ROZDZIAŁ 7 WYSOKOŚĆ OBCIĄŻEŃ FISKALNYCH PRZEDSIĘBIORSTW A ZA- KRES ŚWIADCZEŃ SOCJALNYCH NA PRZYKŁADZIE GOSPODAR- KI NIEMIEC

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROZDZIAŁ 7 WYSOKOŚĆ OBCIĄŻEŃ FISKALNYCH PRZEDSIĘBIORSTW A ZA- KRES ŚWIADCZEŃ SOCJALNYCH NA PRZYKŁADZIE GOSPODAR- KI NIEMIEC"

Transkrypt

1 Katarzyna Stieger ROZDZIAŁ 7 WYSOKOŚĆ OBCIĄŻEŃ FISKALNYCH PRZEDSIĘBIORSTW A ZA- KRES ŚWIADCZEŃ SOCJALNYCH NA PRZYKŁADZIE GOSPODAR- KI NIEMIEC Abstrakt Artykuł przedstawia problem wysokości obciążeń fiskalnych przedsiębiorstw w Niemczech (podatków, ubezpieczeń społecznych i innych) na tle wydatków państwa ze szczególnym uwzględnieniem sfery socjalnej. Zwraca uwagę na rozbieżność celów społeczeństwa, które z jednej strony wysuwa żądanie obniżania podatków, a z drugiej oczekuje coraz bardziej rozbudowanego systemu socjalnego. W konsekwencji następuje rozbudowa palety i wysokości świadczeń socjalnych zamiast koniecznego ograniczania wydatków. Taka sytuacja nie sprzyja obniżaniu obciążeń fiskalnych i przeprowadzeniu dalekosiężnych reform systemu podatkowego. W dobie globalizacji brak istotnych zmian w tych dziedzinach powoduje pogarszanie pozycji konkurencyjnej Niemiec i potęguje ich problemy gospodarcze. Znajduje to chociażby odbicie w kondycji rynku pracy i zachowaniu inwestorów, którzy mimo dobrze rozwiniętej infrastruktury nie są skłonni do nowych inwestycji skutkujących utworzeniem nowych miejsc pracy. Wręcz przeciwnie, coraz więcej miejsc pracy ulega całkowitej likwidacji lub przeniesieniu do krajów, w których warunki inwestowania z punktu widzenia fiskalnego i kosztowego są korzystniejsze. Wprowadzenie Gospodarka Niemiec stanowi od wielu lat dla naukowych porównań niedościgniony wzorzec i częsty punkt odniesienia. W ostatnich latach wyidealizowany obraz niemieckiej gospodarki uległ częściowej deformacji, chociażby w kontekście regularnie pojawiających się komunikatów o rekordowym bezrobociu, coraz słabszej koniunkturze, czy też o innych nasilających się trudnościach społeczno-gospodarczych. W efekcie Niemcy kilkakrotnie nie dotrzymały postanowień europejskiego paktu stabilizacyjnego, którego były największym zwolennikiem i propagatorem. Już pierwsze oznaki pojawiającej się recesji wzbudziły wśród licznych analityków głosy krytyczne przede wszystkim pod adresem systemu podatkowego i wysokich obciążeń podatkowych dla przedsiębiorstw oraz osób fizycznych. Należy zwrócić jednak uwagę, że sprowadzenie dyskusji tylko do kwestii podatkowych znacznie ją spłyca. Na uwagę zasługują również inne obciążenia fiskalne, nieodłącznie związane z ideą społecznej gospodarki rynkowej, czyli wszelkie składki z tytułu ubezpieczeń społecznych i innych solidarnie finansowanych świadczeń, oraz strona wydatkowa determinująca wysokość wszystkich obciążeń fiskalnych. Poprzez przedstawienie zarówno źródeł dochodów niemieckiego państwa, jak i poszczególnych pozycji wydatkowych na tle pojawiających się problemów gospodarczych, można wnioskować o rozbieżności celów społeczeństwa, które z jednej strony wysuwa żądanie obniżania podatków, a z drugiej oczekuje coraz bardziej rozbudowanego systemu socjalnego i coraz szerszego parasola ochronnego ze strony państwa. Celem artykułu jest przedstawienie bieżącej sytuacji gospodarczej Niemiec na tle ak-

2 Wysokość obciążeń fiskalnych przedsiębiorstw a zakres świadczeń socjalnych tualnie prowadzonej przez rząd polityki fiskalnej, biorąc pod uwagę obciążenie społeczeństwa kosztami nadmiernych świadczeń socjalnych. W świetle tego autorka stawia następujące hipotezy : bieżąca polityka gospodarcza Niemiec jest zła i stopniowo pogarsza stan finansów państwa, zakres świadczeń socjalnych jest nadmierny i niedopasowany do możliwości udźwignięcia go przez czynną zawodowo część społeczeństwa, sytuacja demograficzna Niemiec w powiązaniu z ww. faktami może doprowadzić w przyszłości do krachu gospodarczego i społecznego, jeśli główne grupy roszczeniowe dalej będą prowadzić nieodpowiedzialną i populistyczną politykę. Sytuacja gospodarcza w Niemczech Analiza dzisiejszej sytuacji Niemiec wskazuje na niskie tempo wzrostu gospodarczego, które z rekordowych wielkości 114 % w latach , 54 % w latach (Statistisches Bundesamt, 1990) zmalało obecnie do przeciętnie jednego procenta w skali roku. Dokładniejsze dane dla ostatnich lat prezentuje tabela 1. Główną siłą napędową niemieckiej gospodarki jest eksport, dlatego też politycy niemieccy chętnie określają Niemcy jako mistrza świata eksportu. Należy jednak pamiętać, że wielkość ta jest w znacznym stopniu uzależniona od koniunktury światowej i stabilności euro, czyli impulsów zewnętrznych pozostających poza sferą wpływów niemieckiej polityki. Niestety dobra sytuacja ekonomiczna niemieckich eksporterów nie znajduje przełożenia we wzroście zatrudnienia i poprawie sytuacji wewnętrznej kraju. Nadal problemem jest wewnętrzny popyt konsumpcyjny, który od lat utrzymuje się na stabilnie niskim poziomie. Przyczyn należy dopatrywać się w słabnącej sile nabywczej gospodarstw domowych, a także w rosnących cenach surowców energetycznych, które tłumią koniunkturę wewnętrzną. Tabela 1. Wzrost PKB w Niemczech, państwach starej Unii i Polsce ( w %, w stosunku do okresu poprzedniego) NIEMCY 5,7 1,9 3,2 0,1-0,2 1,6 0,8 UE-15 3,0 2,6 3,8 1,1 1,1 2,3 1,4 POLSKA - 7,0 4,0 1,4 3,8 5,3 3,4 Źródło: opracowanie własne na podstawie Monatsbericht des BMF, Berlin 2006, s W obliczu słabego wzrostu gospodarczego i braku reform z roku na rok pogarsza się również sytuacja na rynku pracy. Podczas gdy w roku 1970 bezrobocie w Niemczech właściwie nie istniało, gdyż bez pracy pozostawało około Niemców, o tyle dzisiaj problem ten nabrał zupełnie innego wymiaru. Obecnie zarejestrowanych jest w Niemczech ponad 4,5 miliona bezrobotnych, z czego około 2,8 miliona w zachodnich Niemczech i 1,7 miliona w części wschodniej. Wysokość stopy bezrobocia w Niemczech na tle krajów tzw. starej Unii przedstawia tabela 2.

3 84 Katarzyna Stieger Tabela 2. Stopa bezrobocia w Niemczech i w państwach starej Unii NIEMCY 7,7 8,3 8,0 8,6 9,2 8,8 7,9 7,2 7,4 8,2 9,1 9,5 11,1 UE-15 10,0 10,4 10,1 10,1 9,8 9,3 8,5 7,6 7,2 7,6 7,9 8,0 8,0 Źródło: opracowanie własne na podstawie OECD, Main Economic Indicators, Paris 2005 oraz Monatsbericht des BMF, Berlin 2006, s. 122 Dzisiejsza sytuacja na niemieckim rynku pracy nie jest konsekwencją zjednoczenia Niemiec, które niektórzy chętnie widzieliby w roli winnego, ale wynika z wieloletnich zaniedbań i manipulacji politycznych. Oczywiście zjednoczenie Niemiec w pewnym stopniu pogorszyło sytuację i stało się dodatkowym obciążeniem dla społeczeństwa. Jednocześnie była to również szansa dla przeprowadzenia głębokich reform w niemieckiej gospodarce, która niestety nie została przez polityków wykorzystana. Problemy na rynku pracy zaczęły pojawiać się już dużo wcześniej, mniej więcej od połowy lat siedemdziesiątych i pogłębiały się w miarę rozbudowywania państwa socjalnego dobrobytu. Oznaczało to postępującą redukcję godzin pracy, wprowadzanie coraz wyższych świadczeń socjalnych, w tym zasiłku dla bezrobotnych, a także stworzenia na początku lat 80-tych możliwości wcześniejszego przejścia na emeryturę. Obecnie Niemcy należą do tych krajów, w których liczba godzin pracy jest najniższa. Dane z ostatnich lat prezentujące ilość przepracowanych godzin w Niemczech na tle USA i Polski zawiera tabela 3. Tabela 3. Przeciętna liczba przepracowanych godzin w roku przypadająca na osobę pracującą NIEMCY USA POLSKA Źródło: opracowanie własne na podstawie OECD, Employment Outlook, Paris Kolejnym zagrożeniem dla rynku pracy okazała się działalność związków zawodowych wysuwających żądania coraz to wyższych płac i świadczeń dodatkowych. Dlatego też w dniu dzisiejszym Niemcy należą do krajów o najwyższym poziomie płac nie tylko w Europie, ale i na świecie. Można zatem twierdzić, że bardzo wysoki poziom kosztów zatrudnienia pracownika, na który składa się płaca i składki na ubezpieczenia społeczne opłacane przez pracodawcę stały się główną przyczyną bezrobocia w Niemczech. Rozszerzanie świadczeń socjalnych przyczyniło się z kolei do zwiększenia obciążeń fiskalnych, które są podstawą finansowania rosnących wydatków państwa. W tabeli 4 zaprezentowano obecny poziom dochodów i wydatków budżetowych z uwzględnieniem ich salda, czyli deficytu. Jak już wspomniano od 2002 roku Niemcy corocznie przekraczają ustaloną traktatem z Maastricht 3 % granicę deficytu budżetowego i corocznie zwiększają zadłużenie kraju, które w 2005 roku wyniosło 68,6 % PKB (Bundesministerium der Finanzen, 2006, s. 114).

4 Wysokość obciążeń fiskalnych przedsiębiorstw a zakres świadczeń socjalnych Tabela 4. Budżet Niemiec w latach ( w mld ). WYDATKI zmiana w stosunku roku poprzedniego DOCHODY zmiana w stosunku roku poprzedniego w tym Dochody podatkowe zmiana w stosunku roku poprzedniego ,4 243,2 249,3 256,7 251,6 259,8-1 % - 0,5 % 2,5 % 3,0 % - 2,0 % 3,3 % 220,5 220,2 216,6 217,5 211,8 228,4-0,1 % - 0,1 % - 1,6 % 0,4 % - 2,6 % 7,8 % 198,8 193,8 192,0 191,9 187,0 190,1 3,3 % - 2,5 % - 0,9 % - 0,1 % - 2,5 % 1,7 % DEFICYT - 23,9-22,9-32,7-39,2-39,8-31,4 Źródło: opracowanie własne na podstawie Monatsbericht des BMF, Berlin 2006, s. 99. Dochody budżetowe a koszty przedsiębiorcy Najważniejszym źródłem finansowania państwa w Niemczech są podatki, których udział w strukturze dochodów przekracza 80 %. Tabela 5 prezentuje udział procentowy dochodów podatkowych w PKB w Niemczech w porównaniu z USA. Spadkowa tendencja tego wskaźnika wynika z malejącej wydajności fiskalnej podatków w obliczu słabej koniunktury, rosnących cen energii i surowców paliwowych. W zaistniałej sytuacji społeczeństwo powstrzymuje się od konsumpcji i oszczędniej gospodaruje, a przedsiębiorstwa czerpiące swoje zyski głównie z eksportu dostarczają państwu mniejszych wpływów z tytułu podatku obrotowego. Tabela 5. Udział procentowy dochodów podatkowych w PKB w Niemczech na tle USA NIEMCY 23,5 24,5 22,1 24,2 22,3 22,3 21,7 21,5 USA 22,7 20,6 20,5 23,0 19,4 18,8 18,7 18,7 Źródło: opracowanie własne na podstawie Monatsbericht des BMF, Berlin 2006, s. 110 oraz OECD Revenue Statistics , Paris 2005 W tabeli 6 zaprezentowano udział najważniejszych podatków w całkowitych dochodach podatkowych Niemiec. Z punktu widzenia przedsiębiorców największe znaczenie mają podatki dochodowe, czyli w zależności od formy prawnej prowadzenia działalności podatek od osób fizycznych (niem. Einkommensteuer) dla spółek osobowych i podatek korporacyjny (niem. Körperschaftssteuer) dla spółek kapitałowych. Podatek dochodowy obciążający głównie małe i średnie przedsiębiorstwa jest podatkiem progresywnym o kwocie wolnej wynoszącej obecnie 7664 i trzech strefach progresji. Stawki opodatkowania w pierwszej z nich zawierają się w przedziale od 15% do 24,05%, w drugiej od 24,05% do 42%, a w trzeciej występuje tylko jedna proporcjonalna stawka 42%. W dwóch pierwszych strefach progresja ma charakter liniowy (Birk, 2004, s. 180). W tabeli 7 przedstawiono kształtowanie się stawek liniowego podatku korporacyjnego, który od 2001 roku pod naciskiem konkurencji podatkowej głównie ze strony krajów byłego bloku wschodniego uległ obniżeniu.

5 86 Katarzyna Stieger Tabela 6. Najważniejsze pozycje dochodów podatkowych w Niemczech w 2005 roku DOCHODY PODATKOWE PROCENTOWY UDZIAŁ W CAŁOŚCI DOCHODÓW PODATKOWYCH (w %) PODATKI DOCHODOWE I MAJĄTKOWE 47,4 Podatek dochodowy ( niem. Einkommensteuer) 32,3 Podatek korporacyjny (niem. Körperschaftsteuer) 3,6 Dodatek solidarnościowy (niem. Solidaritätszuschlag) 2,3 Podatek gruntowy (niem. Grundsteuer) 2,3 Podatek przemysłowy (niem. Gewerbesteuer) 6,9 PODATKI OD OBROTU MAJĄTKIEM 2,0 PODATKI Z TYTUŁU WYDATKOWANIA DOCHODU 50,7 Podatek obrotowy (niem. Umsatzsteuer) 31,0 Podatek od olejów mineralnych (niem. Mineralölsteuer) 8,9 Podatek od wyrobów tytoniowych (niem. Tabaksteuer) 3,2 Podatek od pojazdów mechanicznych (niem. Kfz Steuer) 1,9 Podatek od energii (niem. Stromsteuer) 1,4 Pozostałe podatki konsumpcyjne, lokalne itd. 4,6 RAZEM 100 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Bundesfinanzministerium - Steuereinnahmen nach Steuergruppen Tabela 7. Stawki nominalne podatku korporacyjnego w Niemczech NIEMCY KSt Źródło: opracowanie własne na podstawie: Structures of the taxation systems in the European Union, European Comission Directorate General Taxation and Customs Union, Luxembourg 2004, s.116 oraz D. Birk: Steuerrecht, C.F. Müller, Heidelberg 2004, s.343 Niemiecki ustawodawca obciąża dochód przedsiębiorstw dodatkowo podatkiem lokalnym tzw. podatkiem przemysłowym (niem. Gewerbesteuer), obejmującym swoim zakresem przedmiot w postaci krajowego przedsiębiorstwa prowadzącego działalność gospodarczą. Ustalanie wysokości podatku przemysłowego jest dosyć skomplikowane, przy czym nie jest on jednolity na terenie całych Niemiec. Jego uśredniona stawka kształtuje się na poziomie 17 %. Podatek ten w swojej istocie miał rekompensować gminom, na terenie których działa dane przedsiębiorstwo, koszty związane z jego istnieniem np.: niszczenie infrastruktury komunikacyjnej, zanieczyszczenie środowiska, itp.( Birk, 2004, s. 354). Poza tym ze względu na zjednoczenie Niemiec od 1995 r. pobierany jest również 5,5 %. dodatek solidarnościowy (niem. SolZ Solidaritätszuschlag) jako danina na odbudowę Niemiec Wschodnich, obliczany jako procent podatku korporacyjnego. W tabeli 8 przedstawiono przeciętną stawkę nominalnego opodatkowania dochodu niemieckiej spółki kapitałowej po uwzględnieniu podatku korporacyjnego, podatku przemysłowego i dodatku solidarnościowego. W skali międzynarodowej uzyskane wartości należą do najwyższych i tym samym pogarszają pozycję konkurencyjną niemieckich przedsiębiorstw.

6 Wysokość obciążeń fiskalnych przedsiębiorstw a zakres świadczeń socjalnych Tabela 8. Nominalne opodatkowanie dochodu niemieckiego przedsiębiorstwa KSt, GewSt SolZ ,7 56,7 56, ,6 51,6 38,3 38,3 39,6 38,9 38,9 Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Structures of the taxation systems in the European Union, European Comission Directorate General Taxation and Customs Union, Luxembourg 2004, S.116 oraz D. Birk: Steuerrecht, C.F. Müller, Heidelberg 2004, s.343 Innym bardzo wydajnym fiskalnie, a jednocześnie znaczącym obciążeniem jest podatek obrotowy o szesnastoprocentowej stawce, która od roku 2007 zostanie podniesiona do 19 %. Ustawodawca niemiecki sięga również do podatków majątkowych, obciążających niektóre składniki majątkowe (np.: podatek od gruntów niem. Grundsteuer) oraz obrót majątkiem (podatek od zakupu gruntów niem. Grunderwerbsteuer), a także do podatków konsumpcyjnych np.: podatku od olei mineralnych (niem. Mineralölsteuer), podatku od energii (niem. Stromsteuer), podatku od pojazdów mechanicznych (niem. Kraftfahrzeugsteuer). Jednak obciążenia podatkowe to nie jedyny ciężar dla niemieckiej przedsiębiorczości. Bardzo dużą rolę odgrywają również składki na ubezpieczenia społeczne, które oprócz wspomnianego już wysokiego poziomu płac przyczyniają się do wzrostu kosztów pracy. System ubezpieczeń społecznych funkcjonujący w dniu dzisiejszym w Niemczech stanowi efekt rozwoju myśli socjalnej od końca XIX w., a także wynik wieloletnich doświadczeń i reform wprowadzanych w miarę zmian sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej. Najbardziej decydujące dla niego zmiany zaszły w okresie po II wojnie światowej. Wówczas to rozbudowano znacznie zakres świadczeń i poszerzono grupę świadczeniobiorców, opierając niejednokrotnie niektóre rozwiązania na założeniach idealistycznych i nie odpowiadających zmieniającemu się otoczeniu oraz strukturze społeczeństwa. Obecny system świadczeń społecznych obejmuje pięć rodzajów ubezpieczeń: emerytalno - rentowe (niem. Rentenversicherung), zdrowotne (niem. Krankenversicherung), opiekuńcze (niem. Pflegeversicherung), wypadkowe (niem. Unfallversicherung) i na wypadek bezrobocia (niem. Arbeitslosenversicherung). W tabeli 9 przedstawiono podstawowe informacje, określające wysokość składek, podstawę ich wymiaru, a także rodzaje świadczeń finansowanych w ramach danego ubezpieczenia. W tabeli 10 zaprezentowano procentowy udział w PKB dochodów podatkowych i dochodów z tytułu ubezpieczeń społecznych w Niemczech w porównaniu z USA. Warto zauważyć, iż mimo drobnych wahań wielkość ta w Niemczech jest nadal bardzo wysoka i świadczy o nadmiernym fiskalizmie państwa niemieckiego. Wzrost, a w konsekwencji wysoki poziom obciążeń fiskalnych dotyka zarówno gospodarstw domowych, którym pozostaje coraz mniejszy dochód do dyspozycji, jak i przedsiębiorstw, które coraz mniej inwestują, ograniczają swoją działalność lub przenoszą ją poza granice kraju. Obecnie coraz częściej słychać głosy podkreślające, że wysoki klin podatkowy w Niemczech, czyli relacja pomiędzy obciążeniami z tytułu podatków i składek na ubezpieczenia społeczne a wynagrodzeniem brutto kształtujący się obecnie na poziomie 51,8 % (OECD, 2005, Economic Outlook) jest jednym z głównych czynników ograniczających możliwości zwiększania zatrudnienia.

7 88 Katarzyna Stieger Tabela 9. Składki na ubezpieczenia społeczne w Niemczech UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE Składka Podstawa wymiaru Emerytalno-rentowe 19,5 % RENTENVERSICHERUNG 9,75% - pracodawca płaca brutto 9,75% - pracownik Zdrowotne KRANKENVERSICHERUNG Opiekuńcze PFLEGEVERSICHERUNG Na wypadek bezrobocia ARBEITSLOSENVERSICHERUNG Wypadkowe UNFALLVERSICHERUNG przeciętnie 14,3 % 7,15% - pracodawca 7,15% - pracownik 1,7 % 0,85 % - pracodawca 0,85 % - pracownik 6,5% 3,25 % - pracodawca 3,25 % - pracownik przeciętnie 1,33 % obciąża w całości pracodawcę płaca brutto płaca brutto płaca brutto płaca brutto Świadczenia emerytura, renta z tytułu niezdolności do pracy, renta rodzinna, renta wdowia i sieroca opieka medyczna, zasiłek chorobowy, świadczenia rehabilitacyjne, zasiłek macierzyński (dla ubezpieczonych w państwowej kasie) zasiłek opiekuńczy, finansowe i rzeczowe wsparcie osób wymagających opieki zasiłek dla bezrobotnych, szereg czynności mających na celu przygotowanie bezrobotnych do podjęcia pracy świadczenia wypadkowe, świadczenia rehabilitacyjne,... Źródło: opracowanie własne na podstawie przepisów Sozialgesetzbuch Tabela 10. Udział procentowy wpływów z tytułu podatków i ubezpieczeń społecznych w PKB w Niemczech na tle USA NIEMCY 35,6 40,7 38,2 42,5 40,4 40,5 39,5 39,5 USA 27,0 26,4 27,3 29,9 26,3 25,6 25,4 25,4 Źródło: opracowanie własne na podstawie Monatsbericht des BMF, Berlin 2006, s. 110 oraz OECD Revenue Statistics , Paris 2005 Wydatki budżetowe a świadczenia socjalne Wysokie obciążenia wynagrodzeń są niestety konsekwencją nadmiernych wydatków państwa niemieckiego. Tabela 11 obrazuje najważniejsze pozycje tych wydatków. Uwagę zwracają przede wszystkim w największym stopniu obciążające niemieckiego podatnika wydatki socjalne stanowiące aż 51,2 % ogółu. Wysoki poziom wydatków socjalnych z ekonomicznego punktu widzenia stanowi zagrożenie dla kondycji państwa, gdyż nie są to wydatki produktywne, przynoszące wymierny efekt, a wręcz przeciwnie jest to forma rozdysponowywania środków. W kontekście niskiego wzrostu gospodarczego i chęci pobudzenia rynku pracy istotne wydaje się przede wszystkim zwiększenie wydatków inwestycyjnych i edukacyjnych. Przedstawiony w tabeli 12 udział nakładów inwestycyjnych brutto w PKB w okresie prezentuje wyraźnie malejący trend. Biorąc pod uwagę rolę inwestycji w napędzaniu koniunktury gospodarczej ich zwiększenie obok poprawy parametrów na rynku pracy należy uznać za niezbędny warunek wzrostu wydajności niemieckiej gospodarki i tym samym osią-

8 Wysokość obciążeń fiskalnych przedsiębiorstw a zakres świadczeń socjalnych gnięcia wyższego wzrostu gospodarczego, zwiększenia zatrudnienia, a w konsekwencji pobudzenia popytu. Podobnie poprawa poziomu wykształcenia społeczeństwa powinna zaowocować nowymi inicjatywami, zmianą struktury osób poszukujących pracy, a następnie zmniejszeniem bezrobocia. Tabela 11. Najważniejsze pozycje wydatków budżetowych w Niemczech w 2005 roku GRUPA WYDATKÓW ZADANIA OGÓLNE (polityka wewnętrzna i zagraniczna, obronność, ochrona prawna, bezpieczeństwo i porządek publiczny, administracja finansowa) WIELKOŚCI CAŁKOWITE W MLN PROCENTOWY UDZIAŁ W CA- ŁOŚCI WYDAT- KÓW W % , W TYM WYSOKOŚĆ WYDATKÓW IN- WESTYCYJNYCH W MLN EDUKACJA, NAUKA, KULTURA , BEZPIECZEŃSTWO SOCJALNE (świadczenia społeczne, zasiłki dla bezrobotnych, inne świadczenia socjalne) ,2 521 ZDROWIE I SPORT (infrastruktura dla opieki medycznej, przedsięwzięcia sportowe, ochrona środowiska) GOSPODARKA MIESZKANIOWA, INFRASTRUKTURA MIEJSKA, USŁUGI KOMUNALNE ROLNICTWO, GOSPODARKA LEŚNA GOSPODARKA WODNA, ENER- GETYKA, WSPIERANIE PRZE- MYSŁU 912 0, , , , TRANSPORT I KOMUNIKACJA , INNEGO SKŁADNIKI MAJĄT- KOWE , GOSPODARKA FINANSOWA (obsługa długu, dopłaty,...) ,7 1 RAZEM Źródło: opracowanie własne na podstawie Monatsbericht des BMF, Berlin 2006, s Tabela 12. Udział nakładów inwestycyjnych brutto w PKB ( w %) STOPA INWESTYCJI 2,8 2,7 2,5 2,2 2,1 1,8 1,8 1,9 1,8 1,7 1,7 1,5 1,4 1,3 Źródło: Statistisches Bundesamt Wracając jeszcze raz do problemu wydatków socjalnych w Niemczech, których strukturę demonstruje tabela 13, należy zwrócić uwagę, iż z jednej strony rozpatrujemy tutaj wydatki ponoszone dla zapewnienia godnego funkcjonowania obywateli w podeszłym wieku lub

9 90 Katarzyna Stieger upośledzonych przez los, czy też dotkniętych przejściowo sytuacją gospodarczą, rodzinną lub społeczną. Wydatki te są uzasadnione i powszechnie akceptowane, a jednocześnie współgrają z ideą gospodarki społeczno-rynkowej. Podkreśla się tutaj wyraźnie, że Niemcy nie chcą państwa opartego o ekonomiczną kalkulację na wzór Stanów Zjednoczonych, a wręcz przeciwnie oczekują uczestnictwa państwa w życiu społeczeństwa, pozwalającego na godziwą egzystencję wszystkim obywatelom. Tabela 13. Najważniejsze pozycje wydatków socjalnych w Niemczech w 2005 roku WYDATKI Z TYTUŁU BEZPIECZEŃSTWA SOCJALNEGO PROCENTOWY UDZIAŁ W CA- ŁOŚCI WYDATKÓW SOCJALNYCH (w %) 60,0 Wydatki z tytułu ubezpieczeń emerytalnych (transfery rządowe) Zwrot nakładów kasom chorych za świadczenia wykraczające poza ich obszar działalności 1,9 Świadczenia socjalne na rzecz podmiotów gospodarki rolnej (ubezpieczenie wypadkowe, zdrowotne, rentowe) 2,9 Wydatki związane z rynkiem pracy (działalność urzędów pracy, zasiłki dla bezrobotnych, inne świadczenia 29,3 wspierające zatrudnienie i poszukujących pracy) Zasiłek wychowawczy 2,25 Dodatek na dziecko (zgodnie z 6 a BKGG) 0,15 Dodatek mieszkaniowy 0,7 Inne wydatki związane z dofinansowaniem budownictwa mieszkaniowego 0,4 Opieka nad ofiarami wojny 2,4 RAZEM 100 Źródło: opracowanie własne na podstawie Monatsbericht des BMF, Berlin 2006, s. 54. Spojrzenie to nie budziłoby zastrzeżeń, gdyby zakres ingerencji państwa był ściśle określony i wpływał na obywateli mobilizująco. Doświadczenia ostatnich lat wskazują jednak, że świadomość opiekuńczej roli państwa i nadmiernie wysokie świadczenia nie stanowią bodźca mobilizującego dla społeczeństwa. Stało się to wręcz przyczyną coraz bardziej roszczeniowych postaw różnych grup obywateli, oczekujących rozszerzenia świadczeń o kolejne, uwzględniające ich indywidualne potrzeby i przekonania. W rezultacie prowadzi to do zdejmowania odpowiedzialności z obywateli, a tym samym zabijania w nich własnej inicjatywy dla zabezpieczenia sobie podstawowej egzystencji. Należy również pamiętać, że odbywa się to kosztem tej części społeczeństwa, która finansuje działalność opiekuńczego państwa poprzez coraz wyższe podatki i składki na ubezpieczenia społeczne. Wydatki socjalne a sytuacja demograficzna Dyskusja nad zakresem wydatków nabiera szczególnego znaczenia w kontekście rozwoju sytuacji demograficznej w Niemczech, która niestety podobnie jak w innych państwach europejskich staje się coraz bardziej dramatyczna. Wartość dzisiejszego współczynnika dzietności wynosząca 1,4 dziecka na kobietę oznacza, iż obecny poziom reprodukcji w Niemczech nie gwarantuje prostej zastępowalności pokoleń, która byłaby zapewniona przy wskaźniku na poziomie 2,1. W konsekwencji doprowadzi to do znacznego deficytu ludności w wieku produkcyjnym. Podczas gdy w latach 60-tych jednego emeryta utrzymywały cztery osoby pracujące, dzisiaj są to już tylko dwie, a zgodnie z prognozami około roku 2040 relacja ta zbliży się

10 Wysokość obciążeń fiskalnych przedsiębiorstw a zakres świadczeń socjalnych do 1:1. Przyczyn trwającego od kilkunastu lat spadku rozrodczości należy dopatrywać się w zmianie hierarchii wartości w społeczeństwach zachodnich, a także pominięciu w polityce społeczno-gospodarczej problemu rodziny i tym samym braku programu jej umacniania. Warunki stworzone w Niemczech powodują, że posiadanie potomstwa obarczone jest znaczną utratą dobrobytu. Mimo że odpowiedni przyrost naturalny przynosi pozytywne efekty dla całego społeczeństwa, koszty i trudności związane z utrzymaniem oraz opieką nad dziećmi ponoszą tylko rodzice. Niski poziom zaangażowania państwa przejawia się w niewielkiej liczbie placówek opiekuńczych, braku istotnych bodźców podatkowych dla osób wychowujących dzieci, a także ograniczonej aktywności państwa w przezwyciężaniu trudności młodych kobiet z zaistnieniem i utrzymaniem się na rynku pracy. W obliczu coraz mniejszego przyrostu ludności i jednoczesnego wydłużania się przeciętnie osiąganego wieku, a tym samym nieuchronnego starzenia się społeczeństw europejskich, coraz większym problemem będzie finansowanie nadmiernych wydatków państwowych. Dodatkowym obciążeniem dla systemu są świadczeniobiorcy przechodzący na wcześniejszą emeryturę, czyli przed osiągnięciem 65 roku życia. Paradoksalnie wprowadzona w latach 80-tych wcześniejsza emerytura, która miała być sposobem walki z bezrobociem, okazuje się coraz większym zagrożeniem dla rynku pracy. Ludzie odchodzący z rynku pracy nie odchodzą z pustymi rękoma, tylko ze świadczeniami, na które muszą zarobić pracujący. Powoduje to dodatkowe obciążenie dla systemów emerytalnych, a tym samym podraża czynnik praca, co w efekcie prowadzi do redukcji zatrudnienia. Poniższa tabela 14 obrazuje przeciętny wiek przechodzących na emeryturę oraz przeciętny okres pobierania emerytury w Niemczech. Tabela 14. Rynek świadczeń emerytalnych w Niemczech LATA PRZECIĘTNY WIEK PRZECHODZĄCYCH NA EMERYTURĘ PRZECIĘTNY CZAS POBIERANIA EMERYTURY W LATACH ,5 11, ,2 11, ,2 12, ,5 13, ,6 15, ,1 15, ,7 16,8 Źródło: Verband Deutscher Rentenversicherungsträger Podsumowanie Analiza wysokości obciążeń fiskalnych na tle wydatków państwa niemieckiego pozwala twierdzić, iż wysoki poziom obciążeń jest bezpośrednią konsekwencją nadmiernych wydatków. Można powiedzieć, że wytworzył się przy tym mechanizm błędnego koła, którego przerwanie jest możliwie tylko poprzez uświadomienie społeczeństwu skutków zaistniałej sytuacji i przeprowadzenie gruntownych reform. Trzeba zdać sobie sprawę, że kolejne żądania rozbudowy palety i wysokości świadczeń socjalnych zamiast koniecznego ograniczania wydatków wpłyną na dalsze pogarszanie pozycji konkurencyjnej Niemiec, potęgując ich problemy gospodarcze znajdujące odbicie w kondycji rynku pracy i zachowaniu inwestorów, którzy mimo dobrze rozwiniętej infrastruktury nie są skłonni do nowych inwestycji. W obliczu obecnego status quo Niemcy muszą liczyć się z postępującą likwidacją pracochłonnych miejsc pracy i ich przenoszeniem do krajów ościennych, oferujących korzystniejsze warunki fiskalne i kosztowe. Jest to jeden z efektów globalizacji, która zmusza przedsiębiorstwa do konkurowania na rynku światowym. To z kolei determinuje konieczność obniżania kosztów

11 92 Katarzyna Stieger działalności i poszukiwania coraz efektywniejszych rozwiązań w prowadzonej działalności. Głoszone przez polityków i związki zawodowe hasło, że Niemcy to kraj wysokich płac i do tego status quo muszą wszyscy się dopasować, nie przysparza im potencjalnych inwestorów. Koszty pracy obok infrastruktury, stabilności politycznej i dostępności siły roboczej są jednym z najbardziej istotnych czynników branych pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o lokalizacji inwestycji. W świetle najnowszych badań wraz ze zmniejszaniem się między krajami UE innych różnic również wysokość obciążeń podatkowych nabiera większego znaczenia, co nie poprawia pozycji Niemiec w wyścigu o inwestycje. Biorąc pod uwagę, że dzisiejsze Niemcy mają wśród swoich najbliższych sąsiadów konkurentów zabiegających o inwestycje, oferujących niższe koszty pracy, niższe podatki i nie rozpieszczonych opieką państwa potencjalnych pracowników, to konsekwencje dla rynku pracy wydają się oczywiste. Powrót Niemiec na drogę wzrostu gospodarczego będzie zależał od podjęcia w najbliższym czasie konkretnych działań go umożliwiających. Przy tym istotne jest, aby obecni decydenci nie odsuwali reform na później, gdyż w ten sposób skazują młode, znacznie mniej liczne pokolenie na podźwignięcie nadmiernego ciężaru świadczeń będących rezultatem coraz wyższych obciążeń fiskalnych, rosnących wydatków państwowych oraz konieczności obsługi dzisiejszego zadłużenia państwa. Katalog niezbędnych reform jest bardzo długi, ale w pierwszej kolejności państwo niemieckie powinno poprzez odpowiednie zmiany przepisów stworzyć bardziej elastyczne warunki zatrudniania i zwiększyć liczbę godzin pracy, a także zredukować obciążenia fiskalne poprzez poszerzenie bazy podatkowej, obniżenie stawek i likwidację większości ulg. Poza tym świadczenia socjalne muszą zostać obniżone do takiego poziomu, który będzie zachętą do zatrudniania dla pracodawcy i koniecznością podejmowania pracy w celu zapewnienia normalnej egzystencji dla potencjalnego pracownika. Zamiast wypłacania zasiłków za nieróbstwo lepiej, żeby państwo finansowało aktywność swoich obywateli poprzez system dodatków wypłacanych np.: przedsiębiorstwom tworzącym nowe miejsca pracy. Zwiększenie wzrostu gospodarczego może nastąpić, gdy państwo przestanie rozdawać dostępne mu środki i zacznie je inwestować, czyli dokonywać efektywnej alokacji. Tym samym socjalne państwo musi przestać konkurować z przedsiębiorczością, wspierając bierną i roszczeniową postawę jednej grupy obywateli kosztem tych, którzy pracując ponoszą bezpośrednie konsekwencji rozdawczej polityki. Rola państwa socjalnego powinna ograniczyć się jedynie do wspierania grup najsłabszych, będących w trudnej sytuacji życiowej i nie mogących podjąć zatrudnienia z tytułu kalectwa lub innych przeszkód. W kontekście dramatycznej sytuacji demograficznej w Niemczech szczególnym punktem ciężkości w socjalnej aktywności państwa powinno być wspieranie rodziny poprzez bodźce podatkowe, ulgi w ubezpieczeniach społecznych, stworzenie odpowiedniego systemu opieki oraz ram prawnych ułatwiającym rodzicom podejmującym się wychowania dziecka powrotu i utrzymania się na rynku pracy. Zmiany wymaga również postawa związków zawodowych, które do tej pory walcząc o przywileje i wyższe płace dla zatrudnionych nie brały pod uwagę rzeszy bezrobotnych, którzy poprzez ich aktywność nie mogli liczyć na zatrudnienie. Poprawa sytuacji gospodarczej w Niemczech jest możliwa, ale wymaga gruntownej przebudowy obecnego systemu sprowadzającej się do znacznego ograniczenia wydatków, obniżenia obciążeń fiskalnych i likwidacji przywilejów. BIBLIOGRAFIA: 1. Birk D., (2004), Steuerrecht, C.F.Müller, Heidelberg 2. Bundesministerium der Finanzen, (2006), Monatsbericht des BMF - Februar, Berlin 3. European Comission Directorate General Taxation and Customs Union, (2004), Structures of the taxation systems in the European Union, Luxembourg

12 Wysokość obciążeń fiskalnych przedsiębiorstw a zakres świadczeń socjalnych OECD, (2005), Economic Outlook No 77, Paris 5. OECD, (2005), Employment Outlook No 77, Paris 6. OECD, (2005), Main Economic Indicators, Paris 7. OECD, (2005), Revenue Statistics , Paris 8. Statistisches Bundesamt (1990), Fachserie 18, Reihe S.15

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy i bezrobocie

Rynek pracy i bezrobocie Rynek pracy i bezrobocie Podstawowe definicje na rynku pracy: Ludność w wieku produkcyjnym w zależności od definicji przyjmowanej przez urząd statystyczny ludność w wieku 15 lat i więcej lub ludność w

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy Czesław Grzesiak

Pozapłacowe koszty pracy Czesław Grzesiak Pozapłacowe koszty pracy Czesław Grzesiak TESCO Polska sp. z o.o. 1 Ponad podziałami Warto zobaczyć z kim przegrywamy. Polska jeszcze długi czas nie przebije konkurencji infrastrukturą, np. drogi, kulturą

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały nr VIII/51/2011 Rady Powiatu Grodziskiego z dnia 31 maja 2011 r.

Załącznik do uchwały nr VIII/51/2011 Rady Powiatu Grodziskiego z dnia 31 maja 2011 r. Załącznik do uchwały nr VIII/51/2011 Rady Powiatu Grodziskiego z dnia 31 maja 2011 r. POWIATOWY PROGRAM PROMOCJI ZATRUDNIENIA ORAZ AKTYWIZACJI LOKALNEGO RYNKU PRACY NA LATA 2011-2015 MAJ 2011 WSTĘP Bezrobocie

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę RYNEK PRACY Rynek pracy podobny do rynku dóbr i usług; elementem wymiany jest praca ludzka; bezpośrednie powiązanie pracy z człowiekiem powoduje, że rynek ten nie może być pozostawiony sam sobie; popyt

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Blok III. Budżet państwa Polityka fiskalna

Makroekonomia Blok III. Budżet państwa Polityka fiskalna Makroekonomia Blok III Budżet państwa Polityka fiskalna Budżet a rola państwa w gospodarce Neoklasycy contra Keynesiści Efektywność rynku i efektywność sfery publicznej O co ten hałas? Czyli jaki jest

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Dr Wojciech Nagel Zespół Ubezpieczeń Społecznych Trójstronnej Komisji ds. SG UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Część I. Obecna sytuacja systemu ubezpieczeń społecznych, problematyka

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy

Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy Makroekonomia 1 Wykład 2. Rachunek dochodu narodowego i pomiar sytuacji na rynku pracy Dr Gabriela Grotkowska Plan wykładu 2. Rachunek dochodu narodowego w gospodarce zamkniętej i otwartej (SNA) Tożsamość

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

Ekonomia wykład 03. dr Adam Salomon

Ekonomia wykład 03. dr Adam Salomon Ekonomia wykład 03 dr Adam Salomon Ekonomia: GOSPODARKA RYNKOWA. MAKROEKONOMICZNE PODSTAWY GOSPODAROWANIA Ekonomia dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki, WN AM w Gdyni 2 Rynki makroekonomiczne

Bardziej szczegółowo

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wykład: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wielka depresja w USA, 1929-1933 Stopa bezrobocia w USA w 1933 r. 25,2% Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników dotyczące

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy tymczasowej w Niemczech

Rynek pracy tymczasowej w Niemczech Coraz więcej osób pracuje w Niemczech jako pracownicy tymczasowi, a warunki pracy są coraz lepsze. Najwięcej wolnych stanowisk można znaleźć przy produkcji maszyn i samochodów. Da się na tym zarobić! Leihfirma

Bardziej szczegółowo

Jakub Sarbiński. Wzrost dochodów emerytów i rencistów na tle wzrostu wynagrodzeń

Jakub Sarbiński. Wzrost dochodów emerytów i rencistów na tle wzrostu wynagrodzeń Jakub Sarbiński Wzrost dochodów emerytów i rencistów na tle wzrostu wynagrodzeń w Polsce 1 W marcu bieżącego roku zostały zwaloryzowane świadczenia wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych blisko

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczna rola ubezpieczeń. Doświadczenia Polski na tle wybranych krajów europejskich

Ekonomiczna rola ubezpieczeń. Doświadczenia Polski na tle wybranych krajów europejskich RYSZARD BOCIONG, FRANCISZEK HUTTEN-CZAPSKI Ekonomiczna rola ubezpieczeń. Doświadczenia Polski na tle wybranych krajów europejskich Wielkość rynku ubezpieczeń w Polsce mierzona jako procent PKB rośnie bardzo

Bardziej szczegółowo

Szwajcarski system podatkowy: Opodatkowanie przedsiębiorstw 2015-12-27 20:38:37

Szwajcarski system podatkowy: Opodatkowanie przedsiębiorstw 2015-12-27 20:38:37 Szwajcarski system podatkowy: Opodatkowanie przedsiębiorstw 2015-12-27 20:38:37 2 Podatnicy W Szwajcarii osoby prawne (spółki akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki komandytowo-akcyjne,

Bardziej szczegółowo

Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy.

Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy. Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy. Aneta Maciąg Warszawa, 10.12.2015 r. Plan 1. Struktura demograficzna społeczeństwa. 2. Poziom zatrudnienia wśród osób powyżej 50 roku życia. 3. Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Brak zwolnień podatkowych. Obniżanie wpłat na PFRON. Jakie przywileje utraciły zakłady pracy chronionej?

Brak zwolnień podatkowych. Obniżanie wpłat na PFRON. Jakie przywileje utraciły zakłady pracy chronionej? Jakie przywileje utraciły zakłady pracy chronionej? Brak zwolnień podatkowych Część zakładów pracy chronionej z dniem 1 stycznia br. utraciła przysługujące im dotąd zwolnienia z opłacania podatków: od

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

6. Wynagrodzenia jako element sytuacji społeczno-ekonomicznej gospodarstw domowych

6. Wynagrodzenia jako element sytuacji społeczno-ekonomicznej gospodarstw domowych 6. Wynagrodzenia jako element sytuacji społeczno-ekonomicznej gospodarstw domowych Wielkość i regularność otrzymywanych wynagrodzeń pełni niezwykłą rolę społeczną. Pozwala na realizację potrzeb, kształtując

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

I rok pracy - 80 % minimalnego wynagrodzenia

I rok pracy - 80 % minimalnego wynagrodzenia Tychy, dnia 21.09.2009 r. Członkowie Cechu Rzemiosł i Przedsiębiorczości w Tychach WYNAGRODZENIA PRACOWNIKÓW Najniższe wynagrodzenie pracowników od 1 stycznia. 2009 r. I rok pracy - 80 % minimalnego wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

KRUS i ZUS a finanse publiczne. Prof. dr hab. Marian Podstawka Dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko

KRUS i ZUS a finanse publiczne. Prof. dr hab. Marian Podstawka Dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko KRUS i ZUS a finanse publiczne Prof. dr hab. Marian Podstawka Dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko Dlaczego zagadnienie jest ważne Kryzys finansowy, wzrost długu publicznego i konieczność zmniejszenia wydatków

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwietnia 2012

Warszawa, kwietnia 2012 Warszawa, 20-22 kwietnia 2012 Skutki płacy minimalnej Andrzej Rzońca Warszawa, 20 kwietnia 2012 r. Płaca minimalna w Polsce jest wysoka Na początku br. najniższe wynagrodzenie wzrosło o 8,2 proc., choć

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia społeczne

Ubezpieczenia społeczne Ubezpieczenia społeczne Wykład 12. Ochrona przed ubóstwem w Polsce opieka społeczna i inne instytucje zabezpieczenia społecznego Literatura: Bukowska (2011) www.zus.pl www.mpips.gov.pl Granice ubóstwa

Bardziej szczegółowo

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki Wiktor Wojciechowski Plan wykładu: Od czego zależy tempo wzrostu gospodarki? W jakim tempie rosła polska gospodarka w ostatnich latach na tle krajów OECD?

Bardziej szczegółowo

Zalecenie DECYZJA RADY. stwierdzająca, że Polska nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 czerwca 2013 r.

Zalecenie DECYZJA RADY. stwierdzająca, że Polska nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 czerwca 2013 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 15.11.2013 r. COM(2013) 907 final Zalecenie DECYZJA RADY stwierdzająca, że Polska nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Deficyt budżetowy i dług publiczny w dłuższym okresie. Joanna Siwińska

Deficyt budżetowy i dług publiczny w dłuższym okresie. Joanna Siwińska Deficyt budżetowy i dług publiczny w dłuższym okresie Joanna Siwińska Dług publiczny, jako % PKB Dług publiczny kraje rozwinięte 1880 1886 1892 1898 1904 1910 1916 1922 1928 1934 1940 1946 1952 1958 1964

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE 2.2.1. CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE Tryb prac nad budżetem jednostki samorządu terytorialnego reguluje ustawa o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna państwa

Polityka fiskalna państwa Polityka fiskalna państwa Ekonomia - Wykład 10 WNE UW Jerzy Wilkin Finanse publiczne i polityka fiskalna główne składniki i funkcje Sektor publiczny, jego składniki, znaczenie i źródła finansowania. Finanse

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych określa zasady opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz stopy procentowe składek na poszczególne

Bardziej szczegółowo

Zalecenie ZALECENIE RADY. mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego w Chorwacji. {SWD(2013) 523 final}

Zalecenie ZALECENIE RADY. mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego w Chorwacji. {SWD(2013) 523 final} KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 10.12.2013 r. COM(2013) 914 final Zalecenie ZALECENIE RADY mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego w Chorwacji {SWD(2013) 523 final} PL PL Zalecenie

Bardziej szczegółowo

JAK HICKS TŁUMACZYŁ KEYNESA? - MODEL RÓWNOWAGI IS-LM

JAK HICKS TŁUMACZYŁ KEYNESA? - MODEL RÓWNOWAGI IS-LM Wykład: JAK HICKS TŁUMACZYŁ KEYNESA? - MODEL RÓWNOWAGI IS-LM Stanley Fischer o modelu IS-LM Model IS-LM jest użyteczny z dwóch powodów. Po pierwsze jako narzędzie o znaczeniu historycznym, a po drugie,

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

WPŁYW POLITYKI STABILIZACYJNEJ NA PRZEDSIĘBIORSTWA. Ryszard Rapacki

WPŁYW POLITYKI STABILIZACYJNEJ NA PRZEDSIĘBIORSTWA. Ryszard Rapacki WPŁYW POLITYKI STABILIZACYJNEJ NA PRZEDSIĘBIORSTWA Wpływ polityki stabilizacyjnej na przedsiębiorstwa ZAŁOŻENIA: 1. Mała gospodarka, analizowana w dwóch wariantach: Gospodarka zamknięta, Gospodarka otwarta.

Bardziej szczegółowo

Sektor Gospodarstw Domowych. Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE. Warszawa

Sektor Gospodarstw Domowych. Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE. Warszawa Sektor Gospodarstw Domowych Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk GOSPODARKA POLSKI PROGNOZY I OPINIE Raport nr 12 maj 2008 Warszawa 1 Gospodarka Polski Prognozy i opinie Raport Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia II Rynek pracy

Makroekonomia II Rynek pracy Makroekonomia II Rynek pracy D R A D A M C Z E R N I A K S Z K O Ł A G Ł Ó W N A H A N D L O W A W W A R S Z A W I E K A T E D R A E K O N O M I I I I 2 RÓŻNE TYPY BEZROBOCIA Bezrobocie przymusowe To liczba

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu podniesienia wieku emerytalnego zgodnie z projektem rządowym i propozycją PKPP Lewiatan na rynek pracy i wzrost gospodarczy 1

Ocena wpływu podniesienia wieku emerytalnego zgodnie z projektem rządowym i propozycją PKPP Lewiatan na rynek pracy i wzrost gospodarczy 1 Ocena wpływu podniesienia wieku emerytalnego zgodnie z projektem rządowym i propozycją PKPP Lewiatan na rynek pracy i wzrost gospodarczy 1 Piotr Lewandowski (red.), Kamil Wierus Warszawa, marzec 2012 1

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD XIII WYDATKI RZĄDOWE I ICH FINANSOWANIE Budżet rządu: niektóre fakty i liczby Wydatki rządowe, podatki i makroekonomia Deficyt budżetowy i długu publiczny

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

Podana tabela przedstawia składniki PKB pewnej gospodarki w danym roku, wyrażone w cenach bieżących (z tego samego roku).

Podana tabela przedstawia składniki PKB pewnej gospodarki w danym roku, wyrażone w cenach bieżących (z tego samego roku). Zadanie 1 Podana tabela przedstawia składniki PKB pewnej gospodarki w danym roku, wyrażone w cenach bieżących (z tego samego roku). Składniki PKB Wielkość (mld) Wydatki konsumpcyjne (C ) 300 Inwestycje

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Grecji w 2014 roku :11:20

Sytuacja gospodarcza Grecji w 2014 roku :11:20 Sytuacja gospodarcza Grecji w 2014 roku 2015-02-11 20:11:20 2 Dzięki konsekwentnie wprowadzanym reformom grecka gospodarka wychodzi z 6 letniej recesji i przechodzi obecnie przez fazę stabilizacji. Prognozy

Bardziej szczegółowo

Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD

Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD Warszawa,.7. r. Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD Instytut Ekonomiczny Projekcja PKB lipiec % 9 8 9% % % proj.centralna 9 8 7 7-8q 9q q q

Bardziej szczegółowo

Czy mogę wpłynąć na wysokość mojego dochodu?

Czy mogę wpłynąć na wysokość mojego dochodu? Czy mogę wpłynąć na wysokość mojego dochodu? Źródła dochodów Pieniądze nie zaspokajają naszych potrzeb, ale dobra, które za nie możemy kupić. Źródłami dochodów są: dochody z pracy najemnej /np. praca na

Bardziej szczegółowo

Bezrobocie w okresie transformacji w Polsce. Kacper Grejcz

Bezrobocie w okresie transformacji w Polsce. Kacper Grejcz Bezrobocie w okresie transformacji w Polsce Kacper Grejcz Plan prezentacji: 1. Wprowadzenie 2. Analiza PKB i bezrobocia lat 1990-1998 3. Bezrobocie transformacyjne 4. Prywatyzacja oddolna i odgórna 5.

Bardziej szczegółowo

Rola i funkcje państwa w gospodarce

Rola i funkcje państwa w gospodarce Rola i funkcje państwa w gospodarce PAŃSTWO to : zrożnicowana wewnętrznie, złożona i wieloszczeblowa struktura administracyjna społeczeństwazamieszkującego określone terytorium i dysponującego władzą wykonawczą,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY LISTA PŁAC - PRZYKŁADY Spis treści I. Lista płac przykłady... 2 1) Praca w miejscu zamieszkania, przysługuje ulga... 2 2) Praca poza miejscem zamieszkania, przysługuje ulga... 3 3) Praca w miejscu zamieszkania,

Bardziej szczegółowo

Art. 127 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej: 1. Głównym celem ESBC (Eurosystemu) jest utrzymanie stabilności cen.

Art. 127 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej: 1. Głównym celem ESBC (Eurosystemu) jest utrzymanie stabilności cen. Jednolita polityka pieniężna EBC, a zróżnicowanie strefy euro mgr Dominika Brózda Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Rozbieżność gospodarek strefy euro, a jednolita polityka

Bardziej szczegółowo

Od czego zależy czy będę bezrobotnym

Od czego zależy czy będę bezrobotnym Od czego zależy czy będę bezrobotnym Bezrobocie jest to zjawisko ekonomiczne występujące w gospodarce każdego kraju. Oznacza ono sytuację, w której zapotrzebowanie (popyt) na pracę jest mniejsze od liczby

Bardziej szczegółowo

Ryszard Petru Przewodniczący Towarzystwa Ekonomistów Polskich

Ryszard Petru Przewodniczący Towarzystwa Ekonomistów Polskich Ryszard Petru Przewodniczący Towarzystwa Ekonomistów Polskich PERSPEKTYWY GOSPODARCZE DLA POLSKI Coface Country Risk Conference Warszawa, 27 marca 2014 r. Plan Sytuacja w gospodarce światowej Poprawa koniunktury

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2016 2035 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

itax Nowy system finansów publicznych dla Polski Dr Kamil ZUBELEWICZ Przemysław REMIN

itax Nowy system finansów publicznych dla Polski Dr Kamil ZUBELEWICZ Przemysław REMIN itax Nowy system finansów publicznych dla Polski Dr Kamil ZUBELEWICZ Przemysław REMIN SPIS TREŚCI Struktura środków sektora finansów publicznych Akcyza VAT CIT vs. PIT w 2010 roku PIT+ZUS Podatnicy Obserwacje

Bardziej szczegółowo

BEZROBOCIE W OKRESIE TRANSFORMACJI

BEZROBOCIE W OKRESIE TRANSFORMACJI BEZROBOCIE W OKRESIE TRANSFORMACJI Katarzyna Konopka BEZROBOTNY - DEFINICJA Według Głównego Urzędu Statystycznego bezrobotny to osoba w wieku od 15 do 74 lat, a w okresie badanego tygodnia: a) nie była

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE

INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE Instytut Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE 2009-2011 XXI Raport Roczny Warszawa, 20 grudnia 2011 r. Program seminarium Koniunkturalne i strukturalne wyzwania dla sektora

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus.

Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus. Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 17 Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus. Część I. Osoby z grupy 50 plus na rynkach pracy państw członkowskich. Proces starzenia się społeczeństw nie

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Plan wykładu Sytuacja na rynku pracy a położenie krzywej AS Krótko-

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE

CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE 2.2.1. CHARAKTERYSTYKA OPISOWA PROJEKTU BUDŻETU MIASTA SŁUPSKA - INFORMACJE OGÓLNE I. REGULACJE PRAWNE Tryb prac nad budżetem jednostki samorządu terytorialnego reguluje ustawa o finansach publicznych

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne mld BYR mld USD 1. Produkt krajowy brutto*** ,8 I XII 2013

Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne mld BYR mld USD 1. Produkt krajowy brutto*** ,8 I XII 2013 PODSTAWOWE WSKAŹNIKI MAKROEKONOMICZNE GOSPODARKI BIAŁORUSI ZA 2013 r. (WSTĘPNE DANE - w oparciu o źródła białoruskie) Mińsk, dnia 03.03.2014 r. L.P. P a r a m e t r Dane 1. Produkt krajowy brutto*** 636

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Od 2004 roku Polska jest członkiem Unii Europejskiej, w wyniku możliwości podjęcia

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy?

Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy? Elastyczny rynek pracy gdzie zmierzamy? dr Agnieszka Chłoń-Domińczak Konferencja Przemysłu Materiałów Budowlanych 20 maja 2010 r., Rawa Mazowiecka Rynek pracy wyzwania na przyszłość Starzenie się ludności

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego Grecji w 2013 roku :34:49

Podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego Grecji w 2013 roku :34:49 Podstawowe wskaźniki rozwoju gospodarczego Grecji w 2013 roku 2014-03-21 12:34:49 2 Rok 2013 był siódmym rokiem recesji w Grecji. Jednak zauważalna jest poprawa sytuacji gospodarczej Grecji. Następuje

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia przyjętych wartości.

Objaśnienia przyjętych wartości. Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr III/13/2010 Rady Gminy Sieroszewice z dnia 29 grudnia 2010 Objaśnienia przyjętych wartości. Do opracowania WPF wykorzystano historyczne materiały źródłowe dotyczące wykonania

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych dr Grzegorz Kula, gkula@wne.uw.edu.pl Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 5. Standardy socjalne i warunki życia Bukowska i in. (2011) GUS (2015), Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. GUS (2014), Budżety

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 9 POZAPŁACOWE KOSZTY PRACY W KONTEKŚCIE FUNKCJONO- WANIA NIEMIECKIEGO I POLSKIEGO RYNKU PRACY

ROZDZIAŁ 9 POZAPŁACOWE KOSZTY PRACY W KONTEKŚCIE FUNKCJONO- WANIA NIEMIECKIEGO I POLSKIEGO RYNKU PRACY Katarzyna Stieger ROZDZIAŁ 9 POZAPŁACOWE KOSZTY PRACY W KONTEKŚCIE FUNKCJONO- WANIA NIEMIECKIEGO I POLSKIEGO RYNKU PRACY Wprowadzenie Decydując o wyborze miejsca pod budowę nowej fabryki czy centrum usług,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne

Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne Nowa Ruda-Słupiec, 18 maja 2012 r. Ostatnia aktualizacja 16.05.2012 r. Charakterystyka PFRON - wprowadzenie Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty pierwszy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2013 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W III KWARTALE 2014 R. (zgodnie z ESA 2010) NAKŁADY INWESTYCYJNE W OKRESIE I IX 2014 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W III KWARTALE 2014 R. (zgodnie z ESA 2010) NAKŁADY INWESTYCYJNE W OKRESIE I IX 2014 R. PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W III KWARTALE 2014 R. (zgodnie z ESA 2010) NAKŁADY INWESTYCYJNE W OKRESIE I IX 2014 R. BADANIE AKTYWNOŚCI EKONOMICZNEJ LUDNOŚCI (BAEL) W III KWARTALE 2014 R. 28 listopada 2014 r.

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia.. 2013 r.

USTAWA z dnia.. 2013 r. Projekt USTAWA z dnia.. 2013 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Art. 1. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Bardziej szczegółowo

Ekonomia rozwoju wykład 11 Wzrost ludnościowy i jego powiązanie z rozwojem. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I

Ekonomia rozwoju wykład 11 Wzrost ludnościowy i jego powiązanie z rozwojem. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Ekonomia rozwoju wykład 11 Wzrost ludnościowy i jego powiązanie z rozwojem gospodarczym. dr Piotr Białowolski Katedra Ekonomii I Plan wykładu Powiązanie rozwoju gospodarczego i zmian w poziomie ludności

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed polską gospodarką Bartosz Majewski Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 8 czerwca 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Bezrobotni 50+ charakterystyka grupy oraz źródła trudności osób bezrobotnych 50+ na polskim rynku pracy

Bezrobotni 50+ charakterystyka grupy oraz źródła trudności osób bezrobotnych 50+ na polskim rynku pracy Bezrobotni 50+ charakterystyka grupy oraz źródła trudności osób bezrobotnych 50+ na polskim rynku pracy Agnieszka Piątkiewicz Dolnośląski Urząd Wojewódzki 1 I. Sytuacja demograficzna i jej wpływ na rynek

Bardziej szczegółowo

Zmiany w niemieckim systemie emerytalnym od 2017r.

Zmiany w niemieckim systemie emerytalnym od 2017r. Podniesienie granicy wieku emerytalnego, podniesienie limitu wieku przejścia na wcześniejszą emeryturę i wzrost progu dochodowego dla emerytów to najważniejsze zmiany w niemieckich przepisach emerytalnych

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. do ustawy z dnia o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.

UZASADNIENIE. do ustawy z dnia o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Projekt z dnia 15 września 2015 r. UZASADNIENIE do ustawy z dnia o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. CZEŚĆ I. ZAGADNIENIA OGÓLNE. W ustawie niniejszej planowaną zmianą jest wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

zwanym dalej osobami uprawnionymi, jeżeli wysokość tych świadczeń nie przekracza, na dzień 30 czerwca 2017 r., kwoty 2000,00 zł miesięcznie.

zwanym dalej osobami uprawnionymi, jeżeli wysokość tych świadczeń nie przekracza, na dzień 30 czerwca 2017 r., kwoty 2000,00 zł miesięcznie. Projekt USTAWA z dnia.. 2017 r. o jednorazowym dodatku pieniężnym dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenia przedemerytalne, zasiłki przedemerytalne, emerytury pomostowe albo

Bardziej szczegółowo

REFORMA SYSTEMU EMERYTALNEGO Z ROKU 2013

REFORMA SYSTEMU EMERYTALNEGO Z ROKU 2013 REFORMA SYSTEMU EMERYTALNEGO Z ROKU 2013 Dnia 14 lutego 2014 weszła w życie ustawa z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych

Bardziej szczegółowo

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Dagmara Walada Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Plan prezentacji 1. Pojęcie bezrobocia 2. Stopa Bezrobocia i bezrobotni 3. Przyczyny bezrobocia 4. Bezrobocie w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD

Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD Warszawa,.. r. Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD Instytut Ekonomiczny Plan prezentacji. Zmiany pomiędzy rundami Projekcja listopadowa na tle

Bardziej szczegółowo