SYSTEMY UBEZPIECZENIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SYSTEMY UBEZPIECZENIA"

Transkrypt

1 FUNDACJA PROGRAMÓW POMOCY DLA ROLNICTWA SEKCJA ANALIZ EKONOMICZNYCH POLITYKI ROLNEJ ul. Wspólna 30, Pokój 338 tel. (+48 22) Warszawa SYSTEMY UBEZPIECZENIA I ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW W KRAJACH OECD Przegląd rozwiązań systemowych i źródeł finansowania systemów odrębnych dla rolników Autor: Zofia Giersz we współpracy z SAEPR WARSZAWA, MARZEC 2013 R. Wykonano w ramach umowy pn. Kompleksowe wsparcie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie polityki rolnej i rozwoju wsi oraz współpracy z OECD

2 Spis treści: 1.Główne pojęcia, koncepcje i zasady w obszarze zabezpieczenia społecznego Systemy zabezpieczenia społecznego w rolnictwie w krajach OECD Odrębne rolnicze systemy zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej Podsumowanie najważniejsze ustalenia

3 1.Główne pojęcia, koncepcje i zasady w obszarze zabezpieczenia społecznego 1 Zabezpieczenie społeczne jest fundamentalnym prawem człowieka, przywoływanym w licznych międzynarodowych dokumentach prawnych, np. Deklaracji Filadelfijskiej z 1944 r. będącej integralną częścią Konstytucji Międzynarodowej Organizacji Pracy, czy Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z 1948 r. przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Ważnym dokumentem przyjętym w ostatnim czasie w tym obszarze jest Deklaracja Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) dotycząca Sprawiedliwości Społecznej na rzecz Uczciwej Globalizacji, przyjęta przez Międzynarodową Konferencję Pracy w 2008 r. Mimo, że zabezpieczenie społeczne jest prawem człowieka, to jedynie znikoma część populacji może z niego korzystać, natomiast zdecydowana większość cierpi na brak kompleksowej ochrony, a ponad połowa nie jest objęta żadnym systemem ochrony. Przykładowo w niektórych rejonach Afryki i Południowej Azji szacowana liczba ludzi z dostępem do najbardziej elementarnej ochrony wynosi mniej niż 10%. Terminy zabezpieczenie społeczne i ochrona społeczna są często używane nieprecyzyjnie i niejednolicie. Różnice w interpretacji wynikają z wielu powodów związanych m.in. ze specyfiką poszczególnych krajów, charakterem organizacji, jak też zmianami w czasie. Jednocześnie często określenia te są stosowane wymiennie. Na różnice w znaczeniu wskazuje Międzynarodowa Organizacja Pracy, wg której terminu ochrona społeczna ma szersze znaczenie i oznacza również ochronę zapewnianą pomiędzy członkami rodziny czy społeczności lokalnej. Określenia ochrona społeczna używa się jednak powszechnie w znaczeniu węższym niż zabezpieczenie społeczne i wtedy jest ona rozumiana jako zestaw instrumentów adresowanych do najbiedniejszych i wykluczonych bądź najbardziej podatnych na wykluczenie członków społeczeństwa. Ogólnie w dokumentach i opracowaniach MOP przyjęto znaczenie pojęcia zabezpieczenia społecznego jako realizację wszystkich instrumentów w postaci świadczenia, zarówno gotówkowych jak i rzeczowych (w formie towarów czy usług), zapewniających ochronę na wypadek m.in.: Braku dochodu z pracy (lub niewystarczającego dochodu) z powodu choroby, inwalidztwa, macierzyństwa, urazu przy pracy, bezrobocia, podeszłego wieku lub śmierci członka rodziny; Braku dostępu lub braku środków finansowych na dostęp do opieki zdrowotnej; Niewystarczającego wsparcia rodziny, szczególnie w odniesieniu do dzieci i osób dorosłych pozostających na utrzymaniu; Ubóstwa i społecznego wykluczenia. Istotą świadczeń zabezpieczenia społecznego są transfery, które mogą dotyczyć dochodu lub usług. Odbiorca tychże transferów (beneficjent świadczeń) może je uzyskiwać wg różnych mechanizmów, które decydują o klasyfikacji systemów: System składkowy beneficjent korzysta ze specjalnego systemu ubezpieczenia społecznego na podstawie płaconych składek do tego systemu; System powszechny przeznaczony dla wszystkich obywateli/mieszkańców; System kwalifikowany obejmuje grupy osób spełniające określone kryteria; System pomocy społecznej dla osób doświadczonych w szczególny sposób. 1 World Social Security Report 2010/2011 Providing coverage in times of crisis and beyond; International Labour Office, Geneva

4 Składkowy system zabezpieczenia społecznego najczęściej jest realizowany w postaci ustawowego systemu ubezpieczenia społecznego przeznaczonego dla pracowników (zatrudnionych za wynagrodzeniem), a w niektórych krajach również dla samozatrudnionych. Inną powszechna formą systemu składkowego (zapewniającym określony poziom ochrony w przypadku braku ubezpieczenia) może być tzw. fundusz opatrznościowy, który zwykle wypłaca ryczałtowe świadczenia beneficjentom w przypadku określonych zdarzeń (wiek emerytalny, inwalidztwo, śmierć). W przypadku systemów ubezpieczeń społecznych dla pracowników składki są zwykle płacone przez obie strony: pracodawcę i pracownika. Systemy składkowe mogą być finansowane całkowicie ze składek albo częściowo wspierane z podatków czy też innych źródeł, np. subsydiów (ogólnych czy dla określonych grup celowych). Systemy ubezpieczeniowe realizujące zabezpieczenie społeczne oznaczają systemy gwarantujące ochronę w oparciu o mechanizm ubezpieczeniowy, na który składają się: składki płatne z góry; podział ryzyka oraz tworzenie form wspólnego zarządzania (pooling); pojęcie gwarancji. Należy zauważyć, że wiele systemów zabezpieczenia społecznego opisywanych i klasyfikowanych jako ubezpieczeniowe w rzeczywistości ma charakter mieszany i zawiera również nieskładkowe elementy uprawniające do świadczeń, co pozwala na bardziej sprawiedliwą alokację świadczeń (szczególnie dla grup o niskich dochodach i zagrożonych bezrobociem). Nieskładkowe elementy przybierają różne formy i są finansowane albo ze składek innych członków systemu albo przez państwo. Nieskładkowe systemy oraz systemy pomocy społecznej z założenia nie wymagają od beneficjentów ani ich pracodawców żadnych składek, które stanowiłyby uprawnienie do uzyskania świadczeń. Te systemy mają charakter powszechny i obywatelski, są finansowane z podatków albo innych źródeł przychodów państwowych, są tworzone najczęściej w celu zapewnienia dostępu do opieki zdrowotnej. Warunki przyznawania świadczeń opierają się najczęściej na kryteriach dochodowych albo wymuszają określone zachowania, np. obowiązkowe badania profilaktyczne, regularne posyłanie dzieci do szkół. Systemy kwalifikowane - ukierunkowane na szczególne grupy społeczne, wykorzystują różne kryteria, np. wiekowe (seniorzy powyżej pewnego wieku albo dzieci poniżej pewnego wieku), związane ze strukturą gospodarstw domowych (samotni rodzice), czy też odnoszące się do grup zawodowych (także pracujących w rolnictwie i na obszarach wiejskich), jak również mogą stosować kryteria dochodowe czy zadaniowe. Większość systemów kwalifikowanych jest finansowana z podatków. 4

5 Zakres świadczeń z tytułu zabezpieczenia społecznego Zakres świadczeń w ramach systemu zabezpieczenia społecznego został zdefiniowany przez Międzynarodową Organizację Pracy w Konwencji Nr 102 dotyczącej Minimalnych Standardów Zabezpieczenia Społecznego z 1952 r. a następnie przez Europejski Kodeks Zabezpieczenia Społecznego z 1964 r. Składa się z następujących elementów, które stanowią tzw. rozszerzoną definicję: 1)ochrona na wypadek choroby, obejmująca opiekę medyczną i wsparcie dochodów w postaci zasiłków pieniężnych; 2)ochrona na wypadek inwalidztwa obejmująca wsparcie dochodów, opiekę medyczną, rehabilitację i leczenie długotrwałe; 3)zabezpieczenie emerytalne/ochrona na wypadek podeszłego wieku obejmująca wsparcie dochodów i leczenie długotrwałe; 4)ochrona członków rodzin na wypadek śmierci żywiciela obejmująca wsparcie dochodów; 5)ochrona na wypadek macierzyństwa obejmująca opiekę medyczna i wsparcie dochodów w postaci zasiłków macierzyńskich; 6)zabezpieczenie alimentacyjne obejmujące wkład rzeczowy (np. żywność, odzież, wakacje, itp.) jak również wsparcie dochodów w postaci zasiłków pieniężnych; 7)ochrona na wypadek bezrobocia obejmująca wsparcie dochodów w postaci zasiłków dla bezrobotnych oraz politykę promocji zatrudnienia; 8)ochrona na okoliczność wypadków przy pracy i chorób zawodowych obejmująca opiekę medyczną, rehabilitację, zasiłki chorobowe, inwalidzkie oraz renty rodzinne; 9)ogólne zabezpieczenie przed ubóstwem i wykluczeniem społecznym w postaci pomocy społecznej dla wszystkich obywateli pozbawionych środków, a nie objętych poszczególnymi działaniami wymienionymi powyżej. 5

6 Poza rozszerzoną definicją MOP istnieją co najmniej 3 inne międzynarodowe klasyfikacje, mieszczące się w opisanym powyżej zakresie. Są to klasyfikacje Komisji Europejskiej, OECD oraz Narodów Zjednoczonych. Tab. 1. Klasyfikacje zabezpieczenia społecznego wybranych organizacji międzynarodowych. Komisja Europejska OECD Narody Zjednoczone Funkcje ochrony społecznej Obszary polityki społecznej Funkcje zabezpieczenia społecznego 1 choroba/opieka medyczna 1 wiek emerytalny 1 zdrowie 2 inwalidztwo 2 renty rodzinne 2 ochrona społeczna 3 wiek emerytalny 3 inwalidztwo i pokrewne a choroba i inwalidztwo 4 renty rodzinne 4 zdrowie b wiek emerytalny 5 rodzina/dzieci 5 rodzina c renty rodzinne 6 bezrobocie 6 programy aktywizujące pracy rynek d rodzina i dzieci 7 utrzymanie mieszkania 7 bezrobocie e bezrobocie 8 wykluczenie społeczne nie klasyfikowane gdzie indziej 8 utrzymanie mieszkania f utrzymanie mieszkania 9 inne obszary polityki społecznej g wykluczenie społeczne nie klasyfikowane gdzie indziej h badania i rozwój ochrony społecznej i ochrona społeczna nie klasyfikowana gdzie indziej Źródło: Opracowanie własne na podstawie World Social Security Report 2010/2011 Providing coverage in times of crisis and beyond ; International Labour Office, Geneva

7 System zabezpieczenia społecznego w najbardziej rozwiniętej i złożonej formie składa się z 9-10 rodzajów świadczeń. Jednakże główny problem współczesnego świata, w skali globalnej, polega na tym, że ponad połowa populacji, zarówno pracowników jak ich rodzin, nie jest objęta żadnym systemem zabezpieczenia społecznego. Jest to szczególnie widoczne w rolnictwie. Badania Międzynarodowej Organizacji Pracy wskazują, że nawet mniej niż 20% światowej populacji zatrudnionych w rolnictwie jest objętych ochroną w zakresie co najmniej jednego z dziewięciu standardowych świadczeń. Ponieważ pracowników najemnych w rolnictwie charakteryzuje wysoki poziom ubóstwa oraz duże wahania dochodów, to ta grupa zawodowa jest szczególnie wrażliwa ekonomicznie, przede wszystkim na straty siły nabywczej zarobków w przypadku śmierci, urazów, chorób, inwalidztwa czy klęsk naturalnych. Nawet jeśli istnieje prawna ochrona ubezpieczeniowa dla pracowników w rolnictwie, to wiele programów ubezpieczenia społecznego nie obejmuje faktycznie wszystkich albo części tej grupy zawodowej i znacznej części potencjalnych beneficjentów nie udaje się skorzystać ze świadczeń 2 Niewiele krajów rozwijających się może pozwolić sobie na kompleksową ochronę w ramach ubezpieczenia społecznego, czy to ze względu na wielość i różnorodność składników systemu czy z powodu wielkości populacji. Dla tych krajów kluczowym celem rozwojowym jest doskonalenie systemów zabezpieczenia społecznego. Standardy zawarte w Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy odnośnie Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie (nr 184 z 2001 r.), obejmują postanowienia, z których ważne dla populacji obszarów wiejskich są: Art. 21 1)Zgodnie z prawem krajowym i praktyką, pracownicy zatrudnieni w rolnictwie powinni być objęci ubezpieczeniem lub systemem zabezpieczenia społecznego w zakresie chorób i urazów przy pracy w tym ze skutkiem śmiertelnym, jak również w zakresie inwalidztwa i innych ryzyk zdrowotnych związanych z pracą; ochrona w rolnictwie powinna być zapewniona na poziomie porównywalnym z innymi branżami zawodowymi. 2)Systemy zabezpieczenia społecznego w rolnictwie powinny być częścią krajowego systemu albo przybierać inne formy, odpowiednie i spójne z prawem krajowym i praktyką. Preferencyjne ubezpieczenia społeczne a podatki i zwolnienia podatkowe w rolnictwie Podatki występują w różnych formach, oddziaływują na siebie wzajemnie, jak również istnieją możliwości ich zamiany i zastępowania. Zawsze są powiązane z krajowymi systemami rachunkowości. W niektórych krajach zabezpieczenie społeczne jest finansowane z podatków. Nawet jeśli system rachunkowości dla celów podatkowych jest oddzielony od funduszu ubezpieczeń społecznych, to w praktyce składki są postrzegane przez rolników, jak również przez innych samozatrudnionych członków rodziny oraz pracowników, jako forma opodatkowania. Z tego powodu, w krajach gdzie podatki są naliczane wg oddzielnych zasad, panuje pogląd, że dla wykluczenia uprzedzeń i tendencyjnego traktowania składek społecznych w ogólnej ocenie wsparcia dla rolnictwa, wskazane jest zachowanie jednolitej podstawy podatkowej i traktowanie obu obszarów (podatki i ubezpieczenia społeczne) łącznie. 2 Report of the Asian Regional Roundtable Meeting on Social Security Protection for the Rural Population, Jakarta. International Social Security Association, Geneva, 1996, p. 15.). 7

8 2.Systemy zabezpieczenia społecznego w rolnictwie w krajach OECD 3 Komitet ds. Rolnictwa OECD w ramach programu działań w zakresie projektowania reform polityki rolnej, przeprowadził analizy systemów podatkowych i systemów zabezpieczenia społecznego w rolnictwie z uwzględnieniem zagadnień zwolnień podatkowych i subsydiów. Opracowanie, które zostało opublikowane w 2005 r. powstało w oparciu o źródła naukowe, bazy własne OECD jak również informacje pozyskane z materiałów rządowych dostarczonych przez poszczególne kraje. Analizowany przez OECD materiał charakteryzował się różnym poziomem szczegółowości, jak też aktualności oraz tym, że nie wszystkie państwa uczestniczyły w projekcie. Poniżej przedstawiono przegląd i krótki opis systemów zabezpieczenia społecznego wynikający z ww. analizy. Tab.2.Charakterystyka systemów zabezpieczenia społecznego w rolnictwie w wybranych krajach OECD. L.p. Opis 1 Australia Nie wyodrębnia się składek na ubezpieczenie/zabezpieczenie społeczne. Austria Rolnicy i ich rodziny są objęci specjalnym systemem zabezpieczenia społecznego (SVB - SOZIALVERSICHERUNGSANSTALT DER BAUERN), który obejmuje 3 obszary świadczeń: ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie wypadkowe i emerytury. Emerytowani rolnicy, którzy przekazali gospodarstwa następcom, również są objęci ochroną tego systemu. Podobne systemy funkcjonują w obrębie innych grup zawodowych (kolejarze, górnicy, notariusze), chociaż świadczenia dla nich nie są tak szerokie jak dla rolników. Ubezpieczenie społeczne SVB jest obowiązkowe. Poziom składek płaconych w ramach systemu jest ustalany zazwyczaj na podstawie szacunkowych wartości produkcji w działalności rolniczej a nie na podstawie bieżących dochodów. Składki płacone w ramach systemu są niewystarczające na pokrycie świadczeń społecznych przyznawanych rolnikom i ich rodzinom, w związku z tym brakujące fundusze są uzupełniane z podatków ogólnych. Dofinansowanie rządowe nie jest ograniczone wyłącznie do systemu SVB. Podobne dofinansowanie jest realizowane dla systemów emerytalnych osób prowadzących działalność gospodarczą na zasadzie samozatrudnienia i dla drobnych przedsiębiorców Belgia Sektor rolniczy nie posiada odrębnego, specyficznego ani preferencyjnego systemu zabezpieczenia społecznego. Kanada Funkcjonuje specjalny system w formie prywatnego ubezpieczenia dla rolników, na który składki są odliczane z podatków. Dania System zabezpieczenia społecznego w Danii jest określany jako stosunkowo otwarty dla różnych grup. Publiczny system emerytalny w podstawowym zakresie jest otwarty dla wszystkich, a wymagania dotyczą jedynie wieku emerytalnego i odpowiedniego stażu pracy 3 Na podstawie TAXATION AND SOCIAL SECURITY IN AGRICULTURE ISBN OECD

9 6 7 8 w kraju. Tylko część świadczeń społecznych w Danii opiera się na składkach płaconych przez pracodawców i składkach płaconych bezpośrednio przez ubezpieczonych, a prawo do pomocy finansowej tylko częściowo zależy od wcześniejszego zatrudnienia. Około 2/3 wydatków na cele społeczne jest finansowane z budżetu państwa poprzez podatki i inne zobowiązania, wobec 1/3 odpowiednio w krajach UE (średnio). Finlandia Fiński system zabezpieczenia społecznego składa się z trzech podstawowych elementów: 1)polityka prewencyjna, społeczna i zdrowotna; 2) usługi opieki zdrowotnej i socjalne oraz 3)ubezpieczenie społeczne. System wyróżnia się tym, że większość ubezpieczeń społecznych jest zarządzana przez prywatne firmy ubezpieczeniowe, chociaż system jest ustawowo obowiązkowy, np. prywatna firma ubezpieczeniowa zarządza systemem ubezpieczenia społecznego dla większości rolników fińskich. System jest finansowany ze składek pracodawców, składek ubezpieczonych i podatków. Główna zasada systemu ubezpieczenia społecznego dla rolników zakłada, że system gwarantuje taki sam zakres ochrony i świadczeń jak w innych zawodach, np. odnośnie emerytur, rent inwalidzkich czy zasiłków dla bezrobotnych. Ponadto istnieje możliwość uzyskania pomocy w gospodarstwie. Specjalna renta jest wypłacana rolnikom, którzy zaprzestaną działalności zarobkowej przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Świadczenia ubezpieczeniowe obliczane są na podstawie wielkości gospodarstwa, liczby godzin pracy w gospodarstwie oraz dochodu. Francja Francja posiada własny system zabezpieczenia społecznego dla rolników, ich rodzin i pracowników rolnych. Około 42 % wydatków budżetowych na rolnictwo we Francji pochłania specjalny system zabezpieczenia społecznego (dane za ). System jest częściowo finansowany z budżetu państwa, a częściowo z innych źródeł (np. opłat z tytułu produkcji wyrobów tytoniowych czy alkoholowych). Składki własne rolników kształtują się na poziomie ok. 18% całkowitych kosztów systemu. Jednakże uznanie tego system za preferencyjny jest zagadnieniem, które musi być rozważane w kontekście ogólnokrajowym i w bezpośrednim związku z organizacją francuskiego systemu zabezpieczenia społecznego. We Francji nie ma jednolitego systemu zabezpieczenia społecznego, natomiast funkcjonuje szereg branżowych regulacji, spośród których wiele jest niezbilansowanych z powodów demograficznych. Tak jest w przypadku rolników, ale również rybaków, górników czy kolejarzy. Jednakże istnieją krajowe rozwiązania solidarnościowe, czy też powiązania pomiędzy poszczególnymi regulacjami, które wyrównują finansowy brak zrównoważenia poszczególnych systemów, a mechanizmy te nie są traktowane jako pomoc dla konkretnego sektora. Brak równowagi demograficznej w rolnictwie jest obserwowany również w wielu innych krajach i wszędzie powoduje takie same skutki finansowe. Niemcy Specjalny, subsydiowany system zabezpieczenia społecznego w sektorze rolnym obejmuje podmiotowo rolników, ich współmałżonków i członków rodzin pracujących w gospodarstwie, natomiast zakres ochrony obejmuje świadczenia emerytalne (wynikające z wieku), ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie wypadkowe. Jako narzędzie otoczenia społecznego służące złagodzeniu negatywnych skutków przemian strukturalnych, rząd subsydiuje składki na ubezpieczenie społeczne aktywnych rolników. Ponadto pracownicy rolni otrzymują wsparcie w postaci świadczeń dodatkowych, ale te mają dużo mniejsze znaczenie w porównaniu z finansowaniem przez rząd federalny. 9

10 Irlandia Nie ma specjalnych ulg w składkach rolników na ubezpieczenie społeczne, zarówno dla rolników indywidualnych samozatrudnionych jak i pracowników rolnych. Jednakże, podobnie jak w innych krajach, jest wdrażany System Pomocy dla Gospodarstw Rolnych w postaci programu ubezpieczeń społecznych dla gospodarstw rolnych o niskich dochodach. Włochy Informacje (jedyne dostępne) dotyczące systemu zabezpieczenia społecznego obowiązującego przed 1988 r. Publiczny system ubezpieczenia społecznego składa się z: ubezpieczenia chorobowego, świadczeń z tytułu posiadania dzieci, ubezpieczenia wypadkowego oraz emerytury ze względu na wiek. Składka rolnika wynosi 6,5% podatku dochodowego za rok poprzedni. Stawka dla rolników na obszarach górskich jest zmniejszona do 5,5%. Ponadto jako uzupełnienie płatności od płatników podatku, rząd wspiera system ubezpieczenia społecznego. Dopłaty rządowe do funduszu emerytalnego stanowią ok. 59 % całkowitego wsparcia, natomiast nie dotyczą składek na ubezpieczenie wypadkowe. Po uzyskaniu 15-letniego stażu składkowego rolnicy mogą występować o emeryturę, pod warunkiem osiągnięcia wieku emerytalnego, 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet. Wypłaty dla rolników na terenach górskich są ok. 40% niższe niż na pozostałych. Japonia Fundusz Emerytalny Rolników zabezpiecza na pewnych warunkach, dodatkową emeryturę dla rolników w wieku lat, jako uzupełnienie świadczeń z Krajowego Systemu Emerytalnego. Jednym z celów systemu emerytalnego dla rolników jest wpływ na zmiany strukturalne rolnictwa zwiększenie średniej powierzchni gospodarstwa poprzez zachęcenie rolników do przechodzenia na emeryturę, a tym samym zapewnienie większej płynności rynku ziemi rolniczej. Jednakże do roku 1988 system ten nie był efektywny ze względu na niski poziom emerytur, niewystarczająco motywujący do przechodzenia na wcześniejsze emerytury. Korea System zabezpieczenia społecznego w Korei składa się z dwóch publicznych filarów: krajowego ubezpieczenia zdrowotnego i krajowego systemu emerytalnego. Rolnicy mogą korzystać z obydwu programów. Obecny program ubezpieczenia zdrowotnego nosi tę nazwę od 2000 r., kiedy dokonały się zmiany w wyniku połączenia pracowniczego ubezpieczenia medycznego z regionalnym ubezpieczeniem medycznym, natomiast program emerytalny dla rolników i rybaków został wprowadzony w 1995 r. w ramach krajowego systemu emerytalnego. Krajowy system emerytalny jest finansowany ze składek indywidualnych i budżetu państwa. Świadczenia są gwarantowane dla obywateli w podeszłym wieku, osób niepełnosprawnych i rodzin zmarłych (renty rodzinne). Krajowy Podstawowy System Zabezpieczenia Życia wprowadzony w 1988 jest dostępny również dla rolników. Gospodarstwa domowe, których dochody są poniżej minimum socjalnego są uprawnione do uzyskania pomocy. Mimo to liczba beneficjentów wśród rolników jest niewielka, ponieważ stosowane kryteria nie są korzystne dla mieszkańców obszarów wiejskich. Holandia Składki na ubezpieczenie społeczne są włączone w obszar podatku dochodowego. 10

11 14 15 Nowa Zelandia W Nowej Zelandii nie istnieją żadne ulgi podatkowe dla sektora rolnego realizowane za pomocą systemu ubezpieczeń społecznych. Norwegia Norweski system zabezpieczenia społecznego jest finansowany głównie z podatków i krajowego systemu ubezpieczeniowego. Świadczenia społeczne są finansowane z budżetu komunalnego, natomiast Krajowy System Ubezpieczeniowy jest finansowany przez składki pracodawców i pracowników oraz składki skarbu państwa, które pochodzą z rządowych przychodów podatkowych, opodatkowania produkcji ropy naftowej i gazu jak również z innych źródeł. Niektóre przychody pochodzące z przemysłu naftowego są gromadzone w funduszu przeznaczonym na pokrycie przyszłych świadczeń społecznych. Wszyscy pracownicy zatrudnieni na etatach (pobierający wynagrodzenie) odprowadzają składki w postaci ustalonego procenta wynagrodzeń na rzecz krajowego podatku ubezpieczeniowego, a pracodawcy są zobowiązani do podatku płacowego. Stawka składki od działalności rolniczej wynosi 7,8% dochodu, podczas gdy stawka dla innych branż wynosi 10,7% do pewnej ustalonej kwoty, a następnie również 7,8%. Osoby ubezpieczone w ramach Krajowego Systemu Ubezpieczeniowego mają prawo do świadczeń emerytalnych, rent rodzinnych i wypadkowych, świadczeń podstawowych i dodatków opiekuńczych w razie inwalidztwa, świadczeń rehabilitacyjnych, świadczeń z tytułu chorób zawodowych, świadczeń z tytułu samotnego rodzicielstwa jak również świadczeń pieniężnych w przypadku choroby, macierzyństwa, adopcji i bezrobocia, świadczeń medycznych w przypadku choroby i macierzyństwa oraz zasiłku pogrzebowego. 16 Słowacja Zunifikowany ogólnokrajowy system ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych, chorobowych, wypadkowych z tytułu bezrobocia ma zastosowanie do wszystkich grup społecznozawodowych: rolników i innych osób samo zatrudnionych oraz pracowników. Składki do krajowego funduszu ubezpieczeń społecznych pochodzą z dwóch źródeł; pracodawców i pracowników. Wielkość przychodu stanowiąca podstawę obliczenia składek jest ograniczona przez pułapy zróżnicowane dla poszczególnych rodzajów ubezpieczeń (społeczne, zdrowotne, chorobowe). Obecnie (2005) te pułapy wynoszą: 40,5 tys. SKK miesięcznie dla ubezpieczenia emerytalnego, 32 tys. SKK dla ubezpieczenia zdrowotnego, 20,3 SKK dla ubezpieczenia chorobowego, inwalidzkiego, z tytułu bezrobocia oraz dla funduszu gwarancyjnego. Najniższa podstawa do obliczenia składek nie może być niższa niż minimalne wynagrodzenie. Podstawa dla ubezpieczeń wypadkowych nie jest ograniczona. Zagregowane składki wynoszą do 47,9% podstawy przychodu. Pracownik płaci 13,4% a pracodawca 34,5%. Od czasu wprowadzenia reformy warunki ubezpieczeń i stawki taryfowe stopniowo zmieniały się, aż osiągnęły poziom, jak przedstawiony w tabeli poniżej. Składki na Pracownik Pracodawca Ubezpieczenie zdrowotne Ubezpieczenie emerytalne Ubezpieczenie na wypadek inwalidztwa Ubezpieczenie chorobowe Ubezpieczenie na wypadek bezrobocia Ubezpieczenie wypadkowe Fundusz rezerwowy Fundusz gwarancyjny Składki ogółem Źródło: Towarzystwo Ubezpieczeń Społecznych, Słowacja 11

12 Szwecja Szwedzki system ubezpieczeń społecznych jest finansowany głównie z podatków ogólnych, w szczególności z podatków od wynagrodzeń. Zachodzą stopniowe zmiany w tym systemie, a polegają na tym, że składki płacone przez pracowników rosną, natomiast te płacone przez pracodawców zmniejszają się. System zabezpieczenia społecznego w Szwecji opiera się na 4 filarach: 1)świadczenia z tytułu krótkookresowego spadku dochodów w przypadku braku zatrudnienia, choroby albo obrażeń odniesionych w pracy; 2)świadczenia z tytułu długookresowego spadku dochodów z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego lub niezdolności do pracy; 3)wsparcie rodziny w postaci świadczeń z tytułu strat w dochodzie spowodowanych opieką nad dziećmi oraz świadczeń na wyrównanie wysokich kosztów utrzymania mieszkania, 4)świadczenia i usługi skierowane na obniżenie kosztów gospodarstw domowych w zakresie zdrowia, wieku podeszłego i opieki nad dziećmi. Rolnicy i ich rodziny podlegają tym samym zasadom odnośnie płatności składek na ubezpieczenie społeczne co inni pracownicy i pracodawcy. Szwajcaria Równość traktowania ma zastosowanie również do głównych zasad płacenia składek na ubezpieczenie społeczne oraz mierników dobrobytu. Rolnicy, podobnie jak inne osoby, są ubezpieczeni poprzez Federalne Biuro Ubezpieczenia Społecznego. Chociaż nie ma ulg podatkowych, można zauważyć, że istnieją specjalne świadczenia dla małych rolników (tzw. Familienzulage) osiągających dochody poniżej pewnego poziomu. Jeżeli dochód kształtuje się na poziomie poniżej 32 tys. CHF na rodzinę rolniczą, wtedy ta rodzina otrzymuje płatność miesięczna na każde dziecko. Wielkość świadczenia jest regionalnie zróżnicowana (ze względu na obszary górskie), jak również wyższe kwoty przysługują na trzecie i kolejne dziecko. Roczne kwoty płatności kształtują się w zakresie od 1980 do 2280 CHF na dziecko. Całkowita kwota płatności w ramach tego instrumentu wyniosła w 1997 r. 102 mln CHF, natomiast w 2002 r., z uwagi na wzrost płatności w styczniu tego roku, wyniosły ok. 120 mln CHF. Świadczenia rodzinne dla małych rolników są wymienione w szwedzkim akcie notyfikacyjnym WTO jako narzędzia wsparcia krajowego zgodnie z kategorią zieloną WTO. Wielka Brytania Brak specjalnych rodzajów zabezpieczenia społecznego stosowanych w rolnictwie. USA Federalny system podatkowy zawiera również podatki na ubezpieczenie społeczne, zarówno dla pracowników jak i samo zatrudnionych. Zasady podatków na ubezpieczenie społeczne są takie same dla rolników I innych osób samozatrudnionych. Zawierają 2 składniki: Emeryturę/rentę (ze względu na wiek, rodzinna i inwalidzka)- OASIS, Opiekę medyczną i ubezpieczenie szpitalne - HI 12

13 W kilku krajach składki na zabezpieczenie społeczne w rolnictwie są pobierane z wykorzystaniem specjalnych rozwiązań, jednakże nie zawsze oznacza to, że stosowany system jest preferencyjny. Czasami systemy ubezpieczeń społecznych dla rolników rządzą się zasadami całkiem odrębnymi niż zasady dla pozostałej części społeczeństwa i trudno jednoznacznie ocenić, czy z tego faktu wynikają dodatkowe korzyści dla rolników. Natomiast nie ulega wątpliwości, że podejście alternatywne polegające na tym, że obowiązuje ogólny system a rolnicy są uprawnieni do specjalnych ulg, jest preferencyjne. Analizy OECD wykazały, że spośród 24 krajów badanych pod względem ulg w systemie podatkowym i zabezpieczenia społecznego jedynie w kilku zidentyfikowano preferencyjne zasady pobierania składek na ubezpieczenie społeczne w rolnictwie, aczkolwiek nie zawsze interpretacja i ocena w tym zakresie jest jasna. Tab.3.Zestawienie krajów OECD z zastosowaniem preferencji w systemach zabezpieczenia społecznego w rolnictwie. Państwo Preferencje Austria Finlandia Francja Niemcy Włochy Funkcjonuje specjalny system, który generuje duży deficyt Specjalne emerytury dla rolników, którzy przejdą na świadczenie przed osiągnięciem wieku emerytalnego Specjalne wsparcie publiczne dla programów pomocy Specjalne wsparcie publiczne dla sektorowych programów pomocy: Rolniczy program emerytalny, Rolnicze ubezpieczenie zdrowotne, Rolnicze ubezpieczenie wypadkowe, Rolniczy program ubezpieczeniowy dla najemnych pracowników rolnych Specjalne publiczne wsparcie dla programów pomocy Japonia Fundusz Emerytalny Rolników, dodatkowe świadczenia emerytalne Norwegia Rolnicy podlegają niższej stopie składki (7,8% dochodu, dla porównania początkowa stawka od przychodu z innej działalności wynosi 10,7%) Polska Niższe składki, specjalny program finansowany w ponad 90% przez budżet Szwajcaria Specjalny dodatkowy system płatności dla rolników o niskich dochodach Źródło: Opracowanie na podstawie TAXATION AND SOCIAL SECURITY IN AGRICULTURE ISBN OECD

14 3. Odrębne rolnicze systemy zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej. W sześciu państwach członkowskich Unii Europejskiej (Austria, Finlandia, Francja, Grecja, Niemcy i Polska) funkcjonują odrębne rolnicze systemy ubezpieczeń społecznych. Instytucje ubezpieczeniowe tych krajów stworzyły branżową organizację Europejską Sieć Rolniczego Systemu Ochrony Społecznej (ENASP European Network of Agricultural Social Protection). Przesłanką powstania sieci była potrzeba lepszej reprezentacji na szczeblu europejskim. Celem sieci jest wzajemna współpraca na rzecz ochrony interesów ludności rolniczej, reprezentacja wobec władz unijnych, jak również tworzenie forum wymiany informacji i dobrych praktyk pomiędzy jej członkami i innymi partnerami w ubezpieczeniach społecznych. Rys. 1. Państwa tworzące sieć ENASP. Źródło: ENASP Booklet

15 Tab. 4.Zestawienie głównych cech systemów zabezpieczenia społecznego rolników w państwach sieci ENASP. Austria SOZIALVERSICHERUNGSANSTALT DER BAUERN (SVB) Finlandia MAATALOUSYRITTA- JIEN ELAKELAITOS (MELA) Data utworzenia Charakter organizacji Niezależna organizacja publiczna Niezależna organizacja publiczna Struktura 1 Fundusz Centralny na poziomie krajowym; 7 funduszy lokalnych na poziomie regionalnym 1 Fundusz Centralny na poziomie krajowym; 58 okręgów i ok. 200 biur na poziomie lokalnym Całkowite świadczenia 2,92 mld euro (2009r.) 1,1 mld euro (2008 r.) Ryzyka (rodzaje świadczeń) Kategorie osób objętych ochroną Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Zdrowie; Emerytury; Rodzina Rolnicy indywidualni i ch rodziny Liczba ubezpieczonych Liczba świadczeniobiorców Zakres głównej działalności ubezpieczonych Gospodarka rolna, uprawa winorośli, sadownictwo, ogrodnictwo, myślistwo, Warunki podmiotowe ubezpieczenia Finansowanie łowiectwo Obejmują obowiązkowo gospodarstwa (przedsiębiorstwa) o wartości jednostkowej co najmniej 150 euro (ubezpieczenia wypadkowe) lub 1500 euro (ubezpieczenia zdrowotne i emerytalne) oraz przedsiębiorstwa mniejsze, jeśli ich dochód pochodzi głównie z działalności rolniczej. Wysokość składki jest ograniczona górnym limitem. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe(wymiar składki 1,9%) 75,5% samofinansowanie 24,5% dotacja państwa; Zdrowie (wymiar składki 7,65%) 53,6% samofinansowanie 46,4% dotacja państwa; Emerytury (wymiar składki 15%) 25,7% samofinansowanie 74,3% dotacja państwa; Rodzina 0,2% samofinansowanie 99,8% dotacja państwa Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Emerytury; Rodzina (zastępczy system urlopowy) Rolnicy indywidualni, właściciele lasów, rybacy, hodowcy reniferów oraz ich rodziny, jak również artyści i pracownicy naukowi pracujący w oparciu o dotacje i stypendia Rolnictwo (również ogrodnictwo i sadownictwo),właściciele lasów, rybacy, hodowcy reniferów Są dostępne dla przedsiębiorców (małżonków i bliskich krewnych), którzy: -są w wieku lat, -uprawiają ziemię (własną lub dzierżawioną) o areale co najmniej 5 ha, -wnoszą wartość nakładów pracy co najmniej 3300 euro rocznie. Ponadto dla rolników prowadzących działalność w niepełnym wymiarze, niektórzy dzierżawcy oraz artyści i naukowcy beneficjenci dotacji i stypendiów Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; 35,5% samofinansowania 29,5% dotacja państwa 37% fundusze powszechnego systemu ubezp. społ. Emerytury; 25% samofinansowania 75% dotacja państwa Wymiar składki zależny od dochodów, od 10.2% do 20,8% 15

16 Francja Mutualite Sociale Agricole(MSA) Grecja ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ (OGA) Data utworzenia Charakter organizacji Organizacja zawodowa, rolnicza, niepubliczna; Niezależna organizacja publiczna wywodzi się z towarzystwa pomocy wzajemnej i pierwszych towarzystw ubezp. wzajemnych Struktura 1 Fundusz Centralny na poziomie krajowym; 35 funduszy MSA (w 2010r.); Inne jednostki (domy starców 130, sieć bezpieczeństwa, 1 Fundusz Centralny na poziomie krajowym; 8 departamentów regionalnych, przedstawicielstwa na terenie całego kraju centra wypoczynkowe- 8, centra rehabilitacyjne-6, zakłady pracy chronionej-47, wiejskie kluby seniorów-9000) Całkowite świadczenia 27,1 mld euro 7,8 mld euro (2008 r.) Ryzyka (rodzaje świadczeń) Kategorie osób objętych ochroną Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Zdrowie; Emerytury; Rodzina Rolnicy indywidualni oraz pracownicy w branży rolnej (również sezonowi) i ich rodziny 16 Zdrowie; Emerytury; Rodzina Liczba ubezpieczonych Liczba świadczeniobiorców Zakres głównej działalności ubezpieczonych Warunki podmiotowe ubezpieczenia Finansowanie Wszystkie rodzaje upraw, hodowli i tresury zwierząt, rybołówstwo i leśnictwo; wszelkiego rodzaju działalność będąca kontynuacją działalności rolniczej lub pozostająca z nią w związku (również organizacje i szkoły rolnicze) Obejmują rolników indywidualnych prow. działalność rolniczą w określonym wymiarze (progi obszarowe lub czasu pracy) ustalanym różnie ze względu na region czy też rodzaj działalności. Ponadto rolnicy prowadzący dodatkową działalność pozarolniczą mogą; -podlegać systemowi ubezp. społecznego tylko z głównej działalności lub -należeć do wszystkich odpowiednich systemów ubezp. społecznego (jednakże składki zdrowotne płacą z głównej działalności) Zasady ustalane corocznie, zróżnicowane ze względu na rodzaj ryzyka(składki, system ochrony społecznej, dotacje państwa), wydatki na działania zdrowotne i społeczne(wyłącznie ze składek) oraz wydatki związane z zarządzaniem (wyłącznie ze składek) Rolnicy indywidualni 18% składki i podatki 82% źródła zewnętrzne Pracownicy zatrudnieni w rolnictwie 47% składki i podatki 53% źródła zewnętrzne Rolnicy indywidualni i ich rodziny, pracownicy w branży rolnej; mieszkańcy obszarów pon osób niezależnie od branży zatrudnienia (nie należący do innej organizacji ubezp. społ.), samozatrudnieni i rzemieślnicy z ob. wiejskich do 2000 mieszk.; zakonnicy i siostry zakonne w sektorze rolnym Działalność rolnicza, hodowle, pszczelarstwo, rybołówstwo; przedsiębiorstwa rolnicze (dla zatrudnionych pracowników); prowadzenie działalności na własny rachunek oraz wiejskie firmy rzemieślnicze na obszarach wiejskich do 2000 mieszkańców Obejmują osoby, których główne zatrudnienie leży a główny dochód pochodzi z działalności rolniczej lub pokrewnej wymienionej powyżej, 13% fundusze społeczne(socjalne) 7,8% składki (w tym: 4,1% emerytury, 3,4% zdrowie, 0,2% programy socjalne) 76,8% dotacje państwa 1% inne

17 Niemcy DIE LANDWIRTSCHAFTLICHE SOZIALVERSICHERUNG (LSV) Polska KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO (KRUS) Data utworzenia 1957(emeryt-rentowe) 1972(zdrowotne) 1988(wypadkowe) Charakter organizacji Niezależna organizacja publiczna Niezależna organizacja publiczna Struktura 1 Fundusz Centralny na poziomie krajowym; 9 funduszy wypadkowych, 9 funduszy emerytalnych i 9 funduszy chorobowych na poziomie regionalnym Całkowite świadczenia (2008 r.) Ryzyka (rodzaje świadczeń) ,9 mld euro 3,9 mld euro Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Zdrowie; Emerytury; 1 Fundusz Centralny; 16 oddziałów regionalnych i 256 biur lokalnych; Inne jednostki (Centra Rehabilitacji Rolników, Centrum Szkolenioworehabilitacyjne) Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Zdrowie; Emerytury; Kategorie osób objętych ochroną Liczba ubezpieczonych Liczba świadczeniobiorców Zakres głównej działalności ubezpieczonych Warunki podmiotowe ubezpieczenia Finansowanie Rolnicy indywidualni i ich rodziny (pełny zakres)oraz zatrudnieni pracownicy i pracownicy sezonowi (tylko wypadki przy pracy i choroby zawodowe) (wypadki i choroby zawodowe) (emerytury) (zdrowie) (wypadki i choroby zawodowe) (emerytury) (zdrowie) Wszelka działalność rolnicza i leśna jak również związana z ochrona środowiska i krajobrazu (przedsiębiorstwa, prywatni kontrahenci, gospodarstwa rodzinne oraz szkolenie zawodowe) Obejmują gospodarstwa ze względu na kryterium poziomu wykorzystania potencjału gospodarstwa: -fundusze wypadkowe obowiązek od poziomu 0,25 ha wykorzystywanych gruntów, -fundusze emerytalne i chorobowe obowiązek od poziomu ok. 6 ha wykorzystywanych gruntów (w zależności od regionu i funduszu) Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Składki (podział funduszy ustalany corocznie) oraz dotacje państwa wypłacane jako rolnicza rekompensata socjalna Zdrowie i emerytury; Składki subsydiowane przez państwo w wys. ok. 75% Źródło: Opracowanie na podstawie ENASP Booklet 2010 Rolnicy indywidualni oraz małżonkowie i domownicy pracujący w gospodarstwie Wszelkie rodzaje upraw, hodowle, łowiectwo, leśnictwo; przedsięwzięcia będące kontynuacją działalności rolniczej, organizacje rolnicze Obejmują obowiązkowo rolnika prowadzącego gospodarstwo o pow. powyżej 1 ha, małżonka i domowników pracujących w gospodarstwie. Możliwa dobrowolna forma ubezpieczenia (na wniosek) oraz łączenie działalności rolniczej z inną na określonych warunkach. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe, 100% składki gromadzone w Funduszu składkowym Zdrowie; Składki i dotacje państwa Emerytury; 90% dotacja państwa, jedynie uzupełniana przez składki 17

18 4.Podsumowanie najważniejsze ustalenia. Zabezpieczenie społeczne jest przywilejem unikatowym; ponad połowa populacji świata nie jest objęta jego żadną formą; System zabezpieczenia społecznego w najbardziej rozwiniętej i złożonej formie składa się z 9 rodzajów świadczeń obejmujących: opiekę medyczną, zasiłki chorobowe, macierzyńskie, rodzinne, dla bezrobotnych, świadczenia z tytułu wypadków przy pracy, inwalidztwa, renty rodzinne, emerytury. Mniej niż 20% światowej populacji zatrudnionych w rolnictwie jest objętych ochroną w zakresie co najmniej jednego z dziewięciu standardowych świadczeń. Systemy ubezpieczeń społecznych w rolnictwie mogą być powiązane z podatkami, preferencyjne (podobnie jak ulgi podatkowe) lub też wyodrębnione. Spośród krajów OECD zidentyfikowano jedynie 9 krajów, w których występują jakiekolwiek działania w zakresie zabezpieczenia społecznego w rolnictwie interpretowane jako preferencyjne. W Unii Europejskiej 6 krajów posiada odrębne systemy ubezpieczeń społecznych w rolnictwie; kraje te utworzyły organizację ENASP. Wszystkie systemy odrębne dla rolnictwa są dotowane przez państwo, jednakże w różnym wymiarze i zakresie. Francja i Finlandia posiadają najszerszy zakres ryzyk i katalog świadczeń objętych systemami dla rolników. 18

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów 13. Wstęp 17

Spis treści. Wykaz skrótów 13. Wstęp 17 System ubezpieczeń społecznych : zagadnienia podstawowe / redakcja naukowa Grażyna Szpor ; Zofia Kluszczyńska, Wiesław Koczur, Katarzyna Roszewska, Katarzyna Rubel, Grażyna Szpor, Tadeusz Szumlicz. 8.

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE Ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej ( Dz. U. Z 2007 r. nr 65, poz. 437 z pózn. zm.) określa zadania i kompetencje właściwych ministrów, m.in.

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie społeczne rolników

Ubezpieczenie społeczne rolników Ubezpieczenie społeczne rolników 1 Źródło statystyk: strona internetowa KRUS 2 3 4 ok. 9% posiada gospodarstwa do 1 ha przeliczeniowego i nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia w KRUS z mocy ustawy ok.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku 05 listopada 2012 r. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisja

Bardziej szczegółowo

Pomoc rodzinom w trudnych sytuacjach

Pomoc rodzinom w trudnych sytuacjach Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Bożena Kołaczek Pomoc rodzinom w trudnych sytuacjach Seminarium: Polityka rodzinna w krajach Unii Europejskiej. Wnioski dla Polski. Warszawa, 20 października 2008 r. 1

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie skrótów i miejsc publikacji dokumentów źródłowych

Wyjaśnienie skrótów i miejsc publikacji dokumentów źródłowych Spis treści Wstęp Wyjaśnienie skrótów i miejsc publikacji dokumentów źródłowych Część pierwsza. Ogólna 1. Miejsce podatków dochodowych w systemie podatkowym 1.1. Rodzaje podatków ze względu na przedmiot

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie emerytalne wyzwania i perspektywy

Zabezpieczenie emerytalne wyzwania i perspektywy Zabezpieczenie emerytalne wyzwania i perspektywy Maciej Żukowski Konferencja O ubezpieczeniu w polityce społecznej z okazji Jubileuszu Profesora Tadeusza Szumlicza SGH, Warszawa, 22.01.2015 r. Plan Zabezpieczenie

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

1. Komisja przedłożyła Radzie wyżej wspomniany wniosek w dniu 30 marca 2007 r.

1. Komisja przedłożyła Radzie wyżej wspomniany wniosek w dniu 30 marca 2007 r. RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 29 maja 2007 r. Międzyinstytucjonalny numer referencyjny: 2007/0054 (COD) 9351/2/07 REV 2 (pl) SOC 193 CODEC 476 SPRAWOZDANIE Od: Komitet Stałych Przedstawicieli (część

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECENIOWY CHARAKTER SYSTEMU OPIEKI ZDROWOTNEJ

UBEZPIECENIOWY CHARAKTER SYSTEMU OPIEKI ZDROWOTNEJ ZASADY PODLEGANIA UBEZPIECZENIU ZDROWOTNEMU PRZEZ ROLNIKÓW I CZŁONKÓW ICH RODZIN UBEZPIECENIOWY CHARAKTER SYSTEMU OPIEKI ZDROWOTNEJ Zgodnie z ustawą przyjęto ubezpieczeniowy charakter systemu opieki zdrowotnej.

Bardziej szczegółowo

Podatki dochodowe w praktyce

Podatki dochodowe w praktyce Krzysztof Janczukowicz Podatki dochodowe w praktyce z suplementem elektronicznym ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2014 Wstęp...9 Wyjaśnienie skrótów i miejsc publikacji dokumentów

Bardziej szczegółowo

ZASIŁKI. Uwagi ogólne

ZASIŁKI. Uwagi ogólne IV ZASIŁKI Uwagi ogólne 1. Świadczenia krótkoterminowe obejmują: zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek wyrównawczy, zasiłek porodowy, zasiłek macierzyński, zasiłek opiekuńczy i zasiłek

Bardziej szczegółowo

Podatki dochodowe w praktyce

Podatki dochodowe w praktyce Krzysztof Janczukowicz Podatki dochodowe w praktyce z suplementem elektronicznym ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2015 Wstęp...11 Wyjaśnienie skrótów i miejsc publikacji dokumentów

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Projekt USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Art. 1. W ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

Bardziej szczegółowo

Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS

Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS ZUS zajmuje się przyznawaniem i wypłatą: emerytur i rent zasiłków chorobowych, macierzyńskich opiekuńczych, pogrzebowych świadczeń przedemerytalnych,

Bardziej szczegółowo

DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE

DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE KAROLINA ŁUKASZCZYK Definicja zabezpieczenia społecznego przyjęta na potrzeby raportu: Szeroka definicja obejmującą wszystkie świadczenia

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r.

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Kancelaria Sejmu s. 1/12 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2009 o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) r. Nr 97, poz. 800, z 2011 r. Nr 75, poz. 398. Art. 1. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne

Zabezpieczenie społeczne Zabezpieczenie społeczne Zabezpieczenie społeczne - jako idea i przedmiot polityki Zabezpieczenie społeczne to całokształt środków i działań publicznych, za pomocą których społeczeństwo stara się chronić

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800)

Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800) Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800) Dz.U.09.97.800 [+] ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.)

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Dz.U.2014.567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE PROBLEMY DO ROZWIĄZANIA W NAJBLIŻSZEJ PRZYSZŁOŚCI Redakcja naukowa Gertruda Uścińska Warszawa 2008 WPROWADZENIE 13 Rozdział I Hanna Perło, Gertruda Uścińska, Hanna Zalewska

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r.

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. Kancelaria Sejmu s. 1/16 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800, z 2011 r. Nr 75, poz. 398, z 2012 r.

Bardziej szczegółowo

Nr 1031. Informacja. Ubezpieczenia emerytalne rolników w wybranych krajach Unii Europejskiej wnioski dla Polski

Nr 1031. Informacja. Ubezpieczenia emerytalne rolników w wybranych krajach Unii Europejskiej wnioski dla Polski KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH Ubezpieczenia emerytalne rolników w wybranych krajach Unii Europejskiej wnioski dla Polski Luty 2004 Joanna Strzelecka Informacja

Bardziej szczegółowo

Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW

Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW Przyszłość rolnictwa, gospodarki żywnościowej i obszarów wiejskich dr hab. Julian T. Krzyżanowski SGGW Konferencja Rolnictwo, gospodarka żywnościowa, obszary wiejskie 10 lat w UE SGGW, 11.04.2014r. Znaczenie

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Renty Strukturalne

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Renty Strukturalne Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Renty Strukturalne Magdalena Habrowicz Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Ekonomia, rok III 12 XI 2009 r. Renty strukturalne są jednym z działań realizowanych w ramach

Bardziej szczegółowo

Czym jest staż? Kto może być organizatorem stażu?

Czym jest staż? Kto może być organizatorem stażu? Czym jest staż? Staż jest formą wsparcia, która oznacza nabywanie przez osobę pozostającą bez zatrudnienia (w tym osobę zarejestrowaną jako bezrobotną lub poszukującą pracy) umiejętności praktycznych do

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.)

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.) Dz.U.2009.97.800 2011-05-01 zm. Dz.U.2011.75.398 art. 20 2013-01-01 zm. Dz.U.2012.637 art. 14 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok WPROWADZENIE System rachunków zdrowia 1 jest międzynarodowym narzędziem

Bardziej szczegółowo

KRUS i ZUS a finanse publiczne. Prof. dr hab. Marian Podstawka Dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko

KRUS i ZUS a finanse publiczne. Prof. dr hab. Marian Podstawka Dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko KRUS i ZUS a finanse publiczne Prof. dr hab. Marian Podstawka Dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko Dlaczego zagadnienie jest ważne Kryzys finansowy, wzrost długu publicznego i konieczność zmniejszenia wydatków

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych ROZDZIAŁ 2 Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych 36. Czy w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej i wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia istnieje zwolnienie z

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych 1 1 ZUS zajmuje się: przyznawaniem i wypłatą: emerytur i rent zasiłków chorobowych, macierzyńskich opiekuńczych, pogrzebowych świadczeń przedemerytalnych, dodatków kombatanckich

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1)

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) Art. 1. Ustawa określa: 1) warunki nabywania

Bardziej szczegółowo

Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. z dnia 4 kwietnia 2014 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 567)

Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. z dnia 4 kwietnia 2014 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 567) 1) Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów z dnia 4 kwietnia 2014 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 567) Art. 1 [Zakres przedmiotowy] Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

USTAWA o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Art. 1. Art. 2. Art. 3. Art. 4.

USTAWA o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Art. 1. Art. 2. Art. 3. Art. 4. USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. z 23 czerwca 2009 r. Nr 97, poz. 800 ze zm., ost. zm. Dz.U. z 2012 r. poz. 637) Art. 1. Ustawa określa: 1) warunki

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE Spis treści Wykaz skrótów......................................................... 8 Wstęp................................................................. 9 CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE 1. RYZYKO

Bardziej szczegółowo

Jak ubezpieczają się w Unii (Dania)

Jak ubezpieczają się w Unii (Dania) Jak ubezpieczają się w Unii (Dania) Powierzchnia: 43 tys. km 2 Stolica: Kopenhaga 1 264 tys. mieszkańców (dane za 2014 r.) Ludność: 5 660 tys. mieszkańców Przyrost naturalny: 0,99 (na podstawie Eurostat,

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Monika Lewandowicz-Machnikowska

Dr hab. Monika Lewandowicz-Machnikowska Dr hab. Monika Lewandowicz-Machnikowska Regulacja prawna zabezpieczenia społecznego: } uregulowania międzynarodowe } uregulowania krajowe W międzynarodowym prawie zabezpieczenia społecznego można wyodrębnić:

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia społeczne

Ubezpieczenia społeczne Ubezpieczenia społeczne Wykład 12. Ochrona przed ubóstwem w Polsce opieka społeczna i inne instytucje zabezpieczenia społecznego Literatura: Bukowska (2011) www.zus.pl www.mpips.gov.pl Granice ubóstwa

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r.

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r. Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Ustawa określa: Art. 1. 1) warunki nabywania i utraty

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) rozdział 6. Gospodarka finansowa, art. 75-80 Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie WYJAŚNIENIA INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ

Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie WYJAŚNIENIA INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ WYJAŚNIENIA INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ DOTYCZĄCE OGŁOSZONEGO KONKURSU 23/POKL/7.2.1/2012 STAŻE, ZAJĘCIA REINTEGRACJI, SUBSYDIOWANE ZATRUDNIENIE w ramach Poddziałania 7.2.1 PO KL Aktywizacja zawodowa i społeczna

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów Wstęp... 13

Spis treści. Wykaz skrótów Wstęp... 13 Wykaz skrótów............................................ 11 Wstęp.................................................... 13 ROZDZIAŁ I. Wspieranie rozwoju obszarów wiejskich w ramach wspólnej polityki rolnej..........................

Bardziej szczegółowo

SYSTEM UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH W POLSCE. dr Elżbieta Malinowska-Misiąg, Instytut Finansów

SYSTEM UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH W POLSCE. dr Elżbieta Malinowska-Misiąg, Instytut Finansów SYSTEM UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH W POLSCE dr Elżbieta Malinowska-Misiąg, Instytut Finansów CEL FUNKCJONOWANIA SYSTEMÓW UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO Zapewnienie środków do życia osobom, które ze względu na:

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r.

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. Stan i główne g wyzwania rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. 1 Cele konferencji Ocena stanu i głównych wyzwań rozwoju obszarów wiejskich w Polsce Ocena wpływu reform

Bardziej szczegółowo

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku.

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. System emerytalny składa się z trzech filarów. Na podstawie podanych niżej kryteriów klasyfikacji nowy system emerytalny

Bardziej szczegółowo

PRACA NA WŁASNY RACHUNEK DETERMINANTY I IMPLIKACJE

PRACA NA WŁASNY RACHUNEK DETERMINANTY I IMPLIKACJE PRACA NA WŁASNY RACHUNEK DETERMINANTY I IMPLIKACJE ELŻBIETA redakcja naukowa KRYŃSKA Warszawa 2007 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE 13 Tomasz Duraj Rozdział I PRAWNA PERSPEKTYWA PRACY NA WŁASNY RACHUNEK 19 1.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567 Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów 1) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

PRZYCHODY I WYDATKI PAŃSTWOWYCH FUNDUSZY CELOWYCH NA 2004 R.

PRZYCHODY I WYDATKI PAŃSTWOWYCH FUNDUSZY CELOWYCH NA 2004 R. PRZYCHODY I WYDATKI PAŃSTWOWYCH FUNDUSZY CELOWYCH NA 2004 R. Załącznik nr 5 PLAN FINANSOWY FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH I. Stan funduszu na początek roku x -9 509 981-12 192 456 1. - środki pieniężne

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 2014 poz. 567 USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r.

Dz.U. 2014 poz. 567 USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. Kancelaria Sejmu s. 1/8 Dz.U. 2014 poz. 567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów 1) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY LISTA PŁAC - PRZYKŁADY Spis treści I. Lista płac przykłady... 2 1) Praca w miejscu zamieszkania, przysługuje ulga... 2 2) Praca poza miejscem zamieszkania, przysługuje ulga... 3 3) Praca w miejscu zamieszkania,

Bardziej szczegółowo

Zasiłek dla bezrobotnych w Portugalii - nowe zasady przyznawania

Zasiłek dla bezrobotnych w Portugalii - nowe zasady przyznawania Zasiłek dla bezrobotnych w Portugalii - nowe zasady przyznawania Zgodnie z prawem portugalskim zasiłek dla bezrobotnych to kwota pieniężna wypłacana co miesiąc osobie, która straciła pracę z przyczyn od

Bardziej szczegółowo

P O L S K A maja 2014 r.

P O L S K A maja 2014 r. P O L S K A 1989 2014 30 maja 2014 r. Podział administracyjny Polski Z dniem 1 stycznia 1999 r. weszła w życie reforma administracyjna, w wyniku której obowiązuje trójstopniowy podział kraju na województwa,

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt)

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt) Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt) Art. 1. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 205, poz. 1585, z

Bardziej szczegółowo

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody I. Podstawa prawna: 1. ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych dr Grzegorz Kula, gkula@wne.uw.edu.pl Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 5. Standardy socjalne i warunki życia Bukowska i in. (2011) GUS (2015), Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. GUS (2014), Budżety

Bardziej szczegółowo

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Konferencja Prasowa Warszawa 18 grudnia 2014 r. W dniu 12 grudnia 2014 r. Komisja Europejska decyzją wykonawczą numer: 2014PL06RDNP001 zaakceptowała Program

Bardziej szczegółowo

Renty strukturalne. jako instrument prawny wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej. Dorota Milanowska. LexisNexis- Wydanie 1

Renty strukturalne. jako instrument prawny wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej. Dorota Milanowska. LexisNexis- Wydanie 1 Renty strukturalne jako instrument prawny wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej Dorota Milanowska Wydanie 1 LexisNexis- Warszawa 2012 Wykaz skrótów.\..-.-.-. 11 Wstęp 13 ROZDZIAŁ I. Wspieranie rozwoju

Bardziej szczegółowo

KWARTALNA INFORMACJA STATYSTYCZNA

KWARTALNA INFORMACJA STATYSTYCZNA KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO KWARTALNA INFORMACJA STATYSTYCZNA I KWARTAŁ 2014 R. WARSZAWA 2014 R. SPIS TREŚCI Uwagi wstępne... 3 I. FUNDUSZ EMERYTALNO-RENTOWY TABL. 1. Przeciętna miesięczna

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne źródła (2)

Zabezpieczenie społeczne źródła (2) Zabezpieczenie społeczne źródła (2) Regulacja prawna zabezpieczenia społecznego: î uregulowania międzynarodowe î uregulowania krajowe Uregulowania krajowe: î Konstytucja î ustawy î rozporządzenia î akty

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej

Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Ustalanie dochodu I II III Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta/doktoranta

Bardziej szczegółowo

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne)

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) Zakres przedmiotowy systemu zabezpieczenia społecznego wyznacza katalog ryzyk społecznych: choroby macierzyństwa

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej

Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Ustalanie dochodu I II III Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta/doktoranta

Bardziej szczegółowo

Zasiłek pielęgnacyjny

Zasiłek pielęgnacyjny Zasiłek pielęgnacyjny Wysokość zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 153,00 zł miesięcznie. Zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki

Bardziej szczegółowo

System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie

System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie ORGANIZACJA POLSKIEGO SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO Ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2007 r. nr 65, poz. 437

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie ubóstwu pracowników z perspektywy MPiPS

Przeciwdziałanie ubóstwu pracowników z perspektywy MPiPS Przeciwdziałanie ubóstwu pracowników z perspektywy MPiPS Departament Analiz Ekonomicznych i Prognoz Warszawa, 13 marca 2014r. PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu podniesienia wieku emerytalnego zgodnie z projektem rządowym i propozycją PKPP Lewiatan na rynek pracy i wzrost gospodarczy 1

Ocena wpływu podniesienia wieku emerytalnego zgodnie z projektem rządowym i propozycją PKPP Lewiatan na rynek pracy i wzrost gospodarczy 1 Ocena wpływu podniesienia wieku emerytalnego zgodnie z projektem rządowym i propozycją PKPP Lewiatan na rynek pracy i wzrost gospodarczy 1 Piotr Lewandowski (red.), Kamil Wierus Warszawa, marzec 2012 1

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... XI Literatura... XIII Wprowadzenie... XV Konstrukcje transgranicznego zatrudnienia pracowników z punktu

Wykaz skrótów... XI Literatura... XIII Wprowadzenie... XV Konstrukcje transgranicznego zatrudnienia pracowników z punktu Wykaz skrótów... XI Literatura... XIII Wprowadzenie... XV Konstrukcje transgranicznego zatrudnienia pracowników z punktu widzenia biznesowego i prawnego... 1 1. Podróż służbowa... 1 1.1. Przesłanki formalne...

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 17. Wstęp do I wydania... 19. Wprowadzenie... 21

Spis treści. Wykaz skrótów... 17. Wstęp do I wydania... 19. Wprowadzenie... 21 Wykaz skrótów.................................. 17 Wstęp do I wydania............................... 19 Wprowadzenie.................................. 21 Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

O czym trzeba pamiętać, pomniejszając pensję zatrudnionego

O czym trzeba pamiętać, pomniejszając pensję zatrudnionego O czym trzeba pamiętać, pomniejszając pensję zatrudnionego Autor: Marta Nowakowicz-Jankowia, ekspert ds. płac Potrąceń z wynagrodzenia dokonuje się po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i zaliczki

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK. Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ZAŁĄCZNIK. Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 13.12.2016 r. COM(2016) 815 final ANNEX 1 ZAŁĄCZNIK Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY zmieniające rozporządzenie (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji

Bardziej szczegółowo

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego?

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? Cz I Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? 1. Podstawowe definicje wprowadzenie!" # " " $ % % & &%'# " (& )#&!* *! "(* *! "(* ł ł $ % # &+,"% + & ", *! "(*! " #$% $ % # &!

Bardziej szczegółowo

ROLNICTWO, GOSPODARKA ŻYWNOŚCIOWA, OBSZARY WIEJSKIE - 10 LAT W UNII EUROPEJSKIEJ

ROLNICTWO, GOSPODARKA ŻYWNOŚCIOWA, OBSZARY WIEJSKIE - 10 LAT W UNII EUROPEJSKIEJ ROLNICTWO, GOSPODARKA ŻYWNOŚCIOWA, OBSZARY WIEJSKIE - 10 LAT W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Adrian Zabłocki Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Preferencje podatkowe polskiego rolnictwa 11 kwietnia 2014r. Warszawa

Bardziej szczegółowo

Poradnik przedsiębiorcy 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Poradnik przedsiębiorcy 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne Poradnik przedsiębiorcy 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych

Bardziej szczegółowo

Posługuj c si poj ciem pracownika w kontek cie ubezpiecze społecznych to: Osoba współpracuj Pracodawc nice mi dzy umow zlecenia a umow o dzieło

Posługuj c si poj ciem pracownika w kontek cie ubezpiecze społecznych to: Osoba współpracuj Pracodawc nice mi dzy umow zlecenia a umow o dzieło 1 Posługując się pojęciem pracownika w kontekście ubezpieczeń społecznych to: osoby pozostające w stosunku pracy, a także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy cywilno-prawnej zawartej ze swoim pracodawcą

Bardziej szczegółowo

Wacław Szubert: Ubezpieczenie społeczne stanowi system zagwarantowanych ustawowo i związanych z pracą świadczeń o charakterze roszczeniowym,

Wacław Szubert: Ubezpieczenie społeczne stanowi system zagwarantowanych ustawowo i związanych z pracą świadczeń o charakterze roszczeniowym, Wacław Szubert: Ubezpieczenie społeczne stanowi system zagwarantowanych ustawowo i związanych z pracą świadczeń o charakterze roszczeniowym, pokrywających potrzeby wywołane przez zdarzenia losowe lub inne

Bardziej szczegółowo

Informacje dotyczące stypendium szkolnego na rok szkolny 2013/2014

Informacje dotyczące stypendium szkolnego na rok szkolny 2013/2014 STYPENDIA SZKOLNE Informacje dotyczące stypendium szkolnego na rok szkolny 2013/2014 Zgodnie z STYPENDIA SZKOLNE INFORMACJE DOTYCZĄCE STYPENDIUM SZKOLNEGO na rok szkolny 2013/2014 Ustawą z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 1 lipca 2005 r. Opracowano na podstawie Dz.U. z 2005 r. Nr 150, poz. 1248. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw 1) Art.

Bardziej szczegółowo

Typologie porządków emerytalnych. Ocena stosowanych kryteriów grupowania

Typologie porządków emerytalnych. Ocena stosowanych kryteriów grupowania Typologie porządków emerytalnych. Ocena stosowanych kryteriów grupowania Filip Chybalski Katedra Zarządzania Politechnika Łódzka Projekt został sfinansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 5. 11 Słowo wstępne. 13 Wykaz skrótów. 17 Rozdział I. System ubezpieczeń społecznych

SPIS TREŚCI. www.meritum-ubezpieczenia-spoleczne.abc.com.pl 5. 11 Słowo wstępne. 13 Wykaz skrótów. 17 Rozdział I. System ubezpieczeń społecznych SPIS TREŚCI 11 Słowo wstępne 13 Wykaz skrótów 17 Rozdział I. System ubezpieczeń społecznych 22 1. Podstawowe pojęcia... 1 23 2. Zasady ogólne... 21 25 3. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym...

Bardziej szczegółowo

Opodatkowanie osób fizycznych

Opodatkowanie osób fizycznych Podatki Opodatkowanie osób fizycznych Najważniejsze podatki mające zastosowanie w stosunku do osób fizycznych w Polsce Podatek dochodowy od osób fizycznych stawki progresywne (stosowany np. do przychodów

Bardziej szczegółowo

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia

Emerytury: } Część I: Finansowanie. } Część II: Świadczenia Część I finasowanie Emerytury: } Część I: Finansowanie } Część II: Świadczenia I. Wprowadzenie. Fundusz społeczny- pojęcie funduszu społecznego, udział w tworzeniu funduszu i prawie do świadczeń z niego

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych 1 9 Ubezpieczenia społeczne Ich głównym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa materialnego osobom w podeszłym wieku, niezdolnym do pracy, ofiarom wypadków oraz chorób. Wypłaty

Bardziej szczegółowo

Zmiany w niemieckim systemie emerytalnym od 2017r.

Zmiany w niemieckim systemie emerytalnym od 2017r. Podniesienie granicy wieku emerytalnego, podniesienie limitu wieku przejścia na wcześniejszą emeryturę i wzrost progu dochodowego dla emerytów to najważniejsze zmiany w niemieckich przepisach emerytalnych

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników DYREKTYWA RADY 86/378/EWG z dnia 24 lipca 1986 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DOTYCZĄCE WNIOSKU O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO

INFORMACJE DOTYCZĄCE WNIOSKU O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO INFORMACJE DOTYCZĄCE WNIOSKU O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO Informacja została sporządzona na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym

Bardziej szczegółowo

Systemy emerytalne z elementami zaopatrzenia

Systemy emerytalne z elementami zaopatrzenia Systemy emerytalne z elementami zaopatrzenia Powstanie systemu zabezpieczenia społecznego było w sposób istotny determinowane przez wiele procesów społeczno-gospodarczych zachodzących w poszczególnych

Bardziej szczegółowo

System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie

System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie ORGANIZACJA POLSKIEGO SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO Ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2007 r. nr 65, poz. 437

Bardziej szczegółowo