SYSTEMY UBEZPIECZENIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SYSTEMY UBEZPIECZENIA"

Transkrypt

1 FUNDACJA PROGRAMÓW POMOCY DLA ROLNICTWA SEKCJA ANALIZ EKONOMICZNYCH POLITYKI ROLNEJ ul. Wspólna 30, Pokój 338 tel. (+48 22) Warszawa SYSTEMY UBEZPIECZENIA I ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO ROLNIKÓW W KRAJACH OECD Przegląd rozwiązań systemowych i źródeł finansowania systemów odrębnych dla rolników Autor: Zofia Giersz we współpracy z SAEPR WARSZAWA, MARZEC 2013 R. Wykonano w ramach umowy pn. Kompleksowe wsparcie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie polityki rolnej i rozwoju wsi oraz współpracy z OECD

2 Spis treści: 1.Główne pojęcia, koncepcje i zasady w obszarze zabezpieczenia społecznego Systemy zabezpieczenia społecznego w rolnictwie w krajach OECD Odrębne rolnicze systemy zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej Podsumowanie najważniejsze ustalenia

3 1.Główne pojęcia, koncepcje i zasady w obszarze zabezpieczenia społecznego 1 Zabezpieczenie społeczne jest fundamentalnym prawem człowieka, przywoływanym w licznych międzynarodowych dokumentach prawnych, np. Deklaracji Filadelfijskiej z 1944 r. będącej integralną częścią Konstytucji Międzynarodowej Organizacji Pracy, czy Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z 1948 r. przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Ważnym dokumentem przyjętym w ostatnim czasie w tym obszarze jest Deklaracja Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) dotycząca Sprawiedliwości Społecznej na rzecz Uczciwej Globalizacji, przyjęta przez Międzynarodową Konferencję Pracy w 2008 r. Mimo, że zabezpieczenie społeczne jest prawem człowieka, to jedynie znikoma część populacji może z niego korzystać, natomiast zdecydowana większość cierpi na brak kompleksowej ochrony, a ponad połowa nie jest objęta żadnym systemem ochrony. Przykładowo w niektórych rejonach Afryki i Południowej Azji szacowana liczba ludzi z dostępem do najbardziej elementarnej ochrony wynosi mniej niż 10%. Terminy zabezpieczenie społeczne i ochrona społeczna są często używane nieprecyzyjnie i niejednolicie. Różnice w interpretacji wynikają z wielu powodów związanych m.in. ze specyfiką poszczególnych krajów, charakterem organizacji, jak też zmianami w czasie. Jednocześnie często określenia te są stosowane wymiennie. Na różnice w znaczeniu wskazuje Międzynarodowa Organizacja Pracy, wg której terminu ochrona społeczna ma szersze znaczenie i oznacza również ochronę zapewnianą pomiędzy członkami rodziny czy społeczności lokalnej. Określenia ochrona społeczna używa się jednak powszechnie w znaczeniu węższym niż zabezpieczenie społeczne i wtedy jest ona rozumiana jako zestaw instrumentów adresowanych do najbiedniejszych i wykluczonych bądź najbardziej podatnych na wykluczenie członków społeczeństwa. Ogólnie w dokumentach i opracowaniach MOP przyjęto znaczenie pojęcia zabezpieczenia społecznego jako realizację wszystkich instrumentów w postaci świadczenia, zarówno gotówkowych jak i rzeczowych (w formie towarów czy usług), zapewniających ochronę na wypadek m.in.: Braku dochodu z pracy (lub niewystarczającego dochodu) z powodu choroby, inwalidztwa, macierzyństwa, urazu przy pracy, bezrobocia, podeszłego wieku lub śmierci członka rodziny; Braku dostępu lub braku środków finansowych na dostęp do opieki zdrowotnej; Niewystarczającego wsparcia rodziny, szczególnie w odniesieniu do dzieci i osób dorosłych pozostających na utrzymaniu; Ubóstwa i społecznego wykluczenia. Istotą świadczeń zabezpieczenia społecznego są transfery, które mogą dotyczyć dochodu lub usług. Odbiorca tychże transferów (beneficjent świadczeń) może je uzyskiwać wg różnych mechanizmów, które decydują o klasyfikacji systemów: System składkowy beneficjent korzysta ze specjalnego systemu ubezpieczenia społecznego na podstawie płaconych składek do tego systemu; System powszechny przeznaczony dla wszystkich obywateli/mieszkańców; System kwalifikowany obejmuje grupy osób spełniające określone kryteria; System pomocy społecznej dla osób doświadczonych w szczególny sposób. 1 World Social Security Report 2010/2011 Providing coverage in times of crisis and beyond; International Labour Office, Geneva

4 Składkowy system zabezpieczenia społecznego najczęściej jest realizowany w postaci ustawowego systemu ubezpieczenia społecznego przeznaczonego dla pracowników (zatrudnionych za wynagrodzeniem), a w niektórych krajach również dla samozatrudnionych. Inną powszechna formą systemu składkowego (zapewniającym określony poziom ochrony w przypadku braku ubezpieczenia) może być tzw. fundusz opatrznościowy, który zwykle wypłaca ryczałtowe świadczenia beneficjentom w przypadku określonych zdarzeń (wiek emerytalny, inwalidztwo, śmierć). W przypadku systemów ubezpieczeń społecznych dla pracowników składki są zwykle płacone przez obie strony: pracodawcę i pracownika. Systemy składkowe mogą być finansowane całkowicie ze składek albo częściowo wspierane z podatków czy też innych źródeł, np. subsydiów (ogólnych czy dla określonych grup celowych). Systemy ubezpieczeniowe realizujące zabezpieczenie społeczne oznaczają systemy gwarantujące ochronę w oparciu o mechanizm ubezpieczeniowy, na który składają się: składki płatne z góry; podział ryzyka oraz tworzenie form wspólnego zarządzania (pooling); pojęcie gwarancji. Należy zauważyć, że wiele systemów zabezpieczenia społecznego opisywanych i klasyfikowanych jako ubezpieczeniowe w rzeczywistości ma charakter mieszany i zawiera również nieskładkowe elementy uprawniające do świadczeń, co pozwala na bardziej sprawiedliwą alokację świadczeń (szczególnie dla grup o niskich dochodach i zagrożonych bezrobociem). Nieskładkowe elementy przybierają różne formy i są finansowane albo ze składek innych członków systemu albo przez państwo. Nieskładkowe systemy oraz systemy pomocy społecznej z założenia nie wymagają od beneficjentów ani ich pracodawców żadnych składek, które stanowiłyby uprawnienie do uzyskania świadczeń. Te systemy mają charakter powszechny i obywatelski, są finansowane z podatków albo innych źródeł przychodów państwowych, są tworzone najczęściej w celu zapewnienia dostępu do opieki zdrowotnej. Warunki przyznawania świadczeń opierają się najczęściej na kryteriach dochodowych albo wymuszają określone zachowania, np. obowiązkowe badania profilaktyczne, regularne posyłanie dzieci do szkół. Systemy kwalifikowane - ukierunkowane na szczególne grupy społeczne, wykorzystują różne kryteria, np. wiekowe (seniorzy powyżej pewnego wieku albo dzieci poniżej pewnego wieku), związane ze strukturą gospodarstw domowych (samotni rodzice), czy też odnoszące się do grup zawodowych (także pracujących w rolnictwie i na obszarach wiejskich), jak również mogą stosować kryteria dochodowe czy zadaniowe. Większość systemów kwalifikowanych jest finansowana z podatków. 4

5 Zakres świadczeń z tytułu zabezpieczenia społecznego Zakres świadczeń w ramach systemu zabezpieczenia społecznego został zdefiniowany przez Międzynarodową Organizację Pracy w Konwencji Nr 102 dotyczącej Minimalnych Standardów Zabezpieczenia Społecznego z 1952 r. a następnie przez Europejski Kodeks Zabezpieczenia Społecznego z 1964 r. Składa się z następujących elementów, które stanowią tzw. rozszerzoną definicję: 1)ochrona na wypadek choroby, obejmująca opiekę medyczną i wsparcie dochodów w postaci zasiłków pieniężnych; 2)ochrona na wypadek inwalidztwa obejmująca wsparcie dochodów, opiekę medyczną, rehabilitację i leczenie długotrwałe; 3)zabezpieczenie emerytalne/ochrona na wypadek podeszłego wieku obejmująca wsparcie dochodów i leczenie długotrwałe; 4)ochrona członków rodzin na wypadek śmierci żywiciela obejmująca wsparcie dochodów; 5)ochrona na wypadek macierzyństwa obejmująca opiekę medyczna i wsparcie dochodów w postaci zasiłków macierzyńskich; 6)zabezpieczenie alimentacyjne obejmujące wkład rzeczowy (np. żywność, odzież, wakacje, itp.) jak również wsparcie dochodów w postaci zasiłków pieniężnych; 7)ochrona na wypadek bezrobocia obejmująca wsparcie dochodów w postaci zasiłków dla bezrobotnych oraz politykę promocji zatrudnienia; 8)ochrona na okoliczność wypadków przy pracy i chorób zawodowych obejmująca opiekę medyczną, rehabilitację, zasiłki chorobowe, inwalidzkie oraz renty rodzinne; 9)ogólne zabezpieczenie przed ubóstwem i wykluczeniem społecznym w postaci pomocy społecznej dla wszystkich obywateli pozbawionych środków, a nie objętych poszczególnymi działaniami wymienionymi powyżej. 5

6 Poza rozszerzoną definicją MOP istnieją co najmniej 3 inne międzynarodowe klasyfikacje, mieszczące się w opisanym powyżej zakresie. Są to klasyfikacje Komisji Europejskiej, OECD oraz Narodów Zjednoczonych. Tab. 1. Klasyfikacje zabezpieczenia społecznego wybranych organizacji międzynarodowych. Komisja Europejska OECD Narody Zjednoczone Funkcje ochrony społecznej Obszary polityki społecznej Funkcje zabezpieczenia społecznego 1 choroba/opieka medyczna 1 wiek emerytalny 1 zdrowie 2 inwalidztwo 2 renty rodzinne 2 ochrona społeczna 3 wiek emerytalny 3 inwalidztwo i pokrewne a choroba i inwalidztwo 4 renty rodzinne 4 zdrowie b wiek emerytalny 5 rodzina/dzieci 5 rodzina c renty rodzinne 6 bezrobocie 6 programy aktywizujące pracy rynek d rodzina i dzieci 7 utrzymanie mieszkania 7 bezrobocie e bezrobocie 8 wykluczenie społeczne nie klasyfikowane gdzie indziej 8 utrzymanie mieszkania f utrzymanie mieszkania 9 inne obszary polityki społecznej g wykluczenie społeczne nie klasyfikowane gdzie indziej h badania i rozwój ochrony społecznej i ochrona społeczna nie klasyfikowana gdzie indziej Źródło: Opracowanie własne na podstawie World Social Security Report 2010/2011 Providing coverage in times of crisis and beyond ; International Labour Office, Geneva

7 System zabezpieczenia społecznego w najbardziej rozwiniętej i złożonej formie składa się z 9-10 rodzajów świadczeń. Jednakże główny problem współczesnego świata, w skali globalnej, polega na tym, że ponad połowa populacji, zarówno pracowników jak ich rodzin, nie jest objęta żadnym systemem zabezpieczenia społecznego. Jest to szczególnie widoczne w rolnictwie. Badania Międzynarodowej Organizacji Pracy wskazują, że nawet mniej niż 20% światowej populacji zatrudnionych w rolnictwie jest objętych ochroną w zakresie co najmniej jednego z dziewięciu standardowych świadczeń. Ponieważ pracowników najemnych w rolnictwie charakteryzuje wysoki poziom ubóstwa oraz duże wahania dochodów, to ta grupa zawodowa jest szczególnie wrażliwa ekonomicznie, przede wszystkim na straty siły nabywczej zarobków w przypadku śmierci, urazów, chorób, inwalidztwa czy klęsk naturalnych. Nawet jeśli istnieje prawna ochrona ubezpieczeniowa dla pracowników w rolnictwie, to wiele programów ubezpieczenia społecznego nie obejmuje faktycznie wszystkich albo części tej grupy zawodowej i znacznej części potencjalnych beneficjentów nie udaje się skorzystać ze świadczeń 2 Niewiele krajów rozwijających się może pozwolić sobie na kompleksową ochronę w ramach ubezpieczenia społecznego, czy to ze względu na wielość i różnorodność składników systemu czy z powodu wielkości populacji. Dla tych krajów kluczowym celem rozwojowym jest doskonalenie systemów zabezpieczenia społecznego. Standardy zawarte w Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy odnośnie Bezpieczeństwa i Higieny Pracy w Rolnictwie (nr 184 z 2001 r.), obejmują postanowienia, z których ważne dla populacji obszarów wiejskich są: Art. 21 1)Zgodnie z prawem krajowym i praktyką, pracownicy zatrudnieni w rolnictwie powinni być objęci ubezpieczeniem lub systemem zabezpieczenia społecznego w zakresie chorób i urazów przy pracy w tym ze skutkiem śmiertelnym, jak również w zakresie inwalidztwa i innych ryzyk zdrowotnych związanych z pracą; ochrona w rolnictwie powinna być zapewniona na poziomie porównywalnym z innymi branżami zawodowymi. 2)Systemy zabezpieczenia społecznego w rolnictwie powinny być częścią krajowego systemu albo przybierać inne formy, odpowiednie i spójne z prawem krajowym i praktyką. Preferencyjne ubezpieczenia społeczne a podatki i zwolnienia podatkowe w rolnictwie Podatki występują w różnych formach, oddziaływują na siebie wzajemnie, jak również istnieją możliwości ich zamiany i zastępowania. Zawsze są powiązane z krajowymi systemami rachunkowości. W niektórych krajach zabezpieczenie społeczne jest finansowane z podatków. Nawet jeśli system rachunkowości dla celów podatkowych jest oddzielony od funduszu ubezpieczeń społecznych, to w praktyce składki są postrzegane przez rolników, jak również przez innych samozatrudnionych członków rodziny oraz pracowników, jako forma opodatkowania. Z tego powodu, w krajach gdzie podatki są naliczane wg oddzielnych zasad, panuje pogląd, że dla wykluczenia uprzedzeń i tendencyjnego traktowania składek społecznych w ogólnej ocenie wsparcia dla rolnictwa, wskazane jest zachowanie jednolitej podstawy podatkowej i traktowanie obu obszarów (podatki i ubezpieczenia społeczne) łącznie. 2 Report of the Asian Regional Roundtable Meeting on Social Security Protection for the Rural Population, Jakarta. International Social Security Association, Geneva, 1996, p. 15.). 7

8 2.Systemy zabezpieczenia społecznego w rolnictwie w krajach OECD 3 Komitet ds. Rolnictwa OECD w ramach programu działań w zakresie projektowania reform polityki rolnej, przeprowadził analizy systemów podatkowych i systemów zabezpieczenia społecznego w rolnictwie z uwzględnieniem zagadnień zwolnień podatkowych i subsydiów. Opracowanie, które zostało opublikowane w 2005 r. powstało w oparciu o źródła naukowe, bazy własne OECD jak również informacje pozyskane z materiałów rządowych dostarczonych przez poszczególne kraje. Analizowany przez OECD materiał charakteryzował się różnym poziomem szczegółowości, jak też aktualności oraz tym, że nie wszystkie państwa uczestniczyły w projekcie. Poniżej przedstawiono przegląd i krótki opis systemów zabezpieczenia społecznego wynikający z ww. analizy. Tab.2.Charakterystyka systemów zabezpieczenia społecznego w rolnictwie w wybranych krajach OECD. L.p. Opis 1 Australia Nie wyodrębnia się składek na ubezpieczenie/zabezpieczenie społeczne. Austria Rolnicy i ich rodziny są objęci specjalnym systemem zabezpieczenia społecznego (SVB - SOZIALVERSICHERUNGSANSTALT DER BAUERN), który obejmuje 3 obszary świadczeń: ubezpieczenie zdrowotne, ubezpieczenie wypadkowe i emerytury. Emerytowani rolnicy, którzy przekazali gospodarstwa następcom, również są objęci ochroną tego systemu. Podobne systemy funkcjonują w obrębie innych grup zawodowych (kolejarze, górnicy, notariusze), chociaż świadczenia dla nich nie są tak szerokie jak dla rolników. Ubezpieczenie społeczne SVB jest obowiązkowe. Poziom składek płaconych w ramach systemu jest ustalany zazwyczaj na podstawie szacunkowych wartości produkcji w działalności rolniczej a nie na podstawie bieżących dochodów. Składki płacone w ramach systemu są niewystarczające na pokrycie świadczeń społecznych przyznawanych rolnikom i ich rodzinom, w związku z tym brakujące fundusze są uzupełniane z podatków ogólnych. Dofinansowanie rządowe nie jest ograniczone wyłącznie do systemu SVB. Podobne dofinansowanie jest realizowane dla systemów emerytalnych osób prowadzących działalność gospodarczą na zasadzie samozatrudnienia i dla drobnych przedsiębiorców Belgia Sektor rolniczy nie posiada odrębnego, specyficznego ani preferencyjnego systemu zabezpieczenia społecznego. Kanada Funkcjonuje specjalny system w formie prywatnego ubezpieczenia dla rolników, na który składki są odliczane z podatków. Dania System zabezpieczenia społecznego w Danii jest określany jako stosunkowo otwarty dla różnych grup. Publiczny system emerytalny w podstawowym zakresie jest otwarty dla wszystkich, a wymagania dotyczą jedynie wieku emerytalnego i odpowiedniego stażu pracy 3 Na podstawie TAXATION AND SOCIAL SECURITY IN AGRICULTURE ISBN OECD

9 6 7 8 w kraju. Tylko część świadczeń społecznych w Danii opiera się na składkach płaconych przez pracodawców i składkach płaconych bezpośrednio przez ubezpieczonych, a prawo do pomocy finansowej tylko częściowo zależy od wcześniejszego zatrudnienia. Około 2/3 wydatków na cele społeczne jest finansowane z budżetu państwa poprzez podatki i inne zobowiązania, wobec 1/3 odpowiednio w krajach UE (średnio). Finlandia Fiński system zabezpieczenia społecznego składa się z trzech podstawowych elementów: 1)polityka prewencyjna, społeczna i zdrowotna; 2) usługi opieki zdrowotnej i socjalne oraz 3)ubezpieczenie społeczne. System wyróżnia się tym, że większość ubezpieczeń społecznych jest zarządzana przez prywatne firmy ubezpieczeniowe, chociaż system jest ustawowo obowiązkowy, np. prywatna firma ubezpieczeniowa zarządza systemem ubezpieczenia społecznego dla większości rolników fińskich. System jest finansowany ze składek pracodawców, składek ubezpieczonych i podatków. Główna zasada systemu ubezpieczenia społecznego dla rolników zakłada, że system gwarantuje taki sam zakres ochrony i świadczeń jak w innych zawodach, np. odnośnie emerytur, rent inwalidzkich czy zasiłków dla bezrobotnych. Ponadto istnieje możliwość uzyskania pomocy w gospodarstwie. Specjalna renta jest wypłacana rolnikom, którzy zaprzestaną działalności zarobkowej przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Świadczenia ubezpieczeniowe obliczane są na podstawie wielkości gospodarstwa, liczby godzin pracy w gospodarstwie oraz dochodu. Francja Francja posiada własny system zabezpieczenia społecznego dla rolników, ich rodzin i pracowników rolnych. Około 42 % wydatków budżetowych na rolnictwo we Francji pochłania specjalny system zabezpieczenia społecznego (dane za ). System jest częściowo finansowany z budżetu państwa, a częściowo z innych źródeł (np. opłat z tytułu produkcji wyrobów tytoniowych czy alkoholowych). Składki własne rolników kształtują się na poziomie ok. 18% całkowitych kosztów systemu. Jednakże uznanie tego system za preferencyjny jest zagadnieniem, które musi być rozważane w kontekście ogólnokrajowym i w bezpośrednim związku z organizacją francuskiego systemu zabezpieczenia społecznego. We Francji nie ma jednolitego systemu zabezpieczenia społecznego, natomiast funkcjonuje szereg branżowych regulacji, spośród których wiele jest niezbilansowanych z powodów demograficznych. Tak jest w przypadku rolników, ale również rybaków, górników czy kolejarzy. Jednakże istnieją krajowe rozwiązania solidarnościowe, czy też powiązania pomiędzy poszczególnymi regulacjami, które wyrównują finansowy brak zrównoważenia poszczególnych systemów, a mechanizmy te nie są traktowane jako pomoc dla konkretnego sektora. Brak równowagi demograficznej w rolnictwie jest obserwowany również w wielu innych krajach i wszędzie powoduje takie same skutki finansowe. Niemcy Specjalny, subsydiowany system zabezpieczenia społecznego w sektorze rolnym obejmuje podmiotowo rolników, ich współmałżonków i członków rodzin pracujących w gospodarstwie, natomiast zakres ochrony obejmuje świadczenia emerytalne (wynikające z wieku), ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie wypadkowe. Jako narzędzie otoczenia społecznego służące złagodzeniu negatywnych skutków przemian strukturalnych, rząd subsydiuje składki na ubezpieczenie społeczne aktywnych rolników. Ponadto pracownicy rolni otrzymują wsparcie w postaci świadczeń dodatkowych, ale te mają dużo mniejsze znaczenie w porównaniu z finansowaniem przez rząd federalny. 9

10 Irlandia Nie ma specjalnych ulg w składkach rolników na ubezpieczenie społeczne, zarówno dla rolników indywidualnych samozatrudnionych jak i pracowników rolnych. Jednakże, podobnie jak w innych krajach, jest wdrażany System Pomocy dla Gospodarstw Rolnych w postaci programu ubezpieczeń społecznych dla gospodarstw rolnych o niskich dochodach. Włochy Informacje (jedyne dostępne) dotyczące systemu zabezpieczenia społecznego obowiązującego przed 1988 r. Publiczny system ubezpieczenia społecznego składa się z: ubezpieczenia chorobowego, świadczeń z tytułu posiadania dzieci, ubezpieczenia wypadkowego oraz emerytury ze względu na wiek. Składka rolnika wynosi 6,5% podatku dochodowego za rok poprzedni. Stawka dla rolników na obszarach górskich jest zmniejszona do 5,5%. Ponadto jako uzupełnienie płatności od płatników podatku, rząd wspiera system ubezpieczenia społecznego. Dopłaty rządowe do funduszu emerytalnego stanowią ok. 59 % całkowitego wsparcia, natomiast nie dotyczą składek na ubezpieczenie wypadkowe. Po uzyskaniu 15-letniego stażu składkowego rolnicy mogą występować o emeryturę, pod warunkiem osiągnięcia wieku emerytalnego, 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet. Wypłaty dla rolników na terenach górskich są ok. 40% niższe niż na pozostałych. Japonia Fundusz Emerytalny Rolników zabezpiecza na pewnych warunkach, dodatkową emeryturę dla rolników w wieku lat, jako uzupełnienie świadczeń z Krajowego Systemu Emerytalnego. Jednym z celów systemu emerytalnego dla rolników jest wpływ na zmiany strukturalne rolnictwa zwiększenie średniej powierzchni gospodarstwa poprzez zachęcenie rolników do przechodzenia na emeryturę, a tym samym zapewnienie większej płynności rynku ziemi rolniczej. Jednakże do roku 1988 system ten nie był efektywny ze względu na niski poziom emerytur, niewystarczająco motywujący do przechodzenia na wcześniejsze emerytury. Korea System zabezpieczenia społecznego w Korei składa się z dwóch publicznych filarów: krajowego ubezpieczenia zdrowotnego i krajowego systemu emerytalnego. Rolnicy mogą korzystać z obydwu programów. Obecny program ubezpieczenia zdrowotnego nosi tę nazwę od 2000 r., kiedy dokonały się zmiany w wyniku połączenia pracowniczego ubezpieczenia medycznego z regionalnym ubezpieczeniem medycznym, natomiast program emerytalny dla rolników i rybaków został wprowadzony w 1995 r. w ramach krajowego systemu emerytalnego. Krajowy system emerytalny jest finansowany ze składek indywidualnych i budżetu państwa. Świadczenia są gwarantowane dla obywateli w podeszłym wieku, osób niepełnosprawnych i rodzin zmarłych (renty rodzinne). Krajowy Podstawowy System Zabezpieczenia Życia wprowadzony w 1988 jest dostępny również dla rolników. Gospodarstwa domowe, których dochody są poniżej minimum socjalnego są uprawnione do uzyskania pomocy. Mimo to liczba beneficjentów wśród rolników jest niewielka, ponieważ stosowane kryteria nie są korzystne dla mieszkańców obszarów wiejskich. Holandia Składki na ubezpieczenie społeczne są włączone w obszar podatku dochodowego. 10

11 14 15 Nowa Zelandia W Nowej Zelandii nie istnieją żadne ulgi podatkowe dla sektora rolnego realizowane za pomocą systemu ubezpieczeń społecznych. Norwegia Norweski system zabezpieczenia społecznego jest finansowany głównie z podatków i krajowego systemu ubezpieczeniowego. Świadczenia społeczne są finansowane z budżetu komunalnego, natomiast Krajowy System Ubezpieczeniowy jest finansowany przez składki pracodawców i pracowników oraz składki skarbu państwa, które pochodzą z rządowych przychodów podatkowych, opodatkowania produkcji ropy naftowej i gazu jak również z innych źródeł. Niektóre przychody pochodzące z przemysłu naftowego są gromadzone w funduszu przeznaczonym na pokrycie przyszłych świadczeń społecznych. Wszyscy pracownicy zatrudnieni na etatach (pobierający wynagrodzenie) odprowadzają składki w postaci ustalonego procenta wynagrodzeń na rzecz krajowego podatku ubezpieczeniowego, a pracodawcy są zobowiązani do podatku płacowego. Stawka składki od działalności rolniczej wynosi 7,8% dochodu, podczas gdy stawka dla innych branż wynosi 10,7% do pewnej ustalonej kwoty, a następnie również 7,8%. Osoby ubezpieczone w ramach Krajowego Systemu Ubezpieczeniowego mają prawo do świadczeń emerytalnych, rent rodzinnych i wypadkowych, świadczeń podstawowych i dodatków opiekuńczych w razie inwalidztwa, świadczeń rehabilitacyjnych, świadczeń z tytułu chorób zawodowych, świadczeń z tytułu samotnego rodzicielstwa jak również świadczeń pieniężnych w przypadku choroby, macierzyństwa, adopcji i bezrobocia, świadczeń medycznych w przypadku choroby i macierzyństwa oraz zasiłku pogrzebowego. 16 Słowacja Zunifikowany ogólnokrajowy system ubezpieczeń społecznych, zdrowotnych, chorobowych, wypadkowych z tytułu bezrobocia ma zastosowanie do wszystkich grup społecznozawodowych: rolników i innych osób samo zatrudnionych oraz pracowników. Składki do krajowego funduszu ubezpieczeń społecznych pochodzą z dwóch źródeł; pracodawców i pracowników. Wielkość przychodu stanowiąca podstawę obliczenia składek jest ograniczona przez pułapy zróżnicowane dla poszczególnych rodzajów ubezpieczeń (społeczne, zdrowotne, chorobowe). Obecnie (2005) te pułapy wynoszą: 40,5 tys. SKK miesięcznie dla ubezpieczenia emerytalnego, 32 tys. SKK dla ubezpieczenia zdrowotnego, 20,3 SKK dla ubezpieczenia chorobowego, inwalidzkiego, z tytułu bezrobocia oraz dla funduszu gwarancyjnego. Najniższa podstawa do obliczenia składek nie może być niższa niż minimalne wynagrodzenie. Podstawa dla ubezpieczeń wypadkowych nie jest ograniczona. Zagregowane składki wynoszą do 47,9% podstawy przychodu. Pracownik płaci 13,4% a pracodawca 34,5%. Od czasu wprowadzenia reformy warunki ubezpieczeń i stawki taryfowe stopniowo zmieniały się, aż osiągnęły poziom, jak przedstawiony w tabeli poniżej. Składki na Pracownik Pracodawca Ubezpieczenie zdrowotne Ubezpieczenie emerytalne Ubezpieczenie na wypadek inwalidztwa Ubezpieczenie chorobowe Ubezpieczenie na wypadek bezrobocia Ubezpieczenie wypadkowe Fundusz rezerwowy Fundusz gwarancyjny Składki ogółem Źródło: Towarzystwo Ubezpieczeń Społecznych, Słowacja 11

12 Szwecja Szwedzki system ubezpieczeń społecznych jest finansowany głównie z podatków ogólnych, w szczególności z podatków od wynagrodzeń. Zachodzą stopniowe zmiany w tym systemie, a polegają na tym, że składki płacone przez pracowników rosną, natomiast te płacone przez pracodawców zmniejszają się. System zabezpieczenia społecznego w Szwecji opiera się na 4 filarach: 1)świadczenia z tytułu krótkookresowego spadku dochodów w przypadku braku zatrudnienia, choroby albo obrażeń odniesionych w pracy; 2)świadczenia z tytułu długookresowego spadku dochodów z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego lub niezdolności do pracy; 3)wsparcie rodziny w postaci świadczeń z tytułu strat w dochodzie spowodowanych opieką nad dziećmi oraz świadczeń na wyrównanie wysokich kosztów utrzymania mieszkania, 4)świadczenia i usługi skierowane na obniżenie kosztów gospodarstw domowych w zakresie zdrowia, wieku podeszłego i opieki nad dziećmi. Rolnicy i ich rodziny podlegają tym samym zasadom odnośnie płatności składek na ubezpieczenie społeczne co inni pracownicy i pracodawcy. Szwajcaria Równość traktowania ma zastosowanie również do głównych zasad płacenia składek na ubezpieczenie społeczne oraz mierników dobrobytu. Rolnicy, podobnie jak inne osoby, są ubezpieczeni poprzez Federalne Biuro Ubezpieczenia Społecznego. Chociaż nie ma ulg podatkowych, można zauważyć, że istnieją specjalne świadczenia dla małych rolników (tzw. Familienzulage) osiągających dochody poniżej pewnego poziomu. Jeżeli dochód kształtuje się na poziomie poniżej 32 tys. CHF na rodzinę rolniczą, wtedy ta rodzina otrzymuje płatność miesięczna na każde dziecko. Wielkość świadczenia jest regionalnie zróżnicowana (ze względu na obszary górskie), jak również wyższe kwoty przysługują na trzecie i kolejne dziecko. Roczne kwoty płatności kształtują się w zakresie od 1980 do 2280 CHF na dziecko. Całkowita kwota płatności w ramach tego instrumentu wyniosła w 1997 r. 102 mln CHF, natomiast w 2002 r., z uwagi na wzrost płatności w styczniu tego roku, wyniosły ok. 120 mln CHF. Świadczenia rodzinne dla małych rolników są wymienione w szwedzkim akcie notyfikacyjnym WTO jako narzędzia wsparcia krajowego zgodnie z kategorią zieloną WTO. Wielka Brytania Brak specjalnych rodzajów zabezpieczenia społecznego stosowanych w rolnictwie. USA Federalny system podatkowy zawiera również podatki na ubezpieczenie społeczne, zarówno dla pracowników jak i samo zatrudnionych. Zasady podatków na ubezpieczenie społeczne są takie same dla rolników I innych osób samozatrudnionych. Zawierają 2 składniki: Emeryturę/rentę (ze względu na wiek, rodzinna i inwalidzka)- OASIS, Opiekę medyczną i ubezpieczenie szpitalne - HI 12

13 W kilku krajach składki na zabezpieczenie społeczne w rolnictwie są pobierane z wykorzystaniem specjalnych rozwiązań, jednakże nie zawsze oznacza to, że stosowany system jest preferencyjny. Czasami systemy ubezpieczeń społecznych dla rolników rządzą się zasadami całkiem odrębnymi niż zasady dla pozostałej części społeczeństwa i trudno jednoznacznie ocenić, czy z tego faktu wynikają dodatkowe korzyści dla rolników. Natomiast nie ulega wątpliwości, że podejście alternatywne polegające na tym, że obowiązuje ogólny system a rolnicy są uprawnieni do specjalnych ulg, jest preferencyjne. Analizy OECD wykazały, że spośród 24 krajów badanych pod względem ulg w systemie podatkowym i zabezpieczenia społecznego jedynie w kilku zidentyfikowano preferencyjne zasady pobierania składek na ubezpieczenie społeczne w rolnictwie, aczkolwiek nie zawsze interpretacja i ocena w tym zakresie jest jasna. Tab.3.Zestawienie krajów OECD z zastosowaniem preferencji w systemach zabezpieczenia społecznego w rolnictwie. Państwo Preferencje Austria Finlandia Francja Niemcy Włochy Funkcjonuje specjalny system, który generuje duży deficyt Specjalne emerytury dla rolników, którzy przejdą na świadczenie przed osiągnięciem wieku emerytalnego Specjalne wsparcie publiczne dla programów pomocy Specjalne wsparcie publiczne dla sektorowych programów pomocy: Rolniczy program emerytalny, Rolnicze ubezpieczenie zdrowotne, Rolnicze ubezpieczenie wypadkowe, Rolniczy program ubezpieczeniowy dla najemnych pracowników rolnych Specjalne publiczne wsparcie dla programów pomocy Japonia Fundusz Emerytalny Rolników, dodatkowe świadczenia emerytalne Norwegia Rolnicy podlegają niższej stopie składki (7,8% dochodu, dla porównania początkowa stawka od przychodu z innej działalności wynosi 10,7%) Polska Niższe składki, specjalny program finansowany w ponad 90% przez budżet Szwajcaria Specjalny dodatkowy system płatności dla rolników o niskich dochodach Źródło: Opracowanie na podstawie TAXATION AND SOCIAL SECURITY IN AGRICULTURE ISBN OECD

14 3. Odrębne rolnicze systemy zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej. W sześciu państwach członkowskich Unii Europejskiej (Austria, Finlandia, Francja, Grecja, Niemcy i Polska) funkcjonują odrębne rolnicze systemy ubezpieczeń społecznych. Instytucje ubezpieczeniowe tych krajów stworzyły branżową organizację Europejską Sieć Rolniczego Systemu Ochrony Społecznej (ENASP European Network of Agricultural Social Protection). Przesłanką powstania sieci była potrzeba lepszej reprezentacji na szczeblu europejskim. Celem sieci jest wzajemna współpraca na rzecz ochrony interesów ludności rolniczej, reprezentacja wobec władz unijnych, jak również tworzenie forum wymiany informacji i dobrych praktyk pomiędzy jej członkami i innymi partnerami w ubezpieczeniach społecznych. Rys. 1. Państwa tworzące sieć ENASP. Źródło: ENASP Booklet

15 Tab. 4.Zestawienie głównych cech systemów zabezpieczenia społecznego rolników w państwach sieci ENASP. Austria SOZIALVERSICHERUNGSANSTALT DER BAUERN (SVB) Finlandia MAATALOUSYRITTA- JIEN ELAKELAITOS (MELA) Data utworzenia Charakter organizacji Niezależna organizacja publiczna Niezależna organizacja publiczna Struktura 1 Fundusz Centralny na poziomie krajowym; 7 funduszy lokalnych na poziomie regionalnym 1 Fundusz Centralny na poziomie krajowym; 58 okręgów i ok. 200 biur na poziomie lokalnym Całkowite świadczenia 2,92 mld euro (2009r.) 1,1 mld euro (2008 r.) Ryzyka (rodzaje świadczeń) Kategorie osób objętych ochroną Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Zdrowie; Emerytury; Rodzina Rolnicy indywidualni i ch rodziny Liczba ubezpieczonych Liczba świadczeniobiorców Zakres głównej działalności ubezpieczonych Gospodarka rolna, uprawa winorośli, sadownictwo, ogrodnictwo, myślistwo, Warunki podmiotowe ubezpieczenia Finansowanie łowiectwo Obejmują obowiązkowo gospodarstwa (przedsiębiorstwa) o wartości jednostkowej co najmniej 150 euro (ubezpieczenia wypadkowe) lub 1500 euro (ubezpieczenia zdrowotne i emerytalne) oraz przedsiębiorstwa mniejsze, jeśli ich dochód pochodzi głównie z działalności rolniczej. Wysokość składki jest ograniczona górnym limitem. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe(wymiar składki 1,9%) 75,5% samofinansowanie 24,5% dotacja państwa; Zdrowie (wymiar składki 7,65%) 53,6% samofinansowanie 46,4% dotacja państwa; Emerytury (wymiar składki 15%) 25,7% samofinansowanie 74,3% dotacja państwa; Rodzina 0,2% samofinansowanie 99,8% dotacja państwa Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Emerytury; Rodzina (zastępczy system urlopowy) Rolnicy indywidualni, właściciele lasów, rybacy, hodowcy reniferów oraz ich rodziny, jak również artyści i pracownicy naukowi pracujący w oparciu o dotacje i stypendia Rolnictwo (również ogrodnictwo i sadownictwo),właściciele lasów, rybacy, hodowcy reniferów Są dostępne dla przedsiębiorców (małżonków i bliskich krewnych), którzy: -są w wieku lat, -uprawiają ziemię (własną lub dzierżawioną) o areale co najmniej 5 ha, -wnoszą wartość nakładów pracy co najmniej 3300 euro rocznie. Ponadto dla rolników prowadzących działalność w niepełnym wymiarze, niektórzy dzierżawcy oraz artyści i naukowcy beneficjenci dotacji i stypendiów Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; 35,5% samofinansowania 29,5% dotacja państwa 37% fundusze powszechnego systemu ubezp. społ. Emerytury; 25% samofinansowania 75% dotacja państwa Wymiar składki zależny od dochodów, od 10.2% do 20,8% 15

16 Francja Mutualite Sociale Agricole(MSA) Grecja ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ (OGA) Data utworzenia Charakter organizacji Organizacja zawodowa, rolnicza, niepubliczna; Niezależna organizacja publiczna wywodzi się z towarzystwa pomocy wzajemnej i pierwszych towarzystw ubezp. wzajemnych Struktura 1 Fundusz Centralny na poziomie krajowym; 35 funduszy MSA (w 2010r.); Inne jednostki (domy starców 130, sieć bezpieczeństwa, 1 Fundusz Centralny na poziomie krajowym; 8 departamentów regionalnych, przedstawicielstwa na terenie całego kraju centra wypoczynkowe- 8, centra rehabilitacyjne-6, zakłady pracy chronionej-47, wiejskie kluby seniorów-9000) Całkowite świadczenia 27,1 mld euro 7,8 mld euro (2008 r.) Ryzyka (rodzaje świadczeń) Kategorie osób objętych ochroną Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Zdrowie; Emerytury; Rodzina Rolnicy indywidualni oraz pracownicy w branży rolnej (również sezonowi) i ich rodziny 16 Zdrowie; Emerytury; Rodzina Liczba ubezpieczonych Liczba świadczeniobiorców Zakres głównej działalności ubezpieczonych Warunki podmiotowe ubezpieczenia Finansowanie Wszystkie rodzaje upraw, hodowli i tresury zwierząt, rybołówstwo i leśnictwo; wszelkiego rodzaju działalność będąca kontynuacją działalności rolniczej lub pozostająca z nią w związku (również organizacje i szkoły rolnicze) Obejmują rolników indywidualnych prow. działalność rolniczą w określonym wymiarze (progi obszarowe lub czasu pracy) ustalanym różnie ze względu na region czy też rodzaj działalności. Ponadto rolnicy prowadzący dodatkową działalność pozarolniczą mogą; -podlegać systemowi ubezp. społecznego tylko z głównej działalności lub -należeć do wszystkich odpowiednich systemów ubezp. społecznego (jednakże składki zdrowotne płacą z głównej działalności) Zasady ustalane corocznie, zróżnicowane ze względu na rodzaj ryzyka(składki, system ochrony społecznej, dotacje państwa), wydatki na działania zdrowotne i społeczne(wyłącznie ze składek) oraz wydatki związane z zarządzaniem (wyłącznie ze składek) Rolnicy indywidualni 18% składki i podatki 82% źródła zewnętrzne Pracownicy zatrudnieni w rolnictwie 47% składki i podatki 53% źródła zewnętrzne Rolnicy indywidualni i ich rodziny, pracownicy w branży rolnej; mieszkańcy obszarów pon osób niezależnie od branży zatrudnienia (nie należący do innej organizacji ubezp. społ.), samozatrudnieni i rzemieślnicy z ob. wiejskich do 2000 mieszk.; zakonnicy i siostry zakonne w sektorze rolnym Działalność rolnicza, hodowle, pszczelarstwo, rybołówstwo; przedsiębiorstwa rolnicze (dla zatrudnionych pracowników); prowadzenie działalności na własny rachunek oraz wiejskie firmy rzemieślnicze na obszarach wiejskich do 2000 mieszkańców Obejmują osoby, których główne zatrudnienie leży a główny dochód pochodzi z działalności rolniczej lub pokrewnej wymienionej powyżej, 13% fundusze społeczne(socjalne) 7,8% składki (w tym: 4,1% emerytury, 3,4% zdrowie, 0,2% programy socjalne) 76,8% dotacje państwa 1% inne

17 Niemcy DIE LANDWIRTSCHAFTLICHE SOZIALVERSICHERUNG (LSV) Polska KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO (KRUS) Data utworzenia 1957(emeryt-rentowe) 1972(zdrowotne) 1988(wypadkowe) Charakter organizacji Niezależna organizacja publiczna Niezależna organizacja publiczna Struktura 1 Fundusz Centralny na poziomie krajowym; 9 funduszy wypadkowych, 9 funduszy emerytalnych i 9 funduszy chorobowych na poziomie regionalnym Całkowite świadczenia (2008 r.) Ryzyka (rodzaje świadczeń) ,9 mld euro 3,9 mld euro Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Zdrowie; Emerytury; 1 Fundusz Centralny; 16 oddziałów regionalnych i 256 biur lokalnych; Inne jednostki (Centra Rehabilitacji Rolników, Centrum Szkolenioworehabilitacyjne) Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Zdrowie; Emerytury; Kategorie osób objętych ochroną Liczba ubezpieczonych Liczba świadczeniobiorców Zakres głównej działalności ubezpieczonych Warunki podmiotowe ubezpieczenia Finansowanie Rolnicy indywidualni i ich rodziny (pełny zakres)oraz zatrudnieni pracownicy i pracownicy sezonowi (tylko wypadki przy pracy i choroby zawodowe) (wypadki i choroby zawodowe) (emerytury) (zdrowie) (wypadki i choroby zawodowe) (emerytury) (zdrowie) Wszelka działalność rolnicza i leśna jak również związana z ochrona środowiska i krajobrazu (przedsiębiorstwa, prywatni kontrahenci, gospodarstwa rodzinne oraz szkolenie zawodowe) Obejmują gospodarstwa ze względu na kryterium poziomu wykorzystania potencjału gospodarstwa: -fundusze wypadkowe obowiązek od poziomu 0,25 ha wykorzystywanych gruntów, -fundusze emerytalne i chorobowe obowiązek od poziomu ok. 6 ha wykorzystywanych gruntów (w zależności od regionu i funduszu) Wypadki przy pracy i choroby zawodowe; Składki (podział funduszy ustalany corocznie) oraz dotacje państwa wypłacane jako rolnicza rekompensata socjalna Zdrowie i emerytury; Składki subsydiowane przez państwo w wys. ok. 75% Źródło: Opracowanie na podstawie ENASP Booklet 2010 Rolnicy indywidualni oraz małżonkowie i domownicy pracujący w gospodarstwie Wszelkie rodzaje upraw, hodowle, łowiectwo, leśnictwo; przedsięwzięcia będące kontynuacją działalności rolniczej, organizacje rolnicze Obejmują obowiązkowo rolnika prowadzącego gospodarstwo o pow. powyżej 1 ha, małżonka i domowników pracujących w gospodarstwie. Możliwa dobrowolna forma ubezpieczenia (na wniosek) oraz łączenie działalności rolniczej z inną na określonych warunkach. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe, 100% składki gromadzone w Funduszu składkowym Zdrowie; Składki i dotacje państwa Emerytury; 90% dotacja państwa, jedynie uzupełniana przez składki 17

18 4.Podsumowanie najważniejsze ustalenia. Zabezpieczenie społeczne jest przywilejem unikatowym; ponad połowa populacji świata nie jest objęta jego żadną formą; System zabezpieczenia społecznego w najbardziej rozwiniętej i złożonej formie składa się z 9 rodzajów świadczeń obejmujących: opiekę medyczną, zasiłki chorobowe, macierzyńskie, rodzinne, dla bezrobotnych, świadczenia z tytułu wypadków przy pracy, inwalidztwa, renty rodzinne, emerytury. Mniej niż 20% światowej populacji zatrudnionych w rolnictwie jest objętych ochroną w zakresie co najmniej jednego z dziewięciu standardowych świadczeń. Systemy ubezpieczeń społecznych w rolnictwie mogą być powiązane z podatkami, preferencyjne (podobnie jak ulgi podatkowe) lub też wyodrębnione. Spośród krajów OECD zidentyfikowano jedynie 9 krajów, w których występują jakiekolwiek działania w zakresie zabezpieczenia społecznego w rolnictwie interpretowane jako preferencyjne. W Unii Europejskiej 6 krajów posiada odrębne systemy ubezpieczeń społecznych w rolnictwie; kraje te utworzyły organizację ENASP. Wszystkie systemy odrębne dla rolnictwa są dotowane przez państwo, jednakże w różnym wymiarze i zakresie. Francja i Finlandia posiadają najszerszy zakres ryzyk i katalog świadczeń objętych systemami dla rolników. 18

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych

Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego ROZDZIAŁ 2. Struktura systemu ubezpieczeń społecznych Spis treści Wstęp....................................... 11 ROZDZIAŁ 1. Ubezpieczenia w systemie zabezpieczenia społecznego........................... 13 1.1. Prawne podstawy zabezpieczenia społecznego.............

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników

Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Ubezpieczenie zdrowotne rolników i domowników Historia systemu opieki zdrowotnej dla rolników w Polsce nie jest zbyt długa. W okresie powojennym polityka państwa polskiego zakładała przejściowy charakter

Bardziej szczegółowo

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku

Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury. Warszawa, 29 lutego 2008 roku Cudu nie będzie, czyli ile kosztują nas wczesne emerytury Andrzej Rzońca Wiktor Wojciechowski Warszawa, 29 lutego 2008 roku W Polsce jest prawie 3,5 mln osób w wieku produkcyjnym, które pobierają świadczenia

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie społeczne rolników

Ubezpieczenie społeczne rolników Ubezpieczenie społeczne rolników 1 Źródło statystyk: strona internetowa KRUS 2 3 4 ok. 9% posiada gospodarstwa do 1 ha przeliczeniowego i nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia w KRUS z mocy ustawy ok.

Bardziej szczegółowo

Pomoc rodzinom w trudnych sytuacjach

Pomoc rodzinom w trudnych sytuacjach Instytut Pracy i Spraw Socjalnych Bożena Kołaczek Pomoc rodzinom w trudnych sytuacjach Seminarium: Polityka rodzinna w krajach Unii Europejskiej. Wnioski dla Polski. Warszawa, 20 października 2008 r. 1

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE Ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej ( Dz. U. Z 2007 r. nr 65, poz. 437 z pózn. zm.) określa zadania i kompetencje właściwych ministrów, m.in.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku 05 listopada 2012 r. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisja

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2013 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2011 rok WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie skrótów i miejsc publikacji dokumentów źródłowych

Wyjaśnienie skrótów i miejsc publikacji dokumentów źródłowych Spis treści Wstęp Wyjaśnienie skrótów i miejsc publikacji dokumentów źródłowych Część pierwsza. Ogólna 1. Miejsce podatków dochodowych w systemie podatkowym 1.1. Rodzaje podatków ze względu na przedmiot

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Podatki dochodowe w praktyce

Podatki dochodowe w praktyce Krzysztof Janczukowicz Podatki dochodowe w praktyce z suplementem elektronicznym ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2014 Wstęp...9 Wyjaśnienie skrótów i miejsc publikacji dokumentów

Bardziej szczegółowo

Podatki dochodowe w praktyce

Podatki dochodowe w praktyce Krzysztof Janczukowicz Podatki dochodowe w praktyce z suplementem elektronicznym ODDK Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.k. Gdańsk 2015 Wstęp...11 Wyjaśnienie skrótów i miejsc publikacji dokumentów

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Projekt USTAWA z dnia. 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Art. 1. W ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

Bardziej szczegółowo

Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS

Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej O rozliczeniach z ZUS ZUS zajmuje się przyznawaniem i wypłatą: emerytur i rent zasiłków chorobowych, macierzyńskich opiekuńczych, pogrzebowych świadczeń przedemerytalnych,

Bardziej szczegółowo

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa)

(Akty, których publikacja jest obowiązkowa) 27.4.2006 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 114/1 I (Akty, których publikacja jest obowiązkowa) ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 629/2006 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 5 kwietnia 2006 r. zmieniające

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECENIOWY CHARAKTER SYSTEMU OPIEKI ZDROWOTNEJ

UBEZPIECENIOWY CHARAKTER SYSTEMU OPIEKI ZDROWOTNEJ ZASADY PODLEGANIA UBEZPIECZENIU ZDROWOTNEMU PRZEZ ROLNIKÓW I CZŁONKÓW ICH RODZIN UBEZPIECENIOWY CHARAKTER SYSTEMU OPIEKI ZDROWOTNEJ Zgodnie z ustawą przyjęto ubezpieczeniowy charakter systemu opieki zdrowotnej.

Bardziej szczegółowo

DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE

DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE DOSTĘP CUDZOZIEMCÓW DO ŚWIADCZEO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO W POLSCE KAROLINA ŁUKASZCZYK Definicja zabezpieczenia społecznego przyjęta na potrzeby raportu: Szeroka definicja obejmującą wszystkie świadczenia

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r.

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Kancelaria Sejmu s. 1/12 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2009 o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) r. Nr 97, poz. 800, z 2011 r. Nr 75, poz. 398. Art. 1. Ustawa

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Społecznych i Warunków Życia Notatka informacyjna Narodowy Rachunek Zdrowia za 2012 rok WPROWADZENIE System rachunków zdrowia 1 jest międzynarodowym narzędziem

Bardziej szczegółowo

Nr 1031. Informacja. Ubezpieczenia emerytalne rolników w wybranych krajach Unii Europejskiej wnioski dla Polski

Nr 1031. Informacja. Ubezpieczenia emerytalne rolników w wybranych krajach Unii Europejskiej wnioski dla Polski KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ STUDIÓW BUDŻETOWYCH Ubezpieczenia emerytalne rolników w wybranych krajach Unii Europejskiej wnioski dla Polski Luty 2004 Joanna Strzelecka Informacja

Bardziej szczegółowo

Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800)

Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800) Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800) Dz.U.09.97.800 [+] ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r.

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. Kancelaria Sejmu s. 1/16 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800, z 2011 r. Nr 75, poz. 398, z 2012 r.

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE Spis treści Wykaz skrótów......................................................... 8 Wstęp................................................................. 9 CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE 1. RYZYKO

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.)

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.) Dz.U.09.97.800 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.) Art. 1. Ustawa określa: 1) warunki nabywania i utraty prawa do nauczycielskich

Bardziej szczegółowo

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r.

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. Stan i główne g wyzwania rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. 1 Cele konferencji Ocena stanu i głównych wyzwań rozwoju obszarów wiejskich w Polsce Ocena wpływu reform

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE W POLSCE PROBLEMY DO ROZWIĄZANIA W NAJBLIŻSZEJ PRZYSZŁOŚCI Redakcja naukowa Gertruda Uścińska Warszawa 2008 WPROWADZENIE 13 Rozdział I Hanna Perło, Gertruda Uścińska, Hanna Zalewska

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.)

USTAWA. z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca 2009 r.) Dz.U.2009.97.800 2011-05-01 zm. Dz.U.2011.75.398 art. 20 2013-01-01 zm. Dz.U.2012.637 art. 14 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) (Dz. U. z dnia 23 czerwca

Bardziej szczegółowo

Czym jest staż? Kto może być organizatorem stażu?

Czym jest staż? Kto może być organizatorem stażu? Czym jest staż? Staż jest formą wsparcia, która oznacza nabywanie przez osobę pozostającą bez zatrudnienia (w tym osobę zarejestrowaną jako bezrobotną lub poszukującą pracy) umiejętności praktycznych do

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) rozdział 6. Gospodarka finansowa, art. 75-80 Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1)

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) Art. 1. Ustawa określa: 1) warunki nabywania

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych ROZDZIAŁ 2 Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych 36. Czy w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej i wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia istnieje zwolnienie z

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia społeczne

Ubezpieczenia społeczne Ubezpieczenia społeczne Wykład 12. Ochrona przed ubóstwem w Polsce opieka społeczna i inne instytucje zabezpieczenia społecznego Literatura: Bukowska (2011) www.zus.pl www.mpips.gov.pl Granice ubóstwa

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczenie społeczne źródła (2)

Zabezpieczenie społeczne źródła (2) Zabezpieczenie społeczne źródła (2) Regulacja prawna zabezpieczenia społecznego: î uregulowania międzynarodowe î uregulowania krajowe Uregulowania krajowe: î Konstytucja î ustawy î rozporządzenia î akty

Bardziej szczegółowo

USTAWA o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Art. 1. Art. 2. Art. 3. Art. 4.

USTAWA o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Art. 1. Art. 2. Art. 3. Art. 4. USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. z 23 czerwca 2009 r. Nr 97, poz. 800 ze zm., ost. zm. Dz.U. z 2012 r. poz. 637) Art. 1. Ustawa określa: 1) warunki

Bardziej szczegółowo

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i

mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu wieku letniego (w przypadku kobiety) lub 25 letniego (w przypadku mężczyzny) okresu składkowego i Świadczenia emerytalno-rentowe rentowe podlegające koordynacji unijnej w stosunkach polsko-greckich ki Zakład Ubezpieczeń ń Społecznych ł maj 2013 Polskie świadczenia emerytalno-rentowe rentowe objęte

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.)

USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Dz.U.2014.567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2014 r.) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r.

Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu. USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r. Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu USTAWA z dnia 24 kwietnia 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych Ustawa określa: Art. 1. 1) warunki nabywania i utraty

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie WYJAŚNIENIA INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ

Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie WYJAŚNIENIA INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ WYJAŚNIENIA INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCEJ DOTYCZĄCE OGŁOSZONEGO KONKURSU 23/POKL/7.2.1/2012 STAŻE, ZAJĘCIA REINTEGRACJI, SUBSYDIOWANE ZATRUDNIENIE w ramach Poddziałania 7.2.1 PO KL Aktywizacja zawodowa i społeczna

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody I. Podstawa prawna: 1. ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567

Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567 Warszawa, dnia 30 kwietnia 2014 r. Poz. 567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów 1) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

KWARTALNA INFORMACJA STATYSTYCZNA

KWARTALNA INFORMACJA STATYSTYCZNA KASA ROLNICZEGO UBEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO KWARTALNA INFORMACJA STATYSTYCZNA I KWARTAŁ 2014 R. WARSZAWA 2014 R. SPIS TREŚCI Uwagi wstępne... 3 I. FUNDUSZ EMERYTALNO-RENTOWY TABL. 1. Przeciętna miesięczna

Bardziej szczegółowo

PRZYCHODY I WYDATKI PAŃSTWOWYCH FUNDUSZY CELOWYCH NA 2004 R.

PRZYCHODY I WYDATKI PAŃSTWOWYCH FUNDUSZY CELOWYCH NA 2004 R. PRZYCHODY I WYDATKI PAŃSTWOWYCH FUNDUSZY CELOWYCH NA 2004 R. Załącznik nr 5 PLAN FINANSOWY FUNDUSZU UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH I. Stan funduszu na początek roku x -9 509 981-12 192 456 1. - środki pieniężne

Bardziej szczegółowo

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY

LISTA PŁAC - PRZYKŁADY LISTA PŁAC - PRZYKŁADY Spis treści I. Lista płac przykłady... 2 1) Praca w miejscu zamieszkania, przysługuje ulga... 2 2) Praca poza miejscem zamieszkania, przysługuje ulga... 3 3) Praca w miejscu zamieszkania,

Bardziej szczegółowo

Finanse ubezpieczeń społecznych

Finanse ubezpieczeń społecznych dr Grzegorz Kula, gkula@wne.uw.edu.pl Finanse ubezpieczeń społecznych Wykład 5. Standardy socjalne i warunki życia Bukowska i in. (2011) GUS (2015), Ubóstwo ekonomiczne w Polsce w 2014 r. GUS (2014), Budżety

Bardziej szczegółowo

PRACA NA WŁASNY RACHUNEK DETERMINANTY I IMPLIKACJE

PRACA NA WŁASNY RACHUNEK DETERMINANTY I IMPLIKACJE PRACA NA WŁASNY RACHUNEK DETERMINANTY I IMPLIKACJE ELŻBIETA redakcja naukowa KRYŃSKA Warszawa 2007 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE 13 Tomasz Duraj Rozdział I PRAWNA PERSPEKTYWA PRACY NA WŁASNY RACHUNEK 19 1.

Bardziej szczegółowo

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku.

Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. Emerytury w nowym systemie emerytalnym dotyczą osób urodzonych po 1 stycznia 1949 roku. System emerytalny składa się z trzech filarów. Na podstawie podanych niżej kryteriów klasyfikacji nowy system emerytalny

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 2014 poz. 567 USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r.

Dz.U. 2014 poz. 567 USTAWA. z dnia 4 kwietnia 2014 r. Kancelaria Sejmu s. 1/8 Dz.U. 2014 poz. 567 USTAWA z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów 1) Art. 1. Ustawa określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania

Bardziej szczegółowo

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne)

Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Polityka gospodarcza i społeczna (zabezpieczenie emerytalne) Zakres przedmiotowy systemu zabezpieczenia społecznego wyznacza katalog ryzyk społecznych: choroby macierzyństwa

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych 1 9 Ubezpieczenia społeczne Ich głównym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa materialnego osobom w podeszłym wieku, niezdolnym do pracy, ofiarom wypadków oraz chorób. Wypłaty

Bardziej szczegółowo

O czym trzeba pamiętać, pomniejszając pensję zatrudnionego

O czym trzeba pamiętać, pomniejszając pensję zatrudnionego O czym trzeba pamiętać, pomniejszając pensję zatrudnionego Autor: Marta Nowakowicz-Jankowia, ekspert ds. płac Potrąceń z wynagrodzenia dokonuje się po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i zaliczki

Bardziej szczegółowo

System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie

System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie System Ubezpieczeń Społecznych- wprowadzenie ORGANIZACJA POLSKIEGO SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO Ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2007 r. nr 65, poz. 437

Bardziej szczegółowo

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego?

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? Cz I Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? 1. Podstawowe definicje wprowadzenie!" # " " $ % % & &%'# " (& )#&!* *! "(* *! "(* ł ł $ % # &+,"% + & ", *! "(*! " #$% $ % # &!

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DOTYCZĄCE WNIOSKU O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO

INFORMACJE DOTYCZĄCE WNIOSKU O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO INFORMACJE DOTYCZĄCE WNIOSKU O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO Informacja została sporządzona na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawa zabezpieczenia społecznego Pomoc społeczna dr Eliza Mazurczak-Jasińska

Podstawy prawa zabezpieczenia społecznego Pomoc społeczna dr Eliza Mazurczak-Jasińska Podstawy prawa zabezpieczenia społecznego Pomoc społeczna dr Eliza Mazurczak-Jasińska Pomoc społeczna podstawa prawna ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Tekst jedn.: Dz. U. 2015 r. poz.

Bardziej szczegółowo

Renty strukturalne. jako instrument prawny wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej. Dorota Milanowska. LexisNexis- Wydanie 1

Renty strukturalne. jako instrument prawny wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej. Dorota Milanowska. LexisNexis- Wydanie 1 Renty strukturalne jako instrument prawny wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej Dorota Milanowska Wydanie 1 LexisNexis- Warszawa 2012 Wykaz skrótów.\..-.-.-. 11 Wstęp 13 ROZDZIAŁ I. Wspieranie rozwoju

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... XI Literatura... XIII Wprowadzenie... XV Konstrukcje transgranicznego zatrudnienia pracowników z punktu

Wykaz skrótów... XI Literatura... XIII Wprowadzenie... XV Konstrukcje transgranicznego zatrudnienia pracowników z punktu Wykaz skrótów... XI Literatura... XIII Wprowadzenie... XV Konstrukcje transgranicznego zatrudnienia pracowników z punktu widzenia biznesowego i prawnego... 1 1. Podróż służbowa... 1 1.1. Przesłanki formalne...

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt)

Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt) Ustawa z dnia... o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (projekt) Art. 1. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 205, poz. 1585, z

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE. Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE. Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r. UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE Informacje organizacyjne 3 marca 2015 r. Plan spotkania Tematyka zajęć Rekomendowana literatura Organizacja spotkań Warunki zaliczenia Przydatne informacje Zarys tematyki spotkań

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 17. Wstęp do I wydania... 19. Wprowadzenie... 21

Spis treści. Wykaz skrótów... 17. Wstęp do I wydania... 19. Wprowadzenie... 21 Wykaz skrótów.................................. 17 Wstęp do I wydania............................... 19 Wprowadzenie.................................. 21 Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

Bardziej szczegółowo

Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne

Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne Nowa Ruda-Słupiec, 18 maja 2012 r. Ostatnia aktualizacja 16.05.2012 r. Charakterystyka PFRON - wprowadzenie Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Posługuj c si poj ciem pracownika w kontek cie ubezpiecze społecznych to: Osoba współpracuj Pracodawc nice mi dzy umow zlecenia a umow o dzieło

Posługuj c si poj ciem pracownika w kontek cie ubezpiecze społecznych to: Osoba współpracuj Pracodawc nice mi dzy umow zlecenia a umow o dzieło 1 Posługując się pojęciem pracownika w kontekście ubezpieczeń społecznych to: osoby pozostające w stosunku pracy, a także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy cywilno-prawnej zawartej ze swoim pracodawcą

Bardziej szczegółowo

Płaca brutto a płaca netto. Danuta Stachula PROFESJON@LNY TRENER

Płaca brutto a płaca netto. Danuta Stachula PROFESJON@LNY TRENER Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Danuta Stachula Płaca brutto a płaca netto PROFESJON@LNY TRENER Danuta Stachula Danuta Stachula nauczyciel

Bardziej szczegółowo

U z a s a d n i e n i e

U z a s a d n i e n i e U z a s a d n i e n i e Projekt nowelizacji ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001,

Bardziej szczegółowo

Za kogo składki na Fundusz Pracy

Za kogo składki na Fundusz Pracy Za kogo składki na Fundusz Pracy Autor: Bożena Wiktorowska Firmy nie muszą płacić składek za starszych pracowników, którzy ukończyli, kobiety 55 lat, a mężczyźni 60 lat. Składka na Fundusz Pracy wynosi

Bardziej szczegółowo

Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa

Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa e-poradnik Praca i Ubezpieczenia Praca i Ubezpieczenia Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa Rodzaje świadczeń oraz osoby do nich uprawnione Wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy Zasiłek chorobowy,

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej

Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Ustalanie dochodu I II III Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta/doktoranta

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej

Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Załącznik Nr 2 do Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej studentom i doktorantom Politechniki Gdańskiej Ustalanie dochodu I II III Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta/doktoranta

Bardziej szczegółowo

Świadczenia pieniężne

Świadczenia pieniężne Świadczenia pieniężne Ustalenie uprawnień i przyznanie zasiłku stałego, okresowego, celowego i specjalnego zasiłku celowego: zasiłek stały: 1. Zasiłek stały przysługuje: a) pełnoletniej osobie samotnie

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r.

USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. Kancelaria Sejmu s. 1/12 USTAWA z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800, z 2011 r. Nr 75, poz. 398, z 2012 r.

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Ułatwianie startu młodym rolnikom PROW 2007-2013

Ułatwianie startu młodym rolnikom PROW 2007-2013 UŁATWIANIE STARTU MŁODYM M ROLNIKOM W LATACH 2004-2006 2006 Ułatwianie startu młodym rolnikom PROW 2007-2013 Opracowała: Anna Siniarska Ekonomia, SGGW, Studia zaoczne W latach 2004-2006 został przeprowadzany

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 32 ust. 2 Regulaminu Sejmu, niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy:

Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 32 ust. 2 Regulaminu Sejmu, niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy: Warszawa, 1 kwietnia 2015 r. Grupa posłów KP SLD Szanowny Pan Radosław Sikorski Marszałek Sejmu RP Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 32 ust. 2 Regulaminu Sejmu,

Bardziej szczegółowo

Podatek dochodowy w rolnictwie- perspektywa wprowadzenia w Polsce

Podatek dochodowy w rolnictwie- perspektywa wprowadzenia w Polsce Podatek dochodowy w rolnictwie- perspektywa wprowadzenia w Polsce Dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Zakład Finansów Rolnictwa tyszko@ierigz.waw.pl

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus.

Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus. Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 17 Aktywność zawodowa osób z grupy 50 plus. Część I. Osoby z grupy 50 plus na rynkach pracy państw członkowskich. Proces starzenia się społeczeństw nie

Bardziej szczegółowo

Projekt planu finansowego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na rok 2015

Projekt planu finansowego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na rok 2015 finansowego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na rok 2015 Część A Lp. Treść 1 2 3 4 5 I. Zadania wynikające z ustaw 188 974 975 197 044 213 104,3 1. Emerytury 122 963 752 128 293 331 104,3 2. Renty 40 771

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT I ŁĄCZNOŚĆ

TRANSPORT I ŁĄCZNOŚĆ Załącznik Nr 1 WYKONANIE DOCHODÓW ZA 2011r. (w zł) Dz. Rozdz. Treść Plan Wyk. % wyk. 1 2 3 4 5 6 7 010 ROLNICTWO I ŁOWIECTWO 950.046,66 408.299,04 42,98 01010 594.994,00 53.230,00 8,95 Infrastruktura wodociągowa

Bardziej szczegółowo

Podatek rolny a podatek dochodowy problemy opodatkowania polskiego rolnictwa. Prof. dr hab. Marian Podstawka dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko

Podatek rolny a podatek dochodowy problemy opodatkowania polskiego rolnictwa. Prof. dr hab. Marian Podstawka dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko Podatek rolny a podatek dochodowy problemy opodatkowania polskiego rolnictwa Prof. dr hab. Marian Podstawka dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko Istota problemu Aktualnie funkcjonujący system podatkowy w Polsce

Bardziej szczegółowo

Poradnik przedsiębiorcy 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne

Poradnik przedsiębiorcy 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne Poradnik przedsiębiorcy 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne 7. Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 o systemie ubezpieczeń społecznych

Bardziej szczegółowo

Dotacje unijne dla rolnictwa

Dotacje unijne dla rolnictwa Dotacje unijne dla rolnictwa Opracowała Agata Twardowska W UE Opracowała W UE poza bezpośrednim wspieraniem rolnictwa w ramach Wspólnej Polityki Agata Rolnej, Twardowska prowadzonych jest wiele działań

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl

Reforma emerytalna. Co zrobimy? ul. Świętokrzyska 12 00-916 Warszawa. www.mf.gov.pl Reforma emerytalna Co zrobimy? Grudzień, 2013 Kilka podstawowych pojęć.. ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych to państwowa instytucja ubezpieczeniowa. Gromadzi składki na ubezpieczenia społeczne obywateli

Bardziej szczegółowo

Regulacja prawna zabezpieczenia społecznego:

Regulacja prawna zabezpieczenia społecznego: Regulacja prawna zabezpieczenia społecznego: } uregulowania międzynarodowe } uregulowania krajowe W międzynarodowym prawie zabezpieczenia społecznego można wyodrębnić: Ø Akty ONZ oraz konwencje MOP Ø Akty

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO

INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO INSTYTUCJE DORADZTWA ROLNICZEGO W PROCESIE ABSORPCJI WSPARCIA UNIJNEGO dr hab. inż. Józef Kania, prof. UR Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Konferencja nt. Instytucje w procesie przemian strukturalnych i

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO

SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO Wstęp Ogólny zamysł napisania książki wywodzi się ze stwierdzenia, iż dalszy rozwój rynku ubezpieczeniowego w Polsce jest uzależniony od znacznego zwiększenia

Bardziej szczegółowo

Świadczenia opiekuńcze

Świadczenia opiekuńcze Świadczenia opiekuńcze ZASIŁEK PIELĘGNACYJNY przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników

w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników DYREKTYWA RADY 86/378/EWG z dnia 24 lipca 1986 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników RADA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Bardziej szczegółowo

Klasa 3TE1, 3TE2. Kapitały własne Wskazanie kapitałów własnych w różnych formach prawnych podmiotów gospodarujących Źródła kapitału własnego

Klasa 3TE1, 3TE2. Kapitały własne Wskazanie kapitałów własnych w różnych formach prawnych podmiotów gospodarujących Źródła kapitału własnego Zakres treści z przedmiotu Finanse Klasa 3TE1, 3TE2 LP Temat Zakres treści Finanse przedsiębiorstw 1-2 Aktywa podmiotów gospodarczych Klasyfikacja aktywów trwałych Metody amortyzacji środków trwałych Ustalanie

Bardziej szczegółowo

Ocena oddziaływania motywacyjnego zróżnicowanej składki na ubezpieczenie wypadkowe

Ocena oddziaływania motywacyjnego zróżnicowanej składki na ubezpieczenie wypadkowe Ocena oddziaływania motywacyjnego zróżnicowanej składki na ubezpieczenie wypadkowe Zakład Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy Posiedzenie Rady Ochrony Pracy przy Sejmie RP Warszawa, 22 czerwca

Bardziej szczegółowo