POWIAT WIELICKI INSPIRUJE Z NATURY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POWIAT WIELICKI INSPIRUJE Z NATURY"

Transkrypt

1 POWIAT WIELICKI INSPIRUJE Z NATURY

2 Powiat Wielicki

3 Troska o otaczające środowisko to wyzwanie dla nas wszystkich. Wynika ona z zobowiązania w stosunku do przyszłych pokoleń. Jest ono tym większe, że mamy szczęście mieszkać, pracować i odpoczywać w miejscu szczególnym, jakim jest Powiat Wielicki. Unikatem w skali światowej są Groty Kryształowe znajdujące się w wielickiej kopalni soli. A na powierzchni prawdziwymi skarbami powiatu są Puszcza Niepołomicka - ostoja dostojnych żubrów i siedlisko blisko 200 gatunków ptaków objętych ochroną Europejskiej Sieci Natura 2000, a także rzeka Raba, nad którą można prawdziwie wypocząć. Takich pięknych, nieskażonych miejsc jest w powiecie dużo, dlatego tak ważne staje się promowanie działań sprzyjających poprawie stanu środowiska naturalnego podejmowanych przez samorządy lokalne, instytucje i przedsiębiorstwa, jak również zwykłych obywateli. Jest to również zadanie internetowego Centrum Edukacji Ekologicznej, w ramach którego powstaje baza wiedzy i platforma cyfrowa umożliwiająca dzielenie się informacjami o inicjatywach proekologicznych w powiecie wielickim. Jestem przekonany, że Centrum Edukacji Ekologicznej stanie się miejscem wymiany ciekawych pomysłów proekologicznych. Jacek Juszkiewicz starosta wielicki

4 Wizytówka na serwetce Wizytówki bywają różne. Oficjalne, drukowane na pięknym papierze, pieczołowicie dobraną czcionką, zawierające komplet informacji. Ale są i inne pisane od ręki i od serca. Czasem na skrawku papieru lub bibułkowej serwetki i zawierające tylko to, co najistotniejsze. To wizytówki bardzo osobiste, z numerem komórki, prywatnym adresem albo narysowanym planem wiodącym do naszego domu. Daje się je tylko przyjaciołom. Widok na Tatry z Sułowa; fot. Bogdan Pasek

5 I taką właśnie wizytówkę powiatu wielickiego chcemy Państwu pozostawić. Pokazać to, co najciekawsze, najbardziej oryginalne, naturalnie piękne, zapadające w pamięć i serce. Na przykład? Na przykład: Trzy miejsca najważniejsze, które musicie zobaczyć będąc naszymi gośćmi, to oczywiście Kopalnia Soli, której wartość zna cały świat, Zamek Królewski w Niepołomicach i papieska parafia Niegowić. Trzy miejsca najpiękniejsze, w których docenicie krajobraz wielickiej ziemi: Puszcza Niepołomicka, dolina Raby i Stryszowa, skąd roztacza się widok na cztery strony świata. Trzy miejsca najbardziej polskie, które powinniście poznać sami i pokazać swoim znajomym: kopce poświęcone gen. Dąbrowskiemu w Pierzchowie, modrzewiowy dwór w Woli Zręczyckiej na Szlaku Architektury Drewnianej i szlak bocianich gniazd koło Zabierzowa Bocheńskiego. Trzy miejsca najbardziej zaskakujące, w których zobaczycie rzeczy niespodziewane, to: dzieła Tadeusza Kantora w Hucisku jego dom i gigantyczne betonowe krzesło, kapliczka z dzwonkiem odganiającym chmury w Targowisku i schowek na monstrancję wydrążony w starym dębie w kościele w Łazanach. Trzy repliki znanych obiektów: Porcjunkula w Wieliczce, będąca kopią kapliczki św. Franciszka w Asyżu, nagrobna płyta s.b. Jana Pawła II w Niegowici, identyczna jak w Watykańskich Grotach, i przydrożna kapliczka w Winiarach miniatura drewnianego kościółka w Krakowie, który spłonął przed laty. Takich miejsc wyjątkowych pod różnymi względami, a przede wszystkim skarbów przyrody, jest w naszym powiecie znacznie więcej. Mieszkają tu także - lub mieszkali i bywali wyjątkowi ludzie. Gdzie? Kto? Co? Zapraszamy na spotkanie pieszo, rowerem lub w inny sposób przyjazny naturze. Sułów; fot. Bogdan Pasek

6 zdjęcie z konkursu ekologicznego Fotografia z natury ; fot. Emilia Ponisz

7 Statystycznie rzecz biorąc Powiat wielicki położony jest na Pogórzu Wielickim. Rzeźbę terenu tworzą równoleżnikowo ułożone obłe garby, o przeciętnej wysokości od m n.p.m., poprzecinane licznymi dolinami i potokami. Powierzchnia powiatu wielickiego zajmuje około 411 km kw., na których znajdują się 94 miejscowości. Sąsiaduje od wschodu i południowego wschodu z powiatem bocheńskim, od południowego zachodu z myślenickiam, od zachodu i północnego wschodu z krakowskim, a od północnego zachodu i północy z Krakowem. Został utworzony w roku 1998, ale jego przodkiem był powiat wielicki z czasów cesarza Franciszka Józefa. W skład powiatu wchodzą: Wieliczka i Niepołomice, stanowiące gminy miejsko-wiejskie, oraz Biskupice, Gdów i Kłaj gminy wiejskie. Około 64 proc. terenu zajmują użytki rolne, a 15,5 proc. lasy. Coraz większe obszary przeznaczone są też dla przemysłu w specjalnie wyznaczonych strefach. W sumie w powiecie wielickim mieszka około osób. Chociaż przyrost naturalny nie jest wysoki (średnio 1,3 ), ludności bardzo szybko przybywa. Wskazuje na to saldo migracji, które wynosi 9,4 promila. Średni dochód na mieszkańca to zł. Bezrobocie sięga 9,1 proc. Na terenie powiatu zarejestrowanych jest ponad 9,2 tys. podmiotów gospodarczych. Zakłady produkcyjne zlokalizowały tu m. in: Coca-Cola Beverages, AMCOR White Cap, Pharma-C-Food, Juka, MAN, Oknoplast-Kraków, Marseille-Polen, Dresdner Fensterbau Polska (Niepołomice), producent armatury firma Herz (Wieliczka), Zakład Przetwórstwa Tworzyw Sztucznych (Kłaj) oraz liczne mniejsze przedsiębiorstwa, w tym wiele produkcyjnych. Strefy przemysłowe funkcjonują w gminach Niepołomice i Kłaj, natomiast na terenie gminy Gdów, w porozumieniu z Krakowskim Parkiem Technologicznym, utworzona została Podstrefa Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Podobna sytuacja ma miejsce w gminie Wieliczka, w której istnieje Wielicka Strefa Aktywności Gospodarczej. Biskupice; fot. Bogdan Pasek

8 Magnum Sal Atmosfera jest niepowtarzalna: wszyscy są niby bardzo odważni, żartują, uśmiechają się, ale gdy już doczekają się przyjazdu windy, gdy obsługa zaprosi ich do kolejnych wagoników, w których stoją stłoczeni jak śledzie, gdy odezwie się dzwonek, zapanuje ciemność, a metalowa klatka zaczyna mknąć w dół - miny rzedną zwłaszcza debiutantom. Ale na taką podróż w wielickie podziemia decyduje się co roku ponad milion osób! 8 Kopalnia Soli w Wieliczce, Pomnik M. Kopernika; fot. Bogdan Pasek

9 Kopalnia soli imponuje nie tylko swym wiekiem i pięknem, ale także wielkością - podziemny labirynt składa się z 300 km chodników i około 3 tys. komór. Długość złoża wynosi 10 km, szerokość - od kilkudziesięciu metrów do ok. 1,5 km. Wielicka kopalnia to jeden z najcenniejszych zabytków światowej kultury materialnej, jedyny zakład górniczy czynny nieprzerwanie od średniowiecza, w 1978 roku wpisany na pierwszą Światową Listę Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO, a w 1994 r. uznany za Pomnik Historii Narodowej. Kopalnia Soli w Wieliczce, Krzyż Papieski w ołtarzu Kaplicy św. Kingi, fot. Bogdan Pasek Kopalnia Soli w Wieliczce, chodnik na I poziomie kopalni; fot. Bogdan Pasek 9

10 10 Kopalnia Soli w Wieliczce, Komora Pieskowa Skała; fot. Bogdan Pasek

11 Unikatem w skali światowej są objęte ścisłą ochroną Groty Kryształowe na głębokości m pod powierzchnią miasta. Badaczom utworzonego w tej części kopalni rezerwatu przyrody z pewnością pozazdrościć można widoku ścian obrośniętych kryształami halitu, których krawędzie dochodzą do 50 cm długości! Trasę turystyczną stanowi 20 komór pomiędzy I a III poziomem. W trakcie blisko dwugodzinnego zwiedzania, przybysze oglądają wspaniałe kaplice, urokliwe jeziora, oryginalne urządzenia i sprzęt, zachowane ślady prac, dające wyobrażenie o zmaganiach górników z żywiołami, ich trudzie, pasjach, religijności. 135 m pod ziemią mieści się ekspozycja Muzeum Żup Krakowskich. To jedno z największych muzeów górniczych w Europie. Na powierzchni ponad 6600 m kw. prezentowanych jest około 2500 zabytkowych eksponatów. Znajduje się tu m.in. unikatowa na skalę światową kolekcja kieratów. Szczególnie cenny jest kierat polski najstarszy (XVII w.), największy i jedyny tego typu zachowany na świecie. Są tam również relikty najstarszych w Europie urządzeń solankowych z okresu środkowego neolitu. Kopalnia to nie tylko obiekt do zwiedzania; organizuje się tu wiele imprez kulturalnych i sportowych, z jej znakomitego mikroklimatu korzystają też pacjenci ośrodka leczniczo-rehabilitacyjnego, a w kaplicy św. Kingi odprawiane są msze święte. Podziemna ekspozycja Muzeum Żup Krakowskich w Wieliczce; fot. Bogdan Pasek Francuski podróżnik Le Laboureur w opisie Wieliczki z 1646 roku stwierdził: Żupy solne Wieliczki niemniej są znakomite jak piramidy egipskie, lecz użyteczniejsze. Są one chwalebną pamiątką pracowitości Polaków. Trudno się z tym nie zgodzić. 11

12 Papieskim szlakiem Kto na szerokim świecie słyszałby dziś o Niegowici, gdyby nie to, że 60 lat temu do tej małej wioski koło Gdowa przyjechał ks. Karol Wojtyła? W setkach miejscowości ten największy z Polaków był gościem - tylko w Wadowicach, Krakowie, Niegowici i Rzymie - domownikiem. Pomnik wikarego Karola Wojtyły w Niegowici; fot. Barbara Rotter-Stankiewicz 12

13 Kościół w Niegowici, replika grobu Jana Pawła II, fot. Bogdan Pasek W kościele w Niegowici znajduje się zdjęcie Jana Pawła II z Wielkiego Piątku 2005 r., z cząstką krzyża, który wówczas trzymał; fot. Bogdan Pasek Wielickiej ziemi nie zapomniał nigdy wspominał ją podczas watykańskich spotkań z mieszkańcami tych okolic, a w książce Dar i tajemnica pisał o pierwszym zetknięciu z tamtymi stronami: Dojechałem autobusem z Krakowa do Gdowa, a stamtąd jakiś gospodarz podwiózł mnie szosą w stronę wsi Marszowice i potem doradził mi iść ścieżką wśród pól, gdyż tak miało być bliżej. W oddali było już widać kościół w Niegowici. A był to okres żniw. Szedłem wśród łanów częściowo już skoszonych, a częściowo czekających jeszcze na żniwo. Pamiętam, że w pewnym momencie, gdy przekraczałem granicę parafii w Niegowici, uklęknąłem i ucałowałem ziemię. ( ) I tak rozpoczęła się moja praca duszpasterska na pierwszej parafii. Trwała ona tylko rok, a była wypełniona zwyczajnymi obowiązkami wikariusza i katechety. ( ) Do dziś przybywających do Niegowici wita przydrożna kapliczka, a wikarówka, w której mieszkał Wikary Świata, służy Jego następcom. Z dala widać też kościół; to jednak nie ten sam, w którym modlił się, odprawiał msze i spowiadał przyszły papież. Modrzewiowy kościółek z tamtych czasów jest dziś w Mętkowie koło Chrzanowa, a budowę okazałej świątyni, którą wikary Wojtyła zainicjował, zakończono dopiero w 1958 r. Już jako arcybiskup krakowski, konsekrował ją w r Ze starego kościółka przeniesiono jednak piękny obraz Matki Bożej Wniebowziętej z r. 1610, który znajduje się w ołtarzu głównym. pomnik papieża Jana Pawła II w Wieliczce; fot. Bogdan Pasek 13

14 Bieg szlakiem papieskim; fot. Barbara Rotter-Stankiewicz W 1999 r. przed niegowickim kościołem stanął wykonany przez Włocha Romano Pelloniego pomnik ks. Karola Wojtyły, jedyny na świecie przedstawiający go jako młodego księdza. Posąg był pierwszym polsko-włoskim dziełem, które powstało dzięki pochodzącemu z papieskiej parafii, a pracującemu w Rzymie ks. kan. Jarosławowi Cieleckiemu. Powołał on do życia międzynarodowy komitet Curato del Mondo ( Wikariusze Świata ) i doprowadził do tego, że pomnik Wikarego Świata znalazł się właśnie w Niegowici. Dziś jest jej rozpoznawalnym symbolem. Dzięki polsko-włoskiej współpracy powstała też pierwsza w naszym kraju replika grobu Jana Pawła II. Od kilku lat płonie tu światło odpalone od znicza na papieskim grobie w Grotach Watykańskich. Natomiast nad prezbiterium podziwiać można malowidło przedstawiające ks. Karola Wojtyłę modlącego się do Matki Bożej Wniebowziętej. Autorem fresku jest włoski artysta, Renato Tarlarini, który odnawiał też zabytkowy obraz Niegowickiej Madonny. 14

15 A gdy już zwiedzicie Niegowić, warto wybrać się wiodącym stamtąd przez Klęczanę do Łapanowa Papieskim Szlakiem, będącym niezwykle malowniczą trasą corocznych pieszych rajdów. Papież Jan Paweł II kochał przyrodę i dawał temu wyraz szukając z nią kontaktu, często nawołując do jej obrony. W wielu encyklikach, listach i homiliach znajdują się piękne i mądre słowa o problemach ekologicznych. List apostolski Do Młodych Całego Świata z okazji Międzynarodowego Roku Młodzieży zawiera gorący apel o ochronę środowiska naturalnego: Trzeba, ażeby młodość była wzrastaniem. Ogromne znaczenie posiada dlatego obcowanie ze światem widzialnym, z przyrodą. Obcowanie to wzbogaca nas w młodości w sposób inny jeszcze niż sama książkowa wiedza o świecie. Wzbogaca nas w sposób bezpośredni. Można by powiedzieć, iż obcując z przyrodą przejmujemy w siebie, w nasze ludzkie bytowanie, samą tajemnicę stworzenia. Dowody pamięci o Janie Pawle II można również spotkać w kościele parafialnym w Gdowie, którego wnętrze zdobią freski, przedstawiającymi m.in. sceny z Jego pielgrzymki do Polski. O papieżu - Polaku nie zapomniały też Niepołomice, gdzie jako biskup i arcybiskup krakowski często gościł. W latach pielgrzymował tu 4 listopada, w dzień swego patrona, św. Karola Boromeusza. Oprócz pamiątkowej tablicy, na kościelnym murze znajduje się mozaika przedstawiająca Jana Pawła II, wykonana w watykańskiej Fabbrica di San Pietro, pracującej zasadniczo tylko dla Stolicy Apostolskiej. W wielickiej kopalni soli, w kaplicy św. Kingi znajduje się jedyny na świecie solny pomnik Jana Pawła II. W kopalni można również zwiedzić wystawę, która ukazuje związki górników oraz mieszkańców ziemi wielickiej z Wielkim Polakiem. Jego imię nosi też jeden z kopalnianych chodników. Pomnik Papieża- Polaka stanął też w centrum miasta. Staw w Niegowici; fot. Barbara Rotter-Stankiewicz 15

16 16 Pałac Konopków w Wieliczce; fot. Bogdan Pasek

17 Zamki, pałace, kościoły Wieliczka to najczęściej, oprócz Krakowa, odwiedzane miasto Małopolski. Magnesem, który przyciąga miliony turystów jest kopalnia soli. Ale warto zobaczyć i to, co znajduje się na powierzchni. Najcenniejszym zabytkiem solnego miasta jest zespół budynków Zamku Żupnego, w którym mieści się Muzeum Żup Krakowskich. Zamek zbudowany na przełomie XIII i XIV w. do 1945 r. był własnością przedsiębiorstwa górniczego zwanego Żupy Krakowskie, a następnie Saliny. Rezydowali w nim żupnicy, czyli zarządcy - administratorzy kopalni. Jest to jedyna w Europie rezydencja o charakterze obronnym, która była siedzibą władz administracyjno-gospodarczych, a nie panującego. Najstarszym i najbardziej reprezentacyjnym budynkiem kompleksu jest Dom pośród Żupy, gdzie mieściła się m.in. Izba Grodzka i pomieszczenia do sprzedaży soli. Przy zamku zwraca uwagę baszta i fragmenty murów obronnych z XIV w. Na dziedzińcu można zobaczyć najstarszy wielicki szyb górniczy (poł. XIII w.) i makietę najstarszego urządzenia wyciągowego. A gdy już jesteśmy przy prototypach - to właśnie tutaj ocalały fragmenty kuchni - pierwszego w Polsce zakładu żywienia zbiorowego. Są też w zamku skarby, m.in. ozdoby z epoki brązu i srebrne monety. Skarbem nazwać również można śmiało największą w Polsce kolekcję solniczek z całego świata. Ma Wieliczka zamek, ma i dwa pałace: późnobarokowy pałac braci Konopków (po odrestaurowaniu siedziba oddziału IPN) oraz wybudowany w XVIII wieku pałac Przychockich. Są też w mieście ciekawe zabytki sakralne. Z połowy XVI wieku pochodzi modrzewiowy kościółek św. Sebastiana, którego wnętrze zdobi m.in. młodopolska polichromia z 1906 r., dzieła Włodzimierza Tetmajera oraz witraże zaprojektowane przez Stanisława Matejkę. W kościele św. Klemensa, odbudowanym na miejscu zniszczonej przez trzęsienie ziemi XIV-wiecznej świątyni, zachowała się kaplica grobowa Morsztynów ozdobiona stiukami włoskiego artysty Baltazara Fontany. Park A. Mickiewicza w Wieliczce; fot. Bogdan Pasek Miasto i Gmina Wieliczka Wieliczka, ul. Powstania Warszawskiego 1, tel. 012 / , fax 012 / , Jednostkę administracyjną tworzy miasto Wieliczka oraz 29 sołectw: Brzegi, Byszyce, Chorągwica, Czarnochowice, Dobranowice, Golkowice, Gorzków, Grabie, Grabówki, Grajów, Jankówka, Janowice, Kokotów, Koźmice Małe, Koźmice Wielkie, Lednica Górna, Mała Wieś, Mietniów, Pawlikowice, Podstolice, Raciborsko, Rożnowa, Siercza, Strumiany, Sułków, Sygneczów, Śledziejowice, Węgrzce Wielkie, Zabawa. Gminę zamieszkuje ponad osób, a samą Wieliczkę

18 18 Aleja Jana Pawła II w Wieliczce; fot. Bogdan Pasek

19 Najokazalszym obiektem sakralnym Wieliczki jest jednak kościół p.w. św. Franciszka z Asyżu z I połowy XVII wieku wraz z klasztorem franciszkańskim. Kościół pełni funkcję Sanktuarium Matki Boskiej Łaskawej Księżnej Wieliczki. W tutejszym ogrodzie w 2000 r. wybudowano Porcjunkulę, będącą jedyną na świecie kopią kaplicy św. Franciszka w Asyżu. Niestety nie udało się do Wieliczki przeszczepić stamtąd róż bez kolców, nadal jedynym miejscem, gdzie rosną jest więc Asyż. Msze św. odprawiane w Porcjunkuli w niedzielne letnie wieczory przyciągają tłumy wiernych. Gdy już zobaczymy wszystkie wielickie pałace i kościoły, przejdźmy się jeszcze, jeśli siły pozwolą, ulicą Mikołaja Kopernika, która łączy rynek z drogą wiodącą z Rożnowej do Sierczy. Nazywana ścianą płaczu jest jedną z najbardziej stromych ulic w Polsce: różnica wzniesień na jej długości (1 km) wynosi ponad 100 metrów. Nareszcie czas na zasłużony odpoczynek w pięknych, starych parkach: im. Adama Mickiewicza i Św. Kingi. Ale godne uwagi są nie tylko zabytki i zakamarki Wieliczki. W pobliskim Sygneczowie warto chociaż rzucić okiem na dwór Popielów z XVIII/ XIX wieku. W nieco młodszym dworze w Sierczy mają swój dom klasztorny siostry Urszulanki Unii Rzymskiej. Kilka innych miejscowości gminy Wieliczka poszczycić się może interesującymi obiektami sakralnymi. Dla miłośników architektury drewnianej obowiązkowe przystanki to kościółki w Podstolicach i Grabiu, ze słynącymi łaskami wizerunkami Matki Bożej. W Grabiu znajduje się też całkiem inna budowla, a raczej miasteczko, w którym kiedyś znajdą pomoc, opiekę, mieszkanie niepełnosprawni i starsi. Na razie gotowa jest tylko część obiektów, w których ma swą siedzibę klasztor ss. Samarytanek. A na zakończenie wędrówki po wielickiej gminie, obiekt, który zna z widzenia każdy mieszkaniec i Krakowa i okolic, widać go bowiem w promieniu kilkudziesięciu kilometrów - maszt Radiowo-Telewizyjnego Centrum Nadawczego w Chorągwicy o wysokości 286 m, jednego z najwyższych masztów w Europie. Chorągwica ma jeszcze jedną atrakcję Izbę Regionalną i Izbę Twórczości Ludowej, które powstały dzięki miejscowemu, lecz znanemu w świecie rzeźbiarzowi Kazimierzowi Idziemu. W Izbie Regionalnej zobaczyć można m.in. cykl drewnianych płaskorzeźb Cztery pory roku będących hołdem dla piękna przyrody ziemi wielickiej, a w Izbie Twórczości Ludowej galerię rzeźby. Drzewko jerozolimskie w ogrodzie klasztoru oo. Franciszkanów w Wieliczce; fot. Bogdan Pasek 19

20 Droga Królewska w Puszczy Niepołomickiej; fot. Jerzy Golowski 20

21 Królewskie włości Gdy pada nazwa: Niepołomice, pierwsze skojarzenie to puszcza. Drugie - renesansowy zamek, nazywany często małym Wawelem. Miasto i gmina Niepołomice Jedno i drugie warte jest obejrzenia, ale lepiej zacząć od zamku, choćby dlatego, żeby zobaczyć goszczącą w nim Galerię Malarstwa Polskiego XIX wieku, przeniesioną tu czasowo z Sukiennic. Chwilowo są więc w Niepołomicach i Sukiennice i Wawel, bo przecież tutejszy zamek, który jeszcze 20 lat temu był niemal ruiną, wrócił do świetności i nazywany bywa małym Wawelem. I to nie tylko dlatego, że przez wieki bywali tu królowie i królowe, nie tylko z powodu podobieństwa architektonicznego, ale i magicznego czakramu, którego moc odczuwa się podobno zarówno tu, jak i na Wawelu. Zatwardziałym realistom polecić można studiowanie oryginalnych królewskich dokumentów i wystawy trofeów myśliwskich. Po odwiedzinach w zamku wypada przejść królewskim traktem, i mijając całkiem współczesny pomnik króla Kazimierza, dojść na rynek. I oczywiście zwiedzić kościół p.w. Dziesięciu Tysięcy Męczenników. W całej Polsce są tylko trzy świątynie pod opieką tak licznych patronów. Jeśli o wyjątkach mowa, to warto w świątyni zwrócić uwagę na jedyne w Polsce freski włoskich mistrzów z XIV stulecia. Twórcą kaplicy Branickich i pomnika w jej wnętrzu oraz bramki w murze otaczającym świątynię był nadworny architekt królewski Santi Gucci. W samym urokliwym ryneczku miło spojrzeć nie tylko na sędziwe domy, ale i na młodziutką Leśniczankę pomnik przy fontannie, który odsłonił prezydent Lech Wałęsa. Skoro już zaś jesteśmy w wyższych sferach, zróbmy jeszcze krok w górę, w sfery niebieskie i zaglądnijmy, najlepiej wieczorową porą, do Młodzieżowego Obserwatorium Astronomicznego, gdzie prowadzone są m.in. pokazy nieba i prelekcje. Zamek Królewski w Niepołomicach; fot. Bogdan Pasek Urząd Miasta i Gminy Niepołomice Niepołomice Plac Zwycięstwa 13, tel. 012 / fax 012 / W skład jednostki administracyjnej wchodzi miasto Niepołomice oraz 12 sołectw: Chobot, Ochmanów, Podłęże, Słomiróg, Staniątki, Suchoraba, Wola Batorska, Wola Zabierzowska, Zabierzów Bocheński, Zagórze, Zakrzowiec i Zakrzów. Gminę zamieszkuje ponad osób, z czego 8500 mieszka w samych Niepołomicach. 21

22 Kościół p.w. Dziesięciu Tysięcy Męczenników; fot. Bogdan Pasek Co jeszcze w samych Niepołomicach warto zobaczyć? Na pewno Kopiec Grunwaldzki. Jego budowę rozpoczęto w 1910 r., by uczcić 500. rocznicę Bitwy pod Grunwaldem. Kopiec powstał na najwyższym wzniesieniu w mieście Wężowej Górze (214 m n.p.m.). Opowieść głosi, że znajduje się pod nią wyjście z tunelu rozpoczynającego się w podziemiach niepołomickiego zamku. Kopiec jest doskonałym punktem widokowym. Trzeba też w Niepołomicach zahaczyć o Izbę Regionalną, wyposażoną w dostatek dóbr wszelakich, jakie służyły naszym przodkom na co dzień i od święta oraz o Izbę Leśną, która przygotuje nas na spotkanie z samą Puszczą Niepołomicką. Wprawdzie jej większa część leży na terenie gminy Kłaj, ale nazwa zobowiązuje Nie łudźmy się jednak, że w leśnych ostępach zobaczymy żubra, ponieważ rezerwat, w którym mieszka obecnie około 30 tych iście królewskich zwierząt, nie jest dostępny dla przybyszów z zewnątrz. Zamek Królewski w Niepołomicach; fot. Bogdan Pasek Chociaż Puszcza Niepołomicka, zwana dawniej Niepołomną, zajmuje ok. 115 km kw. i jest siódmym co do wielkości nizinnym lasem Polski, obecny teren to tylko niewielka część jej dawnego terytorium. Pierwotnie leśny kompleks ciągnął się bowiem od okolicy krakowskich Grzegórzek, po istniejącą do dziś Puszczę Sandomierską. Nic dziwnego, że zabłądził tu ponoć sam król Kazimierz Ale i na tym okrojonym przez cywilizację terenie znajduje się miejsce dla mnóstwa ssaków, gadów i ptaków. Żyją tu: jelenie, sarny, lisy, borsuki, kuny, pojawiają się wilki i łosie. Spotkać też można i mniej sympatycznych mieszkańców - m.in. żmije, zaskrońce, padalce, salamandry i jaszczurki. Puszcza stanowi naturalne miejsce schronienia dla 175 gatunków ptaków, będących pod ochroną Europejskiej Sieci Natura Najciekawsze z nich to orliki - krzykliwy i grubodzioby, błotniaki - zbożowy i popielaty, pustułeczka, kobuz, bocian czarny, brodziec samotny, sowa błotna, puszczyk uralski, remiz, czapla czerwona, rybołów, ślepowron, dudek 22

23 W obrębie puszczy wydzielono 6 rezerwatów florystycznych z fragmentami lasu pierwotnego: Lipówka, Dębina, Długosz Królewski, Gibiel, Koło i Wiślisko Kobyle. Tam jednak turystom wstęp wzbroniony Zrównoważyć to musi zaproszenie w inne części lasu, gdzie z myślą o gościach spragnionych ciszy, spokoju i zieleni utworzono parkingi i pola biwakowe, a także wyznaczono szlaki dla pragnących przemierzać puszczę piechurów, rowerzystów i amatorów jazdy konnej. Na skraju puszczy, na łąkach i polach nad Drwinką, można zobaczyć duże grupy bocianów, które szukają tam posiłku. Na słupach, drzewach, starych kominach gniazdują i wychowują swoje młode. Jest to największe w Małopolsce skupisko bocianów. Przez wioski prowadzi szlak turystyczny Bocianie gniazda. Gdy znów zatęsknimy za cywilizacją i dziełami ludzkich rąk, warto zboczyć do oddalonych o 10 km od Niepołomic Staniątek. To kolejne naj - najstarsze opactwo benedyktynek w Polsce i najstarszy zabytek gminy Niepołomice. Kościół p.w. Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha, z przylegającym klasztorem i resztkami zabudowań folwarku należy do najcenniejszych gotyckich obiektów w Małopolsce. Pielgrzymów przyciąga do Staniątek słynący cudami obraz Matki Bożej Bolesnej, przed którym modlili się królowie i bohaterowie. Kogo urzeknie atmosfera klasztoru, ma szansę zakosztować jej dłużej, bo siostry benedyktynki przyjmują w swoich murach spragnionych ciszy i ukojenia gości. Czarny Staw w Niepołomicach; fot. Bogdan Pasek 23

24 24 Ponad 200-letni buk amerykański w Jawczycach; fot. Bogdan Pasek

25 Polskie dęby, amerykański buk Biskupice swój rodowód wywodzą ze starożytności. Istnienie grodu obronnego na Bukowej Górze dowodzi, że już w okresie brązu było tu kogo i czego bronić. Bogactwa naturalne tych obszarów zachęcały do zakładania domostw przez rycerzy, szlachtę i kler. Gmina Biskupice Urząd Gminy Biskupice Tomaszkowice Wieliczka tel. 012 / ; 012 / fax 012 / W Biskupicach zachwyca wyniosła sylwetka barokowego kościoła p.w. św. Marcina z intrygującą wieżą, wzorowaną na wieży krakowskiego kościoła Mariackiego. Roztaczają się stąd widoki na Bukową Górę, sędziwy dąb szypułkowy, będący pomnikiem przyrody i urokliwą aleję kasztanową. Mają też Biskupice swojego człowieka w niebie. To ks. Jan Turchan, urodzony w tej miejscowości w 1879 r. Był franciszkaninem zginął zamęczony przez hitlerowców w Dachau w 1942 r. Beatyfikowany został przez Jana Pawła II, jako jeden ze 108 Męczenników Kościoła z okresu II wojny światowej. Piękne krajobrazy, z rozległymi widokowymi wzniesieniami są naturalnym tłem dla prawdziwej perełki architektury XVIII-wiecznego drewnianego kościółka w Bodzanowie p.w. św. Piotra i Pawła, gdzie znajdują się m. in. jeszcze starsze, XVII wieczne obrazy. A na południu, w Łazanach, podróżnych zaprasza XVI-wieczny kościół p.w. Znalezienia Krzyża Świętego z oryginalnym zabytkiem znajdującym się w zakrystii - obmurowanym w trakcie budowy kościoła pniem dębu, we wnętrzu którego znajduje się schowek na monstrancję. Kościół p.w. św. Marcina w Biskupicach; fot. Bogdan Pasek W skład gminy wchodzi 12 sołectw: Biskupice, Bodzanów, Jawczyce, Łazany, Przebieczany, Sławkowice, Sułów, Szczygłów, Tomaszkowice, Trąbki, Zabłocie, Zborówek. Gmina liczy ponad 8800 mieszkańców. 25

26 26 Kościół pw. Św. Piotra i Pawła w Bodzanowie; fot. Bogdan Pasek

27 Z kościoła już blisko do dworu, który powstał w pierwszej połowie ubiegłego stulecia. Do zabytkowego dworskiego zespołu należą jeszcze: oficyna, obora, spichlerz oraz park krajobrazowy ze szpalerami grabowymi i starymi lipami. Być może gdzieś w pobliżu była też karczma Rzym, z którą jest związane podanie o Twardowskim, bo podobno stała ona na gruntach Łazan. Do najciekawszych miejscowości gminy Biskupice należą też Jawczyce, gdzie znajduje się dworek z 1935 r. i znacznie od niego starszy słynny buk amerykański, liczący około dwustu lat. Sędziwe i potężne drzewo charakteryzuje się też piękną kolorystyką zależnie od pory roku jest zielone, ciemnoczerwone lub żółte. Kolejnym powodem, dla którego warto wybrać się do Jawczyc są tamtejsze kurhany z przełomu neolitu i wczesnej epoki brązu. Na koniec polecić wypada - piękne widoki. Nie brakuje ich nigdzie, bo malowniczo położone pola stanowią prawie 90 procent powierzchni gminy, a na pozostałych obszarach królują lasy. Wyjątkowo urokliwa o każdej porze roku jest panorama z okolic serpentyn w Łazanach, skąd widać ogromne połacie pól, na których czasem złoci się rzepak, a czasem zboże. Warto też pojechać do Sułowa, najwyżej położonej miejscowości gminy, z której przy pięknej pogodzie widać Tatry. Buk amerykański w Łazanach; fot. Bogdan Pasek 27

28 28 Kantorówka w Hucisku z monumentalnym krzesłem; fot. Barbara Rotter-Stankiewicz

29 Piękne miejsca, sławni ludzie Gdów to ma szczęście jest tu i rzeka i wzgórza i piękne widoki. Są też miejsca o międzynarodowej sławie. Najokazalszym zabytkiem Gdowa jest Sanktuarium p.w. Narodzenia Najświętszej Panny Maryi. Kościół wybudowany w XIV w. trzykrotnie niszczyły pożary. Z gotyckich części przetrwały zakrystia, fragmenty prezbiterium i nawy głównej. W ołtarzu głównym znajduje się XVIII-wieczny cudowny obraz Matki Boskiej - kopia starszego, namalowanego prawdopodobnie wcześniej niż w XV w. Gdowska Madonna, według przekazu, dwukrotnie ocaliła życie Władysławowi Warneńczykowi - ofiarował on parafii jako wotum dziękczynne daninę z królewskich dóbr niepołomickich. Gdów może się też poszczycić ważącym dwie tony dzwonem z roku 1462, a więc starszym od dzwonu Zygmunta. Nieopodal kościoła znajduje się modrzewiowy dwór rodziny Habichtów, zbudowany w XIX w. Gdy pojedziemy w górę biegu Raby, trafimy do Winiar. Tam, na grzbiecie wzgórza stoi nietypowa kapliczka, zbudowana na wzór nieistniejącego już kościółka na Woli Justowskiej w Krakowie. Warto się tam wybrać także ze względu na przepiękny widok i na sąsiedztwo Huciska. Ta zagubiona w lesie wieś ma prawdziwy skarb - Kantorówkę. To dom będący konglomeratem różnych stylów. W budowli wykonanej według projektu właściciela,tadeusza Kantora, spotkały się jego ulubione motywy architektoniczne - góralski, kryty gontem, lecz z murowaną, wzorowaną na niedzickim zamku basztą. Bardziej od samego domu znane jest stojące obok kilkunastometrowej wysokości betonowe krzesło, zaprojektowane przez Kantora jako konstrukcja niemożliwa do zrealizowania. A jednak udało się je wykonać! Zostało zaliczone do stu najpiękniejszych betonowych budowli świata. Kantor, teatr, aktorzy Idąc tym tropem nie sposób pominąć gdowianina, Ludwika Solskiego. Ludwik Napoleon Sosnowski (Solski to nazwisko sceniczne) debiutował w teatrze w 1875 r. - po raz ostatni wystąpił na scenie w roku 1954, na kilka miesięcy przed śmiercią. A umarł, mając prawie 100 lat. W Gdowie doczekał się swojej ulicy i pamiątkowej tablicy. Dolina Raby; fot. Barbara Rotter-Stankiewicz Gmina Gdów Gdów, Rynek 40, tel. 12 / fax 12 / Gminę tworzy 29 sołectw: Bilczyce, Cichawa, Czyżów, Fałkowice, Gdów, Hucisko, Jaroszówka, Klęczana, Krakuszowice, Książnice, Kunice, Liplas, Marszowice, Niegowić, Niewiarów, Nieznanowice, Niżowa, Pierzchów, Podolany, Stryszowa, Szczytniki, Świątniki Dolne, Wiatowice, Wieniec, Winiary, Zagórzany, Zalesiany, Zborczyce, Zręczyce. Mieszka w nich ponad 16 tys. osób. 29

30 30 Staw w Niegowici; fot. Barbara Rotter-Stankiewicz

31 I tak, w dobrym towarzystwie, wróciliśmy do Gdowa, by pojechać w kierunku Bochni, do Niegowici, skąd wyruszymy papieskim szlakiem w stronę Łapanowa. Po drodze Marszowice z rozłożystym podworskim Zajazdem pod Wiązami i Domem Pamięci urodzonego tu w 1884 r. o. Anzelma Gądka, duchownego, związanego z Niegowicią, Wadowicami, Rzymem i Łodzią, którego proces beatyfikacyjny już się rozpoczął. Warto też zboczyć do Woli Zręczyckiej, gdzie ukryty w lesie przetrwał od 1879 r. w prawie niezmienionej postaci modrzewiowy dwór Bella Vita. Funkcjonuje tu pensjonat, organizowane są imprezy rekreacyjne i kulturalne. Ze Zręczyc tylko rzut beretem do Stryszowej, gdzie na kilka chwil zatrzymać się można w Izbie Regionalnej, a na dłużej w pięknym punkcie widokowym, skąd jak na dłoni widać wszystkie strony pięknego świata. Także Dolinę Raby kogo interesuje nadrzeczna flora i fauna nie tylko z lotu ptaka, musi wybrać się jeszcze do gdowskiego ekoparku. Nabyta tu wiedza przydaje się nie tylko uczniom na lekcjach przyrody. Ekopark, jako jeden z nielicznych w Polsce, a drugi tego typu w Małopolsce, powstał na terenach starorzecza i łęgów. Na powierzchni 2,5 ha wytyczono 400 m ścieżek, które wraz z Zarabiem tworzą ciekawą ofertę dla turystów. Miłośnicy przyrody na terenie Gdowa doszukają się też aż 16 pomników przyrody. Nie brakuje też w różnych zakątkach gminy zabytkowych parków. Stare drzewa otaczają np. dworek w Cichawie i w Wiatowicach, skąd w 1794 r. wyruszył Tadeusz Kościuszko, aby ogłosić wybuch powstania. Do naszych czasów nie przetrwał natomiast rodzinny dwór związany z innym wielkim Polakiem, gen. Janem Henrykiem Dąbrowskim, urodzonym w Pierzchowcu. Ale pamięć o generale okazała się trwalsza od budowli bohater naszego hymnu narodowego doczekał się w Pierzchowie aż dwóch kopców wznoszących się naprzeciwko siebie. Jeden z nich usypany w XIX w. przez okoliczną ludność zrównano z ziemią w czasie II wojny światowej, lecz został odbudowany w dwusetną rocznicę powstania hymnu narodowego. Do rodziny Dąbrowskich należał też młyn, który zachował się do dziś w całkiem niezłej formie. Raba w okolicach Gdowa; fot. Barbara Rotter-Stankiewicz fot. Barbara Rotter-Stankiewicz Pomnik gen. H. Dąbrowskiego w Pierzchowie; fot. Bogdan Pasek 31

32 Zabudowa drewniana w Kłaju; fot. UG Kłaj 32

33 dzwonek na chmury Kłaj bywa nazywany skansenem budownictwa wiejskiego. Wśród stu drewnianych domów wsi, trzydzieści zostało sklasyfikowanych jako zabytki. Po spacerze przez drewniane centrum można się wybrać do kościoła p.w. św. Józefa Robotnika. To stosunkowo nowa świątynia, zbudowana w drugiej połowie XX wieku. O kilkadziesiąt lat starsze są zdobiące ją trzy drewniane ołtarze. W 1967 r. kościół został konsekrowany przez ówczesnego arcybiskupa krakowskiego Karola Wojtyłę. Dla spragnionych wiedzy o lokalnej tradycji otworem stoi Izba Regionalna. Architektoniczną perełką gminy jest pochodzący z 1902 r. pałac w Grodkowicach, zaprojektowany przez Teodora Talowskiego, zbudowany w stylu neogotyckim, z elewacją z czerwonej cegły i kamienia, zatopiony w pięknym parku, którego ozdobą są dwa pomniki przyrody - dąb szypułkowy oraz jesion. Od niedawna w pałacu mieści się kompleks szkoleniowo-hotelowy, a w stylowym wnętrzu organizowane są cykliczne imprezy artystyczno kulturalne oraz różnego rodzaju przyjęcia. Przed pałacem, w miejscu, gdzie podczas rabacji galicyjskiej chłopi zabili Marcyana Żeleńskiego - dziadka Tadeusza Boya- Żeleńskiego, wybudowano w 1846 r. pamiątkową kapliczkę. Natomiast kaplica-mauzoleum rodziny Żeleńskich z r. 1903, zaprojektowana przez Władysława Ekielskiego znajduje się przy kościele w Brzeziu. Do Brzezia warto przyjechać także po to, by obejrzeć sam kościół. Widać go z daleka dzięki 40-metrowej wieży. Świątynię p.w. Przemienienia Pańskiego zdobią: posąg Jana Chrzciciela z XV w., osiemnastowieczny portret króla Jana III Sobieskiego i obraz Przemienienia Pańskiego z XVI w. Do Targowiska wybrać się najlepiej przy złej pogodzie. Jest tu kapliczka św. Walentego z 1811 r. Przydrożna fundacja, jakich wiele, ale ciekawostką jest znacznie od niej starszy dzwonek na chmury. Uruchamiano go wtedy, gdy nad okolicą zbierały się burzowe chmury podobno głos dzwonka skutecznie je rozpędzał Warto sprawdzić. Fontanna z Goplaną; fot. Bogdan Pasek Gmina Kłaj Kłaj 655, tel. 012 / fax 012 / W obrębie gminy leży 9 sołectw: Brzezie, Dąbrowa, Grodkowice, Gruszki, Kłaj, Łężkowice, Łysokanie, Szarów, Targowisko. Zamieszkuje w nich blisko 10 tys. osób. 33

34 Pałac Żeleńskich w Grodkowicach; fot. Bogdan Pasek 34 Najmocniejszą stroną gminy Kłaj są piękne krajobrazy i wciąż nieskażona przyroda. Południową część gminy ogranicza Raba, a w części północnej pokaźny obszar zajmuje Puszcza Niepołomicka. Jej 80 proc., wraz z rezerwatami Gibiel, Długosz Królewski i Żubrowisko znajduje się właśnie na terenie gminy Kłaj. Osobliwością geologiczną puszczańskiej części Kłaja jest wzniesienie Kobyla Głowa. Ma ono charakter ostańca, pagórka morenowego. Na południe od przysiółka Goły Brzeg rozlewa się jedno z najdłuższych i najbardziej okazałych rabisk, czyli starorzeczy Raby. W latach siedemdziesiątych od głównego koryta Raby zostało ono odcięte tamą, a nowe przeprowadzono przekopem liczącym pół kilometra.

35 Wydawca: Starostwo Powiatowe w Wieliczce, Wieliczka, ul. Dembowskiego 2, tel. 012 / , fax 012 / Publikację dofinansowano ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie Tekst: Barbara Rotter-Stankiewicz Opracowanie graficzne: GRUBY projekt Redakcja: Andrzej Masny, Mirosław Mrozowski, Bogdan Pasek, Aneta Talaga Druk: Drukarnia Pasaż I okładka Buk amerykański w Jawczycach, fot. Bogdan Pasek IV okładka Emilia Ponisz Czarny Staw w Puszczy Niepołomickiej zdjęcie z konkursu ekologicznego Fotografia z natury Nr ISBN Kłaj, rezerwat Gibiel ; fot. Bogdan Pasek 35

36 36

Trasa wycieczki: Nie tylko sól, czyli Wieliczka jakiej nie znacie...

Trasa wycieczki: Nie tylko sól, czyli Wieliczka jakiej nie znacie... Trasa wycieczki: Nie tylko sól, czyli jakiej nie znacie... czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Dla wielu osób odwiedzających Wieliczkę,

Bardziej szczegółowo

Wieliczka miasto na soli

Wieliczka miasto na soli Wieliczka miasto na soli Historia Wieliczki sięga czasów średniowiecza i jest ściśle związana z najstarszym na ziemiach polskich przedsiębiorstwem solnym. Przez całe stulecia Magnum Sal była źródłem

Bardziej szczegółowo

Lubasz Sanktuarium Matki Bożej Królowej Rodzin w Lubaszu.

Lubasz Sanktuarium Matki Bożej Królowej Rodzin w Lubaszu. Lubasz W kościele katolickim sanktuaria to miejsca święte, gdzie w sposób szczególny Bóg udziela swojej łaski. Takim miejscem, które pragniemy Państwu przedstawić jest Sanktuarium Matki Bożej Królowej

Bardziej szczegółowo

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Szczęść Boże Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Kajetan d Obyrn Prezes Zarządu Kopalni Soli Wieliczka SA Kraków, 14.06.2012 Geneza turystki pielgrzymkowej w wielickiej

Bardziej szczegółowo

JAKIE SĄ NAJSTARSZE KOŚCIOŁY W BIELSKU BIAŁEJ?

JAKIE SĄ NAJSTARSZE KOŚCIOŁY W BIELSKU BIAŁEJ? JAKIE SĄ NAJSTARSZE KOŚCIOŁY W BIELSKU BIAŁEJ? MENU: 1.Bielsko-Biała 2. Kościół św. Stanisława 3. Katedra św. Mikołaja 4. Kościół Trójcy Przenajświętszej 5. Kościół św. Barbary Bielsko-Biała miasto na

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 32/2015 BURMISTRZA MIASTA I GMINY WIELICZKA. z dnia 26 lutego 2015 r. w sprawie zarządzenia wyborów sołtysów i członków rad sołeckich

ZARZĄDZENIE NR 32/2015 BURMISTRZA MIASTA I GMINY WIELICZKA. z dnia 26 lutego 2015 r. w sprawie zarządzenia wyborów sołtysów i członków rad sołeckich Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka ul. Powstania Warszawskiego 1 32-020 Wieliczka woj. małopolskie ZARZĄDZENIE NR 32/2015 BURMISTRZA MIASTA I GMINY WIELICZKA w sprawie zarządzenia wyborów sołtysów i członków

Bardziej szczegółowo

Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd

Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd Strona 1 / 5 Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd Opis autor: Admin Pierwszym ważniejszym obiektem na śląskim odcinku rowerowego szlaku Szlaku Orlich Gniazd jest miejscowość Smoleń,

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

Rowerem Wokół Słońca

Rowerem Wokół Słońca Rowerem Wokół Słońca Nowy Folwark to miejscowość położona zaledwie pięć kilometrów od Buska-Zdroju. Łączy je trasa rowerowa, przeprowadzona przez Wełecz i Kameduły. Powstała ona przy dofinansowaniu w ramach

Bardziej szczegółowo

W latach miejscowość była siedzibą gminy Tatrzańskiej.

W latach miejscowość była siedzibą gminy Tatrzańskiej. Zakopane miasto i gmina w województwie małopolskim, siedziba powiatu tatrzańskiego. Według danych z 31 grudnia 2009 r. miasto miało 26 737 mieszkańców i było drugim co do wielkości po Nowym Targu miastem

Bardziej szczegółowo

POWIAT WIELICKI. z natury

POWIAT WIELICKI. z natury POWIAT WIELICKI bajkowy z natury Wydawca: Starostwo Powiatowe w Wieliczce, 32-020 Wieliczka, ul. Dembowskiego 2, tel. 012 288 02 10, fax 012 288 00 40 e-mail: starostwo@powiatwielicki.pl, www.wieliczka.pl

Bardziej szczegółowo

Co warto zwiedzić? MIEJSCA I ATRAKCJE TURYSTYCZNE W OKOLICY

Co warto zwiedzić? MIEJSCA I ATRAKCJE TURYSTYCZNE W OKOLICY Willa Marka i Amigo Wynajem mieszkań i pokoi w okolicach Krakowa i Wieliczki www.noclegi-okolice-krakowa.pl www.swie2y.republika.pl www.kwaterywkrakowie.pl Co warto zwiedzić? MIEJSCA I ATRAKCJE TURYSTYCZNE

Bardziej szczegółowo

Wydanie I. Copyright for the text, cover and layout by Wielicka Lokalna Organizacja Turystyczna Wieliczka 2013

Wydanie I. Copyright for the text, cover and layout by Wielicka Lokalna Organizacja Turystyczna Wieliczka 2013 1 Zdjęcia: Mieczysław Janusz Jagła przy współpracy Koła Multimedialnego Młodzieżowego Obserwatorium Astronomicznego w Niepołomicach: Marzena Szczurek, Katarzyna Kołodziej, Klaudia Lekston, Piotr Despet,

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 W drugim tygodniu października 2013 roku razem z klasą IV TE wziąłem udział w wycieczce klasowej do Wrocławia - Stolicy Kultury 2016 roku. Pierwszego dnia naszego

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Siemiatycze na Podlasiu. czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Siemiatycze na Podlasiu. czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: na Podlasiu czas trwania: 3 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Zapraszamy Państwa do Siemiatycz, miasta powiatowego na Podlasiu. Historię

Bardziej szczegółowo

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE.

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. W dniach od 23.08.2014 roku do 28.09.2014 roku, w Bazylice Mniejszej Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Strzegomiu trwać będzie wystawa, pt. Spotkania,

Bardziej szczegółowo

Powiat Świdnicki. Powiat Świdnicki leży w południowej części Dolnego Śląska na Przedgórzu Sudeckim, między świętą górą pogan Ślężą, a pasmami Sudetów.

Powiat Świdnicki. Powiat Świdnicki leży w południowej części Dolnego Śląska na Przedgórzu Sudeckim, między świętą górą pogan Ślężą, a pasmami Sudetów. Powiat Świdnicki Powiat Świdnicki leży w południowej części Dolnego Śląska na Przedgórzu Sudeckim, między świętą górą pogan Ślężą, a pasmami Sudetów. Na terenie 743 km 2 mieszka prawie 160 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Atrakcje turystyczne :46:55

Atrakcje turystyczne :46:55 Atrakcje turystyczne 2016-05-24 20:46:55 2 Nigdzie poza tym regionem nie występuje w Polsce tak dużo gatunków wielkich drapieżników, włącznie z niedźwiedziem, a także największych roślinożerców, na czele

Bardziej szczegółowo

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Kraków Kraków położony jest w województwie małopolskim. Był siedzibą królów Polski. To król Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoja siedzibę z

Bardziej szczegółowo

Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO. Opracowała: mgr Katarzyna Kalita

Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO. Opracowała: mgr Katarzyna Kalita Kolorowe Opole z kolorowymi snami w Szkolnym Schronisku Młodzieżowym ZPO ie w n a w ldo ku Zame Schronis nym m Szkol dzieżowy koło Mło mo y n a lizow orca PKP a k o l (z d dw ne o m łów 400 G e l KS. P

Bardziej szczegółowo

Szlak Rodowych Gniazd Lubomirskich II. Zamek Lubomirskich III IV. Rynek w Rozwadowie, kościół farny VI.

Szlak Rodowych Gniazd Lubomirskich II. Zamek Lubomirskich III IV. Rynek w Rozwadowie, kościół farny VI. Szlak Rodowych Gniazd Lubomirskich Park Charzewicki I. Wzdłuż obrzeża parku biegnie długa aleja. Drzewa jakiego gatunku rosną w większości po obu jej stronach? Zasugeruj jakim celom owa aleja mogła służyć?

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA WYCIECZEK DLA SŁUCHACZY UNIWERSYTETU III WIEKU FUNDACJI EKSPERT KUJAWY PRZY WYŻSZEJ SZKOLE PEDAGOGICZNO TECHNICZNEJ W KONINIE W ROKU 2016

PROPOZYCJA WYCIECZEK DLA SŁUCHACZY UNIWERSYTETU III WIEKU FUNDACJI EKSPERT KUJAWY PRZY WYŻSZEJ SZKOLE PEDAGOGICZNO TECHNICZNEJ W KONINIE W ROKU 2016 PROPOZYCJA WYCIECZEK DLA SŁUCHACZY UNIWERSYTETU III WIEKU FUNDACJI EKSPERT KUJAWY PRZY WYŻSZEJ SZKOLE PEDAGOGICZNO TECHNICZNEJ W KONINIE W ROKU 2016 CZĘŚĆ II Inowrocław, 2.12.2015 1 Propozycja nr 1 BYDGOSZCZ

Bardziej szczegółowo

Bodzentyn i okolice 31 maja 3 czerwca 2015

Bodzentyn i okolice 31 maja 3 czerwca 2015 Bodzentyn i okolice 31 maja 3 czerwca 2015 Zamieszkaliśmy przez kilka dni U Magdy w Bodzentynie, stamtąd wyruszaliśmy na krajoznawcze wyprawy po okolicy, stąd i tytuł tego zeszytu, niby żartobliwy, ale

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki to duże miasto w województwie podlaskim nad rzeką Narwią. Historia

Bardziej szczegółowo

Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013

Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013 Pełen refleksji DOLNY ŚLĄSK Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Książ - Krzeszów - Wambierzyce Kłodzko - Bardo Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Krzeszowie Krzeszów to unikatowy

Bardziej szczegółowo

Powiat Chrzanowski. www.powiat-chrzanowski.pl

Powiat Chrzanowski. www.powiat-chrzanowski.pl Powiat Chrzanowski Powiat chrzanowski zlokalizowany jest w północno-zachodniej części województwa małopolskiego, na pograniczu Wyżyny Krakowsko- Częstochowskiej oraz Śląskiej. Posiada bardzo dogodne położenie

Bardziej szczegółowo

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH ul. Kościelna 4 PEŁCZYCE 73-260 tel. 95 7685315 wik. 957685015 Kościół parafialny: Pw. Narodzenia NMP w Pełczycach - poświęcony: 8 IX 1946 r.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r.

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. Krasnystaw, dnia 05.10.2012 r. Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. W okresie 27-30.09.2012 r. w ramach realizacji projektu systemowego Aktywność

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka Ośrodek Szkoleniowo Wypoczynkowy w Kazimierzu Dolnym malowniczo położony na skarpie wiślanej, jest jednym z najpiękniejszych miejsc na trasie Kazimierz Męćmierz. W otoczeniu lasu, ciszy i spokoju każdy

Bardziej szczegółowo

Publikacje dostępne w Powiatowym Centrum Informacji Turystycznej, Rynek 14, Gniezno

Publikacje dostępne w Powiatowym Centrum Informacji Turystycznej, Rynek 14, Gniezno Publikacje dostępne w Powiatowym Centrum Informacji Turystycznej, Rynek 14, Gniezno Encyklopedia Gniezna i Ziemi Gnieźnieńskiej Jednotomowa encyklopedia stanowiąca kompendium wiedzy o Gnieźnie i regionie.

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Śladami Tarnowskich. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Śladami Tarnowskich. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Śladami Tarnowskich czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Wycieczkę zaczynamy od siedziby rodowej Tarnowskich, zamku w Dzikowie.

Bardziej szczegółowo

Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW

Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW LP. MIEJSCOWOŚĆ OBIEKT/ ZESPÓŁ OBIEKTÓW ADRES 1 Bogucice budynek mieszkalny Bogucice nr 41 2 Bogucice kapliczka Bogucice przy nr 8, Dz. nr 306/3 3 Bogucice

Bardziej szczegółowo

KAPLICZKI I KRZYśE PRZYDROśNE ORAZ ZABYTKOWE NAGROBKI w miejscowościach : Krowica Sama, Krowica Hołodowska i Budomierz.

KAPLICZKI I KRZYśE PRZYDROśNE ORAZ ZABYTKOWE NAGROBKI w miejscowościach : Krowica Sama, Krowica Hołodowska i Budomierz. KAPLICZKI I KRZYśE PRZYDROśNE ORAZ ZABYTKOWE NAGROBKI w miejscowościach : Krowica Sama, Krowica Hołodowska i Budomierz. Na końcu Cetyni znajduje się kapliczka z figurą Serca BoŜego. Za Cetynią jest stara

Bardziej szczegółowo

Instrukcja przygotowania puzzli

Instrukcja przygotowania puzzli Instrukcja przygotowania puzzli 2 1 1. Wytnij puzzle. 2. Z wyciętych elementów ułóż mapę Polski zgodnie z zamieszczonym wzorem. Zdjęcia pochodzą ze zbiorów Archiwum Wydawnictwa (s. 1, 2) oraz agencji fotograficznych:

Bardziej szczegółowo

Kraina UNESCO KRAINA UNESCO

Kraina UNESCO KRAINA UNESCO Środa, 8 czerwca 2016 Kraina UNESCO KRAINA UNESCO Lista Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO to lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, ze

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 118/2013 BURMISTRZA MIASTA I GMINY WIELICZKA. z dnia 4 czerwca 2013 r.

ZARZĄDZENIE NR 118/2013 BURMISTRZA MIASTA I GMINY WIELICZKA. z dnia 4 czerwca 2013 r. Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka ul. Powstania Warszawskiego 1 32-020 Wieliczka woj. małopolskie ZARZĄDZENIE NR 118/2013 BURMISTRZA MIASTA I GMINY WIELICZKA z dnia 4 czerwca 2013 r. w sprawie przyjęcia

Bardziej szczegółowo

Małopolska śladami Jana Pawła II Pielgrzymki 2013

Małopolska śladami Jana Pawła II Pielgrzymki 2013 Małopolska śladami Jana Pawła II Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Jasna Góra Łagiewniki - Kalwaria Zebrzydowska Wadowice - Czerna Klasztor Karmelitów Bosych 2006-2009 Witryna,

Bardziej szczegółowo

Podróż w Bieszczady. 2. Różnica wysokości między Tarnicą a Połoniną Wetlińską wynosi A. 99 m B. 93 m C. 9 m D. 7 m

Podróż w Bieszczady. 2. Różnica wysokości między Tarnicą a Połoniną Wetlińską wynosi A. 99 m B. 93 m C. 9 m D. 7 m Podróż w Bieszczady Bieszczady to najbardziej na południowy-wschód wysunięty skrawek Polski. Ten malowniczy i najsłabiej zaludniony zakątek polskich Karpat o powierzchni 1560 km 2 zamieszkuje około sześćdziesiąt

Bardziej szczegółowo

1889 1987. 11. 4 A/1483

1889 1987. 11. 4 A/1483 WYKAZ ZABYTKÓW ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE GMINY BRZEŚĆ KUJAWSKI Lp. Miejscowość Obiekt Czas powstania Rejestr zabytków 1 Brzezie kościół parafialny rzymskokatolicki pw. św. Józefa 1930-1936 2 Brzezie

Bardziej szczegółowo

Atrakcje turystyczne :48:48

Atrakcje turystyczne :48:48 Atrakcje turystyczne 2015-06-01 13:48:48 2 Mimo uprzemysłowienia, na Śląsku zachowało się wiele naturalnych, nieprzekształconych przez człowieka obszarów, które przyciągają turystów. 3 Podlesice na Jurze

Bardziej szczegółowo

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Środa, 27 lipca 16.00 przylot na Lotnisko Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

NA SPRZEDAŻ. KONTAKT: info@bialalesniczowka.pl, +48 504 704 777 LEŚNA REZYDENCJA CESARZA WILHELMA II AD 1905

NA SPRZEDAŻ. KONTAKT: info@bialalesniczowka.pl, +48 504 704 777 LEŚNA REZYDENCJA CESARZA WILHELMA II AD 1905 NA SPRZEDAŻ KONTAKT: info@bialalesniczowka.pl, +48 504 704 777 LEŚNA REZYDENCJA CESARZA WILHELMA II AD 1905 82-340 Tolkmicko, Kadyny, Biała Leśniczówka 28 Biała Leśniczówka została zbudowana w 1905 roku

Bardziej szczegółowo

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gminy Głuchołazy. ul. Lompy

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gminy Głuchołazy. ul. Lompy Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gminy Głuchołazy. Uwaga: tabela nie obejmuje stanowisk archeologicznych Lp. Miejscowość Obiekt Adres Uwagi

Bardziej szczegółowo

"Podbój" Mazur :) Autor (źródło): Danuta Orzołek czwartek, 07 lipca :26 - Poprawiony wtorek, 12 lipca :17

Podbój Mazur :) Autor (źródło): Danuta Orzołek czwartek, 07 lipca :26 - Poprawiony wtorek, 12 lipca :17 27 czerwca br. wyjechaliśmy na podbój Mazur. W wycieczce uczestniczyło 36 osób grupa dzieci niepełnosprawnych z opiekunami. Pogoda była piękna, humor dopisywał i jak się później okazało, wiele zobaczyliśmy.

Bardziej szczegółowo

Sponsor głównej nagrody dla Moto-Turysty Roku w postaci bonu na zakup towarów z oferty Sw-Motech o wartości 300 zł.

Sponsor głównej nagrody dla Moto-Turysty Roku w postaci bonu na zakup towarów z oferty Sw-Motech o wartości 300 zł. Sponsor głównej nagrody dla Moto-Turysty Roku w postaci bonu na zakup towarów z oferty Sw-Motech o wartości 300 zł. Relacja nadesłana do publikacji w sezonie 2011 (01.04.2011-31.03.2012) 011 / 2011 / Turystyczne

Bardziej szczegółowo

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Lp. Gmina Miejscowość Nazwa zabytku zdjęcie obiektu 1 Miasto i Gmina Łosice Chotycze Zespół Dworsko parkowy:

Bardziej szczegółowo

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie.

Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Ścieżka dydaktyczna Łąki Nowohuckie i Lasek Mogilski w Krakowie. Łąki Nowohuckie Mapa Łąk Nowohuckich, na której niebieską linią zaznaczona jest trasa ścieżki dydaktycznej. Łąki Nowohuckie Łąki Nowohuckie

Bardziej szczegółowo

Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem

Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem Kolejnego dnia powitało nas gorące, portugalskie słońce. W tym dniu poznać mamy związki z Europą

Bardziej szczegółowo

Cienków Niżny, ujście Białej Wisełki i Wylęgarnia Przemysław Borys, 22.08.15, 9:30-13:30

Cienków Niżny, ujście Białej Wisełki i Wylęgarnia Przemysław Borys, 22.08.15, 9:30-13:30 Cienków Niżny, ujście Białej Wisełki i Wylęgarnia Przemysław Borys, 22.08.15, 9:30-13:30 Ilustracja 1: Wycieczkę zaczynamy po zjechaniu na Czarne (jak nad zalew). Jeszcze przed Wylęgarnią, trochę za wodospadem

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek.

Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Dawniej Polskę pokrywały nieprzebyte puszcze, czyli wielkie lasy, niezmieniane przez człowieka, odludne, niezamieszkane przez kogokolwiek. Lasy te były bogate w zwierzynę. Żyły w nich tury, żubry, niedźwiedzie,

Bardziej szczegółowo

STUDIUM WYKONALNOŚCI. Trasy Rowerowe w Polsce Wschodniej

STUDIUM WYKONALNOŚCI. Trasy Rowerowe w Polsce Wschodniej STUDIUM STUDIUM WYKONALNOŚCI Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej 2007-2013 Załącznik 9: Atrakcje turystyczne województwa świętokrzyskiego w bezpośrednim otoczeniu rowerowej Rowerowe w Polsce Wschodniej

Bardziej szczegółowo

Polski. Źr ódło: www.lodzianin.pl

Polski. Źr ódło: www.lodzianin.pl Wybieramy Polski 7 Nowych Cudów Wszyscy zachwycamy się 7 Cudami Świata, ale nie zapominajmy, że Polskie zabytki krajobrazy są równie imponujące! Wspólnie wybierzmy najpiękniejsze z nich: ódło: www.lodzianin.pl

Bardziej szczegółowo

KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO

KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO Język angielski jest językiem międzynarodowym. Posługują się nim ludzie na całym świecie. Ty jesteś jedną z tych osób. Warto więc dowiedzieć się w jakich państwach mówi się po

Bardziej szczegółowo

Europejskie Dni Dziedzictwa w Lubuskiem

Europejskie Dni Dziedzictwa w Lubuskiem Europejskie Dni Dziedzictwa w Lubuskiem 13 września, o godz. 10:00 w Sali Kryształowej Pałacu w Zaborze odbyły się Wojewódzkie Obchody Europejskich Dni Dziedzictwa. -Samorząd województwa bardzo aktywnie

Bardziej szczegółowo

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki.

Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. Studzionki 1.1. Dawne nazwy miejscowości. Studelescho (1255), Studelzco (1299), Steudelwitz (1670). Po roku 1945 Studzionki. 1.2. Etymologia nazwy wsi. Etymologia nazwy wsi bliżej nieznana. 1.3. Historia

Bardziej szczegółowo

ATRACKJE TURYSTYCZNE BUKOWINY :

ATRACKJE TURYSTYCZNE BUKOWINY : BUKOWINA TATRZAŃSKA Bukowina Tatrzańska to piękna podhalańska miejscowość w województwie małopolskim,leżąca na wschód od Zakopanego,blisko granicy ze Słowacją. Z Bukowiny położonej na wysokości 860 do

Bardziej szczegółowo

Norwegia - w krainie fiordów

Norwegia - w krainie fiordów Norwegia - w krainie fiordów Opis Cena od: 5000 PLN Liczba dni: 8 dni Kraj: Norwegia Norwegia jest miejscem niezwykłym, w którym przyroda urzeka swoją nieskazitelnością i czystością. Wiele tam miejsc w

Bardziej szczegółowo

Pogórze Dynowsko-Przemyskie. Wpisany przez Administrator piątek, 09 grudnia :15 - Poprawiony piątek, 09 grudnia :23

Pogórze Dynowsko-Przemyskie. Wpisany przez Administrator piątek, 09 grudnia :15 - Poprawiony piątek, 09 grudnia :23 1/7 Na terenie Pogórza Przemysko-Dynowskiego znajdują się piękne tereny przyrodniczo-historyczne Są tam usytuowane rezerwaty, ścieżki krajoznawcze Ścieżka przyrodnicza "Winne - Podbukowina" - rezerwat

Bardziej szczegółowo

1 dzień Wylot z Polski do Delhi z przesiadką w jednym z azjatyckich portów.

1 dzień Wylot z Polski do Delhi z przesiadką w jednym z azjatyckich portów. 1 dzień Wylot z Polski do Delhi z przesiadką w jednym z azjatyckich portów. 2 dzień Przylot do stolicy Indii Delhi. Ten dzień poświęcimy na aklimatyzację i zapoznanie się z indyjskimi realiami. Udamy się

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NAUCZANIE ZINTEGROWANE KLASA I-III. Treści nauczania

SZKOŁA PODSTAWOWA NAUCZANIE ZINTEGROWANE KLASA I-III. Treści nauczania NAUCZANIE ZINTEGROWANE KLASA I-III Treści nauczania NAUCZANIE ZINTEGROWANE KLASA I-III BLOK TEMATYCZNY: Ja i moja rodzina. 1. Mój portret 2. Jestem członkiem rodziny 3. Ulubione zabawki i zabawy moich

Bardziej szczegółowo

Biuro turystyczne Travel proponuje niezapomnianą wycieczkę.

Biuro turystyczne Travel proponuje niezapomnianą wycieczkę. Biuro turystyczne Travel proponuje niezapomnianą wycieczkę. Gmina Kolbudy Zapraszamy Państwa na krótką podróż po Gminie Kolbudy podczas której zaprezentujemy jej walory turystyczne, przyrodnicze, kulturalne

Bardziej szczegółowo

DZIEŃ CZWARTY. We wnętrzach muzealnych oglądaliśmy bogaty księgozbiór i archiwum pisarza, fotografie, dokumenty i pamiątki osobiste.

DZIEŃ CZWARTY. We wnętrzach muzealnych oglądaliśmy bogaty księgozbiór i archiwum pisarza, fotografie, dokumenty i pamiątki osobiste. GÓRY, NASZE GÓRY wycieczka Klubu Miłośników Przyrody ze Szkoły Podstawowej im. Kornela Makuszyńskiego w Gołaszynie w ramach projektu Szkoła Przyszłości w Gminach Ziemi Łukowskiej O górach, Zakopanym i

Bardziej szczegółowo

Proces tworzenia strefy aktywności gospodarczej na przykładzie miasta Bochnia

Proces tworzenia strefy aktywności gospodarczej na przykładzie miasta Bochnia Proces tworzenia strefy aktywności gospodarczej na przykładzie miasta Bochnia Bogdan Kosturkiewicz Burmistrz Miasta Bochni Bochnia najstarsze miasto Województwa Małopolskiego (prawa miejskie z 1253 r.),

Bardziej szczegółowo

Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski.

Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski. 2.1.4. Miasto i Gmina Sompolno Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski. Rysunek 5. Mapa turystyczna miasta i gminy Sompolno z przebiegiem dróg rowerowych.

Bardziej szczegółowo

Praca na konkurs pn. By czas nie zaćmił

Praca na konkurs pn. By czas nie zaćmił Praca na konkurs pn. By czas nie zaćmił Temat pracy: Historia i stan aktualny zabytków architektonicznych na terenie mojej miejscowości. Wykonanie: Ewelina Aftańska i Aleksandra Ambroziak Uczennice klasy

Bardziej szczegółowo

Wykaz organizacji pozarządowych, nazwy zadania i kwoty dotacji przyznanych w dziedzinie upowszechniania kultury:

Wykaz organizacji pozarządowych, nazwy zadania i kwoty dotacji przyznanych w dziedzinie upowszechniania kultury: Rozstrzygnięcie otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych Powiatu Wielickiego w 014 roku w dziedzinach: upowszechniania kultury, upowszechniania kultury fizycznej i sportu, turystyki i wypoczynku,

Bardziej szczegółowo

w którym pierwsze ślady osadnictwa pojawiły się już na początku drugiego tysiąclecia. Pułtusk położony jest w północnej części Mazowsza, w Dolinie

w którym pierwsze ślady osadnictwa pojawiły się już na początku drugiego tysiąclecia. Pułtusk położony jest w północnej części Mazowsza, w Dolinie PUŁTUSK Pięknekrajobrazy krajobrazy, czyste środowiskonaturalne naturalne, zabytki oraz ciekawa historia tym zachwyca i przyciąga do siebie Pułtusk, małe miasteczko na północnymmazowszu, w którym pierwsze

Bardziej szczegółowo

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl NASZA OFERTA 40 miejsc noclegowych w pokojach 3, 4, 5 osobowych z łazienkami

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE

ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE Rok św. ojca Maksymiliana Marii Kolbego 2011 (decyzja Senatu) W prezentacji wykorzystano materiały z książki Anny Kubajak Szlakami świętych i błogosławionych. Wielcy Polacy

Bardziej szczegółowo

ŻUROMINO OFERTA TECHNICZNA

ŻUROMINO OFERTA TECHNICZNA OFERTA TECHNICZNA ATRAKCYJNIE POŁOŻONY TEREN INWESTYCYJNY W SĄSIEDZTWIE KASZUBSKIEGO PARKU KRAJOBRAZOWEGO PRZY SZLAKU WODNYM KÓŁKO RADUŃSKIE NAD JEZIOREM RADUŃSKIM GÓRNYM W MIEJSCOWOŚCI ŻUROMINO PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Piękno rzeczy śmiertelnych mija, lecz nie piękno sztuki. Leonardo da Vinci 1 Tabaszowa - miejscowość w powiecie nowosądeckim (województwo

Bardziej szczegółowo

Przemysł II koronował się na króla Polski po okresie rozbicia dzielnicowego w roku. Była to.. połowa wieku.

Przemysł II koronował się na króla Polski po okresie rozbicia dzielnicowego w roku. Była to.. połowa wieku. 1. Uzupełnij zdania. Wielkopolska sąsiaduje z następującymi regionami: 1. Pomorze 2... 3... 4... Największą rzeką Wielkopolski jest. Wielkopolska leży na terenie 3 krain geograficznych. Są to: 1. Pojezierze..

Bardziej szczegółowo

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Głubczyce. Lp. Miejscowość Obiekt Adres Uwagi

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Głubczyce. Lp. Miejscowość Obiekt Adres Uwagi Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Głubczyce. Lp. Miejscowość Obiekt Adres Uwagi 1. Bernacice kościół filialny pw. św. Trójcy 2. Bernacice

Bardziej szczegółowo

Trasa św. Franciszka z Asyżu.

Trasa św. Franciszka z Asyżu. Trasa św. Franciszka z Asyżu. JASŁO GÓRA LIWOCZ - JASŁO Całkowita długość to 41 km z sumą podejść 658 m. Zasady poruszania się w czasie Ekstremalnej Drogi Krzyżowej: - w czasie EDK poruszamy się w milczeniu

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja i waloryzacja zasobów kultury materialnej

Inwentaryzacja i waloryzacja zasobów kultury materialnej Inwentaryzacja i waloryzacja zasobów kultury materialnej na terenie Dłubniańskiego i Rudniańskiego Parku Krajobrazowego Podsumowanie i wnioski oprac. mgr Piotr Rochowski Ilustracja: Napoleon Orda, Wysocice,

Bardziej szczegółowo

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Österreich Werbung/ Popp & Hackner Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Wiedeń Mariazell Marktl - Altötting Austrian National Tourist

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Weekend w Czestochowie. czas trwania: 2 dni, typ: piesza, liczba miejsc: 4, stopień trudności: łatwa

Trasa wycieczki: Weekend w Czestochowie. czas trwania: 2 dni, typ: piesza, liczba miejsc: 4, stopień trudności: łatwa Trasa wycieczki: Weekend w Czestochowie czas trwania: 2 dni, typ: piesza, liczba miejsc: 4, stopień trudności: łatwa Opis wycieczki Do Częstochowy przyjeżdżamy najczęściej, by zobaczyć mieszczący się na

Bardziej szczegółowo

Autor: Klaudia Zychla

Autor: Klaudia Zychla Autor: Klaudia Zychla Miasto w południowej Polsce leżące na styku trzech mezoregionów geograficznych Wyżyny Częstochow skiej, zwanej potocznie Jurą, Obniżenia Górnej Warty oraz Wyżyny Wieluńskiej, należących

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Grupa docelowa: rodzina

Grupa docelowa: rodzina Grupa docelowa: rodzina Źródło zdjęć: http://dziecko-i-prawo.wieszjak.pl/rodzina-zastepcza/271333,galeria,podzial-kompetencji-miedzy-rodzina-zastepcza-a-rodzicami.html Pakiet turystyczny Nazwa pakietu:

Bardziej szczegółowo

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic!

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! W związku ze zbliżającą się 70. rocznicą wybuchu II wojny światowej ( 1 września 2009 r. ) grupa byłych i obecnych mieszkańców naszej wsi w składzie: 1. Krzysztof Granat

Bardziej szczegółowo

Przez tereny gminy Grodziec biegną dwie znakowane turystyczne drogi rowerowe. Przebieg i opis poniżej.

Przez tereny gminy Grodziec biegną dwie znakowane turystyczne drogi rowerowe. Przebieg i opis poniżej. 2.1.6. Gmina Grodziec Przez tereny gminy Grodziec biegną dwie znakowane turystyczne drogi rowerowe. Przebieg i opis poniżej. Rysunek 7. Mapa turystyczna gminy Grodziec z przebiegiem dróg rowerowych. Źródło:

Bardziej szczegółowo

Wędrówki odbędą się 8-mego i 10-stego listopada (sobota i poniedziałek).

Wędrówki odbędą się 8-mego i 10-stego listopada (sobota i poniedziałek). Plan wędrówek XXI Ogólnopolskiego Zlotu Harcerzy Akademików i Wędrowników Diablak W ramach zlotu przewidzieliśmy dla was wędrówki górskie i nie tylko. Nowy Targ leży na Podhalu, z którego blisko jest do

Bardziej szczegółowo

Do serca Gór Świętokrzyskich czas trwania ok 8h Kielce są ciekawe czas trwania ok 8h

Do serca Gór Świętokrzyskich czas trwania ok 8h Kielce są ciekawe czas trwania ok 8h Do serca Gór Świętokrzyskich czas trwania ok 8h Św. Katarzyna zdobycie najwyższego szczytu Gór Świętokrzyskich Łysicy (612 m. n.p.m.) Nowej Słupa wejście drogą królewską na Łysą Górę (595 m. n.p.m.). Św.

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. Karol Wojtyła wychodzi z plebanii w Służewie

Jan Paweł II. Karol Wojtyła wychodzi z plebanii w Służewie (...) "Potencjał ukryty w sporcie sprawia, że jest on szczególnie ważnym narzędziem integralnego rozwoju człowieka oraz czynnikiem niezwykle przydatnym w procesie budowania społeczeństwa bardziej ludzkiego.

Bardziej szczegółowo

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury Twój pomysł, europejskie pieniądze RPO dla Kultury 02» rpo dla kultury rpo dla kultury» 03 Lubelskie to jeden z ciekawszych przyrodniczo i kulturowo regionów Polski. Tereny Lubelszczyzny od wieków były

Bardziej szczegółowo

Ul. Opolska 16. Tarnowskie Góry

Ul. Opolska 16. Tarnowskie Góry OFERTA NAJMU Ul. Opolska 16 Tarnowskie Góry 1 Szanowni Państwo, Mamy przyjemność przedstawić Państwu ofertę najmu całej powierzchni zabytkowej kamienicy położonej w centrum Tarnowskich Gór. Mając na uwadze

Bardziej szczegółowo

Transylwania - Śladami Vlada Drakuli

Transylwania - Śladami Vlada Drakuli Transylwania - Śladami Vlada Drakuli Na wyprawę do Rumunii wystarczy nam tylko dowód osobisty Nie trzeba chyba nikogo zapewniać o atrakcyjności i wyjątkowości tego kraju. Rumunię wybierają osoby, które

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IK-finał ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Piękno ulicy skończyło się wraz z końcem II wojny światowej. Jaka była to wspaniała ulica, pokazują stare fotografie oraz nieliczne odbudowane kamienice.

Bardziej szczegółowo

Dolina mlekiem i miodem płynąca

Dolina mlekiem i miodem płynąca Dolina mlekiem i miodem płynąca Ludzie mają swoje ulubione miejsca na Ziemi. Lubią spędzać tam wolny czas, ponieważ dobrze się tam czują. Dla mnie, takim właśnie zakątkiem jest moja rodzinna wieś. Kędzie

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

Fara Końskowolska www.konskowola.eu

Fara Końskowolska www.konskowola.eu Dwór Tęczyńskich w Końskowoli Informacja o tym, że występujący w źródłach zamek w Końskowoli (pierwsze wzmianki o nim pochodzą z końca XV wieku) przetrwał do naszych czasów w postaci pochodzącej z XVI

Bardziej szczegółowo

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2 Sianki Parafia greckokatolicka w miejscu, dekanat Wysoczański 1. Najstarsza wzmianka dotyczy cerkwi wykonanej w typie bojkowskim, zbudowanej w 1645 r. (ryc. 1). Cerkiew tą sprzedano w 1703 r. do wsi Kostrino

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Powiat Czarnkowsko-Trzcianecki cz.i. czas trwania: 1 dzień, typ: samochodowa, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Powiat Czarnkowsko-Trzcianecki cz.i. czas trwania: 1 dzień, typ: samochodowa, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Powiat Czarnkowsko-Trzcianecki cz.i czas trwania: 1 dzień, typ: samochodowa, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Zwiedzanie tego malowniczego powiatu proponuję

Bardziej szczegółowo

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU

ochrona przyrody 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 80 RAPORT O STANIE ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2009 ROKU 6 ochrona przyrody Na tle ukształtowania powierzchni kraju małopolskie jest województwem najbardziej zróżnicowanym wysokościowo, mając

Bardziej szczegółowo

3 listopada 2010r. W ramach projektu Dolnośląska szkoła liderem projakościowych zmian w polskim systemie edukacji

3 listopada 2010r. W ramach projektu Dolnośląska szkoła liderem projakościowych zmian w polskim systemie edukacji 3 listopada 2010r. W ramach projektu Dolnośląska szkoła liderem projakościowych zmian w polskim systemie edukacji 1 poznanie dziedzictwa kulturowego, naukowego, historycznego i przyrodniczego Książańskiego

Bardziej szczegółowo