SZLAK PIELGRZYMKOWY SZCZĘŚĆ BOŻE. (materiały dla przewodników)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SZLAK PIELGRZYMKOWY SZCZĘŚĆ BOŻE. (materiały dla przewodników)"

Transkrypt

1 SZLAK PIELGRZYMKOWY SZCZĘŚĆ BOŻE (materiały dla przewodników) Wieliczka, grudzień 2014 oprac. Agnieszka Wolańska 1

2 Spis treści: 1. Wstęp - Kaplica Św. Antoniego - Komora Janowice - Komora Spalone - Komora Sielec (obraz Matki Boskiej) - Komora Pieskowa Skała - Kaplica Św. Krzyża - Kaplica Św. Kingi - Chodnik Św. Jana Pawła II - Pochylnia Erazma Barącza - Golgota wielickich górników - Kaplica Św. Jana (św. Krzyża) - Kaplica Św. Jana Pawła II w komorze Aleksandrowice (Msza Święta opcja) - Komora Saurau (dół) zjazd u liny, obraz Anioła Stróża (opcja) - Komora Russegger VII wystawa Sacrum w dziedzictwie solnym (opcja) - Podszybie szybu Daniłowicza poziom III ołtarz św. Kingi 2. Biogramy świętych 3. Bibliografia 4. Wspomnienia świętych patronów i krótkie modlitwy (opr. Ludwik Kurowski OFM) 5. Barka (tekst pieśni) 6. Załączniki Zał. Nr 1. Trasa pielgrzymkowa (spis wyrobisk) 2

3 1. Wstęp Szlak pielgrzymkowy noszący znamienną nazwę Szczęść Boże w Kopalni Soli Wieliczka pielęgnuje wielką tradycję górników, którzy świadomi niebezpieczeństw pracy pod ziemią uciekali się zawsze do Boga prosząc o pomoc oraz wzywali wstawiennictwa Świętych Patronów, Opiekunów ciężkiej pracy górniczej. Wyrazem tej wiary jest kult św. Kingi, głównej patronki kopalni, św. Antoniego Padewskiego, św. Klemensa i św. Barbary oraz wspaniałe kaplice podziemne, przez które prowadzi ten szlak. Szlak pielgrzymkowy Szczęść Boże mówi nie tylko o cudach natury jakich w kopalni nie brakuje ale także jest świadectwem głębokiej wiary ludzi, którzy przez wieki pracowali w tej kopalni i stworzyli wspaniała kulturę górniczą opartą na wartościach chrześcijańskich. Świadectwem tej kultury są rzeźby solne, sprzęty jakich używali górnicy i przedmioty świadczące o wierze i kulcie. (.) Kopalnia soli w Wieliczce jest wielkim dziełem myśli górników i artystów polskich. Powinniśmy być dumni z tego dziedzictwa duchowego naszych przodków, konserwować je i pokazywać ludziom przybywającym tu z całego świata. Stanisław Kardynał Dziwisz Metropolita Krakowski 3

4 Szczęść Boże tymi słowami od wieków pozdrawiają się wieliccy górnicy. Na przestrzeni wieków ( XVI-XX w.) w wielickiej kopalni soli istniało ponad 40 miejsc i obiektów sakralnych. Niekiedy prosty krzyż, innym razem w pełni wyposażone kaplice wyrzeźbione w drewnie lub wykute w soli przez utalentowanych górników po dziś dzień skłaniają do refleksji i modlitwy. Obiekty sakralne często wędrowały wraz z górnikami, którzy przenosili się w kolejne miejsca eksploatacji. Kaplice takie jak ta dedykowana św. Antoniemu lub św. Janowi powstawały w pobliżu szybów dziennych, przy ważnych szlakach komunikacyjnych. Każdego ranka udający się do pracy górnicy uczestniczyli w podziemnej mszy św. W czasach króla Augusta II z dochodów żupy przeznaczano 300 złp rocznie na uposażenie tzw. dolnego kapelana kapłana, do którego obowiązków należało między innymi codzienne odprawianie mszy św. w kaplicy św. Antoniego. Tak było aż do rozbiorów, kiedy to władze austriackie zakazały odprawiania codziennych nabożeństw. Częściowo wrócono do tej tradycji w 1777 roku. Mszę św. odprawiano wówczas trzy razy w tygodniu. Taki stan rzeczy trwał jednak krótko, gdyż w 1787 roku, w ramach reform cesarza Józefa II, władze zaborcze ponownie wydały zakaz praktyk religijnych na terenie kopalni. Wyjątkiem były msze św. odprawiane pod ziemią kilka razy do roku, miedzy innymi 3 lipca, w rocznicę pobytu w salinach cesarza Franciszka I w 1817 roku i 13 października, w rocznicę zwiedzania salin przez cesarza Franciszka Józefa I w 1851 roku, a także w wigilię Bożego Narodzenia czy też z okazji szczególnie ważnych uroczystości. Wtedy to upowszechnił się zwyczaj odmawiania w kaplicach litanii do Matki Bożej lub Wszystkich Świętych przed przystąpieniem do pracy. Od początku XX stulecia austriacki zarząd kopalni zezwalał na odprawianie pod ziemią tylko jednego nabożeństwa w roku. Niezależnie od uczestnictwa w porannej mszy św., pracę rozpoczynano zawsze modlitwą. Na nadszybiu, przed udaniem się do kopalni, górnicy odmawiali też godzinki, a jeszcze w XIX wieku, schodząc na dół, śpiewali pobożne pieśni. Wiadomo również, że w przeszłości zjazdowi do wielickiej kopalni towarzyszyła pieśń Salve Regina. Przed rozpoczęciem szychty, już na dole w kopalni, wszyscy żegnali się, mówiąc: W imię Boże. Przystępując do pracy górnik czynił ręką lub kilofem znak krzyża na solnej ścianie. Podobnie postępowali górnicy już w nowszych czasach, rozpoczynając wiercenie w przodku otworów strzałowych. Starą górniczą tradycją było też pozdrawianie każdego napotkanego w miejscu pracy zawołaniem: Szczęść Boże. Górniczego Szczęść Boże nie zdołały z kopalń usunąć nawet lata realnego socjalizmu; jest tu obecne do dzisiaj. Zgodnie ze starą tradycją w wigilię Bożego Narodzenia i w Wielki Piątek nie prowadzono pod ziemią większych robót, np. strzałowych, ograniczając się w tych dniach jedynie do prac niezbędnych dla podtrzymania produkcji. W kilka lat po II wojnie światowej również zakazano odprawiać msze święte w wielickiej kopalni, dopiero w 1980 roku po kilkudziesięciu latach przerwy Kardynał Franciszek Macharski odprawił uroczystą mszę św. ku czci św. Barbary w kaplicy Św. Kingi. 4

5 Górnicza wiara i nadzieja pomyślnie przetrwały zabory, przetrwały również czasy wojen i zniewolenia. Obecnie msze św. odprawiane są w kaplicy Św. Kingi w każdą niedzielę o godz Szczególnie uroczysty charakter mają liturgie z okazji wspomnienia św. Kingi (24 lipca) oraz św. Barbary (4 grudnia). Każdego roku wśród soli odbywa się również Pasterka zgodnie z górniczą tradycją w wigilijny poranek o godz. 8.00, co czyni ją pierwszą Pasterką w Polsce. W kaplicy Św. Kingi oraz Św. Jana nowożeńcy mogą udzielić sobie sakramentu małżeństwa. Sól zaś nie tylko dodaje uroczystości blasku, ale również nawiązuje do biblijnego zalecenia, by chrześcijanie byli solą Ziemi, która umacnia miłość i przyjaźń oraz dodaje smaku nie tylko potrawom. Przy tworzeniu kaplic górnicy używali drewna oraz soli. Sól nad drewnem miała tę przewagę, że skutecznie opierała się pożarom. Ani tradycja ustna, ani dokumenty nie przechowały nazwisk pierwszych górników rzeźbiarzy. Współcześni artyści nie są już anonimowi. Kontynuują dzieło swoich poprzedników, realizując kolejne projekty rzeźbiarskie m.in. w kaplicy Św. Kingi. Znajdujące się na trasie turystycznej i podziemnej ekspozycji Muzeum Żup Krakowskich kaplice i obiekty sakralne układają się w unikatowy podziemny szlak pielgrzymkowy Szczęść Boże. Szlak ten został poświęcony przez Kardynała Stanisława Dziwisza 6 stycznia 2010 roku. 5

6 KAPLICA ŚW. ANTONIEGO Praca pod ziemią była zawsze związana z wielkim niebezpieczeństwem. Dlatego też górnicy budowali pod ziemią kaplice, w których zawierzali swoje życie opatrzności Bożej i opiece Świętych. Kaplica pod wezwaniem św. Antoniego powstawała w latach w stylu barokowym. Jako pierwsza, wykonana została w całości w soli, włącznie z jej architektonicznymi detalami. Jest najstarszą z zachowanych podziemnych świątyń. Pierwsze nabożeństwo odprawiono tutaj w 1698 roku. Ze względu na nieustanny proces ługowania (rozpuszczania) solnych struktur przez wilgotne powietrze, konieczne było przeprowadzanie prac renowacyjnych w następnych stuleciach. Wnętrze kaplicy dzieli się na trzy części: prezbiterium, nawę i przedsionek, w których podziwiać można solne rzeźby, ołtarze i ambonę oraz ozdobiony kryształkami soli żyrandol. Wymiary kaplicy, wynoszą (w przybliżeniu): długość 1490 cm; szerokość cm; wysokość (przy ołtarzu gł.) 580 cm, w przedsionku 360 cm. Za Patrona kaplicy wybrano św. Antoniego, sprzymierzeńca ludzi poszukujących, opiekuna górników kruszcowych. W ołtarzu głównym, trójosiowym i dwukondygnacyjnym, zwróconym w kierunku południowo wschodnim, znajdują się figury Chrystusa Ukrzyżowanego, Matki Boskiej z Dzieciątkiem i św. Antoniego. Wnękę ołtarzową wieńczy płaskorzeźba Boga Ojca. Pierwotnie w ołtarzu głównym znajdował się obraz przedstawiający Patrona kaplicy. W bocznych wnękach, między kolumnami umieszczono figury św. Stanisława ze Szczepanowa i św. Klemensa. U podstawy mensy ołtarzowej klęczą postacie dwóch zakonników. Pozostałe rzeźby w prezbiterium są już dzisiaj trudne do odczytania. Po prawej stronie od ołtarza znajduje się solna Pasja (Chrystus na Krzyżu) w obramieniu, pod którą klęczy Maria Magdalena a po jej bokach stoją Matka Boska i św. Jan. Po lewej (przeciwległej stronie Pasji) znajdowała się figura przedstawiająca ówcześnie panującego króla Augusta II Sasa. We wnętrzu kaplicy, w nawie, wyrzeźbiono jeszcze dwa boczne ołtarze. Po prawej stronie poświęcony Św. Kazimierzowi; po lewej św. Piotrowi z Alcantary. Po obu stronach ołtarzy bocznych w nawie kaplicy, kompozycji dopełniają postacie czterech aniołów. Przedsionek, w którym gromadzili się wierni został oddzielony od prezbiterium i nawy arkadą i balustradą. Znajdują się w nim wolnostojące posągi świętych: Franciszka, Dominika, Pawła, Piotra oraz wykuta w soli ambona. Pomimo wysiłków konserwatorskich detale architektoniczne jak i same rzeźby powoli zatracają swój pierwotny kształt. W tym miejscu przewodnik rozdaje grupie składankę z obrazkami i modlitwami do pięciu świętych: Antoniego, Kingi, Barbary, Klemensa, Jana Pawła II. Pielgrzymi wspólnie odmawiają modlitwę do św. Antoniego. 6

7 KOMORA JANOWICE Komora powstała w bryle soli w 1. poł. XVII wieku. W 1967 roku umieszczono w niej sześć solnych figur autorstwa górnika - rzeźbiarza Mieczysława Kluzka. Ilustrują one jedną z najstarszych i najpiękniejszych legend wielickiej kopalni. Kinga węgierska królewna poślubiona polskiemu księciu Bolesławowi Wstydliwemu, dostała w wianie jedną z kopalń w kraju Maramuresz i wrzuciła do niej swój zaręczynowy pierścień. Pierścień królewny w cudowny sposób wraz z pokładami soli kamiennej przywędrował z Węgier do Wieliczki i został wydobyty w pierwszej bryle soli, którą wykopano z wielickiej ziemi w połowie XIII wieku. Od tej pory soli w Polsce jest pod dostatkiem. Kinga patronka górników została w 1999 roku kanonizowana w Starym Sączu przez Ojca Świętego Jana Pawła II. Z postacią Kingi związanych jest wiele legend m. in. z Pieninami, gdzie schroniła się podczas najazdu tatarskiego na Polskę. Jedna z nich opowiada, jak uchodząca przed pogonią Kinga rzucała za siebie różne przedmioty, a te w cudowny sposób zamieniały się w przeszkody powstrzymujące wroga. Jej grzebień w gęstą puszczę; welon w mgłę; szarfa z sukni w rwący Dunajec. Legenda przekazuje też, że wtedy to właśnie z rzuconej za siebie książęcej korony powstał najwyższy szczyt Pienin Trzy Korony. Podobno też rosnące w Pieninach skalne goździki to ślady łez i krwi Kingi. KOMORA SPALONE Nazwa tej komory związana jest z pożarem, który przed wiekami rozgorzał w tej części kopalni niszcząc drewniane zabezpieczenia. Komora powstała w wyniku eksploatacji soli w XVII i XVIII wieku. W 1743 roku wydano zakaz budowy drewnianych kaplic oraz przyozdabiania już istniejących materiałami łatwopalnymi (papier, drewno) z uwagi na niebezpieczeństwo pożaru. Od niebezpieczeństwa ognia i nagłej śmierci miała bronić górników św. Barbara. Najgroźniejsze i najdłużej trwające pożary w Żupach Krakowskich wydarzyły się w latach: 1510, 1556, Od początków dziejów górnictwa ciemności kopalni były domeną złych mocy, którym przypisywano chęć ukrycia skarbów ziemi i działania na szkodę górników. Ludzie wkraczający do kopalni, w strefę mroku szukali szczególnej opieki po stronie dobra. Zejściu pod ziemię towarzyszyły modlitwy o pomyślną pracę i szczęśliwy powrót na powierzchnię. Ośrodki górnicze w różnych krajach przyjmowały za swych patronów licznych świętych. I tak święci Wolfgang i Andrzej otaczali swą opieką pracujących w Górach Harzu, św. Jerzy w Mansfeld, św. Joachim w Joachimsthal, św. Mikołaj w Czechach, Bochni a także w Złotoryi. Św. Barbara była pierwotnie patronką górników w kopalniach srebra w Kutnej Horze w środkowych Czechach, gdzie w XIV w. powstał pod jej wezwaniem wspaniały gotycki kościół i skąd jej kult przeniósł się na Śląsk. Rozwój kultu świętej w Polsce wywodzi się od bractwa św. Barbary, patronki dobrej śmierci, działającego od 1744 r. w Tarnowskich Górach. Dzień 4. grudnia jest jej świętem uroczyście obchodzonym w kopalniach Polski, Czech i 7

8 Austrii. Tam też do dnia dzisiejszego, jak przed wiekami rozbrzmiewa pozdrowienie Szczęść Boże. W komorze Spalone przedstawiono w sposób plastyczny zagrożenia zawałowe, gazowe i pożarowe występujące w wielickich podziemiach. Górotwór cały czas pracując zaciska przestrzenie wytworzone przez górników. Widoczne jest to na drewnianych stojakach tzw. świadkach, połamanych jak zapałki. Natomiast niebezpieczeństwo, jakie niósł ze sobą metan ilustrują postacie pokutników, wyrzeźbione w 1972 roku przez górnika Mieczysława Kluzka. Metan (CH4) jest gazem lżejszym od powietrza gromadzącym się przy stropie wyrobisk. Uwalnia się on z górotworu podczas eksploatacji soli. Łącząc się z powietrzem, w pewnych proporcjach tworzy mieszankę wybuchową, która przy zetknięciu się z ogniem eksploduje. Metan był szczególnie niebezpieczny w dawnych czasach, gdy nie znano skutecznych sposobów przewietrzania kopalni, a do oświetlania używano kaganków z otwartym ogniem. Ten zagrażający życiu ludzi gaz eliminowano poprzez wypalanie. Czynność tę wykonywali doświadczeni górnicy zwani pokutnikami, którzy odziani w wilgotne ubrania, z żagwiami zatkniętymi na długich żerdziach czołgali się po dolnych partiach wyrobisk. Kopalnia obecnie dysponuje precyzyjnymi urządzeniami służącymi do wykrywania metanu. Często przeprowadza się pomiary i badania składu kopalnianego powietrza oraz kontrolę stanu technicznego komór. Starannie opracowany system przewietrzania podziemnych wyrobisk, pracujące nieustannie wentylatory oraz klimatyzator zainstalowany na szybie Daniłowicza sprawiają, że dzisiaj pobyt w kopalni jest całkowicie bezpieczny. KOMORA SIELEC Komorę zwaną Sielec od nazwiska żupnika Aleksandra Sielskiego wyeksploatowano w 1. poł. XVII wieku. Przy wejściu do komory (po prawej stronie) górnicy umieścili oleodruk przedstawiający Matkę Boską Zwycięską. Madonna znajduje się w otoczeniu aniołów, trzyma w ramionach Dzieciątko Jezus, stopami depcze węża symbol szatana. W wielu miejscach kopalni, górnicy, tam gdzie rozpoczynali eksploatacje, bądź na skrzyżowaniach chodników umieszczali święte obrazy, które dosłownie i w przenośni oświetlały im drogę w ciężkiej podziemnej pracy. W komorze zgromadzono kolekcję autentycznych urządzeń służących do transportu soli podziemnymi korytarzami. To właśnie przy wykonywaniu prac transportowych dochodziło do najczęstszych i najpoważniejszych wypadków. Dawni górnicy używali drewnianych wózków, tzw. psów węgierskich, skrzyń i sanic nazywanych szlafami. Drobną sól pakowano do beczek, większe solne bryły - bałwany przetaczano po drewnianych pokładach. Od XVI wieku w transporcie soli na powierzchnię górnikom zaczęły pomagać konie. Ostatni koń Baśka opuścił kopalnię w 2002 roku. W 1861 roku wprowadzono do transportu wagoniki kolei żelaznej, początkowo ciągnięte przez konie a od lat 20. XX wieku przez lokomotywy akumulatorowe, a następnie trakcyjne. 8

9 PIESKOWA SKAŁA W komorze tej przewodnik przekazuje pielgrzymom wiadomości na temat kaplicy i szpitala św. Ducha, w którym opiekowano się górnikami, którzy ulegli wypadkom podczas pracy. Woda od wieków do chwili obecnej jest największym zagrożeniem dla kopalni soli. Wdzierając się do wnętrza kopalni rozpuszcza sól. Największe katastrofy wodne wydarzyły się w XIX wieku w poprzeczni Kloski i chodniku Colloredo. A w 1992 roku w poprzeczni Mina na IV poziomie (głębokość ok. 175 metrów) walczono z katastrofalnym wyciekiem (największe wartości sięgały 20 tys litrów na minutę), który zagrażał kopalni i miastu. W poprzeczni Kunegunda zachowały się oryginalne drewniane rynny służące do odprowadzania podziemnych wodnych wycieków. Wody ujmowano w kadzie skąd dalej transportowano je do specjalnych zbiorników. Z podszybi wodę wyciągano na powierzchnię w skórzanych workach (bulgach) lub w drewnianych kubłach. Do połowy XIX wieku funkcjonował w Wieliczce szyb Wodna Góra, służący wyłącznie do transportu na powierzchnię solanki. Stosowano również ręczne pompy nazywane paternoster. Nazwa tego urządzenia powstała przez analogię jaka występuje w jego budowie (łańcuch z zabierakami), nasuwającą skojarzenie z paciorkami różańca. KAPLICA ŚW. KRZYŻA Kaplica powstała jako wotum za uratowanie kopalni z katastrofalnego wycieku podziemnych wód wypływających z poprzeczni Kloski (poziom IV) w II połowie XIX wieku. Różnorodne wyposażenie wnętrza skompletowano z kilku dawnych miejsc kultu. Sposób urządzenia tej kaplicy poświadcza zjawisko tzw. wędrowania kaplic i ich przenoszenia w miejsca bezpieczne i tam gdzie rozpoczynano pracę, czyli w nowe rejony eksploatacji. Ołtarz kaplicy Św. Krzyża znajduje się w obudowanej drewnem wnęce zwieńczonej łukiem. Konstrukcja wspiera się na dwóch solnych kolumnach o pilastrach ciekawie zdobionych roślinnymi motywami. Centralne miejsce w ołtarzu zajmuje XIX-wieczna drewniana rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego. Przed mensą umieszczono solne figury mnichów. Zostały one przeniesione z kaplicy Św. Kunegundy z Boczańca. Po przeciwległej stronie można podziwiać polichromowaną figurę Matki Boskiej Zwycięskiej pochodzącą z XVII wieku. Pierwotnie rzeźba ta znajdowała się w kaplicy w komorze Lizak. Wnętrze oświetla żyrandol wykonany w 2. poł. XIX wieku z drewna i kryształów soli. Po prawej stronie, przy wejściu do komory zachowały się ślady po klinach, używanych przy ręcznej eksploatacji ścian. Polegała ona na oszramowaniu prostopadłościennego bloku solnego tzw. kłapcia a następnie odspojeniu go (zbiciu) za pomocą drewnianych bądź żelaznych klinów. W kaplicy Św. Krzyża grupa pielgrzymów będzie odmawiać modlitwę do św. Barbary, chroniącej wszystkich górników przed niebezpieczeństwami. 9

10 KAPLICA SW. KINGI W roku 1892 przypadła 600. rocznica śmierci św. Kingi. Zdecydowano wówczas, że w komorze Panzenberg II powstanie nowa kaplica dedykowana patronce wielickich górników. Kaplica św. Kingi jest najokazalszą i najbogatszą w formie podziemną świątynią wielickiej kopalni. Jej zasadniczy wystrój powstał w latach i jest dziełem utalentowanych górników-rzeźbiarzy. Za głównego autora założeń architektoniczno rzeźbiarskich kaplicy uznawany jest Józef Markowski; pracujący nad wystrojem kaplicy w latach Dzieło jego kontynuował młodszy z braci Markowskich - Tomasz, a następnie Antoni Wyrodek i Mieczysław Kluzek. Tradycją stało się, że każde pokolenie górników rzeźbiarzy pozostawia w kaplicy Św. Kingi ślad swojego talentu i wiary. Przy wyjściu z kaplicy od 1999 roku stoi solny pomnik Jana Pawła II. Ołtarz główny najstarszy element wystroju kaplicy, dzieło Józefa Markowskiego składa się z trzech części. Po środku - figura Św. Kingi otoczona kryształami halitu. W bocznych wnękach ołtarza, pomiędzy dwoma parami kolumn postać św. Józefa, patrona cieśli oraz św. Klemensa, patrona parafii wielickiej. Autorstwa Józefa Markowskiego są również ołtarze boczne: Serca Matki Boskiej, Serca Pana Jezusa (północny ocios) oraz kaplica Zmartwychwstania (południowy ocios). Spod jego dłuta wyszły też znajdujące się w przy schodach figury Matki Boskiej z Lourdes i górnika z kagankiem. W roku 1900 w Paryżu odbyła się światowa wystawa przemysłowa. Ponad 50 krajów zaprezentowało swoje osiągnięcia artystyczne, naukowe, techniczne. Zwiedzający mogli podziwiać również przywiezione z Wieliczki solne rzeźby kopię ołtarza z kaplicy św. Antoniego (krzyż i postaci klęczących mnichów), którą wykonał Józef Markowski. Po zakończeniu wystawy, figury wróciły do kopalni i zostały umieszczone na lewo od ołtarza głównego, tworząc tzw. Golgotę. W czasach zaborów wielicka salina była ostoją polskości. Wyrazem patriotyzmu wielickich górników jest ambona, dzieło Józefa Markowskiego (1903). Na przypominającym zamkowe mury froncie, artysta umieścił herby Polski, Litwy i Rusi, podstawę zaś uformował na kształt wawelskiego wzgórza z wyobrażeniem legendarnego smoka. Wnętrze kaplicy oświetla pięć wspaniałych żyrandoli. Po raz pierwszy rozbłysły światłem elektrycznym w roku Cztery są dziełem Józefa Markowskiego. Piąty wykonał Mieczysław Kluzek. Na największy żyrandol składa się ponad 2,5 tys. solnych kryształów. Wyposażanie kaplicy kontynuował Tomasz Markowski młodszy brat Józefa, który jest autorem wielofigurowych płaskorzeźb znajdujących się na prawym ociosie (ścianie): Wyroku Heroda, Rzezi Niewiniątek. Wykonał również postaci trzech Marii w kaplicy Zmartwychwstania. Cykl scen z Nowego Testamentu dokończył Antoni Wyrodek, rzeźbiąc po prawej stronie kaplicy Ucieczkę do Egiptu, W drodze do Betlejem, Dwunastoletniego Jezusa w świątyni, natomiast po stronie lewej Cud w Kanie Galilejskiej, Ostatnią Wieczerzę ( wzorowaną na mediolańskim fresku Leonarda da Vinci ) i Niewiernego 10

11 Tomasza. Zarząd kopalni docenił talent Wyrodka i umożliwił mu studia artystyczne w Krakowie. Antoni Wyrodek jest również twórcą ołtarzyka św. Kingi znajdującego się nad schodami, zaprojektował też kutą w solnej caliźnie posadzkę. W czasach nam współczesnych ( lata ) dzieło wielkich poprzedników kontynuował górnik rzeźbiarz Stanisław Anioł, zmieniając wystrój prezbiterium. Wzbogacił go o Stół Boży (tzw. ołtarz centralny), ambonkę Słowa Bożego, tron papieski i dwa boczne sedilia oraz stalle na osiem miejsc. Środkowa część balustrady oddzielającej prezbiterium od nawy została otwarta w celu odsłonięcia ołtarza centralnego i lepszego kontaktu z wiernymi, np. przy udzielaniu sakramentu małżeństwa. 24 lipca 2002 roku ks. bp Kazimierz Nycz poświęcił nowy ołtarz centralny. Znalazły się na nim herby Arpadów i Kapituły Krakowskiej. Obok ołtarza centralnego stanął w 2003 roku solny krzyż. Dopełnieniem wystroju kaplicy Św. Kingi było założenie kaplicy Najświętszego Sakramentu. Znajduje się ona w miejscu dawnej zakrystii, po prawej stronie od ołtarza głównego. We wnętrzu tej kaplicy, w północnym ociosie, w caliźnie solnej umieszczono tabernakulum, natomiast na ścianie zachodniej kopie obrazu Matki Bożej Łaskawej księżnej Wielickiej (malowała Elżbieta Kalwajtys, 1995 r.) i drewniany krzyż (wyk. Władysław Janowski). Obok tabernakulum zawieszono obraz Jezu Ufam Tobie, pochodzący z łagiewnickiego sanktuarium. W ten sposób z dawnej zakrystii powstała kaplica Najświętszego Sakramentu, poświęcona 1 grudnia 2001 przez ks. bpa Kazimierza Nycza. Odtąd za zezwoleniem Kurii metropolitarnej w Krakowie na stałe obecny jest w tabernakulum Najświętszy sakrament. Od Wielkiego Postu 2000 roku msze św. w kaplicy św. Kingi odprawiane są w każdą niedzielę o 7.30 rano. W niedziele Wielkiego Postu odprawiana jest Droga Krzyżowa o Gorzkie Żale. Na mszach św. w Wielkim Poście i Adwencie głoszone są nauki rekolekcyjne. Bardzo uroczyście obchodzone są święta Patronek: św. Kingi i św. Barbary oraz niezwykła Pasterka o poranku w Wigilię Bożego Narodzenia. W kaplicy św. Kingi znajduje się jedyny na świecie pomnik Jana Pawła II wykuty w soli. Rzeźbę zaprojektował prof. Czesław Dźwigaj. Blisko sześć miesięcy wykuwali go w dwóch blokach solnych górnicy-rzeźbiarze: Stanisław Anioł, Piotr Starowicz, Paweł Janowski. J. Em. Kard. Franciszek Macharski po poświęceniu pomnika 2 grudnia 1999 roku powiedział: wierny i naturalny. Był to czas wielkich duchowych przygotowań do wizyty Ojca Świętego w Ojczyźnie i nadziei na obecność papieża w Kopalni. Krzyż papieski znajduje się przy ołtarzu centralnym. Jego twórca górnik rzeźbiarz Stanisław Anioł wzorował się na papieskim pastorale. Figura Chrystusa Ukrzyżowanego została wykonana z wielickiej soli spizowej. Krzyż ten poprzez różnorodne sole, z których został skonstruowany symbolizuje wszystkie kopalnie soli w Polsce: Wieliczkę, Bochnie, Kłodawę i Sieroszowice. Symbolizuje również jedność górników solnych w kulcie dla swojej patronki Kingi. W podstawę tego 300 kg krzyża wmontowano kamień z Jerozolimskiej Golgoty. Zarząd kopalni wraz z reprezentacją górników zawiózł solny krzyż do Rzymu w 25. rocznicę 11

12 pontyfikatu Jana Pawła II. Papież Polak pobłogosławił go 19 maja 2003 na placu św. Piotra. Następnie krzyż powrócił do kaplicy Św. Kingi. Kaplica Kingi jest miejscem obecności relikwii świętych kościoła katolickiego. Wieliccy górnicy już w 1690 roku tzn. zaraz po beatyfikacji bł. Kingi zabiegali o pozyskanie jej relikwii. Znalazły się one w Wieliczce jeszcze w wieku XVII, i na ten okres datowany jest późnobarokowy relikwiarz Św. Kingi przechowywany w kościele parafialnym św. Klemensa. Ze spisu (inwentarza) wielickiej fary przeprowadzonego w 1764 r. wynika informacja, że tenże relikwiarz w kształcie trumienki przechowywało górnicze bractwo tragarzy. 24 lipca 1994 roku odbyła się w kopalni wielickiej niecodzienna uroczystość. Przekazane przez Zakon Sióstr Klarysek w Starym Sączu relikwie bł. Kingi zostały umieszczone w podziemnej kaplicy jej poświęconej. W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele wielickiego duchowieństwa z o. dziekanem Ludwikiem Kurowskim, ks. proboszczem Zbigniewem Gerle, ks. rektorem Lucjanem Łukaszewiczem, górnicy z dyrektorem kopalni Zbigniewem Zarębskim oraz mieszkańcy Wieliczki. Była to chwila niewątpliwie historyczna i głęboko osadzona w religijnych tradycjach górników salinarnych. Podczas uroczystości barbórkowych w roku 2011 w kaplicy Św. Kingi, kardynał Stanisław Dziwisz podarował relikwie św. Jana Pawła II Papieża Polaka, które zostały umieszczone w ołtarzu centralnym. W 2014 roku górnik rzeźbiarz Marek Stachura wykonał solną monstrancję. Dane źródłowe dokumentują liczne pielgrzymki górników do grobu Kingi. Kiedy w kopalni wielickiej w grudniu 1644 roku wybuchł groźny pożar w szybie Boner i pomimo licznych wysiłków nie udawało się opanować żywiołu, ówczesny bachmistrz wielicki Aleksander Morsztyn i pisarz żupny Adam Włodkowski zorganizowali 22 lipca 1645 roku błagalną pielgrzymkę do grobu patronki, podobnie jak dwa wieki wcześniej uczynili to górnicy bocheńscy. Liczne pielgrzymki górników z Wieliczki udawały się do grobu patronki w Starym Sączu w latach , w związku z zagrożeniem kopalni przez wodę (wyciek z poprzeczni Mina w poz. lv ). Poważnym uszkodzeniom uległ wtedy kościół reformatów. 11 października do Starego Sącza przybyła czterdziestoosobowa delegacja z Wieliczki z ks. Lucjanem Łukaszewiczem, duszpasterzem ludzi pracy, rektorem kościółka św. Sebastiana w Wieliczce. Ksiądz Łukaszewicz celebrował mszę świętą przy wystawionej na ołtarzu trumience z relikwiami patronki. W czasie nabożeństwa poświęcono duży drewniany krzyż, który został umieszczony pod ziemią, w miejscu największego zagrożenia. Zwyczaj odbywania corocznych pielgrzymek do grobu św. Kingi został objęty programem tzw. Dni Św. Kingi, obchodzonych corocznie w Wieliczce. W kaplicy św. Kingi pielgrzymi będą mieli zarezerwowany czas na odmawianie modlitwy do św. Kingi. 12

13 W 2013 roku w Centrum Jana Pawła II Nie lękajcie się w Krakowie powstała również kaplica Św. Kingi. Nie mogło bowiem zabraknąć w Centrum Jana Pawła II wspomnienia o św. Kindze - zgodnie z ideą Centrum, aby znalazły się w nim kaplice i wizerunki błogosławionych i świętych wyniesionych na ołtarze przez Ojca Świętego Jana Pawła II. Projekt kaplicy Św. Kingi zakładał wykorzystanie soli jako materiału, w którym zostały wykonane najcenniejsze elementy wystroju wnętrza. Centralne miejsce w ołtarzu głównym zajmuje figura św. Kingi, zaprojektowana i wykonana przez górnika rzeźbiarza Piotra Starowicza. Górnicy wykonali kopie sześciu płaskorzeźb wzorując się na oryginałach znajdujących się 101 metrów pod ziemią w kaplicy Św. Kingi w wielickiej kopalni. 13

14 CHODNIK IM. ŚW. JANA PAWŁA II Solny chodnik noszący imię Jana Pawła II jest fragmentem trasy przygotowanej dla osób niepełnosprawnych, poruszających się na wózkach inwalidzkich. Chodnik przebito tak, aby połączyć kaplicę św. Kingi z komorą Stanisława Staszica. W 2004 roku zamontowano windę panoramiczną, która połączyła te dwa miejsca. W 25 rocznicę powstania Solidarności, Stanisław Anioł wykuł w chodniku im. Jana Pawła II tablicę jubileuszową, która jednocześnie stała się podziękowaniem dla Ojca Świętego. Wdzięczni za wezwanie Ducha Świętego. Ku odnowieniu oblicza Ziemi - tej Ziemi przez Jana Pawła II, Papieża Polaka, tę tablicę poświęcają jego pamięci członkowie NSZZ Solidarność przy tej kopalni. AD 2005 wrzesień 10. Wieliccy górnicy wielokrotnie pielgrzymowali do Rzymu, aby spotkać się z Ojcem Świętym. Po raz pierwszy w 1994 roku dziękowali za ocalenie miasta i kopalni z katastrofalnego wycieku w poprzeczni Mina. Prosili również o koronację Matki Bożej Łaskawej Księżnej Wieliczki. Zawozili w darze album poświecony świątyniom i kaplicom Wieliczki, obraz Św. Kingi, solny krzyż. Nie zabrakło górników 13 kwietnia 2005 roku w Bazylice Św. Piotra, gdzie uczestniczyli w uroczystościach pogrzebowych. Reprezentacja wielickich górników przybyła również na Plac Świętego Piotra w Rzymie 1 maja 2011 roku. Uczestniczyła we Mszy Świętej, podczas której Ojciec Święty Jan Paweł II został ogłoszony błogosławionym. Liczba wszystkich wiernych biorących udział w nabożeństwie tego dnia, szacowana była na 1,5 mln osób, w tym 300 tysięcy Polaków. Mszę Świętą odprawiał papież Benedykt XVI. Jan Paweł II został ogłoszony świętym kościoła katolickiego wraz z Janem XXIII, w Niedzielę Miłosierdzia Bożego 27 kwietnia 2014 roku. Celebrze przewodził papież Franciszek z udziałem emerytowanego papieża Benedykta XVI. Nie zabrakło również i w tym dniu na placu Św. Piotra delegacji górników z Wieliczki na czele z prezesem zarządu KSW S.A. Kajetanem d Obyrnem. W chodniku Jana Pawła II pielgrzymi będą się dzielić chlebem i wspominając w tym miejscu postać Sługi Bożego Alojzego Kosiby, który 60 lat swojego życia służył najbiedniejszym w wielickim klasztorze. Był kwestarzem i opiekunem ubogich, do których docierał z pomocą duchową poprzez głoszenie Dobrej Nowiny oraz materialną, dzieląc się chlebem i świadectwem wiary. Dzielenie się chlebem w tym miejscu to odniesienie do Eucharystii jak również do tradycyjnej polskiej gościnności. Wspólne odmawianie modlitwy do św. Jana Pawła II. 14

15 POCHYLNIA ERAZMA BARĄCZA Podziemna Droga Krzyżowa znajduje się w pochylni Erazma Barącza, na głębokości ok. 100 m. Poszczególne jej stacje starannie wyrzeźbili w lipowym drewnie utalentowani górnicy - rzeźbiarze Piotr Starowicz, Paweł Janowski, Jacek Talapka. Każda stacja zawiera relikwię kamień ze stacji z jerozolimskiej drogi krzyżowej. Golgotę Wielickich Górników poświęcił kardynał Stanisław Dziwisz uroczystość odbyła się w 5. rocznicę śmierci Jana Pawła II, 2 kwietnia 2010 roku. KAPLICA ŚW. JANA (ŚW. KRZYŻA) Kaplica św. Jana (zwana również kaplicą św. Krzyża) pierwotnie usytuowana była na I poziomie kopalni (64 m głębokości) w komorze Lipowiec. W 2005 przeniesiona na obecne miejsce na III poziomie, po odrestaurowaniu włączona została do komór trasy turystycznej. Nowa lokalizacja i przeprowadzone zabiegi konserwatorskie uratowały kaplicę przed zniszczeniem i zapomnieniem, dając zwiedzającym możliwość podziwiania jej piękna. Pierwszej mszy św. koncelebrowanej w nowym miejscu przewodniczył ks. Bp Józef Guzdek, podczas której poświęcił kaplicę. Uroczystość odbyła się w liturgiczne wspomnienie św. Jana Chrzciciela, 24 czerwca 2005 r. i odtąd ten święty jest głównym patronem kaplicy. Po dziesięcioleciach przerwy kaplica znowu ożyła i dalej, jak przed laty, sprawowana jest Eucharystia, udzielane sakramenty małżeństwa, chrztu i modlitewne spotkania. Kaplica posiada półkoliste drewniane sklepienie wpuszczone częściowo w solną ścianę. Na stropie znajduje się polichromia przedstawiająca Boga Ojca i Syna w obłokach. W ołtarzu głównym - wysokiej klasy późnobarokowy krucyfiks datowany na XVIII w., za nim polichromia przedstawiająca ideowe wyobrażenie Jerozolimy. Wpływów w dekoracji i wystroju kaplicy można szukać w świątyniach franciszkanów-reformatów. Dwie inskrypcje poświadczają rok powstania kaplicy i nazwiska wykonawców; "Lepiarski robił te kaplice w roku 1859", "Malował A: Nurnberger Steiger 1859". Także w dawniejszych większych szybikach schodowych łączących poziomy z sobą i urządzonych do zjazdu ludzi lub w ich najbliższym otoczeniu, spotykało się ołtarze lub obrazy Świętych. Patronem parafii wielickiej i również górników jest św. Klemens opiekun ciężko pracujących w kamieniołomach, pod ziemią, chroniący przed podziemnymi wodami. W kopalni wielickiej istniał szybik św. Klemensa, do którego, wg. legendy, wpadł górnik, a wezwawszy pomocy Św. Klemensa, uratował się zahaczając kilofem o cembrowinę. Na pamiątkę tego wydarzenia ufundowano w pobliżu kaplicę (w 1726 r.) z wizerunkiem tegoż świętego (nie zachowała się ). Źródła historyczne poświadczają, że w pobliżu szybika zjazdowym Św. Klemensa (szybik Klemens Stary w Nowych Górach) znajdował się piękny ołtarz z 1726 r. z tryptykiem i napisem Ku czci i chwale Św. Klemensa patrona saliny. Ołtarz 15

16 ten wystawiono kosztem ówczesnego Żupnika Piotra Steinhausera, a odnowiono go w 1850 r. Ażeby pamiątkę tę przed zupełnym zniszczeniem z powodu wilgoci i ciśnienia górotworu ochronić, przeniesiono go do Muzeum salinarnego w Wieliczce. W kaplicy św. Jan grupa wspólnie z kapłanem odmawia modlitwę do św. Klemensa. KAPLICA ŚW. JANA PAWŁA II W KOMORZE ALEKSANDROWICE II (MŻKW) 21 listopada 2014 r. w odrestaurowanej komorze Aleksandrowice II, Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka udostępniło kaplicę pod wezwaniem Św. Jana Pawła II. Patronem kaplicy jest Św. Jan Paweł II, któremu świat ludzi pracy był bardzo bliski, stąd też Jemu poświęcona została ta kaplica w kopalni, w której przez siedem wieków pracowało wiele pokoleń górników. Karol Wojtyła odwiedził kopalnię trzykrotnie: w 1930 r., 1936 r. oraz będąc kardynałem w 1971 r. Poświęcenia kaplicy dokonał Jego Eminencja Ksiądz Kardynał Stanisław Dziwisz. Kaplica Św. Jana Pawła II posiada współczesny wystrój na miarę XXI w. nowoczesny, wykorzystujący multimedia. Wpisuje się ona w wielowiekową tradycję urządzania kaplic w kopalni, które swym stylem i aranżacją odzwierciedlały zawsze ducha epoki, w której powstawały. Zasadniczy wystrój świątyni stanowią trzy rzeźby (imitujące bryły solne) sprawiające wrażenie unoszenia się nad ziemią. Pierwsza z nich tworzy mensę ołtarzową; druga jest elementem kompozycji; trzecia ustawiona pionowo składa się z ruchomych części, które po rozsunięciu tworzą świetlny krzyż. Pojawienie się krzyża stanowi kulminacyjny moment multimedialnego spektaklu pt. Na początku było słowo wg Ewangelii Św. Jana. Kaplica poświęcona Papieżowi Polakowi została tak zaprojektowana aby motywem przewodnim stały się jego słowa. Animacje w formie projekcji wielkoformatowej, wykorzystują fragmenty homilii Papieża. Współbrzmiąca z obrazem muzyka oraz świetlna iluminacja tworzą całość oddziałującą na zmysły i emocje widza. Multimedialna przestrzeń kaplicy została zaprojektowana tak aby pogłębić myśl przewodnią odwołującą się do słów św. Jana Pawła II. Na instalację multimedialną składają się: projekcje holograficzne, interaktywne przestrzenie związane z papieskimi pielgrzymkami, projekcje fragmentów homilii z całego świata, którym towarzyszy głos Papieża z tzw. sound shower ów. Dzięki temu, w różnych miejscach komory, można usłyszeć w sześciu wersjach językowych fragmenty z homilii papieskich świadczących o globalnej skali oddziaływania Jego przesłania. O Patronie przypomina karta z makularza - dziennika konklawe kardynała Karola Wojtyły z pierwszym jego podpisem jako Papieża Jana Pawła II eksponowana w gablocie po lewej stronie ołtarza na wprost wejścia. Dokument ten został udostępniony Muzeum przez Kurię Archidiecezjalną w Krakowie. Kaplica jest czynnym obiektem sakralnym, nad którym opiekę sprawuje kapelan. Jest ona najgłębiej na świecie położoną świątynią poświęconą Papieżowi. Została włączona do szlaku 16

17 pielgrzymkowego Szczęść Boże, będą tu też obchodzone uroczystości lokalne oraz ponadregionalne m.in. związane z osobą Papieża Jana Pawła II. Autorem aranżacji wystroju wnętrza i multimediów jest artysta plastyk Aleksander Janicki, a autorem technologii multimediów mgr inż. Maciej Dziadowiec. Na zakończenie pielgrzymki w miejscu tym program szlaku przewiduje odprawienie mszy św. Przed rozpoczęciem nabożeństwa grupa przekazuje jedną wspólną intencję kapłanowi, który odczytuje ją podczas mszy św. Istnieje możliwość przyjęcia komunii św. pod dwiema postaciami. Uroczystość może zostać zakończona wspólnym odśpiewaniem pieśni Barka. KOMORA SAURAU Jedno z najpiękniejszych i najciekawszych wyrobisk. Wyeksploatowane w latach w dużej bryle soli zielonej. Nazwa komory pochodzi od ówczesnego premiera i ministra spraw wewnętrznych Austrii Franciszka von Saurau. Komora ze względu na niezwykłe walory widokowe została udostępniona turystom już w 1877 r. W historycznych przewodnikach określana jako najwspanialsza komora ówczesnej trasy turystycznej. Współczesną atrakcją jest ruchoma makieta prezentująca sposób zjazdu górników do kopalni, powstała na podstawie XVII wiecznych sztychów. Tu też znajduje się solny pomnik gen. Józefa Hallera autorstwa S. Anioła (2008 r.). Na dole komory, w wykutych w solnym ociosie ramach znajduje się kopia XVII wiecznego obrazu Anioł Stróż (oryginał eksponowany na wystawie Sacrum w dziedzictwie solnym). Komora Saurau urzeka swym pięknem filmowców i fotografów. W niej m.in. nagrywano wiele scen do filmu Młyn i krzyż Lecha Majewskiego (2010 r.). KOMORA RUSSEGGER VII Nazwa komory poświęcona jest Józefowi Russeggerowi ( ), znakomitemu inżynierowi górniczemu i geologowi; zarządcy m. in. wielickiej kopalni. W komorze prezentowana jest wystawa Sacrum w dziedzictwie solnym. Przypomina o wielowiekowej tradycji urządzania kaplic w podziemiach wielickiej kopalni. Badania potwierdziły istnienie ok. 40 takich miejsc, nie wszystkie zachowały się do naszych czasów. Na uwagę zasługują: najstarszy obraz z wielickich podziemi Anioł Stróż z 1691 r., obraz Św. Kinga autorstwa F. Olesińskiego (początkowo znajdował się w ołtarzu głównym kaplicy Św. Kingi), kolekcja krucyfiksów (XVII XIX w.), XIX-wieczne grafiki z widokami kaplic, świeczniki z postaciami aniołów i XIX-wieczny żyrandol ozdobiony solnymi kryształami. Mapa ukazuje rozmieszczenie kaplic na trzech pierwszych poziomach kopalni. Ekspozycję w nowej aranżacji udostępniono w 2008 r. 17

18 PODSZYBIE SZYBU DANIŁOWICZA (POZIOM III) Po przejściu szlaku pielgrzymkowego dotarliśmy do miejsca, z którego wyjeżdżamy na powierzchnię czteropiętrową windą. Na każdy jej poziom wchodzi 9 osób (razem 36 osób). Winda porusza się z prędkością 4m/s. Zgodnie z odwieczną tradycją budowania przy podszybiach ołtarzy, umieszczono tutaj współczesny obraz Piotra Moskala, przedstawiający patronkę solnych górników św. Kingę. W symetrycznie zaprojektowanych wnękach, po obu stronach obrazu znajdują się rzeźby św. Franciszka i św. Klary, wykonane z drewna lipowego przez górnika-rzeźbiarza Pawła Janowskiego. Podziemne kaplice, wizerunki świętych patronów jak i pozdrowienie Szczęść Boże wypowiadane przy każdym spotkaniu i pożegnaniu, są świadectwem niezwykłej pobożności ludzi pracujących pod ziemią W pozostałych wyrobiskach przez, które wiedzie szlak pielgrzymkowy, przewodnik przekazuje informacje takie jak przy standardowym oprowadzaniu po trasie turystycznej 18

19 NOTY BIOGRAFICZNE ŚWIĘTYCH Święty Antoni z Padwy, Antoni Padewski, właśc. Fernando Martins de Bulhões, (pol. Ferdynand Bulonne) portugalski teolog, franciszkanin, święty Kościoła katolickiego, prezbiter i Doktor Kościoła (ur w Lizbonie, zm. 13 czerwca 1231 w Arcelli k. Padwy). Pochodził z bogatej, szanowanej rodziny. Ochrzczono go imieniem Ferdynand. W młodości wstąpił do zakonu Kanoników Regularnych św. Augustyna. Studiował dzieła klasyków łacińskich i święte księgi. Chcąc skupić się mocniej na nauce, poprosił przełożonych o przeniesienie do Opactwa Świętego Krzyża w Coimbrze (ówczesnej stolicy Portugalii). W 1219 otrzymał święcenia kapłańskie. Kiedyś przez przypadek poznał pięciu franciszkanów podążających do Maroka, aby nauczać muzułmanów. Ferdynand był pod wrażeniem ich prostego, ubogiego, ale jakże pogodnego stylu życia. Rok później otrzymał wieści, że zginęli oni śmiercią męczeńską. W 1220 opuścił zakon kanoników regularnych św. Augustyna i wstąpił do zakonu franciszkanów (Zakon Braci Mniejszych) z nadzieją wyjazdu na misje do Maroka i poniesienia tam śmierci męczeńskiej za głoszenie Ewangelii. W zakonie franciszkańskim przyjął imię Antoni i rozpoczął studiowanie myśli św. Franciszka, Pisma Świętego, udzielał się w pracy duszpasterskiej i kaznodziejskiej. Jego kazania stały się sławne. Szczególny dar wymowy gromadził przy nim wielkie tłumy. Wkrótce wyruszył do Maroka, aby tam nauczać. Jednak choroba nie pozwoliła mu kontynuować podróży. Podjął pracę w przytułku dla ubogich w Monte Paolo w pobliżu Forlì we Włoszech. Następnie przełożeni wysłali go w celu głoszenia Ewangelii w Lombardii. Antoni pracował jako wykładowca na uniwersytetach w Montpellier i Tuluzie. Pracował też jako wysłannik kapituły do papieża Grzegorza IX, który nazwał jego kazania szkatułką Biblii i nakazał mu pisać kazania na dni świąt. 30 maja 1227 mianowano go prowincjałem obszaru Emilia-Romania. Przez trzy kolejne lata Antoni pisał kazania niedzielne. W czerwcu 1230 papież zwolnił go z tych obowiązków. Antoni osiadł w klasztorze Świętej Marii w Padwie. Następnego roku ciężko zachorował na puchlinę wodną i zmarł mając 36 lat. Za życia zwano go młotem na heretyków. Był jednym z najbardziej cenionych kaznodziei XIII w.; elokwentny, ze świetną pamięcią, szeroką wiedzą i silnym, czystym głosem. Wierni uznają, że pewnej nocy Dzieciątko Jezus nawiedziło Antoniego i ucałowało go zapewniając o miłości Boga. Z tej przyczyny święty jest przedstawiany z małym Jezusem z Nazaretu na ręku. W Polsce święty cieszy się szczególnym kultem w Jaśle (w Sanktuarium Jego imienia), Leżajsku, Przeworsku, Radecznicy, gdzie mieszczą się klasztory oo. Bernardynów oraz Brodnicy, gdzie jest patronem miasta. Św. Antoni od dawna był czczony w kręgu zakonów franciszkańskich. Przez górników był czczony głównie jako patron zaginionych i zagubionych w wyrobiskach kopalnianych. Uciekano się do niego w wypadku zawału i konieczności poszukiwana drogi wyjścia. Zwracali się do niego o orędownictwo również ci, którzy 19

20 poszukiwali nowych złóż i pól eksploatacji. Szczególnym wyrazem kultu tego świętego było założenie w wielickiej kopalni kaplicy Jemu poświęconej. O kulcie św. Antoniego jako górniczego patrona może świadczyć także fakt, że jego imię nosił górniczy szpital w Bochni. Proces kanonizacyjny św. Antoniego był najkrótszym w historii Kościoła katolickiego, kanonizowany 30 maja 1232 przez papieża Grzegorza IX (ogłoszony świętym 352 dni po śmierci). 16 stycznia 1946 papież Pius XII ogłosił go Doktorem Kościoła. Święty Antoni jest patronem osób i rzeczy zaginionych, wielu miast (m.in. Lizbony, Padwy, w Polsce m.in.: Lublina, Rybnika, Jasła), parafii oraz kościołów na całym świecie, franciszkanów, antoninek oraz wielu bractw; dzieci, górników, małżeństw, narzeczonych, położnic, ubogich, podróżnych. W ikonografii św. Antoni przedstawiany jest w habicie franciszkańskim; nieraz głosi kazanie, czasami trzyma Dziecię Jezus. Jego atrybutami są: księga, lilia, serce, ogień symbol gorliwości, bochen chleba, osioł i ryba. Jego wspomnienie i święto w Kościele katolickim obchodzone jest w dzienną rocznicę śmierci (13 czerwca) i szczególnie hucznie jest obchodzone w Lizbonie. Jan Paweł II, święty Kościoła katolickiego, przed wyborem na papieża Karol Józef Wojtyła ( ) Najwyższy Kapłan Kościoła katolickiego, głowa Państwa Watykańskiego, prymas Włoch, Arcybiskup Metropolita Prowincji Rzymskiej. Wcześniej metropolita krakowski, biskup, arcybiskup i kardynał, zastępca przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, profesor, doktor habilitowany, pedagog, poliglota, filozof i mistyk, aktor, dramatopisarz, poeta. Urodził się 18 maja 1920 roku w Wadowicach. Był synem Karola Wojtyły, urzędnika wojskowego i Emilii z Kaczorowskich. Jego matka zmarła, kiedy miał 9 lat. W 1930 r. rozpoczął naukę w I Gimnazjum Męskim im. Marcina Wadowity. W 1932 r. umarł jego starszy brat - Edmund, który był lekarzem. W 1938 r. zdał egzaminy dojrzałości i przeniósł się wraz z ojcem do Krakowa, gdzie rozpoczął studia polonistyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Musiał je jednak przerwać z powodu wojny, w czasie której pracował fizycznie, m.in. w kamieniołomie i w zakładach sodowych Solvay. W lutym 1941 r. po długiej chorobie zmarł jego ojciec. W 1942 r. rozpoczął tajne studia teologiczne w seminarium duchownym, a potem na Wydziale Teologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zaraz po wojnie pracował na uczelni jako asystent i prowadził seminaria z historii dogmatu. W 1946 r. został wyświęcony na księdza przez kardynał Adama Sapiehę i wyjechał do Rzymu na studia w Papieskim Uniwersytecie św. Tomasza z Akwinu. W 1948 r. otrzymał stopień doktora i został skierowany do parafii w Niegowici, gdzie był wikariuszem i katechetą. W 1949 r. przeniesiono go do parafii św. Floriana w Krakowie. W 1953 r. przedstawił rozprawę habilitacyjną z zakresu etyki. Potem wykładał na KUL-u. W 1958 r. został biskupem tytularnym Ombii i biskupem pomocniczym Krakowa. Uczestniczył w obradach Soboru Watykańskiego II. W 1963 r. został arcybiskupem metropolitą krakowskim. W 1967 r. Paweł VI kreował go na kardynała. W latach był zastępcą przewodniczącego Konferencji 20

21 Episkopatu Polski. Jeszcze przed rozpoczęciem pontyfikatu napisał kilkanaście książek. Od młodości tworzył poezje i dramaty. Swoje utwory publikował w prasie katolickiej pod pseudonimami Andrzej Jawień, AJ, Piotr Jasień i Stanisław Andrzej Gruda. Współpracował z Tygodnikiem Powszechnym i Znakiem. Jego najważniejszą książka filozoficzną była praca pt. Osoba i czyn. 16 października 1978 r. wybrany został na 264. papieża i przybrał imię Jan Paweł II. Był pierwszym papieżem z Europy Wschodniej i pierwszym od 4,5 wieku biskupem Rzymu, nie będącym Włochem. Przewodził Kościołowi Katolickiemu przez 26 i pół roku. 13 maja 1981 został postrzelony przez zamachowca na Placu św. Piotra, przeżył tylko dzięki szybkiej operacji. Do pełni zdrowia nigdy nie wrócił i cierpiał z powodu dolegliwości będących następstwem tego zamachu. Mimo to prowadził wyjątkowo aktywny tryb życia. Ogłosił 1820 błogosławionych i świętych. Kreował 232 kardynałów. Wydał 14 encyklik i napisał ponad 40 listów apostolskich. Odbył 104 podróże zagraniczne, w tym osiem do Polski. Odprawił setki masowych mszy, spotykał się z duchownymi innych religii, jako pierwszy papież odwiedził synagogę i meczet. Brał też udział w przedsięwzięciach artystycznych: koncertach, występach zespołów, projekcjach filmowych. Wydał książki, które zdobyły wielką popularność: Mężczyzną i niewiastą stworzył ich, Odkupienie ciała a sakramentalność małżeństwa, Przekroczyć prób nadziei, Dar i Tajemnica, Tryptyk rzymski, Wstańcie, chodźmy!, Pamięć i tożsamość. Przez ostatnich kilkanaście lat życia cierpiał na postępującą chorobę Parkinsona, mimo to funkcję papieża pełnił aż do śmierci. Zmarł 2 kwietnia 2005 r. Jego grób znajduje się w Bazylice św. Piotra w Watykanie. Proces beatyfikacyjny rozpoczął się już miesiąc po pogrzebie, a zakończył 1 maja 2011 r. Kanonizacja nastąpiła 27 kwietnia 2014 r. Papież Franciszek ogłosił św. Jana Pawła II patronem rodzin. Św. Kunegunda zwana Kingą urodziła się w roku 1234, była dzieckiem króla Węgier Beli IV i Marii Laskaris, córki cesarza greckiego Teodora I. Pochodząca z możnej i silnej dynastii Arpadów, Kinga poślubiła Bolesława V Wstydliwego, księcia krakowsko-sandomierskiego. Czasy panowania tej książęcej pary były bardzo trudnym okresem dla Polski, osłabionej rozbiciem dzielnicowym, pozbawionej silnej władzy królewskiej. Kinga dbała o pomyślność duchową i materialną swojej nowej ojczyzny. Swoimi staraniami przyczyniła się do kanonizacji św. Stanisława biskupa i męczennika, która miała miejsce w Asyżu 17 września 1253 roku. Jej to również przypisywane jest odkrycie soli kamiennej w Małopolsce. Kinga wyróżniała się od najmłodszych lat miłosierdziem i hojnością. Znaczną część swojego posagu przeznaczyła na żołd dla rycerstwa oraz na odbudowę państwa po niszczycielskich najazdach tatarskich. Kinga w roku 1280 ufundowała w Starym Sączu klasztor klarysek, któremu zapisała miasto oraz 28 okolicznych wiosek. W kilka lat po śmierci Bolesława osiadła w starosądeckim klasztorze, gdzie przebywała aż do śmierci w 1292 roku. Zrezygnowała z 21

22 wszelkich zaszczytów i godności, służyła biednym i potrzebującym. Władała biegle łaciną i językiem polskim. Dla panien przyjmowanych do klasztornej szkoły, Kinga wprowadziła modlitwy, kazania i pieśni po polsku. Na ołtarze wyniósł ją w roku 1690 papież Aleksander VIII. W 1717 roku papież Benedykt XIII ogłosił Kingę patronką Królestwa Polskiego i Litwy. W 2007 roku ks. bs. Piotr Libera ogłosił, że decyzją Stolicy Apostolskiej, św. Kinga została ustanowiona patronką polskich samorządowców. Dopełnieniem jej dokonań i wiary był akt kanonizacji przeprowadzony przez Jana Pawła II w 1999 roku. Wspomnienie liturgiczne tej świętej w Kościele katolickim obchodzone jest w dies natalis czyli 24 lipca i w Polsce ma rangę wspomnienia obowiązkowego. Św. Barbara z Nikomedii, żyjąca w III wieku dziewica, męczennica, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego. Była córką zamożnego poganina Dioskura z Nikodemii (lub Heliopolis) miasta położonego w Bitynii (na terenie dzisiejszej Turcji). Zamknięta w wieży za sprzyjanie chrześcijanom, w swym więzieniu przyjęła chrzest. Zginęła z rąk własnego ojca, który ściął jej głowę mieczem. Według legendy tuż przed śmiercią anioł przyniósł jej Komunię Świętą. W ikonografii św. Barbara przedstawiana jest z koroną, w ręku trzyma kielich i Hostię (symbol Eucharystii). Czasami ukazywana jest z wieżą, w której była więziona oraz z mieczem, od którego zginęła. W kręgach Kościoła Wschodniego Europy czczono Ją już w IV w. i tam też został spisany Jej pierwszy żywot. W Kościele Zachodnim kult św. Barbary znany był od VI wieku, a następnie rozwinął się szczególnie w okresie wypraw krzyżowych. W Polsce początki kultu św. Barbary sięgają XI wieku i rozwinęły się szczególnie w ośrodkach górniczych Śląska, w Olkuszu, Wieliczce i Bochni. Począwszy od XIV wieku w wielu krajach Europy, w tym także w Polsce (np. kościół Św. Barbary w Krakowie) istniały przy kościołach pod jej wezwaniem - bractwa Św. Barbary. Patronuje konającym i chrześcijańskiej dobrej śmierci, poprzedzonej pociechą duchową i przyjęciem Eucharystii. Dlatego też za swoją patronkę wybierały ją grupy zawodowe, których praca połączona była z zagrożeniem życia oraz trudem m.in. górników, hutników, marynarzy, rybaków, żołnierzy, kamieniarzy, więźniów i wielu innych. Jest orędowniczką w czasie wojen, zaraz, burz i pożarów. Św. Barbara jest również patronką Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie i archidiecezji katowickiej. Klemens I, papież w latach ok zwany Apostołem pokoju, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego. Zaliczony do Ojców Kościoła. Jest najstarszym znanym z imienia pisarzem starochrześcijański. Znany jest jako autor listu do Koryntian, w którym upomina tamtejszych zwaśnionych chrześcijan. Według tradycji był czwartym biskupem Rzymu. Około IV w. ukształtowała się tradycja mówiąca o tym, że zginął śmiercią męczeńską. Podobno cesarz Trajan zesłał go na wygnanie i kazał go wrzucić do morza z kotwicą zawieszoną u szyi. Święty męczennik Klemens I opiekuje się m.in. marynarzami, kamieniarzami, a także górnikami. Jest patronem parafii wielickiej. W ikonografii Klemens jest przedstawiany z kotwicą, rybą oraz księgą i paliuszem papieskim. 22

SZCZĘŚĆ BOŻE SZLAK PIELGRZYMKOWY W KOPALNI SOLI WIELICZKA

SZCZĘŚĆ BOŻE SZLAK PIELGRZYMKOWY W KOPALNI SOLI WIELICZKA SZCZĘŚĆ BOŻE SZLAK PIELGRZYMKOWY W KOPALNI SOLI WIELICZKA Górnicze Szczęść Boże Wy jesteście solą ziemi, wy jesteście światłem świata (Mt. 5, 13-14) Praca pod ziemią zawsze była związana z wielkim niebezpieczeństwem

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Szczęść Boże Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Kajetan d Obyrn Prezes Zarządu Kopalni Soli Wieliczka SA Kraków, 14.06.2012 Geneza turystki pielgrzymkowej w wielickiej

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II

Jan Paweł II. Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię! Jan Paweł II Jan Paweł II "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II Krótkie kalendarium ur. 18 maja 1920 - w Wadowicach 1.11.1946- przyjęcie święceń kapłańskich 4.07. 1958- minowanie na biskupa 16.10.1978-

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie.

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. nr 1 (1) marzec kwiecień 2014 SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ FATIMSKIEJ Sosnowiec Zagórze Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. św. Ojciec

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II W ODDZIALE OKRĘGOWYM W BIAŁYMSTOKU AUGUSTÓW, 4-5 PAŹDZIERNIKA BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA, UL. KSIĘDZA SKORUPKI 6 4 października 18:00 Eucharystia

Bardziej szczegółowo

15. ANEKS. Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński. Rodzinny dom

15. ANEKS. Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński. Rodzinny dom 82 15. ANEKS Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński Rodzinny dom 82 Ludwikowo - fundamenty starego kościoła 83 Ludwikowo - dzisiejsza kaplica parafialna kiedyś była

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej W dniu 13 marca 2015 roku uczestnicy Dziennego Domu Pomocy Społecznej w Krasnymstawie wyjechali

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo Czterdziestogodzinne

Nabożeństwo Czterdziestogodzinne Nabożeństwo Czterdziestogodzinne Współcześnie czterdziestogodzinne nabożeństwo jest stopniowo zapominane. Najczęściej służy jedynie jako wstęp do Wielkiego Postu. Ma ono jednak bardzo bogatą i długą tradycję.

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 29

Gimnazjum kl. I, Temat 29 Rok liturgiczny Okres zwykły Wielki Post Okres Bożego Narodzenia Triduum Paschalne Okres wielkanocny Adwent Okres zwykły Dopasuj nabożeństwo do okresu liturgicznego. Dopisz kolor szat liturgicznych obowiązujący

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE. Uwzględniając wniosek Zarządu Osiedla Wilamowice oraz Burmistrza Wilamowic, po konsultacji z Księdzem Proboszczem Michałem Bogutą

OŚWIADCZENIE. Uwzględniając wniosek Zarządu Osiedla Wilamowice oraz Burmistrza Wilamowic, po konsultacji z Księdzem Proboszczem Michałem Bogutą OŚWIADCZENIE Rady Miejskiej w Wilamowicach z dnia 26 września 2012 roku w sprawie ustanowienia Św. Abpa Józefa Bilczewskiego Uwzględniając wniosek Zarządu Osiedla Wilamowice oraz Burmistrza Wilamowic,

Bardziej szczegółowo

Opiekun: Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz. s. Irena Różycka

Opiekun: Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz. s. Irena Różycka Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz Opiekun: s. Irena Różycka ur. 10 czerwca 1902 w Jedlińsku; zm. 2 listopada 1980 w Nałęczowie Sługa Boży Piotr Gołębiowski ur. 10 czerwca

Bardziej szczegółowo

Antoni Jackowski Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ. Turystyka pielgrzymkowa w Małopolsce - stan obecny i szanse rozwoju.

Antoni Jackowski Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ. Turystyka pielgrzymkowa w Małopolsce - stan obecny i szanse rozwoju. Antoni Jackowski Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Turystyka pielgrzymkowa w Małopolsce - stan obecny i szanse rozwoju. Ruch pielgrzymkowy w ważniejszych ośrodkach kultu religijnego na świecie

Bardziej szczegółowo

1 Mało znane litanie do Świętych

1 Mało znane litanie do Świętych 1 Spis treści 2 Spis treści Słowo wstępne......5 Litania do Świętej Anny......7 Litania do Świętego Judy Tadeusza......9 Litania o Świętej Marii Magdalenie.... 11 Litania do Świętego Jerzego.... 13 Litania

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZIAN W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ Wieliczka

SPRAWDZIAN W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ Wieliczka WPISUJE UCZEŃ UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA DATA URODZENIA UCZNIA dzień miesiąc rok miejsce na naklejkę z kodem dysleksja SPRAWDZIAN W SZÓSTEJ KLASIE SZKOŁY PODSTAWOWEJ Wieliczka Instrukcja dla

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła.

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. I. Sakramenty 1. Chrzest Co to jest Chrzest Święty? Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. Udzielamy

Bardziej szczegółowo

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH ul. Kościelna 4 PEŁCZYCE 73-260 tel. 95 7685315 wik. 957685015 Kościół parafialny: Pw. Narodzenia NMP w Pełczycach - poświęcony: 8 IX 1946 r.

Bardziej szczegółowo

nabożeństwo Antoniego św. KU CZCI WTORKÓW

nabożeństwo Antoniego św. KU CZCI WTORKÓW 13 WTORKÓW nabożeństwo KU CZCI św. Antoniego 13 WTORKÓW nabożeństwo KU CZCI św. Antoniego Tłumaczenie z języka włoskiego Katarzyna Kubis Imprimatur Kuria Metropolitalna w Krakowie nr 75/2014, 15 stycznia

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE

ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE Rok św. ojca Maksymiliana Marii Kolbego 2011 (decyzja Senatu) W prezentacji wykorzystano materiały z książki Anny Kubajak Szlakami świętych i błogosławionych. Wielcy Polacy

Bardziej szczegółowo

RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat "RYTUAŁU RODZINNEGO"

RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat RYTUAŁU RODZINNEGO Rytuał domowy RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat "RYTUAŁU RODZINNEGO" Ocena: Nie ma jeszcze oceny Cena 67,00 zł 67,00 zł Kwota rabatu: Zadaj pytanie o

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE Spis treści Słowo wstępne MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE O. ANTONI BOCHM OMI Przygotować drogę Chrystusowi Kazanie odpustowe z okazji Narodzenia Świętego Jana Chrzciciela. 11 O. ANTONI BOCHM OMI Wzór odwagi

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. Ojciec wszystkich ludzi na świecie. Autorzy: Anna Grzywa Paulina Kucemba

Jan Paweł II. Ojciec wszystkich ludzi na świecie. Autorzy: Anna Grzywa Paulina Kucemba Jan Paweł II Ojciec wszystkich ludzi na świecie Autorzy: Anna Grzywa Paulina Kucemba Dzieciństwo Karol Józef Wojtyła urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, jako drugi syn Karola Wojtyły seniora i Emilii

Bardziej szczegółowo

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Środa, 27 lipca 16.00 przylot na Lotnisko Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40.

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. dniu po Zmartwychwstaniu Pańskim. Wniebowstąpienie jest ukoronowaniem

Bardziej szczegółowo

SZCZĘŚĆ BOŻE SZLAK PIELGRZYMKOWY W KOPALNI SOLI WIELICZKA

SZCZĘŚĆ BOŻE SZLAK PIELGRZYMKOWY W KOPALNI SOLI WIELICZKA SZCZĘŚĆ BOŻE www.kopalnia.pl 1 Wydawca: Kopalnia Soli Wieliczka Trasa Turystyczna sp. z o.o. 32-020 Wieliczka, ul. Daniłowicza 10 www.kopalnia.pl czerwiec 2013 2 SŁOWO METROPOLITY KRAKOWSKIEGO zlak pielgrzymkowy

Bardziej szczegółowo

Wielka to łaska, że poprzez świętych obcowanie, możemy uczestniczyć z naszymi błogosławionymi w Eucharystii.

Wielka to łaska, że poprzez świętych obcowanie, możemy uczestniczyć z naszymi błogosławionymi w Eucharystii. 5 czerwiec 1991 roku to dzień wielkiej radości naszego miasta. Bo oto Jan Paweł II nawiedza Białystok. To dzień wielkiej radości wszystkich Sióstr Misjonarek Świętej Rodziny. Bo oto Papież, Jan Paweł II,

Bardziej szczegółowo

Życie Religijne wśród niesłyszących w Bielsku-Białej

Życie Religijne wśród niesłyszących w Bielsku-Białej 1 Życie Religijne wśród niesłyszących w Bielsku-Białej Początki zorganizowanej działalności religijnej wśród niesłyszących w Bielsku-Białej, to lata 1952 i następne, gdy z inicjatywy p. Mariana Napadło

Bardziej szczegółowo

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia.

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia. KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie I klasy szkoły podstawowej do programu nr AZ-1-01/10 i podręcznika nr AZ-11-01/10-RA-1/11 Jesteśmy w rodzinie Jezusa pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Kryteria

Bardziej szczegółowo

Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły. Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska

Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły. Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska Królowa Jadwiga - patronka mojej szkoły Prezentację przygotowały: Olga Żuchnik Jagoda Pietras Karolina Pyda Opiekun: Izabela Rosińska Szkoła Podstawowa nr 2 im. Królowej Jadwigi w Bełżycach Oto nasza szkoła

Bardziej szczegółowo

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Młodość 3 sierpnia 1901; Zuzela- narodziny drugiego dziecka Stanisława i Julianny Wyszyńskich. 1910- rodzina przenosi się do Andrzejewa, gdzie umiera mu

Bardziej szczegółowo

Żywy Różaniec w naszej parafii to grupa modlitewna składająca się z 6 Kół Żywego Różańca, czyli 120 osób, codziennie odmawiający 1 dziesiątek różańca.

Żywy Różaniec w naszej parafii to grupa modlitewna składająca się z 6 Kół Żywego Różańca, czyli 120 osób, codziennie odmawiający 1 dziesiątek różańca. Żywy Różaniec w Parafii św. Antoniego Padewskiego w Prostkach Żywy Różaniec w naszej parafii to grupa modlitewna składająca się z 6 Kół Żywego Różańca, czyli 120 osób, codziennie odmawiający 1 dziesiątek

Bardziej szczegółowo

Rok liturgiczny (kościelny)

Rok liturgiczny (kościelny) Rok liturgiczny (kościelny) Adwent Okres Narodzenia Pańskiego Okres zwykły cz. I Wielki Post Triduum Paschalne Okres Wielkanocny Okres zwykły cz. II Przeczytajcie fragment Składu apostolskiego. Jakie fakty

Bardziej szczegółowo

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A.D. 2015 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH 1. KALENDARZ OKRESÓW LITURGICZNYCH W KOŚCIELE KATOLICKIM 2012-2111 2. KALENDARZ DIECEZJI POLSKICH - 2013-02-28 3. WPROWADZENIA TEOLOGICZNO PASTORALNE DO KSIĄG LITURGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

ALFABETYCZNY SPIS TREŚCI

ALFABETYCZNY SPIS TREŚCI ALFABETYCZNY SPIS TREŚCI MODLITWY Akt pokuty... 70 72 Akt poświęcenia się Sercu PJ... 233 Akty uwielbienia... 138 Akty wiary, nadziei, miłości i skruchy... 15 Anioł Pański... 20 Błogosławieństwo dzieci...

Bardziej szczegółowo

Pieczęć Olsztyna IV WIEK

Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pierwowzorem herbu Olsztyna była sekretna pieczęć, którą jeszcze w 1526 roku pieczętowano dokumenty. W drugiej połowie XVI w. na pieczęci pojawiła się postać wędrowca trzymającego

Bardziej szczegółowo

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum przeprowadzonym wśród nauczycieli, uczniów i rodziców,

Bardziej szczegółowo

Figura Pana Jezusa Zmartwychwstałego

Figura Pana Jezusa Zmartwychwstałego Figura Pana Jezusa Zmartwychwstałego Figura znajduje się na małej wysepce, na stawie niedaleko drogi z Mikorzyna do Tokarzewa. Kamienna Figura Pana Jezusa Zmartwychwstałego wysokości 150 cm, pomalowana

Bardziej szczegółowo

REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI

REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI W styczniu 2013 roku wzorem lat ubiegłych w Domu Rekolekcyjnym Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rycerstwa Niepokalanej w Strachocinie rozpoczęły się rekolekcje dla prezesów

Bardziej szczegółowo

Cudowna Hostia. Kościół nie spieszy się z popularyzacją takich

Cudowna Hostia. Kościół nie spieszy się z popularyzacją takich mattersindia.com http://tiny.pl/q76tc Kościół Życie Chrystusa Cud Cudowna Hostia Na Hostii pojawiła się twarz Jezusa w koronie na Mszy w kościele p.w. Chrystusa Króla w Vilakkannur, gdy parafia odprawiała

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

(Jan Paweł II, Warszawa, 2 czerwca 1979 r.)

(Jan Paweł II, Warszawa, 2 czerwca 1979 r.) Przybywam do was jako syn tej ziemi, tego narodu, a zarazem, z niezbadanych wyroków Opatrzności, jako następca Świętego Piotra na tej właśnie rzymskiej stolicy. Dziękuję wam, żeście nie zapomnieli o mnie,

Bardziej szczegółowo

Parafialna pielgrzymka Kół Żywego Różańca do Częstochowy. Uczestnicy wyjazdu na Wałach Jasnogórskich (13.09.1997 r.).

Parafialna pielgrzymka Kół Żywego Różańca do Częstochowy. Uczestnicy wyjazdu na Wałach Jasnogórskich (13.09.1997 r.). Parafialna pielgrzymka Kół Żywego Różańca do Częstochowy. Uczestnicy wyjazdu na Wałach Jasnogórskich (13.09.1997 r.). Rada duszpasterska parafii p. w. Trójcy Świętej (30.11.1997 r.). Na zdjęciu stoją od

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 Celujący: ze zrozumieniem wykonuje znak krzyża św. samodzielnie odtworzy z pamięci modlitwę Aniele Boży, Zdrowaś

Bardziej szczegółowo

Wieliczka miasto na soli

Wieliczka miasto na soli Wieliczka miasto na soli Historia Wieliczki sięga czasów średniowiecza i jest ściśle związana z najstarszym na ziemiach polskich przedsiębiorstwem solnym. Przez całe stulecia Magnum Sal była źródłem

Bardziej szczegółowo

18.00 Msza św. z kazaniem dla wszystkich po Mszy Świętej NAUKA STANOWA DLA KOBIET

18.00 Msza św. z kazaniem dla wszystkich po Mszy Świętej NAUKA STANOWA DLA KOBIET ` PROGRAM MISJI ŚWIĘTYCH Prowadzonych przez Misjonarzy Świętej Rodziny w parafii Trójcy Świętej w Pruszczu w dniach 3-11 października 2009 r Sobota 3 październik Uroczysta Msza Święta z obrzędem wprowadzenia

Bardziej szczegółowo

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r.

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. Ojciec Święty Franciszek HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. tych trzech czytaniach widzę pewien wspólny

Bardziej szczegółowo

Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej

Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej IKONOSTAS Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej Ikonostas (gr. eikón oznaczające obraz oraz stásis czyli pozycja, umiejscowienie) ściana z ikonami, która w cerkwi oddziela miejsce

Bardziej szczegółowo

Tradycja w Rodzinie s. 11. Tradycja w Kościele s. 16

Tradycja w Rodzinie s. 11. Tradycja w Kościele s. 16 Tradycja w Rodzinie s. 11 w n u m e r z e : Tradycja w Kościele s. 16 od redakcji Przygotuj się do Liturgii Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego, 31 marca: I czytanie: Dz 10,34a,37-43; II czytanie: Kol

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. Święty z Wadowic

Jan Paweł II. Święty z Wadowic Jan Paweł II Święty z Wadowic Edmund Wojtyła z rodzicami Emilią i Karolem Fot. ze zbiorów Muzeum Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II w Wadowicach Tajemnicy owej uczyły mnie ręce mat ki, która składając

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Rozkład materiału treści programowe dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiot: religia Klasa: druga szkoły podstawowej Tygodniowa liczba godzin: 2 Przyjęto liczbę tygodni nauki: 32 Środki dydaktyczne:

Bardziej szczegółowo

U SW. BARTŁOMIEJA W MIERZESZYNIE

U SW. BARTŁOMIEJA W MIERZESZYNIE GAZETA PARAFII ŚW. BARTŁOMIEJA APOSTOŁA W MIERZESZYNIE ` U SW. BARTŁOMIEJA W MIERZESZYNIE Numer 34 (140) Mierzeszyn, 15 listopada 2014 r. ISSN 2082-0089 Rok 5 91. URODZINY KS. KARDYNAŁA HENRYKA GULBINOWICZA

Bardziej szczegółowo

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty?

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? - *** - Jak odmawiać Koronkę lub Różaniec? Pytanie to może wyda Wam się banalne, ale czy takie jest w rzeczywistości. Wielu ludzi bardzo

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne

I. Postanowienia ogólne S t r o n a 1 R E G U L A M I N K O N K U R S U WIEDZY O JANIE PAWLE II JAN PAWEŁ II SANTO SUBITO I. Postanowienia ogólne 1 1. Konkurs Wiedzy o Janie Pawle II ma za zadanie pogłębianie wiedzy na temat

Bardziej szczegółowo

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html Zakres tematyczny: Podczas powitalnego przemówienia Jana Pawła II na krakowskim lotnisku Balice, w czasie ostatniej Pielgrzymki do Ojczyzny, której główną myślą były słowa: Bóg bogaty w miłosierdzie, najmocniej

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii w klasie I zgodne z programem nauczania dla klas I-III szkoły podstawowej nr: AZ-1-01/10 W drodze do Wieczernika. W Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego.

Bardziej szczegółowo

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka Wizytacja ks. bpa Zdzisława 7 maja 2012 Fortuniaka Plan wizytacji w parafii Wszystkich Świętych w Tarnowie Podgórnym 7 maja 2012 r. 9.00 Eucharystia z udzieleniem Sakramentu chorych (koncelebracja, Prezbiter

Bardziej szczegółowo

męczennica III / IV w.

męczennica III / IV w. męczennica III / IV w. Według legendy była córką chrześcijańskiego króla Brytów Wielu możnych ubiegało się o jej rękę Figura w Rybniku Również Eteriusz syn pogańskiego władcy sąsiedniego kraju zapragnął

Bardziej szczegółowo

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania)

Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Historia Grabowca: parafia neounicka w Grabowcu 1 Historia Grabowca Parafia neounicka w Grabowcu 1935-1937 (praca w trakcie opracowywania) Renata Kulik, Henryk Kulik 2 Historia Grabowca: parafia neounicka

Bardziej szczegółowo

Propozycja programu Nawiedzenia Zduny

Propozycja programu Nawiedzenia Zduny Propozycja programu Nawiedzenia Zduny LITURGIA NAWIEDZENIA OBRAZU MATKI BOŻEJ CZĘSTOCHOWSKIEJ 1 Ustawienie procesji (godz.15 55 ) Krzyż i świece 1.......... Feretrony Sztandary Delegacje niosące OBRAZ

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

XXIV Niedziela Zwykła

XXIV Niedziela Zwykła XXIV Niedziela Zwykła Nikt inny jak tylko Pan Bóg wspomaga i prowadzi tych, którzy pragną Mu służyć. Ta droga wymaga ofiary i poświęcenia w pokonywaniu przeciwności. Ten duchowy trening wzmaga odwagę,

Bardziej szczegółowo

Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej na semestr letni roku akademickiego 2011/2012

Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej na semestr letni roku akademickiego 2011/2012 Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej na semestr letni roku akademickiego 2011/2012 LUTY 06 II (n) Koniec przerwy międzysemestralnej. Powrót alumnów do seminarium do godziny 20.00. 07 II (po) Rozpoczęcie

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

KONKURS WIEDZY O ŻYCIU JANA PAWŁA II (etap szkolny)

KONKURS WIEDZY O ŻYCIU JANA PAWŁA II (etap szkolny) Imię i nazwisko uczestnika:. Liczba punktów:. KONKURS WIEDZY O ŻYCIU JANA PAWŁA II (etap szkolny) Test dla ucznia gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych Wybierz jedną prawidłową odpowiedź zaznaczając ją

Bardziej szczegółowo

M O D L I T W A P O W S Z E C H N A

M O D L I T W A P O W S Z E C H N A M O D L I T W A P O W S Z E C H N A MODLITWA WIERNYCH Jest modlitwą błagalną lud odpowiada na słowo Boże przyjęte z wiarą i zanosi do Boga prośby wykonując wynikającą z chrztu funkcję kapłańską Powinna

Bardziej szczegółowo

ŚWIĄTYNIA OPATRZNOŚCI BOŻEJ

ŚWIĄTYNIA OPATRZNOŚCI BOŻEJ ŚWIĄTYNIA OPATRZNOŚCI BOŻEJ NARODOWE WOTUM WDZIĘCZNOŚCI FUNDACJA FIDES ET RATIO W DARZE BOŻEJ OPATRZNOŚCI UL. FRANCISZKAŃSKA 3 m 47 00-233 WARSZAWA HISTORIA NARODOWYCH ZOBOWIĄZAŃ Historia zobowiązań naszych

Bardziej szczegółowo

Metropolita katowicki ogłasza rozpoczęcie II Synodu Archidiecezji katowickiej

Metropolita katowicki ogłasza rozpoczęcie II Synodu Archidiecezji katowickiej .: 25.11.2012 r. Metropolita katowicki ogłasza rozpoczęcie II Synodu Archidiecezji katowickiej.: 28.10.2012 r. Gościmy S. Celinę ze Zgromadzenia Sióstr Szensztackich.: 11.10.2012 r. Ojciec św. Benedykt

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Życzenia z Okazji Bożego Narodzenia - 2012 roku

Życzenia z Okazji Bożego Narodzenia - 2012 roku Wybrane wydarzenia z Duszpasterstwa Szpitala nr 2 ul.lwowska w Rzeszowie Życzenia z Okazji Bożego Narodzenia - 2012 roku Przez wiarę Maryja przyjęła słowa Anioła i uwierzyła w zwiastowanie, że stanie się

Bardziej szczegółowo

Światowe Dni Młodzieży

Światowe Dni Młodzieży Światowe Dni Młodzieży 2016 Czym są ŚDM? Światowe Dni Młodzieży to międzynarodowe spotkanie młodych całego świata, którzy razem ze swoimi katechetami, duszpasterzami, biskupami i papieżem gromadzą się

Bardziej szczegółowo

Pytania o Jana Pawła II Cz. 31 (nr 43 GB)

Pytania o Jana Pawła II Cz. 31 (nr 43 GB) Pytania o Jana Pawła II Cz. 31 (nr 43 GB) 32. W jakich latach Karol Wojtyła przebywał: 1.1 w Wadowicach, 1.2 w Krakowie, 1.3 w Watykanie? ODPOWIEDŹ: Odpowiedź do punktu 1.1: 1920 1938 Karol Wojtyła przebywał

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Sanktuarium Maryjne Parafia NMP Matki Pocieszenia w Oławie

Sanktuarium Maryjne Parafia NMP Matki Pocieszenia w Oławie Sanktuarium Maryjne Parafia NMP Matki Pocieszenia w Oławie Historia Sanktuarium Kościół parafialny p.w. Matki Bożej Pocieszenia w Oławie pierwotnie nosił nazwę św. Błażeja i Andrzeja Świerada. Ze starego

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ DRODZY PARAFIANIE! W dniach od 9 16 marca nasza Wspólnota przeżywać będzie Misje parafialne. Tak jak przed ponad dwoma tysiącami

Bardziej szczegółowo

Jezus przyznaje się do mnie

Jezus przyznaje się do mnie Jezus przyznaje się do mnie Natalia Podosek: ( ) w świecie aktorstwa, w którym na co dzień się obracasz, temat Pana Boga jest spychany na margines zainteresowania, a czasami wręcz wyśmiewany przez niektóre

Bardziej szczegółowo

Peregrynacja Obrazu "Jezu, ufam Tobie" oraz relikwii Apostołów Miłosierdzia. Wpisany przez ks. Jakub

Peregrynacja Obrazu Jezu, ufam Tobie oraz relikwii Apostołów Miłosierdzia. Wpisany przez ks. Jakub Nasza parafia w dniach 17-18 listopada br. dostąpiła tej szczególnej łaski, jaką było Nawiedzenie Obrazu Jezusa Miłosiernego oraz relikwii dwojga wielkich Apostołów Miłosierdzia - św. s. Faustyny oraz

Bardziej szczegółowo

Nasze pielgrzymki 2004-2009 Sanktuaria Maryjne Podróżując śladami Ojca Świętego Jana Pawła II

Nasze pielgrzymki 2004-2009 Sanktuaria Maryjne Podróżując śladami Ojca Świętego Jana Pawła II Nasze pielgrzymki 2004-2009 Sanktuaria Maryjne Podróżując śladami Ojca Świętego Jana Pawła II Myśląc o pielgrzymkach, ogarniam wiele miejsc, które dane nam było zobaczyć. Stały się one naszym śladem i

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK NIE TYLKO TURYSTYCZNY

PRZEWODNIK NIE TYLKO TURYSTYCZNY PRZEWODNIK NIE TYLKO TURYSTYCZNY Gostyń Dzisiaj chcemy Państwa zabrać do miejsca szczególnego - do gostyńskiej fary, która jest jednym z niewielu zabytków średniowiecznych w Polsce zachowanych w pierwotnym

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

Materiały ze spotkania sekretarzy Komisji Liturgicznych Europejskich Konferencji Biskupów (Dobogökö, 20 26 czerwiec 2003 r.)

Materiały ze spotkania sekretarzy Komisji Liturgicznych Europejskich Konferencji Biskupów (Dobogökö, 20 26 czerwiec 2003 r.) Materiały ze spotkania sekretarzy Komisji Liturgicznych Europejskich Konferencji Biskupów (Dobogökö, 20 26 czerwiec 2003 r.) Streszczenie dotyczące form pobożności ludowej W ankiecie skierowanej do sekretarzy

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

Kopalnia możliwości. Oferta Kopalni Soli Wieliczka

Kopalnia możliwości. Oferta Kopalni Soli Wieliczka Kopalnia możliwości Oferta Kopalni Soli Wieliczka » Zwiedzanie kopalni oferty dla grup» Szczęść Boże szlak pielgrzymkowy» Tajemnice wielickiej kopalni» zwiedzanie tematyczne» oferta dla dzieci» nowość:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY II i III WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY II I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa Pańska; Pozdrowienie

Bardziej szczegółowo

Nowenna Pompejańska (cz. błagalna)

Nowenna Pompejańska (cz. błagalna) Każdą z dwóch części Nowenny Pompejańskiej odmawiamy przez 27 kolejnych dni. Najpierw część błagalną, a potem część dziękczynną. Źródło: http://pompejanska.rosemaria.pl/. 2014-04-12. Nowenna Pompejańska

Bardziej szczegółowo

M I N I S T R A N C I

M I N I S T R A N C I W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e M I N I S T R A N C I M I T R Y I P A S T O R A Ł U O G Ó L N E Z A S A D Y Każdy posługujący w liturgii: pamięta, że uczestniczy w misterium i ma innych do niego

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii

Kryteria oceniania z religii Kryteria oceniania z religii OCENA NIEDOSTATECZNA - wykazuje się brakiem jakiejkolwiek wiedzy w zakresie materiału przewidzianego programem, - ma lekceważący stosunek do przedmiotu, do wartości religijnych

Bardziej szczegółowo