POLITECHNIKA KRAKOWSKA im. T. Ko ciuszki Wydzia Mechaniczny Instytut Informatyki Stosowanej STUDIA STACJONARNE PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POLITECHNIKA KRAKOWSKA im. T. Ko ciuszki Wydzia Mechaniczny Instytut Informatyki Stosowanej STUDIA STACJONARNE PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA"

Transkrypt

1 POLITECHNIKA KRAKOWSKA im. T. Ko ciuszki Wydzia Mechaniczny Instytut Informatyki Stosowanej Kierunek studiów: Informatyka Specjalno : Informatyka Stosowana STUDIA STACJONARNE PRACA DYPLOMOWA MAGISTERSKA Rafa Petryniak Internetowy system wspomagaj cy lekarza w diagnozowaniu na podstawie obrazów medycznych. Promotor: Dr in. Zbigniew Lata a Kraków, rok akad. 2005/2006

2 Praca dost pna na licencji Creative Commons 2.5 (Uznanie autorstwa-u ycie niekomercyjne-na tych samych warunkach). [Pe na tre licencji zosta a umieszczona w za czniku C]

3 KARTA PRACY DYPLOMOWEJ POLITECHNIKA KRAKOWSKA WYDZIA MECHANICZNY INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ Zak ad Komputerowej Analizy Obrazu M-74 Nr pracy: Autor pracy: Rafa Petryniak Promotor: Dr in. Zbigniew Lata a Temat: Internetowy system wspomagaj cy lekarza w diagnozowaniu na podstawie obrazów medycznych.. Podpis promotora. Kierownika specjalno ci Uzgodniona ocena pracy: Podpis promotora Podpis recenzenta Dyrektora Instytutu ds. Dydaktyki

4 Podzi kowania Serdeczne podzi kowania za zaanga owanie i pomoc udzielon w trakcie pisania niniejszej pracy chcia bym z Panu dr in. Zbigniewowi Latale oraz Panu mgr in. Dariuszowi Karpiszowi. Na koniec pragn równie podzi kowa Kole ance Magdalenie Lewickiej za ci e wsparcie duchowe i merytoryczne.

5 WPROWADZENIE CEL I ZAKRES PRACY... 4 I. CZ TEORETYCZNA... 5 ROZDZIA 1. TECHNIKI AKWIZYCJI OBRAZÓW MEDYCZNYCH Radiografia konwencjonalna i cyfrowa Tomografia komputerowa transmisyjna Spiralna tomografia komputerowa Rezonans magnetyczny Ultrasonografia Inne metody akwizycji obrazu... 9 ROZDZIA 2. ZARZ DZANIE OBRAZAMI MEDYCZNYMI Zapis danych obrazowych - format DICOM Problemy zwi zane ze stosowaniem formatu DICOM Przegl darki zdj w formacie DICOM Organizacja sk adowania danych obrazowych - systemy PACS Funkcje systemów PACS Budowa systemów PACS...11 ROZDZIA 3. REKONSTRUKCJA PRZESTRZENNA OBRAZÓW MEDYCZNYCH Rekonstrukcja obrazu z p askich przekrojów Modelowanie obj to ciowe...13 ROZDZIA 4. INFORMATYZACJA SZPITALA Charakterystyka szpitalnych systemów informatycznych Modu y centralne Systemy peryferyjne Integracja systemów informatycznych (DICOM, HL7)...14 ROZDZIA 5. TELEMEDYCYNA Wymagania stawiane systemom telemedycznym Dost pno szybkich cz telekomunikacyjnych Integracja nowoczesnych urz dze przeno nych Ujednolicony format cyfrowej reprezentacji informacji medycznej Zapewnienie transmisji obrazu w czasie rzeczywistym - wideokonferencje Bezpiecze stwo przesy u informacji medycznej Integracja specjalistycznej aparatury z sieci komputerow Automatyzacja i prze roczysto Obszary zastosowa telemedycyny

6 II. CZ PRAKTYCZNA...17 ROZDZIA 6. KONCEPCJA SYSTEMU...17 ROZDZIA 7. ANALIZA WYMAGA S ownik Modele systemu Model przep ywu informacji Model architektury systemu Analiza wymaga funkcjonalnych Analiza wymaga niefunkcjonalnych Bezpiecze stwo Wymagania sprz towe Pozosta e wymagania systemu...29 ROZDZIA 8. PROJEKT I WYKONANIE SYSTEMU Modelowanie zachowa systemu Projekt bazy danych Projekt interfejsu u ytkownika Iteracyjny proces budowania systemu Opis poszczególnych modu ów systemu Szkielet systemu Modu DICOM Modu Wizualizacja Modu Komunikacja Opis instalacji i konfiguracji projektu Przygotowanie infrastruktury sprz towej Przygotowanie niezb dnego oprogramowania Instalacja systemu InterMed Utrzymanie systemu...60 ROZDZIA 9. PRÓBA WIZUALIZACJI PRZESTRZENNEJ OBRAZU Wybór internetowej technologii wizualizacji przestrzennej Przegl d i krótka charakterystyka narz dzi wizualizacji w Internecie Przygotowanie danych Wyznaczanie konturów Wyznaczanie wspó rz dnych Wizualizacja VRML / X3D Technologia VRML / X3D Wizualizacja punktowa Wizualizacja p aszczyzny - napotkane problemy

7 ROZDZIA 10. PERSPEKTYWY ZASTOSOWANIA I ROZWOJU SYSTEMU Scenariusze u ycia systemu System jako us uga zewn trzna System u klienta Perspektywy rozwoju i integracji systemu Obrazy pobierane z systemu PACS Informacja o badaniu pobierana z systemu RIS / HIS Usprawnienie komunikacji poprzez wideo-konferencje ZAKO CZENIE Podsumowanie Prezentacja projektu Prowadzenie prac Portal projektowy System kontroli wersji Format zapisu dokumentacji technicznej WIKI WNIOSKI LITERATURA...82 Ksi ki...82 Rozprawy doktorskie...82 Artyku y...82 Adresy DODATEK A. Z CZNIKI...85 A.1. Struktura katalogów aplikacji A.2. Skrypty tworz ce schemat bazy danych...86 DODATEK B. Z CZNIKI W POSTACI CYFROWEJ...87 DODATEK C. TRE I WARUNKI LICENCJI...88 SPIS RYSUNKÓW...89 SPIS TABEL...90 SPIS PRZYK ADÓW

8 Wprowadzenie cel i zakres pracy Ogromny rozwój i upowszechnienie si w ostatnich latach nowoczesnych systemów teleinformatycznych mia o du y wp yw na popraw funkcjonowania informatycznych systemów szpitalnych. Ju nie tylko integracja poszczególnych urz dze i aplikacji by a mo liwa, ale pojawi y si równie nowe formy wiadczenia us ug medycznych. Szerokie zastosowania mog znale rozwi zania oferuj ce wymian opinii mi dzy specjalistami, z mo liwo ci przesy ania obu stronom ró nego rodzaju potrzebnych informacji, a w szczególno ci diagnostycznych obrazów medycznych. ównym celem niniejszej pracy jest realizacja systemu informatycznego opartego o sie Internet, który b dzie wspiera lekarza w diagnozowaniu na podstawie wykonanych zdj medycznych. Zak ada si, e zakres mo liwo ci tego systemu b dzie obejmowa : obs ug podstawowych funkcji kartoteki bada : o dodawanie nowego badania o przegl danie i edycja istniej cych bada o wyszukiwanie bada wg zadanych kryteriów sk adowanie zdj medycznych zapisanych w standardowych formatach w jednym miejscu, umo liwienie komunikacji osób pracuj cych nad danym badaniem i rozproszonych geograficznie, dostarczenie filtrów graficznych, umo liwiaj cych przetwarzanie obrazów w celu wydobycia istotnych informacji dla osoby przegl daj cej zdj cia. W pierwszej cz ci pracy (cze teoretyczna) zosta a poruszona tematyka wykorzystania informatyki w problemach diagnostyki obrazowej, ze szczególnym uwzgl dnieniem mo liwo ci jakie oferuje sie Internet. W drugiej cz ci pracy (cz praktyczna) przedstawiono dok adn charakterystyk wykonanego systemu, wskazuj c nie tylko uzyskane wyniki, ale równie napotkane problemy i sposoby ich rozwi zywania. 4

9 I. Cz teoretyczna Technologia komputerowa na prze omie wieków XX i XXI by a ju obecna niemal we wszystkich dziedzinach ycia spo ecznego. Szerokie zastosowanie komputerów nie omin o tak e medycyny. Zastosowanie informatyki w medycynie si ga lat 60, kiedy to w Stanach Zjednoczonych zauwa ono jakie mo liwo ci daje to wojsku. Kolejne lata przynios y bardzo intensywny rozwój bada nad wykorzystaniem technologii informatycznych w ró nych obszarach ochrony zdrowia. W latach 70 pojawi y si pierwsze systemy administracyjne, ekspertowe (Mycin), a tak e obrazowe (tomografia komputerowa). Lata 80 to okres budowy systemów klinicznych, wykorzystania baz danych oraz kolejne próby wykorzystania sztucznej inteligencji. Lata 90 przynios y natomiast rozwój telemedycyny, wizualizacji 3D, oraz standaryzacj danych medycznych (DICOM). Obecnie trudno sobie wyobrazi prac lekarzy specjalistów bez wsparcia odpowiednich technologii informacyjnych. Profesor W odzis aw Duch [19] wyró nia kilka obszarów zastosowa komputerów w medycynie: aparatura medyczna mo liwo przechowywania du ych ilo ci danych i szybkiego dost pu do tych danych np. komputeryzacja administracji placówek medycznych, bazy danych dotycz ce chorób zdalny dost p do danych medycznych i mo liwo ich przesy ania, konsultacje ekspertów teleobecno i wirtualna rzeczywisto np. przeprowadzanie operacji na odleg inteligentna analiza danych medycznych i wspomaganie podejmowania decyzji 5

10 Rozdzia 1. Techniki akwizycji obrazów medycznych Techniki obrazowania medycznego odgrywaj bardzo wa rol we wspó czesnej medycynie. Szczególny wp yw wywar y na diagnostyk, gdzie mo liwe sta o si wykrywanie schorze zanim zaczn dawa objawy, co znacznie zwi ksza szans pacjenta na szybki powrót do zdrowia, a w wielu przypadkach ratuje mu ycie [25] Radiografia konwencjonalna i cyfrowa Badania rentgenowskie ci gle jeszcze stanowi wi kszo bada obrazowych. Opieraj si one na odkrytych przez wiede skiego badacza K.W.Roentgena promieniach X, które przechodz c przez badane tkanki ulegaj os abieniu, w zale no ci od ich grubo ci i sk adu chemicznego [16]. Badacz ten, zbudowa równie pierwsz lamp wykorzystuj odkryte przez siebie promienie, nazwan na jego cze rentgenowsk. W tradycyjnym badaniu radiograficznym obraz zapisywany jest na kliszy, która poddawana jest obróbce chemicznej (podej cie konwencjonalne). Jednak e istniej ju systemy, pozwalaj ce przeprowadzi ca e badanie stosuj c zapis cyfrowy (radiografia cyfrowa), co wp ywa na znaczne obni enie kosztów samego badania, jak równie umo liwia atwiejszy dost p do tych danych. Rysunek 1.1. Zdj cie rentgenowskie d oni ony Roentgena wykonane przez samego K.W. Roentgena w Tomografia komputerowa transmisyjna Tradycyjne badanie radiologiczne ma pewne ograniczenia. Obraz b cy wynikiem tego badania jest obrazem sumacyjnym, co znaczy, e jest sum cieni ró nych narz dów nak adaj cych si na siebie, je eli le y one jeden nad drugim na drodze promieniowania rentgenowskiego [1]. 6

11 Dla lekarza taka informacja cz sto jest niewystarczaj ca. Dopiero maj c kilka obrazów, wykonywanych z kilku ró nych kierunków, jest on w stanie wyobrazi sobie dok adniej budow analizowanego narz du. W latach 70 Godfrey Newbold Hounsfield i Allan McLeod Cormack zbudowali tomograf komputerowy, który na podstawie serii obrazów radiograficznych wykonywanych pod ró nymi k tami i zastosowaniu odwrotnej transformaty Fouriera by w stanie zrekonstruowa przekrój badanego obiektu. Za swoje osi gni cia otrzymali w 1997 roku nagrod Nobla w dziedzinie medycyny. Rysunek 1.2. Zdj cie tomograficzne dziewi cioletniej dziewczynki W nowoczesnych tomografach komputerowych lampa emituj ca wi zk promieni RTG obraca si wokó pacjenta w p aszczy nie osiowej o 360. Os abienie wi zki promieni RTG spowodowane ich przechodzeniem przez cia o jest rejestrowane przez uk ad detektorów (komory jonizacyjne, kryszta y scyntylacyjne, itp. ) i przetwarzane na sygna y elektryczne. Sygna y te s nast pnie przekazywane do komputera, który w wyniku bardzo z onych algorytmów tworzy na ich podstawie obrazy reprezentuj ce badane cz ci cia a cz owieka [16] Spiralna tomografia komputerowa Obrazy uzyskane przy u yciu tomografu komputerowego odzwierciedlaj jeden przekrój badanego obiektu. Jednak do pe nego rozeznania anatomii badanej cz ci cia a wskazane by oby wykonanie kilku obrazów na ró nych wysoko ciach. Problemem jaki w takiej sytuacji si pojawia jest du a ilo promieniowania jakiemu poddawany jest pacjent oraz trudno uzyskania równoleg ych przekrojów (np. pacjent si poruszy ). Rozwi zaniem w takiej sytuacji mo e by spiralna tomografia komputerowa [1], podczas której nie wykonuje si serii zdj, a jeden ci y pomiar. W badaniu tym poza ruchem obrotowym lampy RTG i detektorów - jak to ma miejsce w tradycyjnej Tomografii Komputerowej - przesuwa si do przodu ko, na którym le y pacjent. 7

12 Uzyskane w ten sposób dane mog by wykorzystywane do tworzenia przekrojów w dowolnej p aszczy nie (X,Y,Z) i pod dowolnym k tem, a z pomoc specjalnych programów komputerowych mo na wygenerowa nawet obraz przestrzenny (3D) Rezonans magnetyczny W badaniu tym pacjent umieszczony jest w komorze aparatu, w której wytwarzane jest sta e pole magnetyczne o wysokiej energii. W asno ta powoduje, e linie pola magnetycznego der atomów w ciele cz owieka ustawiaj si równolegle do kierunku pola magnetycznego. Aparat dodatkowo emituje fale radiowe, które wzbudzaj w tkankach pacjenta podobne fale radiowe (zjawisko to nazywa si rezonansem), a one rejestrowane s przez aparat. W praktyce jako 'rezonator' wykorzystuje si j dra atomu wodoru, których liczba w poszczególnych tkankach jest inna. Wykorzystuj c tan fakt komputer wbudowany w urz dzenie po wykonaniu skomplikowanych oblicze przedstawia na ekranie monitora obraz badanych struktur anatomicznych. Rysunek 1.3. Zdj cie przekrojowe g owy cz owieka wykonane w badaniu rezonansem magnetycznym 1.5. Ultrasonografia Ultrasonografia jest nieinwazyjn metod obrazowania narz dów i tkanek cia a ludzkiego, w której wykorzystuje si fale ultrad wi kowe. Fale te rozchodz c si w ciele badanego pacjenta, ulegaj odbiciu na granicy dwóch o rodków o ró nej g sto ci. Zamieniaj c powsta y w ten sposób impuls akustyczny na impuls elektryczny i po wprowadzeniu skali szaro ci poprzez uk ady elektroniczne w ultrasonografie, na ekranie monitora powstaje obraz wybranej warstwy narz du czy tkanki. Przesuwaj c g owic aparatu, uzyskuje si obraz ca ego badanego narz du. Wi kszo stosowanych metod diagnostycznego obrazowania za pomoc ultrad wi ków oparta jest na technice impulsowo-echowej. Badania takie wykonuje si za pomoc aparatów ultrasonograficznych, które pozwalaj na uzyskiwanie obrazów USG w czasie rzeczywistym, czyli zgodnie z ruchomo ci danego obrazu [17]. 8

13 Obraz w ten sposób otrzymany mo e zosta utrwalony na kliszy fotograficznej, b te zapisany w formie elektronicznej na dysku komputera i poddany bardziej szczegó owej analizie (odleg ci dowolnych punktów, wielko ci k ta zawartego mi dzy elementami anatomicznymi). Rysunek 1.4. Ultrasonografia czteromiesi cznego p odu 1.6. Inne metody akwizycji obrazu Oprócz wy ej wymienionych technik akwizycji obrazu istniej m.in.: tomografia komputerowa emisyjna: o tomografia emisyjna pojedynczego fotonu - SPET o tomografia emisyjna pozytronowa - PET drowy rezonans magnetyczny angiografia rezonansu magnetycznego Szczegó owe opisy mo na znale w literaturze [2] [1]. Rozdzia 2. Zarz dzanie obrazami medycznymi Nowoczesne systemy akwizycji obrazu zapisuj wyniki w postaci plików graficznych. Jest to metoda znacznie ta sza od analogowych obrazów, jakimi s klisze fotograficzne, a tak e umo liwia korzystanie z tych samych wyników w jednym momencie z kilku miejsc. Jednak e potrzeba zachowania jak najlepszej jako ci tych obrazów oraz fakt, e wiele z nich wykonywana jest seryjnie (np. ultrasonograf generuje 30 obrazków na sekund ) powoduje ogromny wzrost zapotrzebowania na pami dyskow komputerów. Wa kwesti jest zapewnienie bezpiecze stwa tak sk adowanych obrazów (archiwizacja, kopie bezpiecze stwa) oraz ich ochrona przed nieautoryzowanym dost pem. 9

14 2.1. Zapis danych obrazowych - format DICOM Pierwotnie ka da firma produkuj ca sprz t wykorzystywany w radiologii (np. tomografy komputerowe) stosowa a w asne formaty zapisu obrazu. Skutkiem tego by a konieczno zakupu wszystkich urz dze od jednej firmy, tak aby mog y ze sob wspó pracowa. Problem pojawi si, kiedy firma, od której by zakupiony ca y sprz t nie posiada a w swojej ofercie kolejnych, potrzebnych urz dze, lub gdy konkurencja dysponowa a takim samym o lepszych parametrach i ni szej cenie. Pierwsze próby opracowania wspólnego standardu wymiany obrazów medycznych zosta y poczynione na pocz tku lat 80 przez dwie instytucje: American College of Radiology [30] i National Electrical Manufactures Association [31] (ACR-NEMA). G ównym zadaniem by o rozwi zanie dwóch problemów: (1) standaryzacji formatu zapisu informacji (2) transmisji informacji pomi dzy ró nymi jednostkami [2]. Ostatecznie opracowany standard - DICOM [32] - zosta zaakceptowany przez producentów sprz tu medycznego otwieraj c w ten sposób drog do pe nej integracji modu ów systemu pochodz cych od ró nych dostawców Problemy zwi zane ze stosowaniem formatu DICOM Standard DICOM jest bardzo rozbudowany - liczy kilkaset stron. Z powodu jego z ono ci pojawia si wiele problemów z jego interpretacj i nie zawsze dwa urz dzenia, które deklaruj stosowanie tego standardu b w stanie komunikowa si ze sob. Rozwi zaniem tego problemu mo e by dokument "Stwierdzenie zgodno ci ze standardem DICOM", który powinien by do czany do ka dego urz dzenia zgodnego z tym standardem. Jego zadaniem nie jest potwierdzenie ka dego szczegó u ze standardem DICOM, a jedynie wskazanie zgodno ci z okre lonym podzbiorem wymaga i opisanie rozszerze umo liwiaj cych instytucji wdra aj cej urz dzenie, po czenie go z innymi urz dzeniami DICOM-owymi [2]. Dopiero porównanie dwóch takich dokumentów i wskazanie, e wzajemnie spe niaj swoje wymagania daje przekonanie, e ich wspó praca powinna odbywa si bez zak óce Przegl darki zdj w formacie DICOM Ka dy zak ad radiologii powinien dysponowa co najmniej jedn stacj diagnostyczn, umo liwiaj dok adn analiz wykonanego badania. Do przegl dania archiwów obrazów radiologicznych konieczne jest posiadanie specjalistycznego oprogramowania, które nie tylko rozumie specyficzne formaty danych, ale równie umo liwia manipulowanie nimi [25]. Poza grup drogich, komercyjnych rozwi za dost pne s dwie przegl darki, oferowane za darmo, bez adnych op at licencyjnych. Pierwsza z nich o nazwie K-PACS [33] umo liwia komunikacj z serwerem PACS, wi kszo operacji graficznych na obrazach, eksport do innych formatów (m.in. JPEG, BMP) oraz na p yty CD [16]. 10

15 Druga przegl darka OsiriX [34] posiada podobne mo liwo ci do K-PACS-a. Udost pnia ona dodatkowo zaawansowane funkcje do generowania rekonstrukcji 3D. Dost pna jest ona jednak e tylko na platform Macintosh, co zaw a grono potencjalnych u ytkowników Organizacja sk adowania danych obrazowych - systemy PACS Szybki rozwój technologiczny umo liwiaj cy zapis obrazów w postaci cyfrowej, zmieni sposób ich analizy oraz przyczyni si do reorganizacji archiwizacji i dystrybucji [2]. W latach 80 powsta y pierwsze systemy PACS (Picture Archiving and Communication System), które pozwala y na przechowywanie i zarz dzanie danymi obrazowymi. Jednak e dopiero po wprowadzeniu standardu DICOM, systemy te w pe ni realizuj swoje funkcje i pozwalaj na pe integracj z innymi urz dzeniami szpitala Funkcje systemów PACS W drugim numerze Biuletynu Informatyki Medycznej [17] autorzy wyró niaj kilka funkcji, które powinny spe nia systemy PACS: archiwizacja obrazów - zapewnienie bezpiecze stwa sk adowania i udost pniania danych obrazowych. bezpiecze stwo sk adowania danych - utrzymanie kopii ka dego obrazu na innym komputerze. komunikacja z urz dzeniami diagnostycznymi - automatyzacja przesy u obrazów z urz dze diagnostycznych do serwera PACS. udost pnianie danych obrazowych - umo liwienie przegl danie danych sk adowanych w systemie PACS ma stacjach diagnostycznych. autorouting - automatyczne przesy anie danych obrazowych na stacje diagnostyczne w celu umo liwienia ich oceny przez radiologa. System powinien umo liwia definiowanie regu przesy u danych (np. wybór komputera, godziny dostarczenia). prefetching - automatyczne wyszukiwanie poprzednich bada w celach porównawczych Budowa systemów PACS Systemy PACS sk adaj si z czterech elementów: urz dzenia akwizycji obrazu (np. tomografy komputerowe) stacji diagnostycznych serwera sieci Internet / Intranet 11

16 Rysunek 2.1. Budowa systemu PACS Dzi ki wykorzystaniu standardu DICOM istnieje mo liwo ich integracji z innymi systemami szpitala, takimi jak HIS, RIS. Rozdzia 3. Rekonstrukcja przestrzenna obrazów medycznych Obrazy p askie - dotychczas analizowane przez lekarzy specjalistów / radiologów - nie s naturalne dla cz owieka, który yje w wiecie o trzech wymiarach przestrzennych [26]. Dlatego twórcy nowoczesnych systemów obrazowania i prezentacji danych medycznych staraj si coraz cz ciej wykorzystywa mo liwo ci grafiki trójwymiarowej. ównym problemem przy wizualizacji przestrzennej pozostaje brak standardów zapisu obrazu 3D. Nawet ogólnie przyj ty format jakim jest DICOM nie daje takiej mo liwo ci. Dlatego w obecnej chwili ci gle konieczny jest zapis danych w postaci serii zdj, a nast pnie ich rekonstrukcja w specjalistycznych programach. Optymistyczny mo e wydawa si rozwój nowoczesnych technologii, które umo liwiaj zapis wyników z badania w postaci danych obj to ciowych 1, co z kolei pozwala na atwiejsze ich przetwarzanie Rekonstrukcja obrazu z p askich przekrojów Obecnie najcz stsz form zapisu obrazów pozyskanych w trakcie bada radiologicznych s pojedyncze pliki lub ich serie przedstawiaj ce przekroje badanej cz ci cia a. W tym celu najcz ciej stosuje si nast puj ce formaty: DICOM TIFF (umo liwia zapis serii zdj ) BMP, ewentualnie JPG (kompresja stratna) Aby wygenerowa obiekt trójwymiarowy z takich danych, program musi wykona szereg skomplikowanych operacji. Najpierw ka dy obraz jest poddawany analizie, podczas której 1 Poj cie szerzej wyja nione w rozdziale

17 wydzielany jest zbiór punktów nale cych do kraw dzi. Proces ten odbywa si z wykorzystaniem zaawansowanych filtrów wykrywania kraw dzi. Nast pnie wydzielone zbiory punktów dla poszczególnych p aszczyzn powinny zosta przetransformowane do przestrzeni trójwymiarowej. W ostatnim etapie stosuje si morfing, który pozwala na przybli enie warstw po rednich, co umo liwia odwzorowanie pe nego obiektu przestrzennego. Metoda ta wymaga komputerów o du ej mocy obliczeniowej i jest obarczona dami, które mog pojawi si na dowolnym etapie rekonstrukcji (wydzielanie konturów, morfing) Modelowanie obj to ciowe Nowoczesne metody akwizycji obrazu (np. spiralna tomografia komputerowa) dokonuj pomiaru ci ego (zdj cia obj to ciowe). Dane w ten sposób pozyskane nie musz by aproksymowane (morfing) poniewa jest ju dost pna pe na informacja z badanego przedzia u. Dane te nie s ju tworami p askimi, lecz nios ze sob trójwymiarow informacj - dane o wewn trznej strukturze obiektu [27]. Zapisywane s one w plikach obj to ciowych (ang. volume data set [3]), zwanych te teksturami wolumetrycznymi (ang. volumetric texture [4]), które za pomoc specjalnego oprogramowania mog by przegl dane w dowolnym kierunku (X, Y, Z). Jednak e to nie koniec mo liwo ci, jakie daje ten sposób akwizycji danych. Powsta y algorytmy modelowania obj to ciowego (ang. volume rendering [3]), które na podstawie tych danych s w stanie bardzo dok adnie odwzorowa badane struktury anatomiczne. Umo liwiaj one dodatkowo usuwanie warstwa po warstwie poszczególnych tkanek, co mo e by bardzo pomocne w szczegó owej analizie poszczególnych organów. Rozdzia 4. Informatyzacja szpitala Wzrost ilo ci informacji opisuj cej stan zdrowia pacjenta oraz konieczno jej gromadzenia, a w razie potrzeby natychmiastowego udost pnienia do dalszej analizy powoduje, e tradycyjne metody zarz dzania danymi w placówkach s by zdrowia przestaj by wystarczaj ce. Konieczne staje si informatyzowanie kolejnych obszarów dzia alno ci tych jednostek. Wiele prób wprowadzenie nowych technologii zosta o podj tych ju kilkadziesi t lat temu, jednak e ówczesne ograniczenia technologiczne i nieumiej tno wykorzystania nowego narz dzia dramatycznie ograniczy y oczekiwane korzy ci [15]. Od kilku lat trwa kolejna faza komputeryzacji, w której dzi ki do wiadczeniu zdobytemu na przestrzeni lat i ogromnemu post powi technologicznemu, a tak e wprowadzeniu norm i standardów powstaj rozwi zania dla ka dej strefy dzia ania szpitala. Integracja tych rozwi za pozwala na budow kompleksowych szpitalnych systemów informatycznych Charakterystyka szpitalnych systemów informatycznych Szpitalne systemy informatyczne (ang. Hospital Information System - HIS) sk adaj si z wielu modu ów tworz cych jeden zintegrowany system. Poni sza charakterystyka zosta a oparta na klasyfikacji zaproponowanej przez Ew Pi tk w ksi ce 'Zintegrowany system informacyjny w pracy szpitala' [2]. 13

18 Modu y centralne Modu Ruchu Chorych pacjentów szpitalnych - umo liwia obs ug ruchu pacjenta od chwili przyj cia na Izb Przyj do momentu jego wypisu ze szpitala. Przechowuje on nie tylko informacje o samym pacjencie (dane teleadresowe, lekarz lub jednostka kieruj ca), ale rejestruje równie histori jego pobytu w szpitalu (numer sal, w których przebywa, daty przepustek i inne). Modu Ruchu Chorych pacjentów ambulatoryjnych - pozwala wyznaczy wizyt w danej poradni i u konkretnego lekarza, a po jej odbyciu rejestruje diagnoz i list wykonanych procedur. Modu Zlece Medycznych - rejestruje zdarzenia w kolejnych etapach realizacji procedury medycznej, od jej zlecenia do udost pnienia wyniku na stacji klinicysty Systemy peryferyjne Laboratoryjny System Informacyjny (ang. Laboratory Information System - LIS) - modu ten wspomaga zarz dzanie zleceniami na wykonanie analiz laboratoryjnych. Farmaceutyczny System Informacyjny (ang. Pharmacy Information System - PIS) - wspomaga on dzia anie apteki w zakresie obrotu lekami sprowadzanymi z hurtowni, produkowanymi we w asnym zakresie. Radiologiczny System Informacyjny (ang. Radiology Information System - RIS) - zapewnia obs ug informatyczn procedur realizowanych w ramach diagnostyki obrazowej. Zlecenia mog by przesy ane z ogólnoszpitalnego systemu informatycznego (HIS), b te z rejestracji pacjentów ambulatoryjnych. System Archiwizacji i Transmisji Obrazów (ang. Picture Archiving and Communication System - PACS) - w odró nieniu od wy ej opisanych modu ów, system ten nie zarz dza informacj alfanumeryczn, a danymi obrazowymi. Jego ównym zadaniem jest gromadzenie obrazów pochodz cych z bada radiologicznych i ich udost pnianie na stacjach diagnostycznych Integracja systemów informatycznych (DICOM, HL7) Wraz ze wzrostem stopnia skomplikowania szpitalnych systemów informatycznych pojawi si problem czenia kolejnych jego modu ów, szczególnie tych, obs uguj cych urz dzenia peryferyjne. Firmy informatyczne cz sto wykorzystywa y w asne standardy, które nie umo liwia y pod czenia oprogramowania / sprz tu innych firm. Naciski u ytkowników i pojawiaj ca si frustracja firm informatycznych, które nie potrafi y spe ni wszystkich wymaga swoich klientów, doprowadzi y do powo ania komitetów normalizacyjnych, których zadaniem by o opracowanie standardów wymiany informacji w systemach medycznych. Sposób transmisji i format zapisu danych obrazowych zosta zawarty w standardzie DICOM opracowanym przez ACR-NEMA (format ten zosta dok adnie opisany w rozdziale 'Zapis danych obrazowych - format DICOM'). Natomiast format przesy ania informacji tekstowej w standardzie HL7 (Health Level 7) [35], którego rozwojowi patronuje Health Level Seven. Normalizacja ta pozwoli a na integracj systemów pochodz cych od ró nych dostawców i umo liwi a ich wzajemn komunikacj [20]. 14

19 Rozdzia 5. Telemedycyna Ogromny rozwój i upowszechnienie si w ostatnich latach nowoczesnych technologii teleinformatycznych mia o wp yw na pojawienie si nowych form wiadczenia us ug medycznych, ogólnie zwanych telemedycyn. Jest ona m.in. definiowana [1] jako kontakt lekarza z pacjentem, znajduj cym si w innym miejscu. Pierwsze formy telemedycyny pojawi y si ju kilkadziesi t lat temu z wykorzystaniem czno ci telefonicznej i radiowej. Obecny jej kszta t natomiast w du ym stopniu uzale niony jest od post pu w dziedzinie informatyki i zaanga owaniu rz dów i instytucji medycznych w jej rozwój Wymagania stawiane systemom telemedycznym Telemedycyna jest bardzo m od dyscyplin zarówno w medycynie, jak i w informatyce. Wiele istniej cych systemów by o tworzonych jako projekty badawcze obejmuj ce swoim zasi giem jedn lub kilka jednostek s by zdrowia. Aby mog y sprosta oczekiwaniom i sta si szeroko stosowane musz spe nia okre lone wymagania, które przedstawiono poni ej Dost pno szybkich cz telekomunikacyjnych Warunek ten jest niezwykle wa ny w celu zagwarantowania odpowiedniego czasu oczekiwania na reakcj systemu, która nie powinna przekracza kilku sekund, a w wielu sytuacjach (wideokonferencje, zagro enie ycia) powinna si odbywa w czasie rzeczywistym. W tym przypadku zaleca si stosowanie wydajnych sieci szerokopasmowych, które b w stanie sprosta wi kszo ci wymaga. Natomiast w przypadku transmisji obrazu wysokiej rozdzielczo ci ich parametry mog okaza si niewystarczaj ce, wówczas zaleca si stosowanie technik kompresji informacji, co mo e przynie znaczn popraw przesy ania danych Integracja nowoczesnych urz dze przeno nych Aby zapewni dost p do informacji medycznej w dowolnym czasie i z dowolnego miejsca (np. z miejsca wypadku lub domu chorego) systemy teleinformatyczne integruje si z urz dzeniami przeno nymi klasy laptop i PDA [24]. Równie tutaj jest wskazana dobra czno telekomunikacyjna, w szczególno ci sieci komórkowych (GPRS, UMTS) Ujednolicony format cyfrowej reprezentacji informacji medycznej Wymóg ten spe nia format DICOM, który poza obrazami medycznymi, mo e zawiera ich opis, dane pacjenta oraz parametry wykonanego badania Zapewnienie transmisji obrazu w czasie rzeczywistym - wideokonferencje Nowoczesne systemy teleinformatyczne powinny umo liwia przeprowadzenie telekonsultacji, podczas których specjali ci ró nych dziedzin w o rodkach o wy szym poziomie referencyjnym mog zdalnie konsultowa kontrowersyjne przypadki u pacjentów znajduj cych si w o rodkach peryferyjnych czy szpitalach o ni szym poziomie referencyjnym [21]. Jest wskazane, aby taka komunikacja odbywa a si w czasie rzeczywistym, z mo liwo ci przesy ania jednocze nie d wi ku i obrazu wideo (wideokonferencje). 15

20 Bezpiecze stwo przesy u informacji medycznej Dla pe nej akceptacji i wykorzystania rozwi za telemedycznych w praktyce wymagana jest gwarancja bezpiecze stwa przesy anych informacji. Przez d ugie lata takiej gwarancji nie by o i tworzone oprogramowanie telemedyczne mog o mie jedynie charakter badawczy. Dopiero w momencie wprowadzenia zaawansowanych zabezpiecze w systemach finansowych, zmieni si pogl d na mo liwo wykorzystania Internetu w medycynie, gdzie poziom zabezpiecze powinien by równie wysoki [22] Integracja specjalistycznej aparatury z sieci komputerow Aby umo liwi wykrywanie chorób we wczesnych stadiach i automatyczne zawiadamianie b medycznych, coraz cz ciej stosuje si techniki komputerowe w zminiaturyzowanej aparaturze medycznej przeznaczonej do domowego u ytku [19] Automatyzacja i prze roczysto System telemedyczny po wdro eniu powinien funkcjonowa w sposób automatyczny, a jego dzia anie nie mo e by uci liwe ani dla pacjenta, ani dla lekarza Obszary zastosowa telemedycyny Telemedycyna jest coraz cz ciej wykorzystywana w placówkach s by zdrowia, szczególnie tam gdzie pozwala to w znacznym stopniu poprawi jako us ug medycznych, zaoszcz dzi czas pracowników i zmniejszy koszty procesu diagnostyczno-terapeutycznego [23]. Do najcz stszych obszarów wykorzystania telemedycyny nale : konsultacje specjalistyczne - konsultacje przeprowadzane z lekarzem specjalist z innego szpitala ugotrwa e leczenie, okresowe przegl dy - diagnozowanie i monitorowanie zdrowia pacjenta w domu asystowanie przy trudnych zabiegach chirurgicznych - lekarz z innego szpitala mo e wspomaga lekarza przeprowadzaj cego zabieg medycyna powypadkowa - wyposa enie karetek pogotowia w specjalistyczny sprz t informuj cy personel szpitala o bie cym stanie zdrowia pacjenta e-nauczanie - dodatkowa mo liwo szkolenia lekarzy oraz personelu medycznego 16

21 II. Cz praktyczna W cz ci praktycznej zostanie przedstawiony autorski system wspomagaj cego lekarza w diagnozowaniu na podstawie dostarczonych zdj medycznych. Rozdzia 6. Koncepcja systemu Lekarz za pomoc komputera pod czonego do Internetu komunikuje si z systemem InterMed. Dzi ki dostarczonemu przez system interfejsowi ma on mo liwo przegl dania listy dost pnych bada, dodania nowego badania, i podgl d konkretnego badania. Mo e równie skonsultowa wyniki badania z innym lekarzem (konsultantem, np: radiologiem), który wyrazi swoj opini na podstawie obrazów medycznych do czonych do badania. Dodatkowo lekarz mo e poinformowa pacjenta o wynikach za pomoc wiadomo ci . Pacjent otrzymuje diagnoz oraz ewentualn propozycj kolejnej wizyty. Ta forma komunikacji mi dzy pacjentem a lekarzem nie jest jednak wystarczaj ca i powinna zosta potwierdzana telefonicznie. Wszystkie dane w systemie przechowywane s na serwerze. Znajduj si tam informacje o badaniu oraz zdj cia diagnostyczne. Wspólnym medium komunikacyjnym jest Internet. To dzi ki niemu realizowana jest komunikacja pomi dzy lekarzem i konsultantem, oraz pacjentem. Rysunek 6.1. Koncepcja systemu 17

22 Rozdzia 7. Analiza wymaga Okre lenie tego, co oprogramowanie powinno oferowa (czyli analiza wymaga ) jest jedn z najwa niejszych cz ci procesu tworzenia systemu. Je li twórca nie zna dok adnie problemu, który ma rozwi za, to jest ma o prawdopodobne, e znajdzie u yteczne rozwi zanie. Je eli klient, dla którego jest przeznaczone oprogramowanie, nie zostanie wys uchany i zrozumiany, to prawdopodobnie nie b dzie zadowolony z wyniku [6]. Wynikiem analizy wymaga powinna by dokumentacja wymaga, zapisana za pomoc prototypów, specyfikacji, jak równie modeli formalnych S ownik W celu zapewnienia poprawnej komunikacji mi dzy u ytkownikami systemu, a jego twórc, zosta przygotowany s ownik terminów projektu. Zawiera on wszystkie terminy i specyficzne ownictwo u ywane podczas dyskusji o wymaganiach systemu [5]. ownik terminów (terminów, akronimów, skrótów): InterMed Dostawca Klient Lekarz Konsultant Pacjent Skrót od nazwy analizowanego systemu: InterMed - Internetowy system wspomagaj cy lekarza w diagnozowaniu na podstawie obrazów medycznych. synonim: system Dostarcza system InterMed (np. firma informatyczna). Instytucja lub osoba, która zamawia system od dostawcy. ówny u ytkownik systemu, który mo e korzysta ze wszystkich jego funkcji. Lekarz posiadaj cy konto w systemie. Poproszony przez innego lekarza konsultuje jego badanie. Osoba, dla której zosta o przeprowadzone badanie. 18

23 Administrator Osoba dbaj ca o poprawn prac systemu InterMed. Dodaje i uaktualnia list pacjentów i lekarzy. synonim: operator Ekran Logowania E-L Cz systemu InterMed, umo liwiaj ca logowanie do systemu. Skrót od Ekranu Logowania. Ekran Badania E-B Cz systemu InterMed, która umo liwia przegl danie badania i zdj do niego do czonych. Skrót od Ekranu Badania Ekran Listy Bada E-LB Cz systemu InterMed, która wy wietla spis wszystkich bada. synonim: kartoteka bada Skrót od Ekranu Listy Bada. Ekran Nowego Badania E-NB Cz systemu InterMed, która umo liwia wprowadzenie kolejnego badania do systemu. synonim: Formularz Nowego Badania Skrót od Ekranu Nowego Badania. Ekran Wyszukiwania Cz systemu InterMed, która pozwala na wyszukiwanie bada wed ug zadanych kryteriów. 19

24 E-W Skrót od Ekranu Wyszukiwania. Ekran Konsultacji E-K Cz systemu InterMed, która daje mo liwo wymieniania komunikatów pomi dzy lekarzem, a konsultantem. Skrót od Ekranu Konsultacji. Formularz Dodawania Zdj Panel Opcji P-O Serwer Formularz umo liwiaj cy lekarzowi za adowanie zdj medycznych na serwer. Cz systemu InterMed, która wy wietla dost pne opcje. Skrót od Panel Opcji. Komputer z dost pem do Internetu, na którym jest wdro ony system InterMed. Klient internetowy Program komunikuj cy si z serwerem WWW np. przegl darka WWW. synonim: klient WWW Parametry badania Cz informacji dot. badania tj: numer badania, nazwa badania, data badania, pacjent (imi i nazwisko). 20

25 7.2. Modele systemu Model jest to pewna koncepcja, pierwowzór systemu zapisany za pomoc obiektów graficznych, prostych kszta tów oraz schematów blokowych. Dzi ki temu mo e by on analizowany nie tylko przez twórców systemu (firm informatyczn ), ale równie mo e do wyja nienia klientowi budowy systemu i funkcji jakie b dzie oferowa Model przep ywu informacji Modele przep ywu informacji obrazuj za pomoc diagramów, jakie zdarzenia zachodz w systemie, co powoduj, jakie s procesy, komponenty oraz dane wej ciowe i wyj ciowe. Na poni szym diagramie zosta zaprezentowany model przep ywu informacji dla systemu InterMed. Rysunek 7.1. Model przep ywu informacji 21

26 'Nowe badanie' jest zdarzeniem, które zapocz tkowuje proces 'Zapis informacji o badaniu'. Proces ten jest wspomagany przez stron WWW. Danymi wej ciowymi dla tego procesu s zdj cia DICOM oraz zdj cia obj to ciowe. Cel jaki osi gamy w wyniku tego procesu, to wsparcie dla lekarza w procesie diagnozy. Danymi wyj ciowymi z kolei s : zarejestrowane badanie, wys ane wyniki do pacjenta oraz pro ba o konsultacj skierowana do innego lekarza. 'Pro ba o konsultacj ' jest równocze nie zdarzeniem wywo uj cym nast pny proces: 'Konsultowanie badania', który podobnie jak proces g ówny ('Zapis informacji o badaniu') jest wspomagana przez stron WWW Model architektury systemu Model architektury prezentuje nam sposób organizacji elementów tworz cych system. W przypadku InterMed mo na wyró ni trzy obszary, w które zorganizowane s poszczególne cz ci systemu: strefa klienta obszar Internetu serwerowa cz systemu Rysunek 7.2. Model architektury systemu Strefa klienta to komputery u ytkowników pod czone do sieci Internet. Obszar Internetu obejmuje infrastruktur sieciow umo liwiaj kontakt klienta z systemem. 22

27 Serwerowa cz systemu InterMed b dzie sk ada si z czterech modu ów: Modu DICOM i Wizualizacja, które umo liwi sk adowanie i przegl danie zdj medycznych. Modu Komunikacja pozwoli na kontakt mi dzy lekarzami oraz wysy anie wyników do pacjenta. Szkielet systemu b dzie obs ugiwa kartotek bada (dodawanie, usuwanie, przegl danie bada ). Modu ten spaja wszystkie modu y w jeden zintegrowany system. System zostanie zaprojektowany do przechowywania dwóch rodzajów danych: dane tekstowe (informacje o badaniu, diagnoza) grafika (obrazy medyczne) 7.3. Analiza wymaga funkcjonalnych Wymagania funkcjonalne definiuj, jakie us ugi zaoferuje system oraz jak b dzie si zachowywa w okre lonych sytuacjach. Wynikaj one g ównie z potrzeb u ytkownika, który wskazuje konkretne udogodnienia oczekiwane od systemu. W trakcie projektowania systemu InterMed skorzystano z j zyka UML (ang. Unified Modeling Language - Ujednolicony J zyk Modelowania) [36]. Sk adaj si na niego grupy notacji graficznych, które s do opisywania i projektowania systemów oprogramowania, w szczególno ci systemów oprogramowania obiektowego [8]. Dzi ki takiemu podej ciu (wysoki poziom abstrakcji) powsta a dokumentacja projektowa jest zrozumia a nie tylko dla twórców systemu, ale równie dla klienta. Ca y proces modelowania zosta wykonany przy pomocy narz dzia IBM Rational Software Architect. IBM Rational Software Architect [37] jest zintegrowanym narz dziem projektowym i programistycznym, które umo liwia wykorzystanie techniki programowania modelowego w j zyku UML do opracowywania dobrze zaprojektowanych aplikacji i us ug. W przeprowadzonej analizie wymaga zosta utworzony zestaw diagramów i schematów, które opisuj kluczowe funkcje systemu i sposób ich dzia ania. W pierwszej kolejno ci okre lono czego u ytkownicy i klienci mog oczekiwa od systemu. W tym celu wykorzystano nast puj ce techniki j zyka UML: Przypadki u ycia systemu - opisuj w jaki sposób konkretni Aktorzy (nazwa ytkownika w notacji UML) komunikuj si z systemem. Prezentuj one równie podstawow funkcjonalno systemu istotn z punktu widzenia klienta/u ytkownika. Diagram czynno ci - przedstawia przep yw czynno ci w trakcie korzystania z systemu InterMed. Ukazuje on w jakie interakcje wchodz dzia ania u ytkowników i dzia ania systemu. Dzi ki temu diagramowi uwidoczniony zosta kontekst dla przypadków u ycia. 23

28 Podczas analizowania wymaga zosta po ony szczególny nacisk na interakcje pomi dzy konkretnymi osobami, a systemem. Pomi dzy g ównymi Aktorami systemu - Lekarzem i Konsultantem - równie zachodz interakcje, co zosta o przedstawione na poni szym diagramie: Rysunek 7.3. Przegl d aktorów systemu W systemie InterMed ta interakcja oznacza, e ka dy lekarz mo e konsultowa przeprowadzane przez siebie badanie z dowoln ilo ci innych lekarzy - konsultantów. Interakcje wyst puj ce pomi dzy poszczególnymi Aktorami, a systemem w notacji UML, oznacza si za pomoc przypadków u ycia. Na poni szym diagramie zosta y przedstawione kluczowe przypadki u ycia zachodz ce w systemie i pogrupowane wed ug tzw. ekranów, w których s one dost pne. 24

29 Rysunek 7.4. Kluczowe przypadki u ycia Na podstawie diagramów przypadków u ycia widzimy, e Lekarz ma mo liwo mi dzy innymi: zalogowania si, dodania nowego badania, wys ania pro by o konsultacj do innego Lekarza itd. Natomiast Konsultant w sytuacji konsultowania badania innego Lekarza posiada 25

30 prawa odczytu dla tego badania (podgl d zdj medycznych, odczyt diagnozy Lekarza) oraz mo liwo wys ania odpowiedzi (swojej diagnozy). Dla kluczowych przypadków u ycia zosta zaprojektowany diagram czynno ci. Pozwala on zorientowa si jaka mo e by kolejno wykonywania operacji przez u ytkownika podczas pracy z systemem. 26

31 Rysunek 7.5. Diagram czynno ci dla kluczowych funkcji systemu 27

32 7.4. Analiza wymaga niefunkcjonalnych Wymagania niefunkcjonalne nie dotycz bezpo rednio konkretnych funkcji systemu. Wprowadzaj raczej ograniczenia na system oraz specyfikuj warunki u ytkowania poszczególnych jego cz ci. Wynikaj one z potrzeb u ytkownika [7] Bezpiecze stwo Ka de oprogramowanie zarz dzaj ce danymi u ytkownika wymaga zastosowania szczególnych rodków bezpiecze stwa. Z jednej strony wymaga tego prawo o ochronie danych osobowych, a z drugiej strony niepewny system nigdy nie zdob dzie zaufania ytkownika. Poni ej wypisano wymagania stawiane bezpiecze stwu systemu InterMed. CECHA Bezpieczne przechowywanie hase WERYFIKOWALNY WYMIAR Has a przechowywane w bazie wy cznie w postaci zakodowanej Bezpieczna transmisja danych klient-serwer-klient Szyfrowane po czenie klient-serwer Wymagania sprz towe Tabela 7.1. Wymagania dot. bezpiecze stwa systemu 3DVS System InterMed do poprawnej pracy b dzie wymaga dostarczenia odpowiedniego sprz tu oraz infrastruktury sieciowej. Najwa niejsze z punktu widzenia u ytkownika jest to, e wystarczy mu redniej klasy komputer z dost pem do Internetu oraz zainstalowanym ogólnodost pnym oprogramowaniem (przegl darka WWW). Z punktu widzenia systemu kluczow rol b dzie mia o zagwarantowanie du ej przestrzeni dyskowej w bazie danych oraz szybki Internet. Rysunek 7.6. Wymagania sprz towe 28

33 Szczegó owo wymagania sprz towe zosta y zebrane w poni szej tabeli: CECHA Serwer bazy danych Serwer aplikacji Urz dzenia wej cia (dla Lekarza i Odbiorcy) Urz dzenia wyj cia (dla Lekarza i Odbiorcy) WERYFIKOWALNY WYMIAR Umo liwiaj cy przechowywanie danych binarnych (zdj cia) Liczba klientów internetowych komunikuj ca si jednocze nie z serwerem: nieograniczona Klawiatura, mysz Monitor, opcjonalnie drukarka Tabela 7.2. Wymagania dot. sprz tu Pozosta e wymagania systemu Poni ej zosta y opisane pozosta e wymagania niefunkcjonalne systemu. Znajduj si tutaj wytyczne i warunki jakie powinny zosta spe nione w celu uzyskania optymalnej pracy ca ego oprogramowania. W miar mo liwo ci zosta y one zapisane ilo ciowo, co pozwoli na jednoznaczn ich interpretacj oraz umo liwi przeprowadzenie testów wydajno ciowych. CECHA Internet Przegl darka WWW Format zdj (zbiór wej ciowy) Rozmiar Wydajno Przenaszalno atwo ytkowania WERYFIKOWALNY WYMIAR Pr dko transmisji danych po stronie klienta internetowego: (zalecane min. 100 kb) Przegl darki preferowane: IE 5.0, Firefox lub nowsze wersje 1. Zdj cia w formacie DICOM 2. Zdj cia obi to ciowe (format nieustandaryzowany) Wymagana pojemno dyskowa serwera bazy danych: 1TB Liczba rekordów w bazie: nieograniczona Czas odpowiedzi na danie zalogowania do systemu: 1sek Czas odpowiedzi na otwarcie przegl darki: czas przes ania 1MB x rozmiar pobieranych danych Czas pobierania zdj medycznych na komputer klienta: czas przesy ania 1MB x rozmiar pobieranych danych Platforma docelowa: system niezale ny od platformy % kodu zale nego od platformy docelowej: - z punktu widzenia Lekarza/Odbiorcy: 0% kodu zale nego - z punktu widzenia systemu/administratora: 5% kodu zale nego od bazy danych Czas niezb dny do przeszkolenia Lekarza: 1-2 godziny Czas niezb dny do przeszkolenia Konsultanta: 0.5 godziny Czas niezb dny do przeszkolenia Administratora: 3godziny Tabela 7.3. Pozosta e wymagania dot. systemu 3DVS 29

34 Rozdzia 8. Projekt i wykonanie systemu 8.1. Modelowanie zachowa systemu Na etapie przygotowywania projektu równie zosta a wykorzystana notacja UML. Jednak w tym wypadku powsta e modele s bardziej szczegó owe od modeli wykonanych w trakcie analizy wymaga. Rodzaje diagramów jakie zosta y u yte na tym etapie: Diagramy klas. Obrazuj ogóln struktur systemu, pokazuj c klasy i ich wzajemne relacje. Diagramy sekwencji. Modeluj najwa niejsze scenariusze wykonania poszczególnych przypadków u ycia systemu. Diagramy komunikacji. Pokazuj po czenia i interakcje mi dzy obiektami. Diagramy pakietów, Przedstawiaj w ogólnym wietle organizacj oprogramowania. Diagramy pakietów stanowi dobr logiczn map systemu. Diagram wdro enia. Pokazuj one fizyczn konfiguracj oprogramowania i sprz tu. Uwagi: Poni ej zosta y przedstawione najwa niejsze aspekty analizy zachowa systemu. Pe na dokumentacja projektowa w postaci diagramów UML zosta a umieszczona w za cznikach w formie elektronicznej. Przyk adowy diagram klas odpowiadaj cy przypadkowi u ycia Dodaj badanie wygl da nast puj co: 30

35 Rysunek 8.1. Diagram klas dla przypadku u ycia 'Dodaj badanie' Lekarz uzupe nia w przegl darce internetowej formularz nowego badania (formularz badania jest reprezentowany przez klas ekrannowegobadania). Z rozwijanej listy wybiera pacjenta (odpowiedzialna jest za to metoda wyswietllistepacjentów() ). Po zatwierdzeniu nowego badania (metoda dodajbadanie() ) informacje z formularza s pobierane, sprawdzane i zapisywane w bazie (ta cz jest realizowana przez klas nowebadaniectr). Baza jest reprezentowana przez klas badaniedb. Poni szy diagram sekwencji szczegó owo obrazuje kolejno przep ywu komunikatów w czasie dla przypadku u ycia Dodaj badanie. Formularz wype niony przez lekarza, po sprawdzeniu (akcja: sprawdzformularznb) przez obiekt kontrolny nowebadaniectr mo e okaza si b dnie uzupe niony. Spowoduje to wys anie informacji zwrotnej do lekarza z pro o podanie poprawnych danych (akcja: infopoprawformularz). Natomiast gdy system nie b dzie mia zastrze nowe badanie zostanie zapisane w bazie danych (akcja: dodajbadanie). 31

36 Rysunek 8.2. Diagram sekwencji dla przypadku u ycia 'Dodaj badanie' Na podstawie diagramu sekwencji zosta utworzony diagram komunikacji, który informuje o interakcjach i po czeniach poszczególnych obiektów. 32

37 Rysunek 8.3. Diagram komunikacji dla przypadku u ycia 'Dodaj badanie' Zaprojektowany diagram pakietów dla systemu pokazuje powi zania i logiczne przej cia pomi dzy poszczególnymi ekranami. Pakiety reprezentuj funkcje okre lone dla ró nych obszarów w systemie. Po zalogowaniu mamy opcje dost pne w Panelu Opcji, mo emy np. wybra pakiet Ekran Nowego Badania (czyli przej do strony oferuj cej formularz nowego badania), nast pnie przechodz c do pakietu Ekran Badania mo emy m.in. podgl dn badanie, obejrze zdj cia z badania. Ostatnim punktem tej cie ki jest Ekran Konsultacji, który oferuje komunikacj z innymi Lekarzami. Oczywi cie z ka dego Ekranu mo na bezpo rednio powróci do Panelu Opcji. Na diagramie jednak nie zosta y umieszczone te po czenia poniewa rysunek straci by wtedy przejrzysto. 33

38 Rysunek 8.4. Diagram pakietów W kolejnym etapie modelowania zachowa systemu zosta przygotowany diagram wdro enia. 34

39 Rysunek 8.5. Diagram wdro enia Przedstawia on w y systemu (stacje robocze, serwery), na których s wdro one poszczególne artefakty, czyli elementy aplikacji InterMed (baza danych, aplikacja internetowa). Na serwerze (lub serwerach) s zainstalowane i skonfigurowane: aplikacja oraz baza danych. Administrator (bazy danych i systemu) przy pomocy stacji roboczej czy si z g ównym serwerem s cym do zarz dzania wdro on infrastruktur. Lekarz natomiast komunikuje si z systemem poprzez komputer osobisty. Diagramy UML s bardzo cz sto stosowane do dokumentowania wykonanego systemu. Ich podstawow zalet jest to, e pozwalaj na ogólne zrozumienie oprogramowania bez potrzeby analizowania kodu Projekt bazy danych Zaprojektowanie poprawnej struktury danych jest jednym z najwa niejszych czynników decyduj cych o powodzeniu przedsi wzi cia. To od niej w du ej mierze zale y implementacja poszczególnych modu ów systemu. Najpowszechniej stosowan metod modelowania danych jest modelowanie encja - relacja - atrybut, która obejmuje encje, zwi zane z nimi atrybuty i relacje mi dzy tymi encjami [7]. 35

40 Istnieje wiele narz dzi wspomagaj cych ten proces. Jednym z nich jest DBDesigner, rozwijany na licencji Open Source. DBDesigner jest narz dziem s cym do modelowania struktur bazy danych. Potrafi on integrowa si z ró nymi bazami danych (MySQL, Oracle) i dzi ki intuicyjnemu interfejsowi u ytkownika mo e by wykorzystywany nie tylko przez profesjonalistów, ale równie przez osoby nie znaj ce sk adni j zyka SQL. Narz dzie to zosta o wykorzystane do zaprojektowania poni szego diagramu. Dzi ki niemu zosta wygenerowany skrypt tworz cy struktur obiektów bazy danych. Rysunek 8.6. Projekt bazy danych Aby umo liwi przechowywanie danych w systemie zosta y przygotowane cztery tabele. Dwie z nich (lekarz, pacjent) b zawiera y dane o charakterze statycznym - wpisane raz, z za enia nie powinny ulega zmianie (mo e zdarzy si oczywi cie konieczno ich uaktualnienia, jednak e system w podstawowej wersji nie b dzie posiada takiej funkcjonalno ci). Kolejne dwie tabele: badanie i diagnoza, b bardzo aktywnie u ywane przez system. To w nie one zawieraj wszystkie informacje o badaniu (tabela badanie) oraz wystawionych diagnozach (tabela diagnoza). 36

41 W bazie danych nie b przechowywane zdj cia medyczne, zostan one umieszczone na dysku twardym serwera. W bazie znajd si jedynie informacje o ich lokalizacji. Pomi dzy tabelami zosta y utworzone relacje wskazuj ce zale no ci mi dzy danymi: jeden lekarz mo e przeprowadzi wiele bada jeden pacjent mo e by wielokrotnie badany dla jednego badania mo e istnie wiele diagnoz (wystawionych przez wielu lekarzykonsultantów) 8.3. Projekt interfejsu u ytkownika Zadowolenie klienta jest jednym z najwa niejszych czynników decyduj cych o powodzeniu systemu. Nawet najlepszy projekt informatyczny mo e zako czy si pora, je li jego ytkownicy nie b chcieli z niego korzysta. Wielu ludzi w zetkni ciu z komputerem doznaje takiego szoku, e zaczynaj unika wszelkiego rodzaju systemów informatycznych [9]. Dlatego ten w nie etap tworzenia aplikacji powinien zosta szczególnie dok adnie omówiony z u ytkownikami systemu. Podczas przygotowania projektu interfejsu u ytkownika szczególny nacisk zosta po ony na prostot i wygod obs ugi. U ytkownicy bez do wiadczenia z komputerami mog nauczy si jego u ywania w ci gu krótkiego szkolenia. Strona zosta a podzielona na kilka sekcji (patrz poni ej), z których ka da ma ci le okre lon funkcj. Rysunek 8.7. Projekt interfejsu 37

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP

Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Instrukcja Obsługi STRONA PODMIOTOWA BIP Elementy strony podmiotowej BIP: Strona podmiotowa Biuletynu Informacji Publicznej podzielona jest na trzy części: Nagłówek strony głównej Stopka strony podmiotowej

Bardziej szczegółowo

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 Chmura obliczeniowa do przechowywania plików online Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 1 Chmura, czyli co? Chmura obliczeniowa (cloud computing) to usługa przechowywania i wykorzystywania danych, do

Bardziej szczegółowo

DOTACJE NA INNOWACJE. Zapytanie ofertowe

DOTACJE NA INNOWACJE. Zapytanie ofertowe Wrocław, dnia 03.01.2013 r. Nitrotek Sp. z o.o. ul. Krynicka 40/7 50-555 Wrocław Zapytanie ofertowe W związku z realizacją projektu Wdrożenie nowoczesnego systemu B2B automatyzującego współpracę Nitrotek

Bardziej szczegółowo

Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl

Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl 1. Postanowienia ogólne 1.1. Niniejsza Polityka prywatności określa zasady gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania danych w tym również danych osobowych

Bardziej szczegółowo

Instrukcja zarządzania systemem informatycznym służącym do przetwarzania danych osobowych

Instrukcja zarządzania systemem informatycznym służącym do przetwarzania danych osobowych Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 1/2013 Dyrektora Zespołu Obsługi Szkół i Przedszkoli w Muszynie z dnia 30 grudnia 2013 r. Instrukcja zarządzania systemem informatycznym służącym do przetwarzania danych

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie nowoczesnych e-usług w podmiotach leczniczych nadzorowanych przez Ministra Zdrowia

Wprowadzenie nowoczesnych e-usług w podmiotach leczniczych nadzorowanych przez Ministra Zdrowia Wprowadzenie nowoczesnych e-usług w podmiotach leczniczych nadzorowanych przez Ministra Zdrowia Arkadiusz Janek Warszawa, 24.03.2016 INFORMACJE OGÓLNE Program operacyjny Program Operacyjny Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1 ewyniki. mmedica - INSTR UKC JA UŻYTKO W NIKA

Spis treści. Rozdział 1 ewyniki. mmedica - INSTR UKC JA UŻYTKO W NIKA Wersja 5.1.9 Spis treści Rozdział 1 1.1 1.1.1 1.1.2 1.2 1.3 1.4 1.5 I Konfiguracja... 1-1 OID świadczeniodawcy... 1-2 Dodanie... instytucji zewnętrznej 1-4 Dodanie... zlecenia 1-11 Pobranie... materiału

Bardziej szczegółowo

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy.

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Oferent: FlowService Adresat: Oferta Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Warszawa, lipiec 2006 Wstęp Przedmiotem niniejszej oferty jest wdrożenie systemu

Bardziej szczegółowo

Bazy danych. Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15

Bazy danych. Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15 Bazy danych Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15 Przechowywanie danych Wykorzystanie systemu plików, dostępu do plików za pośrednictwem systemu operacyjnego

Bardziej szczegółowo

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007 GEO-SYSTEM Sp. z o.o. 02-732 Warszawa, ul. Podbipięty 34 m. 7, tel./fax 847-35-80, 853-31-15 http:\\www.geo-system.com.pl e-mail:geo-system@geo-system.com.pl GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia.

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. 1. Podłączenie zestawu GSM. Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. Pierwszym krokiem w celu uruchomienia i poprawnej pracy aplikacji jest podłączenie zestawu GSM. Zestaw należy podłączyć zgodnie

Bardziej szczegółowo

System Informatyczny CELAB. Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy

System Informatyczny CELAB. Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy Instrukcja obsługi programu 2.11. Przygotowanie programu do pracy - ECP Architektura inter/intranetowa System Informatyczny CELAB Przygotowanie programu do pracy - Ewidencja Czasu Pracy Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Komputer i urządzenia z nim współpracujące

Komputer i urządzenia z nim współpracujące Temat 1. Komputer i urządzenia z nim współpracujące Realizacja podstawy programowej 1. 1) opisuje modułową budowę komputera, jego podstawowe elementy i ich funkcje, jak również budowę i działanie urządzeń

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI SKLEPU INTERNETOWEGO

POLITYKA PRYWATNOŚCI SKLEPU INTERNETOWEGO POLITYKA PRYWATNOŚCI SKLEPU INTERNETOWEGO www.tokyotey.pl 1. Zagadnienia wstępne. 1. Pod pojęciem Serwisu rozumie się stronę internetową znajdującą się pod adresem www.tokyotey.pl wraz z wszelkimi podstronami

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe cel

Sieci komputerowe cel Sieci komputerowe cel współuŝytkowanie programów i plików; współuŝytkowanie innych zasobów: drukarek, ploterów, pamięci masowych, itd. współuŝytkowanie baz danych; ograniczenie wydatków na zakup stacji

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie FonTel służy do prezentacji nagranych rozmów oraz zarządzania rejestratorami ( zapoznaj się z rodziną rejestratorów FonTel ).

Oprogramowanie FonTel służy do prezentacji nagranych rozmów oraz zarządzania rejestratorami ( zapoznaj się z rodziną rejestratorów FonTel ). {tab=opis} Oprogramowanie FonTel służy do prezentacji nagranych rozmów oraz zarządzania rejestratorami ( zapoznaj się z rodziną rejestratorów FonTel ). Aplikacja umożliwia wygodne przeglądanie, wyszukiwanie

Bardziej szczegółowo

Platforma do obsługi zdalnej edukacji

Platforma do obsługi zdalnej edukacji Andrzej Krzyżak. Platforma do obsługi zdalnej edukacji Projekt platformy e-learningowej wykonanej w ramach pracy magisterskiej obejmował stworzenie w pełni funkcjonalnego, a zarazem prostego i intuicyjnego

Bardziej szczegółowo

Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego

Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego Wstęp. Dodanie funkcjonalności wysyłania wniosków bez podpisów

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 Zapytanie ofertowe - Działanie PO IG 8.2 Warszawa, dnia 13.12.2013 r. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 ISTOTNE INFORMACJE O PROJEKCIE: Celem projektu "Wdrożenie zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 1 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA I. Informacje ogólne Przedmiotem postępowania jest wdrożenie platformy komunikacyjnej poprzez zapewnienie możliwości dwukierunkowej wymiany danych dotyczących

Bardziej szczegółowo

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r.

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r. WSPÓLNA METODA OCENY CAF 2006 W URZĘDZIE GMINY TOMICE PLAN DOSKONALENIA Sporządził: Ryszard Góralczyk Koordynator CAF Cel dokumentu: Przekazanie pracownikom i klientom Urzędu informacji o przyjętym planie

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe. Definicja. Elementy 2012-05-24

Sieci komputerowe. Definicja. Elementy 2012-05-24 Sieci komputerowe Wprowadzenie dr inż. Maciej Piechowiak Definicja grupa komputerów lub innych urządzeń połączonych ze sobą w celu wymiany danych lub współdzielenia różnych zasobów Elementy Cztery elementy

Bardziej szczegółowo

Wykonanie strony internetowej projektu wraz z hostingiem i administracją

Wykonanie strony internetowej projektu wraz z hostingiem i administracją Znak sprawy: OR.042.14.2013 Nawojowa, 06.12.2013 r. Z A P Y T A N I E na realizację zadania pn. O F E R T O W E Wykonanie strony internetowej projektu wraz z hostingiem i administracją Zapytanie w ramach

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ Część ogólna Tekst obowiązujący od dnia:. SPIS TREŚCI I.A. Postanowienia ogólne... 3 I.B. Podstawy prawne opracowania IRiESD... 3 I.C. Zakres przedmiotowy

Bardziej szczegółowo

elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej

elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej A Instrukcja użytkownika Instalacja usług wersja 1.1 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji ul. Batorego 5, 02-591 Warszawa www.epuap.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Regu g l u a l min i n w s w pó p ł ó p ł r p acy O ow o iązuje od dnia 08.07.2011

Regu g l u a l min i n w s w pó p ł ó p ł r p acy O ow o iązuje od dnia 08.07.2011 Regulamin współpracy Obowiązuje od dnia 08.07.2011 1 1. Wstęp Regulamin określa warunki współpracy z firmą Hubert Joachimiak HubiSoft. W przypadku niejasności, prosimy o kontakt. Dane kontaktowe znajdują

Bardziej szczegółowo

Instrukcja postępowania w celu podłączenia do PLI CBD z uwzględnieniem modernizacji systemu w ramach projektu PLI CBD2

Instrukcja postępowania w celu podłączenia do PLI CBD z uwzględnieniem modernizacji systemu w ramach projektu PLI CBD2 Urząd Komunikacji Projekt PLI Elektronicznej CBD2 Faza projektu: E-3 Rodzaj dokumentu: Instrukcje Odpowiedzialny: Paweł Sendek Wersja nr: 1 z dnia 31.03.2015 Obszar projektu: Organizacyjny Status dokumentu:

Bardziej szczegółowo

epuap Ogólna instrukcja organizacyjna kroków dla realizacji integracji

epuap Ogólna instrukcja organizacyjna kroków dla realizacji integracji epuap Ogólna instrukcja organizacyjna kroków dla realizacji integracji Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach.

Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach. Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach. 1 PROJEKTY KOSZTOWE 2 PROJEKTY PRZYCHODOWE 3 PODZIAŁ PROJEKTÓW ZE WZGLĘDU

Bardziej szczegółowo

Regulamin serwisu internetowego ramowka.fm

Regulamin serwisu internetowego ramowka.fm Regulamin serwisu internetowego ramowka.fm Art. 1 DEFINICJE 1. Serwis internetowy serwis informacyjny, będący zbiorem treści o charakterze informacyjnym, funkcjonujący pod adresem: www.ramowka.fm. 2. Administrator

Bardziej szczegółowo

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe Lublin, 19.07.2013 Zapytanie ofertowe na wyłonienie wykonawcy/dostawcy 1. Wartości niematerialne i prawne a) System zarządzania magazynem WMS Asseco SAFO, 2. usług informatycznych i technicznych związanych

Bardziej szczegółowo

Sieć komputerowa grupa komputerów lub innych urządzeo połączonych ze sobą w celu wymiany danych lub współdzielenia różnych zasobów, na przykład:

Sieć komputerowa grupa komputerów lub innych urządzeo połączonych ze sobą w celu wymiany danych lub współdzielenia różnych zasobów, na przykład: Sieci komputerowe Sieć komputerowa grupa komputerów lub innych urządzeo połączonych ze sobą w celu wymiany danych lub współdzielenia różnych zasobów, na przykład: korzystania ze wspólnych urządzeo, np.

Bardziej szczegółowo

INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI

INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI INTERAKTYWNA APLIKACJA MAPOWA MIASTA RYBNIKA INSTRUKCJA OBSŁUGI Spis treści Budowa okna aplikacji i narzędzia podstawowe... 4 Okno aplikacji... 5 Legenda... 5 Główne okno mapy... 5 Mapa przeglądowa...

Bardziej szczegółowo

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum 1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum Obowiązująca podstawa programowa nauczania informatyki w gimnazjum, w odniesieniu do propozycji realizacji tych zagadnień w podręcznikach

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie)

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie) Załącznik nr 1 do Uchwały nr / II / 2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 201-2020 KRYTERIA DOSTĘPU Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu:

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA TESTOWANIA USŁUG NA PLATFORMIE ELA-ENT

INSTRUKCJA TESTOWANIA USŁUG NA PLATFORMIE ELA-ENT Załącznik nr 1 Siedlce-Warszawa, dn. 16.06.2009 r. Opracowanie: Marek Faderewski (marekf@ipipan.waw.pl) Dariusz Mikułowski (darek@ii3.ap.siedlce.pl) INSTRUKCJA TESTOWANIA USŁUG NA PLATFORMIE ELA-ENT Przed

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA WebPTB 1.0

INSTRUKCJA WebPTB 1.0 INSTRUKCJA WebPTB 1.0 Program WebPTB wspomaga zarządzaniem budynkami w kontekście ich bezpieczeństwa fizycznego. Zawiera zestawienie budynków wraz z ich cechami fizycznymi, które mają wpływ na bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9/11/12 dyrektora PCKZ w Jaworze z dnia 30 marca 2012 r. Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im.

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH

PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH Do celów projektowania naleŝy ustalić model procesu wytwórczego: Zakłócenia i warunki otoczenia Wpływ na otoczenie WEJŚCIE materiały i półprodukty wyposaŝenie produkcyjne

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 82/15 WÓJTA GMINY WOLA KRZYSZTOPORSKA. z dnia 21 lipca 2015 r.

ZARZĄDZENIE NR 82/15 WÓJTA GMINY WOLA KRZYSZTOPORSKA. z dnia 21 lipca 2015 r. ZARZĄDZENIE NR 82/15 WÓJTA GMINY WOLA KRZYSZTOPORSKA w sprawie wprowadzenia regulaminu korzystania z systemu e-podatki w Urzędzie Gminy Wola Krzysztoporska Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

Zintegrowana sala operacyjna CORE Richard Wolf

Zintegrowana sala operacyjna CORE Richard Wolf Meden-Inmed Sp. z o.o. Wenedów 2 75-847 Koszalin tel: +48 94 347 10 40 fax: +48 94 347 10 41 e-mail: sklep@meden.com.pl Zintegrowana sala operacyjna CORE Richard Wolf link do produktu: http://meden.com.pl/oferta/zintegrowane-sale-operacyjne/1455-cyfrowa-kompletna-sala-operac

Bardziej szczegółowo

IZBA CELNA WE WROCŁAWIU Wrocław, dnia 30 kwietnia 2012 r. Ul. Hercena 11 50-950 Wrocław

IZBA CELNA WE WROCŁAWIU Wrocław, dnia 30 kwietnia 2012 r. Ul. Hercena 11 50-950 Wrocław IZBA CELNA WE WROCŁAWIU Wrocław, dnia 30 kwietnia 2012 r. Ul. Hercena 11 50-950 Wrocław 450000-ILGW-253-12/12 Według rozdzielnika Dotyczy: Przetargu nieograniczonego na Zaprojektowanie, wykonanie/dostosowanie

Bardziej szczegółowo

Rozliczenia z NFZ. Ogólne założenia. Spis treści

Rozliczenia z NFZ. Ogólne założenia. Spis treści Rozliczenia z NFZ Spis treści 1 Ogólne założenia 2 Generacja raportu statystycznego 3 Wczytywanie raportu zwrotnego 4 Szablony rachunków 4.1 Wczytanie szablonów 4.2 Wygenerowanie dokumentów rozliczenia

Bardziej szczegółowo

Oferta kompleksowego serwisu sprzętu komputerowego dla przedsiębiorstw, instytucji oraz organizacji.

Oferta kompleksowego serwisu sprzętu komputerowego dla przedsiębiorstw, instytucji oraz organizacji. Oferta dla FIRM Outsourcing IT Oferta kompleksowego serwisu sprzętu komputerowego dla przedsiębiorstw, instytucji oraz organizacji. OUTSOURCING INFORMATYCZNY W PRAKTYCE Outsourcing informatyczny to w praktyce

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

DOTACJE NA INNOWACJE ZAPYTANIE OFERTOWE

DOTACJE NA INNOWACJE ZAPYTANIE OFERTOWE Rentis S.A. ul. Krakowska 204 02-219 Warszawa Warszawa, dnia 20.10.2014 r. ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z realizacją projektu pn. Wdrożenie systemu B2B pomiędzy Global Rent a Car S.A. i jego partnerami

Bardziej szczegółowo

Ewidencja abonentów. Kalkulacja opłat

Ewidencja abonentów. Kalkulacja opłat Wachlarz możliwości programu w całości wykorzystywać będą operatorzy o szerokiej strukturze oraz rozbudowanej ofercie. Jednak program został zaprojektowany tak, by umożliwić obsługę zarówno niewielkiej

Bardziej szczegółowo

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania...

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania... Zawartość Instalacja... 1 Konfiguracja... 2 Uruchomienie i praca z raportem... 4 Metody wyszukiwania... 6 Prezentacja wyników... 7 Wycenianie... 9 Wstęp Narzędzie ściśle współpracujące z raportem: Moduł

Bardziej szczegółowo

Pakiet Systemu omnirad

Pakiet Systemu omnirad Pakiet Systemu omnirad System omnirad, to zespół współpracujących ze sobą urządzeń oraz programów, przeznaczonych do pobierania, wizualizacji, opisu, przesyłania, przetwarzania, archiwizacji, drukowania,

Bardziej szczegółowo

Gospodarowanie mieniem Województwa

Gospodarowanie mieniem Województwa Projekt pn. Budowa zintegrowanego systemu informatycznego do zarządzania nieruchomościami Województwa Małopolskiego i wojewódzkich jednostek organizacyjnych 1/13 Gospodarowanie mieniem Województwa Zgodnie

Bardziej szczegółowo

1. Korzyści z zakupu nowej wersji... 2. 2. Poprawiono... 2. 3. Zmiany w słowniku Stawki VAT... 2. 4. Zmiana stawki VAT w kartotece Towary...

1. Korzyści z zakupu nowej wersji... 2. 2. Poprawiono... 2. 3. Zmiany w słowniku Stawki VAT... 2. 4. Zmiana stawki VAT w kartotece Towary... Forte Handel 1 / 8 Nowe funkcje w module Forte Handel w wersji 2011a Spis treści: 1. Korzyści z zakupu nowej wersji... 2 2. Poprawiono... 2 Nowe funkcje w module Forte Handel w wersji 2011 Spis treści:

Bardziej szczegółowo

Nowości w module: BI, w wersji 9.0

Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Copyright 1997-2009 COMARCH S.A. Spis treści Wstęp... 3 Obszary analityczne... 3 1. Nowa kostka CRM... 3 2. Zmiany w obszarze: Księgowość... 4 3. Analizy Data Mining...

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI 1. CO TO JEST ELEKTRONICZNE BIURO OBSŁUGI UCZESTNIKA (EBOU) Elektroniczne Biuro Obsługi Uczestnika to platforma umożliwiająca

Bardziej szczegółowo

Archiwum Prac Dyplomowych

Archiwum Prac Dyplomowych Archiwum Prac Dyplomowych Instrukcja dla studentów Ogólna procedura przygotowania pracy do obrony w Archiwum Prac Dyplomowych 1. Student rejestruje pracę w dziekanacie tej jednostki uczelni, w której pisana

Bardziej szczegółowo

UMOWA POWIERZENIA PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH nr.. zawarta w dniu. zwana dalej Umową powierzenia

UMOWA POWIERZENIA PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH nr.. zawarta w dniu. zwana dalej Umową powierzenia Załącznik nr 3A do SIWZ UMOWA POWIERZENIA PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH nr.. zawarta w dniu. zwana dalej Umową powierzenia pomiędzy: Szpitalem Uniwersyteckim Nr 2 im. Dr Jana Biziela w Bydgoszczy ul.

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA PRASOWA. Cel: zakup komputerów, budowa sieci LAN, zakup i wdroŝenie aplikacji aktualnie dostępnych na rynku.

INFORMACJA PRASOWA. Cel: zakup komputerów, budowa sieci LAN, zakup i wdroŝenie aplikacji aktualnie dostępnych na rynku. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO SPRAWIEDLIWOŚCI BIURO MINISTRA WYDZIAŁ INFORMACJI Warszawa, dnia 13 października 2007 r. INFORMACJA PRASOWA Minione dwa lata przyniosły przełom w informatyzacji polskiego

Bardziej szczegółowo

newss.pl Ultraszybki internet nowej generacji - UPC Fiber Power

newss.pl Ultraszybki internet nowej generacji - UPC Fiber Power UPC Polska, lider w zakresie prędkości przesyłu danych i jeden z największych polskich dostawców usług internetowych, wprowadza na rynek ultraszybki internet kablowy najnowszej generacji UPC Fiber Power,

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą P r z e t a r g n i e o g r a n i c z o n y (do 60 000 EURO) Zawartość: Informacja ogólna Instrukcja

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 1 / 7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:161398-2016:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy

Bardziej szczegółowo

Regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez PZU SA w zakresie obsługi klienta PZU SA

Regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez PZU SA w zakresie obsługi klienta PZU SA Załącznik do uchwały nr UZ/355/2011 Zarządu PZU SA Regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez PZU SA w zakresie obsługi klienta PZU SA Na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca

Bardziej szczegółowo

I. Zakładanie nowego konta użytkownika.

I. Zakładanie nowego konta użytkownika. I. Zakładanie nowego konta użytkownika. 1. Należy wybrać przycisk załóż konto na stronie głównej. 2. Następnie wypełnić wszystkie pola formularza rejestracyjnego oraz zaznaczyć akceptację regulaminu w

Bardziej szczegółowo

Regulamin korzystania z aplikacji mobilnej McDonald's Polska

Regulamin korzystania z aplikacji mobilnej McDonald's Polska Regulamin korzystania z aplikacji mobilnej McDonald's Polska I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1.1. Niniejszy regulamin ( Regulamin ) określa zasady korzystania z aplikacji mobilnej McDonald s Polska uruchomionej

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwo WielobranŜowe GALKOR Sp. z o.o. ul. Ogrodowa 73 86-010 Koronowo Tel: +48 52 382 07 70

Przedsiębiorstwo WielobranŜowe GALKOR Sp. z o.o. ul. Ogrodowa 73 86-010 Koronowo Tel: +48 52 382 07 70 Przedsiębiorstwo WielobranŜowe GALKOR Sp. z o.o. galkor@galkor.pl www.galkor.pl Precyzyjna kontrola przebiegu procesu produkcyjnego Wizualizacja dająca pełen obraz produkcji Parametryzacja pracy urządzeń

Bardziej szczegółowo

PRZETWARZANIE DANYCH OSOBOWYCH

PRZETWARZANIE DANYCH OSOBOWYCH 1 PRZETWARZANIE DANYCH OSOBOWYCH proinfosec Jarosław Żabówka proinfosec@odoradca.pl Wymogi rozporządzenia 2 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 08.01.2016 r.

Warszawa, 08.01.2016 r. Warszawa, 08.01.2016 r. INSTRUKCJA KORZYSTANIA Z USŁUGI POWIADOMIENIA SMS W SYSTEMIE E25 BANKU BPS S.A. KRS 0000069229, NIP 896-00-01-959, kapitał zakładowy w wysokości 354 096 542,00 złotych, który został

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Opis obsługi systemu Ognivo2 w aplikacji Komornik SQL-VAT

Opis obsługi systemu Ognivo2 w aplikacji Komornik SQL-VAT Opis obsługi systemu Ognivo2 w aplikacji Komornik SQL-VAT Spis treści Instrukcja użytkownika systemu Ognivo2... 3 Opis... 3 Konfiguracja programu... 4 Rejestracja bibliotek narzędziowych... 4 Konfiguracja

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó Samochodowych

Zespó Szkó Samochodowych Program sta owy w ramach projektu S t a i n w e s t y c j w p r z y s z o Zespó Szkó Samochodowych Rodzaj zaj : Sta e zawodowe dla uczniów Imi i nazwisko nauczyciela: Mariusz Rakowicz Liczba uczniów w

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.15.2015 Łódź, dnia 17 czerwca 2015 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

Wpisany przez Piotr Klimek Wtorek, 11 Sierpień 2009 22:36 - Zmieniony Poniedziałek, 03 Czerwiec 2013 03:55

Wpisany przez Piotr Klimek Wtorek, 11 Sierpień 2009 22:36 - Zmieniony Poniedziałek, 03 Czerwiec 2013 03:55 Na początku PHP było przystosowane do programowania proceduralnego. Możliwości obiektowe wprowadzono z językiem C++ i Smalltalk. Obecnie nowy sposób programowania występuje w większości językach wysokopoziomowych

Bardziej szczegółowo

Procedura działania Punktu Potwierdzającego Profile Zaufane epuap Urzędzie Gminy w Ułężu

Procedura działania Punktu Potwierdzającego Profile Zaufane epuap Urzędzie Gminy w Ułężu Załącznik nr 1 do Zarządzenia Wójta Gminy Ułęż nr 21 z dnia 14 maja 2014r. Procedura działania Punktu Potwierdzającego Profile Zaufane epuap Urzędzie Gminy w Ułężu Spis treści Użyte pojęcia i skróty...

Bardziej szczegółowo

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751 Zespół Placówek Kształcenia Zawodowego 33-300 Nowy Sącz ul. Zamenhoffa 1 tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 http://zpkz.nowysacz.pl e-mail biuro@ckp-ns.edu.pl NIP 7343246017 Regon 120493751 Wskazówki

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, ROZDZIAŁ 1 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1217/2003 z dnia 4 lipca 2003 r. ustanawiające powszechne specyfikacje dla krajowych programów kontroli jakości w zakresie ochrony lotnictwa cywilnego (Tekst mający znaczenie

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia do dysponentów/jednostek organizacyjnych Uprawnienia do operacji. System EUROBUDŻET Aplikacja Księga Główna Aplikacja Środki trwałe

Uprawnienia do dysponentów/jednostek organizacyjnych Uprawnienia do operacji. System EUROBUDŻET Aplikacja Księga Główna Aplikacja Środki trwałe Załącznik Nr 5 do Zarządzenia Nr 100/08 Burmistrza Myszyńca z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie wprowadzenia zasad (polityki) prowadzenia rachunkowości w Urzędzie Miejskim w Myszyńcu, w jednostkach budżetowych,

Bardziej szczegółowo

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców oferujących dostępy do tytułów elektronicznych, zarówno bibliotekarze jak i użytkownicy coraz większą ilość

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ BIURO ADMINISTRACYJNE ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa, tel. +48 22 661 14 10, fax +48 22 661 14 71 www.mpips.gov.pl; e-mail: elzbieta.ponder@mpips.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja historii plików

Konfiguracja historii plików Wielu producentów oprogramowania oferuje zaawansowane rozwiązania do wykonywania kopii zapasowych plików użytkownika czy to na dyskach lokalnych czy w chmurze. Warto jednak zastanowić się czy instalacja

Bardziej szczegółowo

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE OKE Kraków 2012 Zadanie egzaminacyjne zostało opracowane

Bardziej szczegółowo

Wtedy wystarczy wybrać właściwego Taga z listy.

Wtedy wystarczy wybrać właściwego Taga z listy. Po wejściu na stronę pucharino.slask.pl musisz się zalogować (Nazwa użytkownika to Twój redakcyjny pseudonim, hasło sam sobie ustalisz podczas procedury rejestracji). Po zalogowaniu pojawi się kilka istotnych

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 2 listopada 2015 r. z dnia.. 2015 r.

Projekt z dnia 2 listopada 2015 r. z dnia.. 2015 r. Projekt z dnia 2 listopada 2015 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A P R A C Y I P O L I T Y K I S P O Ł E C Z N E J 1) z dnia.. 2015 r. w sprawie treści, formy oraz sposobu zamieszczenia informacji

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Edyta Bielak-Jomaa Warszawa, dnia 1 kwietnia 2016 r. DOLiS 035 2332/15 Prezydent Miasta K. WYSTĄPIENIE Na podstawie art. 19a ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia

Bardziej szczegółowo

System kontroli wersji SVN

System kontroli wersji SVN System kontroli wersji SVN Co to jest system kontroli wersji Wszędzie tam, gdzie nad jednym projektem pracuje wiele osób, zastosowanie znajduje system kontroli wersji. System, zainstalowany na serwerze,

Bardziej szczegółowo

Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50

Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50 1. Listy Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50 Zmieniono funkcję Dostosuj listę umożliwiając: o Zapamiętanie wielu widoków dla danej listy o Współdzielenie widoków między pracownikami Przykład: Kancelaria

Bardziej szczegółowo

System do kontroli i analizy wydawanych posiłków

System do kontroli i analizy wydawanych posiłków System do kontroli i analizy wydawanych posiłków K jak KORZYŚCI C jak CEL W odpowiedzi na liczne pytania odnośnie rozwiązania umożliwiającego elektroniczną ewidencję wydawanych posiłków firma PControl

Bardziej szczegółowo

Systemy mikroprocesorowe - projekt

Systemy mikroprocesorowe - projekt Politechnika Wrocławska Systemy mikroprocesorowe - projekt Modbus master (Linux, Qt) Prowadzący: dr inż. Marek Wnuk Opracował: Artur Papuda Elektronika, ARR IV rok 1. Wstępne założenia projektu Moje zadanie

Bardziej szczegółowo

InsERT GT Własne COM 1.0

InsERT GT Własne COM 1.0 InsERT GT Własne COM 1.0 Autor: Jarosław Kolasa, InsERT Wstęp... 2 Dołączanie zestawień własnych do systemu InsERT GT... 2 Sposób współpracy rozszerzeń z systemem InsERT GT... 2 Rozszerzenia standardowe

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA im. Stanisława Staszica w Pile Załącznik do Zarządzenia Nr 64/13 Rektora Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile z dnia 27 czerwca 2013 r. REGULAMIN

Bardziej szczegółowo

R O Z P O R ZĄDZENIE M I N I S T R A N A U K I I S Z K O L N I C T WA W YŻSZEGO 1) z dnia... 2015 r.

R O Z P O R ZĄDZENIE M I N I S T R A N A U K I I S Z K O L N I C T WA W YŻSZEGO 1) z dnia... 2015 r. R O Z P O R ZĄDZENIE Projekt 02.06.2015 r. M I N I S T R A N A U K I I S Z K O L N I C T WA W YŻSZEGO 1) z dnia... 2015 r. w sprawie szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania oraz rozliczania środków

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. przeprowadzania naboru nowych pracowników do korpusu służby cywilnej w Kuratorium Oświaty w Szczecinie.

REGULAMIN. przeprowadzania naboru nowych pracowników do korpusu służby cywilnej w Kuratorium Oświaty w Szczecinie. Załącznik do zarządzenia Nr 96 /2009 Zachodniopomorskiego Kuratora Oświaty w Szczecinie z dnia 23 września 2009 r. REGULAMIN przeprowadzania naboru nowych pracowników do korpusu służby cywilnej w Kuratorium

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ADMINISTROWANIA ORAZ USUWANIA

PROCEDURA ADMINISTROWANIA ORAZ USUWANIA Załącznik nr 5 do umowy nr 11/DI/PN/2013 PROCEDURA ADMINISTROWANIA ORAZ USUWANIA BŁĘDÓW I AWARII W APLIKACJI CENTRALNEJ Rozdział 1. ADMINISTROWANIE APLIKACJĄ CENTRALNĄ 1. Wykonawca zobowiązany jest do

Bardziej szczegółowo

Numer obszaru: 8 E-learning w szkole - wykorzystanie platform edukacyjnych w pracy szkoły

Numer obszaru: 8 E-learning w szkole - wykorzystanie platform edukacyjnych w pracy szkoły Numer obszaru: 8 E-learning w szkole - wykorzystanie platform edukacyjnych w pracy szkoły Temat szkolenia: Zastosowania e-learningu na przykładzie platformy Moodle w nauczaniu różnych przedmiotów SZCZEGÓŁOWY

Bardziej szczegółowo

Integracja systemów, integracja procesów

Integracja systemów, integracja procesów Nowe rozwiązania informatyczne w zmieniającej się rzeczywistości akademickiej Integracja systemów, integracja procesów... Janina Mincer-Daszkiewicz Uniwersytet Warszawski, MUCI jmd@mimuw.edu.pl Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami SN Seria Easergy Wykrywanie uszkodzeń i zdalne sterowanie

Zarządzanie sieciami SN Seria Easergy Wykrywanie uszkodzeń i zdalne sterowanie Zarządzanie sieciami SN Seria Easergy Wykrywanie uszkodzeń i zdalne sterowanie Zoptymalizuj eksploatację podstacji SN/NN Web-enabled Power & Control Monitoring podstacji SN/NN W200 / W500 przy użyciu standardowej

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych Wyciąg z Uchwały Rady Badania nr 455 z 21 listopada 2012 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Uchwała o poszerzeniu możliwości

Bardziej szczegółowo