika ze specyficznego kształtu cząsteczek tego związku. Biorąc dodatkowo pod uwagę toksyczność benzenu, można go określić jako mało przydatną sondę molekularną. Medium piknometrycznym, które sprawdziło się w opisanych badaniach zarówno dla węglowych sit molekularnych, jak i węgli aktywnych, jest dekalina. Na koniec można stwierdzić, że metoda sond molekularnych lepiej nadaje się do oznaczania struktury porowatej węglowych sit molekularnych, w których struktura porowata nie jest tak zróżnicowana jak w przypadku węgli aktywnych. Stosowanie metody sond molekularnych do oznaczania objętości mikroporów wymaga wnikliwej oceny otrzymanych wyników dla każdego układu pomiarowego, jednakże prosty sposób wykonywania oznaczeń bez użycia drogiej aparatury przemawia niewątpliwie na jej korzyść. Praca finansowana przez Ministerstwo Nauki i Informatyzacji w ramach badań statutowych AGH, Wydział Paliw i Energii.

11 14 E. Vogt, B. Buczek LITERATURA [1] Bałys M., Otrzymywanie metanu z gazu wysypiskowego metodą adsorpcji zmiennociśnieniowej, Konferencja Naukowo-Techniczna Węgiel aktywny w ochronie środowiska i przemyśle, Częstochowa-Ustroń 24, Wyd. Pol. Częstochowskiej, Częstochowa 24, [2] Buczek B. Czepirski L., Węgiel aktywny w układach magazynowania energii, Przemysł Chemiczny 2, 79, 7, 234. [3] Buczek B., Czepirski L., Improvement of Methane Storage Capacity for Active Carbons, Ads. Sci. Techn. 1987, 4, 217. [4] Bałys M., Buczek B., Vogt E., Evaluation of microporous structure of carbon molecular sieve using the pycnometric method, Characterisation of Porous Solids VI, Studies in Surface Science and Catalysis, Eds. F. Rodríguez-Reinoso, B. McEnaney, J. Rouquérol, K.K. Unger, Vol. 144, 22, 225. [5] Vogt E., Buczek B., Evaluation of microporous structure of carbon molecular sieves using the densymetric methods, Annals 23, 2, 1, 47. [6] Jüntgen H., Knoblauch K., Harder K., Production from coal and application in gas separation, Fuel 1981, 6, 817. [7] Folder reklamowy firmy GRYFSKAND. [8] Dębowski Z., Warunki tworzenia się porów w adsorbentach formowanych oraz ich właściwości sitowo molekularne, Prace GIG 1978, 23, 7. [9] Polska Norma PN-81/C Koks i półkoks z węgla kamiennego. Oznaczanie gęstości rzeczywistej, gęstości pozornej i porowatości. [1] Gregg S.J., Sing K.S.W., (w:) E. Matijevic, J. Wiley (Eds.), Surface and Colloid Science, New York [11] Bałys M., Buczek B., Ziętkiewicz J., Enrichment of methane containing gases on carbon molecular sieves, Abstract and Programme Poster Presentation, ISSHAC-4, August, Krakow 21, 15. THE ANALYSIS OF SUITABILITY OF PYCNOMETRIC FLUIDS FOR CARBONACEOUS ADSORBENTS MICROPOROUS STRUCTURE EVALUATION Carbonaceous adsorbents have had a wide application in many environment protection processes for many years. The high applicability of carbonaceous adsorbents is an effect of both its chemical and physical properties. The knowledge of the basic properties of these adsorbents opens new opportunities of its application. There is a number of known methods of making a description of porous materials structure, however the time and price seem to be the most important factors determining the choice of an analytical method. The simple way to estimate the microporous structure is the molecular probe technique consisting mainly in the measurement of the density using displacement molecules with different sizes of effective diameter. Two kinds adsorbents have been investigated: carbon molecular sieves and active carbons. The analysis of results allows us to select of pycnometric fluid, which is the most suitable for individual kind of materials. KEYWORDS: micropore structure, molecular probe, effective density, carbonaceous adsorbents

TECHNOLOGIE MAGAZYNOWANIA I OCZYSZCZANIA WODORU DLA ENERGETYKI PRZYSZŁOŚCI

TECHNOLOGIE MAGAZYNOWANIA I OCZYSZCZANIA WODORU DLA ENERGETYKI PRZYSZŁOŚCI 21.03.2006 POLITECHNIKA WARSZAWSKA Szkoła Nauk Technicznych i Społecznych w Płocku C e n t r u m D o s k o n a ł o ś c i CERED REDUKCJA WPŁYWU PRZEMYSŁU U PRZETWÓRCZEGO RCZEGO NA ŚRODOWISKO NATURALNE TECHNOLOGIE

Bardziej szczegółowo

Produkty Chemiczne Część węglowa

Produkty Chemiczne Część węglowa Politechnika Wrocławska Produkty Chemiczne Część węglowa Ćw. W1 Analiza struktury porowatej węgli aktywnych metodą adsorpcji N 2 w 77K Opracowane przez: dr inż. Krzysztof Kierzek Wrocław 2011 I. WSTĘP

Bardziej szczegółowo

Oferta handlowa. Witamy. Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych.

Oferta handlowa. Witamy. Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych. Oferta handlowa Witamy Prezentujemy firmę zajmującą się między innymi dostarczaniem dla naszych klientów sit molekularnych. Naszym głównym celem jest dostarczenie klientom najwyższej jakości produkt w

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Zjawiska powierzchniowe

Zjawiska powierzchniowe Zjawiska powierzchniowe Adsorpcja Model Langmuira Model BET 1 Zjawiska powierzchniowe Adsorpcja Proces gromadzenia się substancji z wnętrza fazy na granicy międzyfazowej; Wynika z tego, że w obszarze powierzchniowym

Bardziej szczegółowo

CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE. ... nowe możliwości. ... new opportunities

CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE. ... nowe możliwości. ... new opportunities CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE... nowe możliwości... new opportunities GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA fluidalnym przy ciśnieniu maksymalnym 5 MPa, z zastosowaniem różnych

Bardziej szczegółowo

Granulowany węgiel aktywny z łupin orzechów kokosowych: BT bitumiczny AT - antracytowy 999-DL06

Granulowany węgiel aktywny z łupin orzechów kokosowych: BT bitumiczny AT - antracytowy 999-DL06 Granulowany węgiel aktywny z łupin orzechów kokosowych: BT bitumiczny AT - antracytowy 999-DL06 Granulowany Węgiel Aktywny GAC (GAC - ang. Granular Activated Carbon) jest wysoce wydajnym medium filtracyjnym.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ

INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO Instytut Mechaniki Środowiska i Informatyki Stosowanej PRACOWNIA SPECJALISTYCZNA INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ Nr ćwiczenia TEMAT: Wyznaczanie porowatości objętościowej przez zanurzenie

Bardziej szczegółowo

Warunki izochoryczno-izotermiczne

Warunki izochoryczno-izotermiczne WYKŁAD 5 Pojęcie potencjału chemicznego. Układy jednoskładnikowe W zależności od warunków termodynamicznych potencjał chemiczny substancji czystej definiujemy następująco: Warunki izobaryczno-izotermiczne

Bardziej szczegółowo

WYKONUJEMY POMIARY. Ocenę DOSTATECZNĄ otrzymuje uczeń, który :

WYKONUJEMY POMIARY. Ocenę DOSTATECZNĄ otrzymuje uczeń, który : WYKONUJEMY POMIARY Ocenę DOPUSZCZAJĄCĄ otrzymuje uczeń, który : wie, w jakich jednostkach mierzy się masę, długość, czas, temperaturę wie, do pomiaru jakich wielkości służy barometr, menzurka i siłomierz

Bardziej szczegółowo

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik:

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165947 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 292707 (22) Data zgłoszenia: 09.12.1991 (51) IntCl5: B01D 53/04 (54)

Bardziej szczegółowo

WPŁYW UTLENIANIA WĘGLA KOKSUJĄCEGO NA POROWATOŚĆ I MORFOLOGIĘ ZIAREN PRODUKTÓW AKTYWACJI WODOROTLENKIEM POTASU

WPŁYW UTLENIANIA WĘGLA KOKSUJĄCEGO NA POROWATOŚĆ I MORFOLOGIĘ ZIAREN PRODUKTÓW AKTYWACJI WODOROTLENKIEM POTASU Węgiel aktywny w ochronie środowiska i przemyśle (2008) HELENA MACHNIKOWSKA, ANNA STABKOWICZ, KRZYSZTOF KIERZEK JACEK MACHNIKOWSKI Politechnika Wrocławska, Wydział Chemiczny, Zakład Materiałów Polimerowych

Bardziej szczegółowo

Analiza porównawcza sposobu pomiaru jakości spalania gazu w palnikach odkrytych

Analiza porównawcza sposobu pomiaru jakości spalania gazu w palnikach odkrytych NAFTA-GAZ kwiecień 2011 ROK LXVII Mateusz Rataj Instytut Nafty i Gazu, Kraków Analiza porównawcza sposobu pomiaru jakości spalania gazu w ch odkrytych Wstęp W związku z prowadzonymi badaniami różnego typu

Bardziej szczegółowo

1.1. Dobór rodzaju kruszywa wchodzącego w skład mieszanki mineralnej

1.1. Dobór rodzaju kruszywa wchodzącego w skład mieszanki mineralnej Przykład: Przeznaczenie: beton asfaltowy warstwa wiążąca, AC 16 W Rodzaj MMA: beton asfaltowy do warstwy wiążącej i wyrównawczej, AC 16 W, KR 3-4 Rodzaj asfaltu: asfalt 35/50 Norma: PN-EN 13108-1 Dokument

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

ZMIANA PARAMETRÓW TERMODYNAMICZNYCH POWIETRZA W PAROWNIKU CHŁODZIARKI GÓRNICZEJ Z CZYNNIKIEM R407C***

ZMIANA PARAMETRÓW TERMODYNAMICZNYCH POWIETRZA W PAROWNIKU CHŁODZIARKI GÓRNICZEJ Z CZYNNIKIEM R407C*** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 30 Zeszyt 1 2006 Krzysztof Filek*, Piotr Łuska**, Bernard Nowak* ZMIANA PARAMETRÓW TERMODYNAMICZNYCH POWIETRZA W PAROWNIKU CHŁODZIARKI GÓRNICZEJ Z CZYNNIKIEM R407C*** 1. Wstęp

Bardziej szczegółowo

Symulacja rozchodzenia się spalin w garażach podziemnych - definiowanie parametrów gazów spalinowych

Symulacja rozchodzenia się spalin w garażach podziemnych - definiowanie parametrów gazów spalinowych Symulacja rozchodzenia się spalin w garażach podziemnych - definiowanie parametrów gazów spalinowych 1. WSTĘP: PyroSim to nie tylko samo narzędzie do symulacji rozwoju pożaru i weryfikacji wentylacji pożarowej.

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2014/2015

Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2014/2015 Wojewódzki Konkurs Przedmiotowy z Chemii dla uczniów gimnazjów województwa śląskiego w roku szkolnym 2014/2015 PRZYKŁADOWE ROZWIĄZANIA WRAZ Z PUNKTACJĄ Maksymalna liczba punktów możliwa do uzyskania po

Bardziej szczegółowo

TERMOCHEMIA SPALANIA

TERMOCHEMIA SPALANIA TERMOCHEMIA SPALANIA I ZASADA TERMODYNAMIKI dq = dh Vdp W przemianach izobarycznych: dp = 0 dq = dh dh = c p dt dq = c p dt Q = T 2 T1 c p ( T)dT Q ciepło H - entalpia wewnętrzna V objętość P - ciśnienie

Bardziej szczegółowo

ODMINERALIZOWANY I UTLENIONY WĘGIEL AKTYWNY DLA UKŁADU ADSORPCYJNEGO CHŁODZENIA

ODMINERALIZOWANY I UTLENIONY WĘGIEL AKTYWNY DLA UKŁADU ADSORPCYJNEGO CHŁODZENIA Węgiel aktywny w ochronie środowiska i przemyśle (2006) BRONISŁAW BUCZEK, ELIZA WOLAK Akademia Górniczo-Hutnicza im. S. Staszica, Wydział Paliw i Energii al. Mickiewicza 30, 30-059 Kraków ODMINERALIZOWANY

Bardziej szczegółowo

PROJEKT: Innowacyjna usługa zagospodarowania popiołu powstającego w procesie spalenia odpadów komunalnych w celu wdrożenia produkcji wypełniacza

PROJEKT: Innowacyjna usługa zagospodarowania popiołu powstającego w procesie spalenia odpadów komunalnych w celu wdrożenia produkcji wypełniacza PROJEKT: Innowacyjna usługa zagospodarowania popiołu powstającego w procesie spalenia odpadów komunalnych w celu wdrożenia produkcji wypełniacza Etap II Rozkład ziarnowy, skład chemiczny i części palne

Bardziej szczegółowo

Atmosfera. struktura i skład chemiczny; zmiany stanu atmosfery kluczowe dla życia na Ziemi

Atmosfera. struktura i skład chemiczny; zmiany stanu atmosfery kluczowe dla życia na Ziemi Atmosfera struktura i skład chemiczny; zmiany stanu atmosfery kluczowe dla życia na Ziemi Składniki stałe Ziemia Mars Wenus Nitrogen (N2) Oxygen (O2) Argon (Ar) Neon, Helium, Krypton 78.08% 20.95% 0.93%

Bardziej szczegółowo

TERMOCHEMIA SPALANIA

TERMOCHEMIA SPALANIA TERMOCHEMIA SPALANIA I ZASADA TERMODYNAMIKI dq = dh Vdp W przemianach izobarycznych: dp = 0 dq = dh dh = c p dt dq = c p dt Q = T 2 T1 c p ( T)dT Q ciepło H - entalpia wewnętrzna V objętość P - ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo Paliwowe PEM Laboratorium z Konwersji Energii Ogniwo Paliwowe PEM 1.0 WSTĘP Ogniwo paliwowe typu PEM (ang. PEM FC) Ogniwa paliwowe są urządzeniami elektro chemicznymi, stanowiącymi przełom w dziedzinie źródeł energii,

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA Wydział: INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Kierunek: OCHRONA ŚRODOWISKA (OS) Stopień studiów: I Efekty kształcenia na I stopniu dla kierunku OS K1OS_W01 K1OS_W02 K1OS_W03 OPIS KIERUNKOWYCH

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA

POLITECHNIKA GDAŃSKA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII CHEMICZNEJ Ćwiczenia laboratoryjne CHEMIA I TECHNOLOGIA MATERIAŁÓW BARWNYCH USUWANIE BARWNIKÓW ZE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁU TEKSTYLNEGO Z WYKORZYSTANIEM

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Stańczyk. CZYSTE TECHNOLOGIE UśYTKOWANIA WĘGLA

Krzysztof Stańczyk. CZYSTE TECHNOLOGIE UśYTKOWANIA WĘGLA Krzysztof Stańczyk CZYSTE TECHNOLOGIE UśYTKOWANIA WĘGLA GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA Katowice 2008 Spis treści Wykaz skrótów...7 1. Wprowadzenie...11 1.1. Wytwarzanie i uŝytkowanie energii na świecie...11

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne, Obliczenia na podstawie wzorów chemicznych 1. Wielkości i jednostki stosowane do wyrażania ilości materii 1.1 Masa atomowa, cząsteczkowa, mol Masa atomowa Atomy mają

Bardziej szczegółowo

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków

1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków 1. BADANIE SPIEKÓW 1.1. Oznaczanie gęstości i porowatości spieków Gęstością teoretyczną spieku jest stosunek jego masy do jego objętości rzeczywistej, to jest objętości całkowitej pomniejszonej o objętość

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA Piotr KOWALIK Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Studenckie Koło Naukowe Informatyków KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE PROCESU PROJEKTOWANIA ODSTOJNIKA 1. Ciekłe układy niejednorodne Ciekły układ niejednorodny

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie składu ziarnowego kruszyw z wykorzystaniem próbek zredukowanych

Oznaczanie składu ziarnowego kruszyw z wykorzystaniem próbek zredukowanych dr inż. Zdzisław Naziemiec ISCOiB, OB Kraków Oznaczanie składu ziarnowego kruszyw z wykorzystaniem próbek zredukowanych Przesiewanie kruszyw i oznaczenie ich składu ziarnowego to podstawowe badanie, jakie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 5 Temat: Wyznaczanie gęstości ciała stałego i cieczy za pomocą wagi elektronicznej z zestawem Hydro. 1. Wprowadzenie Gęstość

Bardziej szczegółowo

NOWE METODY BADANIA KONSYSTENCJI MIESZANKI BETONOWEJ

NOWE METODY BADANIA KONSYSTENCJI MIESZANKI BETONOWEJ PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK nr 3 (127) 2003 BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY No 3 (127) 2003 ARTYKUŁY - REPORTS Edward Kon* NOWE METODY BADANIA KONSYSTENCJI MIESZANKI BETONOWEJ

Bardziej szczegółowo

Opracował: Marcin Bąk

Opracował: Marcin Bąk PROEKOLOGICZNE TECHNIKI SPALANIA PALIW W ASPEKCIE OCHRONY POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO Opracował: Marcin Bąk Spalanie paliw... Przy produkcji energii elektrycznej oraz wtransporcie do atmosfery uwalnia się

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2 Przejawy wiązań wodorowych w spektroskopii IR i NMR

Ćwiczenie 2 Przejawy wiązań wodorowych w spektroskopii IR i NMR Ćwiczenie 2 Przejawy wiązań wodorowych w spektroskopii IR i NMR Szczególnym i bardzo charakterystycznym rodzajem oddziaływań międzycząsteczkowych jest wiązanie wodorowe. Powstaje ono między molekułami,

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej.

Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Marcin Panowski Politechnika Częstochowska Konsekwencje termodynamiczne podsuszania paliwa w siłowni cieplnej. Wstęp W pracy przedstawiono analizę termodynamicznych konsekwencji wpływu wstępnego podsuszania

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej w Systemach Technicznych Symulacja prosta dyszy pomiarowej Bendemanna Opracował: dr inż. Andrzej J. Zmysłowski

Bardziej szczegółowo

Samochody na wodór. Zastosowanie. Wodór w samochodach. Historia. Przechowywanie wodoru

Samochody na wodór. Zastosowanie. Wodór w samochodach. Historia. Przechowywanie wodoru Samochody na wodór Zastosowanie Wodór w samochodach Historia Przechowywanie wodoru Wodór ma szanse stać się najważniejszym nośnikiem energii w najbliższej przyszłości. Ogniwa paliwowe produkują zeń energię

Bardziej szczegółowo

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe

Akademickie Centrum Czystej Energii. Ogniwo paliwowe Ogniwo paliwowe 1. Zagadnienia elektroliza, prawo Faraday a, pierwiastki galwaniczne, ogniwo paliwowe 2. Opis Główną częścią ogniwa paliwowego PEM (Proton Exchange Membrane) jest membrana złożona z katody

Bardziej szczegółowo

Komentarz Technik technologii chemicznej 311[31] Czerwiec [31]

Komentarz Technik technologii chemicznej 311[31] Czerwiec [31] 311[31]-01-122 Strona 1 z 18 Strona 2 z 18 Strona 3 z 18 Strona 4 z 18 Strona 5 z 18 Strona 6 z 18 Strona 7 z 18 Strona 8 z 18 Strona 9 z 18 Strona 10 z 18 Rozwiązanie zadania egzaminacyjnego w zawodzie

Bardziej szczegółowo

pętla nastrzykowa gaz nośny

pętla nastrzykowa gaz nośny METODA POPRAWY PRECYZJI ANALIZ CHROMATOGRAFICZNYCH GAZÓW ZIEMNYCH POPRZEZ KONTROLOWANY SPOSÓB WPROWADZANIA PRÓBKI NA ANALIZATOR W WARUNKACH BAROSTATYCZNYCH Pracownia Pomiarów Fizykochemicznych (PFC), Centralne

Bardziej szczegółowo

OFERTA BADAŃ MATERIAŁOWYCH Instytutu Mechaniki i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego

OFERTA BADAŃ MATERIAŁOWYCH Instytutu Mechaniki i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego OFERTA BADAŃ MATERIAŁOWYCH Instytutu Mechaniki i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego Mariusz Kaczmarek J. Kubik, M. Cieszko, R. Drelich, M. Pakuła, M. Macko, K. Tyszczuk, J. Łukowski,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 5: Wymiana masy. Nawilżanie powietrza.

Ćwiczenie 5: Wymiana masy. Nawilżanie powietrza. 1 Część teoretyczna Powietrze wilgotne układ złożony z pary wodnej i powietrza suchego, czyli mieszaniny azotu, tlenu, wodoru i pozostałych gazów Z punktu widzenia różnego typu przemian skład powietrza

Bardziej szczegółowo

CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego

CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego CIEPŁO, PALIWA, SPALANIE CIEPŁO (Q) jedna z form przekazu energii między układami termodynamicznymi. Proces przekazu energii za pośrednictwem oddziaływania termicznego WYMIANA CIEPŁA. Zmiana energii wewnętrznej

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Michał Łasica klasa IIId nr 13 22 grudnia 2006 1 1 Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki 1.1

Bardziej szczegółowo

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne

1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1. PODSTAWOWE PRAWA I POJĘCIA CHEMICZNE 5 1. Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 1.1. Wyraź w gramach masę: a. jednego atomu żelaza, b. jednej cząsteczki kwasu siarkowego. Odp. 9,3 10 23 g; 1,6 10 22

Bardziej szczegółowo

EKSPERYMENTALNE OKREŚLENIE WPŁYWU DOBORU CZYNNIKA CHŁODNICZEGO NA MOC CIEPLNĄ CHŁODZIARKI SPRĘŻARKOWEJ**

EKSPERYMENTALNE OKREŚLENIE WPŁYWU DOBORU CZYNNIKA CHŁODNICZEGO NA MOC CIEPLNĄ CHŁODZIARKI SPRĘŻARKOWEJ** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 30 Zeszyt 2 2006 Krzysztof Filek*, Bernard Nowak* EKSPERYMENTALNE OKREŚLENIE WPŁYWU DOBORU CZYNNIKA CHŁODNICZEGO NA MOC CIEPLNĄ CHŁODZIARKI SPRĘŻARKOWEJ** 1. Wstęp Urządzenia

Bardziej szczegółowo

Węgiel aktywny - Elbar Katowice - Oddział Carbon. Węgle aktywne ziarniste produkowane są z węgla drzewnego w procesie aktywacji parą wodną.

Węgiel aktywny - Elbar Katowice - Oddział Carbon. Węgle aktywne ziarniste produkowane są z węgla drzewnego w procesie aktywacji parą wodną. Węgle aktywne - Węgle aktywne do uzdatniania wody i oczyszczania ściekãłw: - {jgbox linktext:=[węgiel aktywny ziarnisty 1-4,4-8 mm ]} Węgiel aktywny ziarnisty 1-4,4-8 mm Węgle aktywne ziarniste produkowane

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3: Wyznaczanie gęstości pozornej i porowatości złoża, przepływ gazu przez złoże suche, opory przepływu.

Ćwiczenie 3: Wyznaczanie gęstości pozornej i porowatości złoża, przepływ gazu przez złoże suche, opory przepływu. 1. Część teoretyczna Przepływ jednofazowy przez złoże nieruchome i ruchome Przepływ płynu przez warstwę luźno usypanego złoża występuje w wielu aparatach, np. w kolumnie absorpcyjnej, rektyfikacyjnej,

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi. Konkurs Fizyczny Etap Rejonowy

Klucz odpowiedzi. Konkurs Fizyczny Etap Rejonowy Klucz odpowiedzi Konkurs Fizyczny Etap Rejonowy Zadania za 1 p. TEST JEDNOKROTNEGO WYBORU (łącznie 20 p.) Nr zadania 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Odpowiedź B C C B B D C A D B Zadania za 2 p. Nr zadania 11 12

Bardziej szczegółowo

wykład ćwiczenia laboratorium projekt inne

wykład ćwiczenia laboratorium projekt inne KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Techniki Ochrony Atmosfery Nazwa modułu w języku angielskim Air Protection Technology Obowiązuje od roku akademickiego 2016/2017 A. USYTUOWANIE MODUŁU

Bardziej szczegółowo

Metoda Elementów Skończonych

Metoda Elementów Skończonych Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Metoda Elementów Skończonych Projekt zaliczeniowy: Prowadzący: dr. hab. T. Stręk prof. nadz. Wykonał: Łukasz Dłużak

Bardziej szczegółowo

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER

BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH STARZONYCH W WODZIE THERMAL RESERACH OF GLASS/EPOXY LAMINATED AGING IN WATER Andrzej PUSZ, Łukasz WIERZBICKI, Krzysztof PAWLIK Politechnika Śląska Instytut Materiałów InŜynierskich i Biomedycznych E-mail: lukasz.wierzbicki@polsl.pl BADANIE CIEPLNE LAMINATÓW EPOKSYDOWO-SZKLANYCH

Bardziej szczegółowo

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru 1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru Wzór związku chemicznego podaje jakościowy jego skład z jakich pierwiastków jest zbudowany oraz liczbę atomów poszczególnych pierwiastków

Bardziej szczegółowo

Geometria cząsteczek wieloatomowych. Hybrydyzacja orbitali atomowych.

Geometria cząsteczek wieloatomowych. Hybrydyzacja orbitali atomowych. Geometria cząsteczek wieloatomowych. Hybrydyzacja orbitali atomowych. Geometria cząsteczek Geometria cząsteczek decyduje zarówno o ich właściwościach fizycznych jak i chemicznych, np. temperaturze wrzenia,

Bardziej szczegółowo

Zad: 5 Oblicz stężenie niezdysocjowanego kwasu octowego w wodnym roztworze o stężeniu 0,1 mol/dm 3, jeśli ph tego roztworu wynosi 3.

Zad: 5 Oblicz stężenie niezdysocjowanego kwasu octowego w wodnym roztworze o stężeniu 0,1 mol/dm 3, jeśli ph tego roztworu wynosi 3. Zad: 1 Oblicz wartość ph dla 0,001 molowego roztworu HCl Zad: 2 Oblicz stężenie jonów wodorowych jeżeli wartość ph wynosi 5 Zad: 3 Oblicz stężenie jonów wodorotlenkowych w 0,05 molowym roztworze H 2 SO

Bardziej szczegółowo

Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku

Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku i/lub siarkowodoru Te problemy często występują razem.

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie definiujemy jako stosunek siły parcia działającej na jednostkę powierzchni do wielkości tej powierzchni.

Ciśnienie definiujemy jako stosunek siły parcia działającej na jednostkę powierzchni do wielkości tej powierzchni. Ciśnienie i gęstość płynów Autorzy: Zbigniew Kąkol, Bartek Wiendlocha Powszechnie przyjęty jest podział materii na ciała stałe i płyny. Pod pojęciem substancji, która może płynąć rozumiemy zarówno ciecze

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA WROCŁAWSKA INSTYTUT TECHNIKI CIEPLNEJ I MECHANIKI PŁYWNÓW ZAKŁAD SPALANIA I DETONACJI Raport wewnętrzny

POLITECHNIKA WROCŁAWSKA INSTYTUT TECHNIKI CIEPLNEJ I MECHANIKI PŁYWNÓW ZAKŁAD SPALANIA I DETONACJI Raport wewnętrzny POLITECHNIKA WROCŁAWSKA INSTYTUT TECHNIKI CIEPLNEJ I MECHANIKI PŁYWNÓW ZAKŁAD SPALANIA I DETONACJI Raport wewnętrzny Raport z badań toryfikacji biomasy Charakterystyka paliwa Analizy termograwimetryczne

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI)

MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) MATERIAŁY SPIEKANE (SPIEKI) Metalurgia proszków jest dziedziną techniki, obejmującą metody wytwarzania proszków metali lub ich mieszanin z proszkami niemetali oraz otrzymywania wyrobów z tych proszków

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015 KRAKÓW 10.03.2015 Zrównoważona energetyka i gospodarka odpadami ZAGOSPODAROWANIE ODPADOWYCH GAZÓW POSTPROCESOWYCH Z PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO DO CELÓW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Marek Brzeżański

Bardziej szczegółowo

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin

Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin Elementy chemii obliczeniowej i bioinformatyki Zagadnienia na egzamin 1. Zapisz konfigurację elektronową dla atomu helu (dwa elektrony) i wyjaśnij, dlaczego cząsteczka wodoru jest stabilna, a cząsteczka

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ENERGETYKA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ENERGETYKA Załącznik do uchwały Nr 000-8/4/2012 Senatu PRad. z dnia 28.06.2012r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ENERGETYKA Nazwa wydziału: Mechaniczny Obszar kształcenia w zakresie: Nauk technicznych Dziedzina

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD METOD OCENY WŁAŚCIWOŚCI GEOMETRYCZNYCH ODPADOWYCH SUROWCÓW MINERALNYCH. 1. Wprowadzenie. 2. Skład ziarnowy. Maria Szymańska-Czaja*

PRZEGLĄD METOD OCENY WŁAŚCIWOŚCI GEOMETRYCZNYCH ODPADOWYCH SUROWCÓW MINERALNYCH. 1. Wprowadzenie. 2. Skład ziarnowy. Maria Szymańska-Czaja* Górnictwo i Geoinżynieria Rok 31 Zeszyt 3/1 2007 Maria Szymańska-Czaja* PRZEGLĄD METOD OCENY WŁAŚCIWOŚCI GEOMETRYCZNYCH ODPADOWYCH SUROWCÓW MINERALNYCH 1. Wprowadzenie Właściwości surowców wtórnych i odpadowych

Bardziej szczegółowo

WPŁYW STRUKTURY POROWATEJ NA POJEMNOŚĆ BUTANOWĄ WĘGLI AKTYWNYCH

WPŁYW STRUKTURY POROWATEJ NA POJEMNOŚĆ BUTANOWĄ WĘGLI AKTYWNYCH Węgiel aktywny w ochronie środowiska i przemyśle (26) GRAŻYNA GRYGLEWICZ Politechnika Wrocławska, Wydział Chemiczny, Zakład Materiałów Polimerowych i Węglowych ul. Gdańska 7/9, 5-344 Wrocław MARIA ZIN,

Bardziej szczegółowo

I. Substancje i ich przemiany

I. Substancje i ich przemiany NaCoBeZU z chemii dla klasy 1 I. Substancje i ich przemiany 1. Pracownia chemiczna podstawowe szkło i sprzęt laboratoryjny. Przepisy BHP i regulamin pracowni chemicznej zaliczam chemię do nauk przyrodniczych

Bardziej szczegółowo

Michał REJDAK, Andrzej STRUGAŁA, Ryszard WASIELEWSKI, Martyna TOMASZEWICZ, Małgorzata PIECHACZEK. Koksownictwo

Michał REJDAK, Andrzej STRUGAŁA, Ryszard WASIELEWSKI, Martyna TOMASZEWICZ, Małgorzata PIECHACZEK. Koksownictwo Michał REJDAK, Andrzej STRUGAŁA, Ryszard WASIELEWSKI, Martyna TOMASZEWICZ, Małgorzata PIECHACZEK Koksownictwo 2015 01.10.2015 Karpacz System zasypowy vs. System ubijany PORÓWNANIE ZAŁADUNEK KOMÓR KOKSOWNICZYCH

Bardziej szczegółowo

08. Normalizacja wyników testu

08. Normalizacja wyników testu 08. Normalizacja wyników testu q Pojęcie normy q Rodzaje norm q Znormalizowana skala ciągła ( z ) q Znormalizowane skale skokowe q Kryteria wyboru właściwej skali standardowej vpojęcie normy Norma -wzór,

Bardziej szczegółowo

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach 1 STECHIOMETRIA INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM SPALANIA I PALIW

LABORATORIUM SPALANIA I PALIW 1. Wprowadzenie 1.1. Skład węgla LABORATORIUM SPALANIA I PALIW Węgiel składa się z substancji organicznej, substancji mineralnej i wody (wilgoci). Substancja mineralna i wilgoć stanowią bezużyteczny balast.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ROZDRABNIANIA WARSTWOWEGO NA PODSTAWIE EFEKTÓW ROZDRABNIANIA POJEDYNCZYCH ZIAREN

ANALIZA ROZDRABNIANIA WARSTWOWEGO NA PODSTAWIE EFEKTÓW ROZDRABNIANIA POJEDYNCZYCH ZIAREN Akademia Górniczo Hutnicza im. Stanisława Staszica Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców Rozprawa doktorska ANALIZA ROZDRABNIANIA WARSTWOWEGO NA PODSTAWIE

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA Wydział: INŻYNIERIA ŚRODOWISKA Kierunek: INŻYNIERIA ŚRODOWISKA (IS) Stopień studiów: I Efekty na I stopniu dla kierunku IS K1IS_W01 K1IS_W02 K1IS_W03 OPIS KIERUNKOWYCH EFEKTÓW

Bardziej szczegółowo

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH WSTĘP Spełnianie wymagań jakościowych stawianych przed producentami leków jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta.

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH Temat: Badanie cyklonu ZAKŁAD APARATURY PRZEMYSŁOWEJ POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ BMiP 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

BADANIA FIZYKOCHEMICZNE SFERYCZNYCH MATERIAŁÓW WĘGLOWYCH PREPAROWANYCH NA BAZIE ŻYWIC JONOWYMIENNYCH

BADANIA FIZYKOCHEMICZNE SFERYCZNYCH MATERIAŁÓW WĘGLOWYCH PREPAROWANYCH NA BAZIE ŻYWIC JONOWYMIENNYCH Węgiel aktywny w ochronie środowiska i przemyśle (2008) MAREK WIŚNIEWSKI, GERHARD RYCHLICKI, AGNIESZKA PACHOLCZYK PIOTR A. GAUDEN, ARTUR P. TERZYK Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Wydział Chemii, Katedra

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ Zadanie badawcze nr 3 realizowane w ramach strategicznego programu badan naukowych i prac rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Stechiometria. Nauka o ilościach materiałów zużywanych i otrzymywanych w reakcjach chemicznych

Stechiometria. Nauka o ilościach materiałów zużywanych i otrzymywanych w reakcjach chemicznych Stechiometria Nauka o ilościach materiałów zużywanych i otrzymywanych w reakcjach chemicznych Pojęcie mola Liczba atomów zawarta w 12 g czystego 12 C. 1 mol = 6.022 10 23 Liczba Avogadry Masa molowa/masa

Bardziej szczegółowo

Szkło kuloodporne: składa się z wielu warstw różnych materiałów, połączonych ze sobą w wysokiej temperaturze. Wzmacnianie szkła

Szkło kuloodporne: składa się z wielu warstw różnych materiałów, połączonych ze sobą w wysokiej temperaturze. Wzmacnianie szkła Wzmacnianie szkła Laminowanie szkła. Są dwa sposoby wytwarzania szkła laminowanego: 1. Jak na zdjęciach, czyli umieszczenie polimeru pomiędzy warstwy szkła i sprasowanie całego układu; polimer (PVB ma

Bardziej szczegółowo

Wykład 5. Anna Ptaszek. 9 października Katedra Inżynierii i Aparatury Przemysłu Spożywczego. Chemia fizyczna - wykład 5. Anna Ptaszek 1 / 20

Wykład 5. Anna Ptaszek. 9 października Katedra Inżynierii i Aparatury Przemysłu Spożywczego. Chemia fizyczna - wykład 5. Anna Ptaszek 1 / 20 Wykład 5 Katedra Inżynierii i Aparatury Przemysłu Spożywczego 9 października 2015 1 / 20 Zjawiska powierzchniowe Adsorpcja na powierzchni ciała stałego (adsorbentu): adsorpcja fizyczna: substancja adsorbująca

Bardziej szczegółowo

Symulacja pożaru. Wstęp

Symulacja pożaru. Wstęp Symulacja pożaru samochodu w PyroSim/FDS Wstęp Pożary w garażach stanowią obecnie jedne z najczęściej wykonywanych symulacji CFD. Równocześnie bywają także jednymi z trudniejszych pod względem ich definicji

Bardziej szczegółowo

Egzamin końcowy Średnia arytmetyczna przedmiotów wchodzących w skład modułu informacje dodatkowe

Egzamin końcowy Średnia arytmetyczna przedmiotów wchodzących w skład modułu informacje dodatkowe Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Technologia Chemiczna poziom I Sylabus modułu: Podstawy chemii 002 Nazwa wariantu modułu (opcjonalnie): - 1. Informacje ogólne koordynator

Bardziej szczegółowo

Odwracalność przemiany chemicznej

Odwracalność przemiany chemicznej Odwracalność przemiany chemicznej Na ogół wszystkie reakcje chemiczne są odwracalne, tzn. z danych substratów tworzą się produkty, a jednocześnie produkty reakcji ulegają rozkładowi na substraty. Fakt

Bardziej szczegółowo

1. W źródłach ciepła:

1. W źródłach ciepła: Wytwarzamy ciepło, spalając w naszych instalacjach paliwa kopalne (miał węglowy, gaz ziemny) oraz biomasę co wiąże się z emisją zanieczyszczeń do atmosfery i wytwarzaniem odpadów. Przedsiębiorstwo ogranicza

Bardziej szczegółowo

BADANIE STRUKTURY POROWATEJ WĘGLI AKTYWNYCH METODĄ TERMOGRAWIMETRYCZNĄ

BADANIE STRUKTURY POROWATEJ WĘGLI AKTYWNYCH METODĄ TERMOGRAWIMETRYCZNĄ Węgiel aktywny w ochronie środowiska i przemyśle (2008) MARTA REPELEWICZ, WIESŁAW SURGA, JERZY CHOMA Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. J. Kochanowskiego, Instytut Chemii, ul. Chęcińska 5 25-020

Bardziej szczegółowo

Roman Staszewski*, Stanis³aw Nagy*, Tomasz Machowski**, Pawe³ Rotko**

Roman Staszewski*, Stanis³aw Nagy*, Tomasz Machowski**, Pawe³ Rotko** WIERTNICTWO NAFTA GAZ TOM 23/1 2006 Roman Staszewski*, Stanis³aw Nagy*, Tomasz Machowski**, Pawe³ Rotko** NOWE MO LIWOŒCI INSTALACJI ADSORPCYJNO-DESORPCYJNYCH W PROCESACH TECHNOLOGICZNYCH UZDATNIANIA GAZU***

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie testu t dla pojedynczej próby we wnioskowaniu statystycznym

Wykorzystanie testu t dla pojedynczej próby we wnioskowaniu statystycznym Wiesława MALSKA Politechnika Rzeszowska, Polska Anna KOZIOROWSKA Uniwersytet Rzeszowski, Polska Wykorzystanie testu t dla pojedynczej próby we wnioskowaniu statystycznym Wstęp Wnioskowanie statystyczne

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie materiałów perowskitowych wykonanych metodą reakcji w fazie stałej do wytwarzania membran separujących tlen z powietrza

Zastosowanie materiałów perowskitowych wykonanych metodą reakcji w fazie stałej do wytwarzania membran separujących tlen z powietrza Zastosowanie materiałów perowskitowych wykonanych metodą reakcji w fazie stałej do wytwarzania membran separujących tlen z powietrza Magdalena Gromada, Janusz Świder Instytut Energetyki, Oddział Ceramiki

Bardziej szczegółowo

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to:

Ostateczna postać długotrwałych zmian w określonych warunkach klimatyczno-geologicznych to: WYDZIAŁ: GEOLOGII, GEOFIZYKI I OCHRONY ŚRODOWISKA KIERUNEK STUDIÓW: OCHRONA ŚRODOWISKA RODZAJ STUDIÓW: STACJONARNE I STOPNIA ROK AKADEMICKI 2014/2015 WYKAZ PRZEDMIOTÓW EGZAMINACYJNYCH: I. Ekologia II.

Bardziej szczegółowo

ADSORPCJA PARACETAMOLU NA WĘGLU AKTYWNYM

ADSORPCJA PARACETAMOLU NA WĘGLU AKTYWNYM ADSORPCJA PARACETAMOLU NA WĘGLU AKTYWNYM CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest analiza procesu adsorpcji paracetamolu na węglu aktywnym. Zadanie praktyczne polega na spektrofotometrycznym oznaczeniu stężenia

Bardziej szczegółowo

Analiza zagrożeń emisją biogazu na terenie po zrekultywowanym składowisku odpadów komunalnych w Krośnie

Analiza zagrożeń emisją biogazu na terenie po zrekultywowanym składowisku odpadów komunalnych w Krośnie NAFTA-GAZ sierpień 2011 ROK LXVII Jerzy Dudek Instytut Nafty i Gazu, Kraków Analiza zagrożeń emisją biogazu na terenie po zrekultywowanym składowisku odpadów komunalnych w Krośnie Wstęp Produkowany w składowiskach

Bardziej szczegółowo

ANNA PAJDAK. Instytut Mechaniki Górotworu PAN; ul. Reymonta 27, Kraków. Streszczenie

ANNA PAJDAK. Instytut Mechaniki Górotworu PAN; ul. Reymonta 27, Kraków. Streszczenie Prace Instytutu Mechaniki Górotworu PAN Tom 17, nr 3-4, grudzień 2015, s. 99-105 Instytut Mechaniki Górotworu PAN Modele teoretyczne obszaru powierzchni i rozkładu porów jako narzędzie analizy danych równowagowych

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH: TECHNIKA PROCESÓW SPALANIA

AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH: TECHNIKA PROCESÓW SPALANIA AKADEMIA GÓRNICZO HUTNICZA IM. STANISŁAWA STASZICA W KRAKOWIE WYDZIAŁ INŻYNIERII METALI I INFORMATYKI PRZEMYSŁOWEJ KATEDRA TECHNIKI CIEPLNEJ I OCHRONY ŚRODOWISKA INSTRUKCJE DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH:

Bardziej szczegółowo

PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH ADSORPCJA

PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH ADSORPCJA KIiChŚ PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH Ćwiczenie nr ADSORPCJA Cel ćwiczenia Cele ćwiczenia jest wyznaczenie izoter adsorpcji kwasu octowego na węglu aktywny. Wprowadzenie Adsorpcja jest

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem

Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem prof. dr hab. inż. Andrzej Rusin dr inż. Katarzyna Stolecka bezbarwny,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F

1. Wprowadzenie: dt q = - λ dx. q = lim F PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W PILE INSTYTUT POLITECHNICZNY Zakład Budowy i Eksploatacji Maszyn PRACOWNIA TERMODYNAMIKI TECHNICZNEJ INSTRUKCJA Temat ćwiczenia: WYZNACZANIE WSPÓŁCZYNNIKA PRZEWODNOŚCI

Bardziej szczegółowo