SIEDEM BAZYLIK RZYM, WŁOCHY. Obrzędowość i pielgrzymki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SIEDEM BAZYLIK RZYM, WŁOCHY. Obrzędowość i pielgrzymki"

Transkrypt

1 RZYM, WŁOCHY SIEDEM BAZYLIK Rzym siedziba papieża, następcy Piotra, pierwszego wśród apostołów i zastępcy Chrystusa jest stolicą Włoch od 1861 r. Tutaj też mieści się Watykan, czyli to, co pozostało z tzw. patrymonium św. Piotra, które coraz bardziej się rozrastało od epoki konstantyńskiej, ubogacone kolejnymi darowiznami potwierdzającymi bezdyskusyjną i konieczną władzę biskupa Rzymu. Niezależnie od losów doczesnego dominium papieży rzymskich, w mieście tym jest przechowywana pamięć, która czyni je centrum chrześcijaństwa. Tu bowiem znajdują się świadectwa pierwszych wspólnot oraz relikwie św. Piotra i św. Pawła, również uważanego za apostoła i złączonego z Piotrem w kulcie chrześcijańskim. Ponadto obecne są wspomnienia i miejsca, dzięki którym Rzym jest symbolem świata ewangelizowanego i oczekującego ewangelizacji i jak w Ziemi Świętej można tu przejść w duchowej i materialnej drodze momenty życia Chrystusa. Pierwszymi celami pielgrzymek były groby Piotra i Pawła oraz związane z nimi bazyliki, do których następnie dołączono Bazylikę św. Jana na Lateranie, siedzibę papieską przechowującą wyjątkowe relikwie, a także Bazylikę Matki Bożej Większej, najpierw bazylikę poświęconą Dziewicy Maryi i stróża pozostałości kołyski Jezusa. Ponadto w Bazylice św. Wawrzyńca odnawiano wspomnienie jednego z pierwszych męczenników rzymskich. Nawiedzano jeszcze dwa inne kościoły: bazylikę św. Sebastiana przy katakumbach noszących jego imię 1 oraz bazylikę Świętego Krzyża Jerozolimskiego odpowiednio miejsca pamięci innego z pierwszych męczenników rzymskich oraz relikwii Prawdziwego Krzyża i umieszczonego na nim titulus. W określeniu tych miejsc jako sanktuariów zasadniczą rolę odegrał nie tylko napływ pielgrzymów, ale od 1300 r. również ogłoszenie Jubileuszu, który podejmując jak wiadomo wcześniejszą tradycję, przekształcił ją w drogę duchową i historyczną, trwającą do naszych dni z niewiarygodnym bogactwem wiary, historii, sztuki. Wydarzenia leżące u podstaw założenia tych rzymskich sanktuariów różnią się w każdym przypadku, ale zasadniczo razem czynią z Rzymu drugą Jerozolimę, z całym symbolicznym ładunkiem wyobrażania wszystkiego, co ona oznacza. Istotną rolę pełniły tu bazyliki patriarchalne, które były siedzibami różnych patriarchów, kiedy ci udawali się do Rzymu. Stanowiły wyobrażenie świata, któremu Dobra Nowina miała być głoszona 2 : Bazylika św. Jana na Lateranie, siedziba papieża, odpowiadała patriarchatowi Rzymu, Bazylika św. Piotra Konstantynopola, Bazylika św. Pawła za Murami Aleksandrii, Bazylika Matki Bożej Większej Antiochii, Bazylika św. Wawrzyńca za Murami Jerozolimy. Piacenza Bolonia Florencja Morze Śródziemne Rzym Brennero Wenecja Bolsena WŁOCHY 1. Główne drogi pielgrzymkowe do Rzymu, zwane stąd romee. Z całej Europy przybywano głównie tymi szlakami, które z czasem się wykształciły i zyskały odpowiednie zaplecze, m.in. punkty postoju, szpitale i schroniska dla pątników, prowadzone przez zakony i bractwa świeckie powstałe w tym właśnie celu. Drogi z Francji do Rzymu są zwane także francigene lub francesche. Najstarszym traktem jest ten wiodący przez Piacenzę, zastąpiony w połowie XIII w. lepiej wyposażoną drogą przez Bolonię. Szlakiem bardziej wysuniętym na wschód napływali wierni z środkowej Europy i Słowianie Obrzędowość i pielgrzymki Od 1300 r. poruszanie się pielgrzymów po Rzymie zawsze było kierowane przez papieskie bulle. Nakazywały one jego nawiedzenie i wskazywały cztery bazyliki, tym samym podkreślając ich symbolizm ekumeniczny. Jak bowiem z całego świata udawano się do nich, tak od nich, po powrocie, rozchodziło się orędzie. Znajdujemy tu ponadto szlak historyczny, nadal aktualny, który obejmuje także inne kościoły: nawiedziny siedmiu kościołów. Około 1552 r. św. Filip Neri, po święceniach kapłańskich zaproponował wszystkim zwyczaj, który sam już zwykł praktykować, a mianowicie w przeciągu dwóch dni i przy 13 godzinach wędrowania nawiedzenie oprócz Bazyliki św. Jana na Lateranie (który przywoływał

2 SIEDEM BAZYLIK, WIEKI I IV Reprodukcja z 1575 r. A. Lafréry ego, na której przedstawionych jest siedem bazylik. 3. Plac św. Piotra z kolumnadą Berniniego i Via della Conciliazione. 4. Lokalizacja siedmiu bazylik. Bazylika św. Piotra Via Aurelia Via Portuense Bazylika Matki Bożej Większej Bazylika św. Jana na Lateranie Bazylika św. Pawła za Murami Via Tiburtina Bazylika św. Wawrzyńca Bazylika Świętego Krzyża Jerozolimskiego Via Tuscolana Bazylika św. Sebastiana patriarchat Rzymu) pozostałych bazylik patriarchalnych, dokonując jakby okrążenia świata w ramach pielgrzymki pokutnej. Ponadto dołączono do tej trasy pośrednie postoje przy bazylice św. Sebastiana, skądinąd bardzo drogiej św. Filipowi, na szlaku między Św. Pawłem a Św. Janem; oraz przy bazylice Świętego Krzyża na trakcie między Św. Janem a Św. Wawrzyńcem. Święty Filip i jego wierni najpierw gromadzili się w Santa Maria della Vallicella, gdzie mieszkał 3. Stamtąd udawali się do Bazyliki św. Piotra i była to droga przygotowawcza, która przypominała tę z Wieczernika do Getsemani. Stąd zaczynała się właściwa wędrówka. Od Św. Piotra do Św. Pawła medytowano nad krwawym potem w Ogrodzie Oliwnym i nad pójściem Jezusa do domu najwyższego kapłana. Od Św. Pawła do Św. Sebastiana rozważano przejście Jezusa z pałacu arcykapłana do domu przywódcy Sanhedrynu i biczowanie. Od Św. Sebastiana do momentu, w którym zatrzymywano się na odpoczynek (słynne merende, podwieczorki 4 ), medytowano nad drogą od Kajfasza do Piłata i nad cierniem ukoronowaniem, a od postoju do Św. Jana nad męką Jezusa. Od Św. Jana do Świętego Krzyża rozważano drogę od Piłata do Heroda, a od Świętego Krzyża do Św. Wawrzyńca trasę od Heroda do Piłata i ukrzyżowanie; od Św. Wawrzyńca do Matki Bożej Większej drogę z pretorium Piłata na Kalwarię i ostatnie wylanie krwi z boku Jezusa. Oto zatem Rzym stawał się prawdziwie drugą Jerozolimą, a przemierzając go od kościoła do kościoła, pielgrzym podążał śladem Zbawiciela, Jezusa Chrystusa. 71

3 RZYM, BAZYLIKA ŚW. PIOTRA Baldachim 5. Plan Bazyliki św. Piotra. Drzwi Święte 5 72 Bazylika patriarchalna Świętego Piotra odpowiadająca patriarchatowi Konstantynopola Nawiedza się tutaj przede wszystkim grób św. Piotra z relikwiami apostoła, znalezionymi na miejscu, gdzie poniósł męczeństwo i został pogrzebany. Grób św. Piotra czci się w krypcie, która znajduje się pod ołtarzem papieskim 5, zwanym także ołtarzem Konfesji św. Piotra 6. Jest on na podwyższeniu w stosunku do poziomu nawy. Przed nim znajduje się wejście do krypty. Takie ułożenie ołtarza papieskiego w jednej osi z grobem było wolą św. Grzegorza Wielkiego ( ), który polecił wykonać kryptę w formie półpierścienia, aby ułatwić napływ wiernych, którzy mogli zejść z jednej strony, a wyjść z drugiej. Po wykopaliskach przeprowadzonych w latach 50. w krypcie można zobaczyć relikwiarz św. Piotra umieszczony naprzeciw dużej ikony Jezusa Chrystusa błogosławiącego. Dwie kampanie systematycznej eksploracji podziemi bazyliki watykańskiej, zorganizowane przez papieża Piusa XII w latach i , przyniosły interesujące rezultaty. Dokładnie w jednej osi z centrum bazyliki i z ołtarzem papieskim, w obrębie budowli z czasów Konstantyna, odkryto kapliczkę utożsamianą z tą, o której ok. 200 r. po Chr. prezbiter Gaius 7 pisał: Mogę pokazać wam trofea apostołów, ponieważ już to gdy udajesz się na Watykan, już to gdy udajesz się na Via Ostiense, znajdziesz «trofea» 8 tych, którzy założyli ten Kościół 9. W murze, w otworze wyłożonym marmurem, znaleziono skrzynkę ze szczątkami. Po zbadaniu okazało się, że należały one do mężczyzny silnej postury, w wieku między 60 a 70 lat, o wysokości ok. 1,65 m. Na tym murze, pomalowanym na czerwono, który archeologowie nazywają murem G, pielgrzymi pragnący tak jak ci dzisiejsi zostawić po sobie jakiś ślad, wyryli znaki, które w trakcie wspomnianych wykopalisk pozwoliły ustalić miejsce najstarszego grobu apostoła. Na murze bowiem odkryto greckie napisy sławiące Piotra. Jeden z nich stwierdzał wprost: Piotr jest tu, a więc tu znajdują się relikwie Księcia Apostołów. W bazylice wszystko prowadzi do św. Piotra jako centrum i znaku jedności Kościoła. Na ostatnim filarze nawy po prawej stronie widzimy brązowy posąg apostoła na tronie. Statua, przypisywana Arnolfo di Cambio (XIII w.), jest przedmiotem szczególnej czci. Jej stopy są wytarte i lśniące od pocałunków tych, którzy w ciągu wieków w ten sposób wyrazili nie tylko swoją wiarę, ale również wierność papieżowi. 7 6

4 RZYM, BAZYLIKA ŚW. PIOTRA Cyborium Giana Lorenza Berniniego pod kopułą Michała Anioła. Bazylika św. Piotra. 7. Szczegół napisu na tak zwanym Czerwonym Murze: Piotr jest tu. Bazylika św. Piotra. 8. Gloria katedry św. Piotra, , Gian Lorenzo Bernini. Bazylika św. Piotra. 9. Katedra św. Piotra, XI w. Bazylika św. Piotra. 10. Reprodukcja na płótnie Weroniki, XIX w. 8 drewniane sięgają epoki paleochrześcijańskiej i prawdopodobnie należały do Piotra. Dlatego relikwia, zbadana w 1665 r., została uznana za autentyczną. Uroczyście wystawiono ją do czci wiernych 17 stycznia 1666 r., zgodnie z wolą papieża Aleksandra VIII ( ) 11. Święto Katedry Piotra jest obchodzone 22 lutego i nosi łacińską nazwę: Natale Petri de Cathedra 12. Weronika i inne relikwie 9 Za ołtarzem papieskim, wśród kolumn cyborium Berniniego, można dostrzec katedrę (tron) Piotra, nad którą widnieje witraż wyobrażający Ducha Świętego. Katedra nie jest widoczna, ponieważ zamknięta jest w kustodii z brązu, dziele Luigiego Berniniego, brata słynniejszego Gian Lorenza. Starożytny tron to krzesło zbudowane z części pochodzących z różnych okresów. Forma jest z XI w., zdobią ją tabliczki z kości słoniowej, przedstawiające dwanaście prac Herkulesa 10 i datowane na VI XI w. Ornamenty pochodzą z XI w. Niektóre zniszczone już drążki W przeszłości także inne relikwie były czczone w tej bazylice. Ich wielkie przykłady znajdujemy właśnie u stóp kolumn podtrzymujących kopułę Michała Anioła. Cztery posągi nawiązują do przechowywanych nad tymi kolumnami, w odpowiednich relikwiarzach: części Świętej Włóczni, którą setnik Longinus przebił bok Jezusa, Chusty Weroniki z Obliczem Chrystusa, relikwii krzyża św. Andrzeja oraz największego fragmentu krzyża Chrystusa odnalezionego przez św. Helenę 13. Tymi relikwiami udziela się błogosławieństwa w piątą niedzielę Wielkiego Postu. W szczególności czczono Chustę Weroniki, którą pątnicy pragnęli ujrzeć przede wszystkim. Wystawiano ją w piątki, niedziele i święta w latach jubileuszowych. W wykazie najznakomitszych relikwii papieża Mikołaja IV w 1289 r. została wymieniona jako relikwia samego Chrystusa przed relikwiami Piotra. Chodzi o płócienny portret, o którym w XII w. rozeszła się wieść, że był chustą, którą pewna kobieta otarła twarz umęczonego Pana w czasie drogi na Kalwarię. Na płótnie pozostał odciśnięty wizerunek Jezusa nie ręką ludzką namalowany (od greckiego słowa acheiropita) i prawdziwa ikona (vera icona) Zbawiciela. Również kobieta otrzymała imię od tego faktu i została nazwana Weroniką. 73

5 RZYM, BAZYLIKA ŚW. PIOTRA Fasada Bazyliki św. Piotra. 12. Drzwi Święte w Bazylice św. Piotra. Historia W czasie prześladowania Nerona (54 68) św. Piotr został ukrzyżowany głową w dół w cyrku zbudowanym przez Kaligulę (37 41) w Ager Vaticanus 14, a następnie pogrzebany na terenie pobliskiego cmentarza. Na tym miejscu pochówku już papież św. Anaklet (lub Klet, ok. 79 ok. 91) zbudował kapliczkę, przypuszczalnie tę odnalezioną w czasie wykopalisk w latach 50. XX w. W 324 r. Konstantyn wzniósł tu bazylikę ad corpus i prawdopodobnie polecił przenieść na inne odpowiednie miejsce szczątki apostoła, owinięte w materiał cesarski z purpury i złota, na które później natrafiono. Przy grobie Piotra papież chrzcił, zasiadając na drewnianej katedrze, która należała do apostoła. Tutaj też gromadzili się liczni wierni na wielkie liturgie i ze wszystkich stron nieustannie przybywali pielgrzymi 15. Bazylika dzisiaj W 1377 r. siedziba papieska została przeniesiona do Bazyliki św. Piotra przez papieża Grzegorza XI ( ), kiedy wrócił do Rzymu po okresie awiniońskim 16, ale to papieżowi Mikołajowi V ( ) zawdzięczamy, że umieścił tam na stałe rezydencję papieską i zarządził odbudowę tego dziś największego kościoła chrześcijańskiego. Prace były długie, miały różnych kierowników i zostały dokończone przez Carlo Maderno w 1612 r. Nowa budowla z kopułą Michała Anioła została konsekrowana przez Urbana VIII ( ) 18 listopada 1626 r. Po Maderno, zmarłym w 1629 r., prace kontynuował Gian Lorenzo Bernini, twórca między innymi baldachimu z brązu, Glorii zawierającej Katedrę Piotra, oraz kolumnady okazałego dzieła architektonicznego wyrażającego gościnność właściwą wszystkim sanktuariom. 74 Jubileusz i Drzwi Święte Ogłoszenie Jubileuszu jest czymś, co najbardziej charakteryzuje obrzędowość rzymskich pielgrzymek, choć pozostaje wydarzeniem przypadającym co 25 lat. Wpłynęło ono również na rytualność innych pielgrzymek i innych jubileuszów 17. W 1300 r. Rzym przeżył wyjątkowy napływ pątników, którzy przybywali z przekonaniem, że w okrągłą rocznicę można uzyskać odpust zupełny, nawiedzając grób Piotra oraz inne relikwie bazyliki pod wezwaniem apostoła. Bonifacy VIII przyjął tę tradycję, uczynił swoją i ogłosił pierwszy rzymski Rok Jubileuszowy, w czasie którego można było uzyskać upragniony odpust. Papież ten ustalił sposób jego uzyskania oraz obrzędy do liturgii. Podczas jubileuszu w 1423 r., ogłoszonego przez Marcina V ( ), prawdopodobnie po raz pierwszy dokonano ceremonii otwarcia Drzwi Świętych. Brama jest symbolem Chrystusa: przypomina się Jego ukrzyżowanie, przejście przez ciasną bramę, która staje się aurea ze względu na dobroczynne skutki, ponieważ zanurza w miłosierdziu i daje dostęp do odpustów. Drzwi Święte zostają rozbite przez papieża. Namiestnik Piotrowy uderza w nie trzykrotnie (w liczbie trzy jest wyraźne odniesienie do Trójcy i trzech cnót teologalnych: wiary, nadziei i miłości), naśladując Mojżesza, który ze skały wyprowadził wodę dla zaspokojenia pragnienia ludu Izraela wędrującego przez pustynię. Młot, którym papież uderza w drzwi, symbolizuje trud, z jakim pontifex, zgodnie z władzą otrzymaną od Boga i przez sakramenty, rozbija drzwi grzechu, nawraca dusze i wprowadza w zbawienie. Ważny jest także rytuał zamknięcia Roku Świętego, kiedy to papież, będący obrazem samego Chrystusa, przypomina słowa Pana: Ty jesteś Piotr, Opoka, i na tej Opoce zbuduję mój Kościół. Obrzędu dokonuje się w dniu Bożego Narodzenia 18 około godziny dziewiątej, na pamiątkę Męki. W krótkim czasie pojawiły się cztery

6 RZYM, BAZYLIKA ŚW. PAWŁA ZA MURAMI Drzwi Święte, w czterech bazylikach większych, stając się symbolem czterech stron świata, jak to wynika z podziału osi północ-południe i wschód-zachód. Chce się w ten sposób wyrazić, że z całego świata narody są wezwane do zbawienia i że od nich wszędzie rozchodzi się łaska, w każdym kierunku. Tak ukazuje się powszechność zbawienia. Cztery jest liczbą całości i uniwersalności Bazylika św. Pawła za Murami. 14. Plan Bazyliki św. Pawła za Murami. 15. Widok nawy głównej Bazyliki św. Pawła za Murami, od transeptu w stronę portalu. Bazylika patriarchalna Świętego Pawła za Murami odpowiadająca patriarchatowi Aleksandrii Ciało św. Pawła, ściętego prawdopodobnie przy Aquas Salvias, poza Murami Aureliańskimi, zostało złożone w grobie przy pobliskiej Via Ostiense i od razu było przedmiotem czci. Niewielką kapliczkę wzniesiono tam już w III w., a bazylikę wybudował papież Damazy w 385 r. Ukończono ją w 395 r. Sercem bazyliki jest grób św. Pawła. Wciąż przechowuje się tam płytę marmurową z IV V w. z napisem Paulo Apostolo Mart. Na płycie zostały wyżłobione trzy otwory. Spuszczano przez nie turybularz do okadzania relikwii oraz płótna (brandea), które wskutek kontaktu ze świętymi szczątkami same stawały się cennymi relikwiami. Grób św. Pawła mieści się w krypcie, do której wchodzi się przez podwójne schody. W jednej osi z grobem znajduje się ołtarz papieski, podwyższony przez okazałe cyborium, dzieło Arnolfo di Cambio z 1285 r., ocalałe z pożaru, który strawił kościół w 1823 r. Mozaiki przywołują szczególny charakter Apostoła Narodów, z ciągłymi odniesieniami do powszechności orędzia zbawczego. Wizerunek (V w.) błogosławiącego Chrystusa (na sposób grecki, to znaczy łącząc kciuk i palec serdeczny), umieszczony na łuku triumfalnym, jest otoczony przez Piotra (z prawej) i Pawła (z lewej) oraz przez 24 Starców z Apokalipsy. Ta wizja prowadzi do następnej w absydzie, gdzie w pół

7 RZYM, BAZYLIKA ŚW. PAWŁA ZA MURAMI Półkoliste sklepienie absydy Bazyliki św. Pawła za Murami. Mozaika z XIII w. Chrystus na tronie jest otoczony przez apostołów Łukasza, Pawła, Piotra i Andrzeja; u Jego stóp ofiarodawca, papież Honoriusz III. W dolnym pasie etimasia, czyli przygotowanie tronu sądu z krzyżem. 17. Płyta nagrobna św. Pawła, z otworami do spuszczania przedmiotów, aby zetknęły się z relikwiami świętego. kolistym sklepieniu Syn Boży zasiada na tronie. Towarzyszą Mu, od lewej: św. Łukasz, św. Paweł, św. Piotr i św. Andrzej, każdy z napisem noszącym jego imię (Paweł, ponieważ jest apostołem pogan, ma imię po łacinie i po grecku). Znaczącym elementem mozaiki są palmy symbol raju. Na księdze, którą Chrystus trzyma otwartą, widnieje napis: VENITE BENEDICTI PATRIS MEI PERCIPITE REGNUM. Dalszy ciąg jest wyrażony skrótami, a całość znaczy: Pójdźcie, błogosławieni u Ojca mojego, weźcie w posiadanie królestwo, przygotowane dla was (Mt 25,34). U stóp Jezusa artysta umieścił papieża Honoriusza III ( ), który zlecił dzieło 20. Na pasie poniżej, między dwoma aniołami, w centrum orszaku apostołów, znajduje się etimasia, czyli tron, nad którym góruje ozdobiony klejnotami krzyż. W środku widać błogosławiącego Jezusa, obok są korona cierniowa, włócznia, gwoździe i gąbka, narzędzia męki. Etimasia, dosłownie: przygotowanie (tronu), oznacza niewidzialną obecność Chrystusa podczas zgromadzeń liturgicznych

8 RZYM, BAZYLIKA ŚW. JANA NA LATERANIE Fasada Bazyliki św. Jana na Lateranie. 19. Plan Bazyliki św. Jana na Lateranie. 20. Bazylika św. Jana na Lateranie. Fragment mozaiki z absydy przedstawiający Matkę Bożą i Jana Chrzciciela. Między nimi łanie/dusze piją z uzdrowicielskich wód, które wypływają z krzyża. 20 W kaplicy Najświętszego Sakramentu, dawnej kaplicy Ukrzyżowanego, przechowuje się drewnianą figurę św. Pawła z XIV XV w., bardzo czczoną, z podstawą zniszczoną od pocałunków wiernych i ze śladami ognia po pamiętnym pożarze. Wspomina się tu również, że drewniany krucyfiks, obecnie przypisywany Tino di Camaino, przemówił w 1370 r. do św. Brygidy Szwedzkiej, która często się przed nim modliła. Jej posąg, autorstwa S. Maderno ( ), znajduje się w jednej z nisz kaplicy. Bazylika patriarchalna Świętego Jana na Lateranie odpowiadająca patriarchatowi Rzymu SACROS LATERAN ECCLES / OMNIUM URBIS ET ORBIS / ECCLESIARUM MATER / ET CAPUT Sacrosancta lateranensis ecclesia omnium urbis et orbis ecclesiarum mater et caput (Najświętszy kościół laterański, matka i głowa kościołów całego miasta i świata). Ten napis, który czytamy na fasadzie i który jest powtórzony w środku, przypomina, że jest to matka wszystkich kościołów. Żaden inny nie szczyci się tym tytułem, ponieważ był to pierwszy kościół chrześcijaństwa zachodniego. Cały kompleks (bazylika, krużganek, baptysterium, pałac) został zbudowany na terenie wzgórza Celio, campus Coelimontanus, wcześniej należącym do rodziny Plauzi Laterani i ofiarowanym przez Konstantyna. Głosi się, że jego fundacja wiązała się z widzeniem cesarza, któremu ukazali się we śnie święci Piotr i Paweł, obiecując mu uzdrowienie z trądu, gdy przyjmie chrzest. Konstantyn wówczas ochrzcił się z rąk papieża Sylwestra ( ) i z wdzięczności za odzyskane zdrowie polecił zbudować bazylikę. W czasie konsekracji nastąpił jeszcze jeden cud. Ukazało się oblicze Chrystusa, które widzimy dzisiaj na łuku triumfalnym we wnętrzu i które zostało przedstawione również na mozaice na fasadzie (obraz był czczony jako cudowny). Dlatego bazylika nosi również wezwanie Świętego Zbawiciela. Obecne poświęcenie jej św. Janowi Chrzcicielowi i św. Janowi Ewangeliście zawdzięczamy papieżowi św. Grzegorzowi Wielkiemu ( ). 77

9 RZYM, BAZYLIKA ŚW. JANA NA LATERANIE 21. Święte Schody w Sancta Sanctorum. 22. Obraz acheiropita Zbawiciela w Sancta Sanctorum, strzeżony przez reliefową płytę ze srebra Namiestnicy Piotrowi mieszkali tutaj w tak zwanym pałacu Patriarchio do roku Cały kompleks był poddawanym licznym rekonstrukcjom 21. Bazylika przechowuje wiele cennych relikwii, między innymi głowy apostołów Piotra i Pawła, przeniesione tutaj z woli papieża Urbana V w 1370 r., strzeżone w dwóch srebrnych relikwiarzach pod gotyckim cyborium 22. Marmurowy ołtarz papieski kryje w sobie ołtarz drewniany, na którym według tradycji mieli sprawować święte obrzędy sami Piotr i Paweł. 78 Święte Schody i Sancta Sanctorum Budowla, w której obecnie znajdują się Święte Schody, wznosi się na pozostałościach Patriarchio, rezydencji papieskiej, zbudowanej przez Leona III ( ), który w kaplicy prywatnej, niegdyś poświęconej św. Wawrzyńcowi, zgromadził drogocenne relikwie zamknięte w cyprysowej skrzyni. Święte Schody były tam prawdopodobnie umieszczone na polecenie papieża Sergiusza III. Obecne ich usytuowanie, z dwoma bocznymi klatkami schodowymi, jest dziełem Domenico Fontany, z woli Sykstusa V. Przywiezione, według tradycji, przez cesarzową Helenę, były niegdyś nazywane schodami Piłata 23 i stały się przedmiotem pobożności. Znaleziono na nich nieusuwalne plamy, uważane za ślady krwi Chrystusa. Wchodziło się po nich z nabożnością, jakby to były schody do nieba, podobne do drabiny z widzenia Jakuba. Stanowiły ważny element trasy pielgrzymów, którzy kontemplowali życie Jezusa: narodziny u Matki Bożej Większej, mękę przy Świętych Schodach, śmierć przy bazylice Świętego Krzyża Jerozolimskiego, a zmartwychwstanie w Sancta Sanctorum z wizerunkiem acheiropita Zbawiciela. Obraz Zbawiciela Na szczycie Świętych Schodów znajduje się Sancta Sanctorum (Święte Świętych), którego nazwa w zamierzony sposób przywołuje miejsce w Namiocie Spotkania Żydów, gdzie przechowywano Arkę

10 RZYM, BAZYLIKA MATKI BOŻEJ WIĘKSZEJ Relikwiarz zawierający deseczki z kolebki Jezusa. Krypta Bazyliki Matki Bożej Większej. 23. Fasada Bazyliki Matki Bożej Większej. 26. Plan Bazyliki Matki Bożej Większej Papież Liberiusz wyznacza obwód bazyliki wskazany przez śnieg, który spadł 3/4 sierpnia 356 r. Bazylika Matki Bożej Większej. 26 z tablicami Prawa. Było to miejsce bacznie strzeżone, gdyż znajdowało się w prywatnej kaplicy papieży. Centrum kaplicy stanowi obraz Zbawiciela 24, pokryty srebrną blachą. Przedstawia Chrystusa na tronie z nimbem naznaczonym krzyżykami, trzymającego w ręce Ewangelię i błogosławiącego. Widać tylko oblicze Syna Bożego. Jest to jeden z wizerunków zwanych acheiropita. Dotarł on do Rzymu być może w 730 r., w epoce ikonoklazmu. Pierwsza informacja o nim mówi, że papież Stefan II ( ) w 753 r. niósł go na swoich barkach w procesji, boso, aż do Matki Bożej Większej, aby wyprosić wsparcie przeciw Longobardom 25. Bazylika patriarchalna Matki Bożej Większej odpowiadająca patriarchatowi Antiochii Jest to oficjalnie pierwszy kościół maryjny chrześcijaństwa 26. Tradycja głosi, że opady śniegu na wzgórzu Eskwilińskim między 3 a 4 sierpnia 356 r. wskazały papieżowi Liberiuszowi ( ) obwód samego kościoła, o który Maryja Panna prosiła go we śnie. Dlatego został on także nazwany kościołem Sancta Maria ad nives. Bazylika zbudowana w następstwie tego cudu 27 przechowuje relikwie kolebki Jezusa, dla których zbudowano oratorium Żłóbka. Budowę obecnego kościoła zlecił papież Sykstus III ( ), po Soborze Efeskim, który w 431 r. definitywnie przypisał Maryi tytuł Theotokos, Bożej Rodzicielki, w przeciwstawieniu do herezji Ariusza, który głosił, że Jezus nie miał prawdziwie Boskiej natury. Cały program ikonograficzny łuku triumfalnego podkreśla faktycznie macierzyństwo Maryi, Matki Jezusa, w której Boska i ludzka natura połączyły się 28. Kolebka Jezusa Tradycja głosi, że w VII w. papież Teodor I ( ), przybywając do Jerozolimy, przywiózł pięć deseczek z kolebki Jezusa (czyli ze żłobu), które były pokazywane wiernym w Boże Narodzenie oraz 79

11 RZYM, BAZYLIKA ŚW. WAWRZYŃCA ZA MURAMI I ŚWIĘTEGO KRZYŻA JEROZOLIMSKIEGO w latach świętych. Umieszczono je w tak zwanej kaplicy Żłóbka, którą Mikołaj IV ( ) postanowił urządzić na nowo, powierzając Arnolfo di Cambio wykonanie szopki (figura Maryi z Dzieciątkiem jest jednak późniejszym dziełem Valsoldo), którą dziś widzimy w kaplicy Najświętszego Sakramentu 29. U stóp schodów wejściowych znajduje się figura św. Kajetana z Thieny (dzieło Berniniego), któremu Dziewica położyła Dzieciątko w nocy Bożego Narodzenia 1517 r. Właśnie on był szerzycielem zwyczaju stawiania szopek bożonarodzeniowych w każdym katolickim domu. Deseczki z kolebki Jezusa znajdują się dzisiaj w krypcie pod ołtarzem papieskim w transepcie. Radosne Dziecię Jezus pozdrawia wszystkich przychodzących od Niego, błogosławiąc ich z wysokości relikwiarza. Bazylika patriarchalna Świętego Wawrzyńca za Murami odpowiadająca patriarchatowi Jerozolimy Święty Wawrzyniec był młodym diakonem. Miał za zadanie pomagać cierpiącym niedostatek, czerpiąc z ofiar wiernych chrześcijan. Cesarz Walerian nakazał mu wydać skarby Kościoła, o których słyszał niesłychane rzeczy. Wawrzyniec zgromadził ubogich i mu ich przedstawił: Oto nasze skarby, możesz je znaleźć wszędzie. Papież Damazy opisuje jego dramatyczne męczeństwo, wspominając o płomieniach, rozżarzonych węglach i innych torturach. Tradycja przypisuje Wawrzyńcowi jako emblemat ruszt, na którym miano go położyć. Po jakimś czasie święty diakon zwrócił się do oprawców: Z tej strony jestem już dobrze upieczony, obróćcie mnie na drugą. Jego ciało zostało następnie potajemnie przeniesione na cmentarz przy Via Tiburtina, a sam Konstantyn polecił je czcić w 330 r., wznosząc oratorium na miejscu pochówku męczennika. Kolejną bazylikę zbudował tu papież Pelagiusz II ( ). Natomiast papież Hadrian I w VIII w. wzniósł naprzeciwko inny kościół skierowany w odwrotną stronę. Papież Honoriusz III w XIII w. połączył obie bazyliki, czyniąc z pierwszej prezbiterium drugiej. 80 Męczennik upamiętniony jest na mozaice z VI w. na łuku absydy, przedstawiającym Chrystusa i świętych. Zbawiciel z krzyżem w ręku, błogosławi na sposób łaciński, zasiadając na globie wyobrażającym wszechświat, nad którym panuje. Wokół Niego stoją od lewej: Pelagiusz ofiarujący kościół, św. Wawrzyniec, św. Piotr, na którego funkcję głowy Kościoła i następcy Chrystusa wskazuje krzyż, trzymany przez apostoła na podobieństwo Syna Bożego, św. Szczepan, św. Hipolit z koroną męczeństwa. Po bokach powracają obrazy Jerozolimy i Betlejem świętych miast. Bazylika Świętego Krzyża Jerozolimskiego Przez długie wieki nazywana Basilica Heleniana, a dziś powierzona ojcom cystersom, przechowuje wspomnienie Krzyża Chrystusa, przedstawiając na malowidłach historię jego odnalezienia. W absydzie widnieje wielki fresk, dzieło Antoniazzo Romano i syna z lat Ukazuje historię znalezienia Krzyża zgodnie z wersją Zbioru żywotów świętych, znajdującego się wówczas w bibliotece bazyliki. Postać cesarzowej Heleny niosącej cenną relikwię, przed którą klęka zleceniodawca, kardynał Pietro Mendoza, dzieli cykl na dwie części. Z lewej: Helena rozmawiająca z kimś, kto wskazał jej miejsce, gdzie zostały złożone krzyże. Dalej wydobywający je kopacze oraz wskrzeszenie młodzieńca, którego ciało położono na Krzyżu Chrystusa. Z prawej: król Persji Kosroe 30, zdobywca Jerozolimy, wykrada Krzyż; cesarz Herakliusz, który z wojskiem wychodzi mu naprzeciw, aby odzyskać relikwię, spotyka się z perskim władcą nad Dunajem; umawiają się na pojedynek jego zwycięzca będzie miał imperium i Krzyż. Herakliusz pokonawszy Kosroe wyrusza w drogę, by umieścić Krzyż w Jerozolimie, lecz brama miasta w cudowny sposób zamyka się, a anioł wzywa cesarza, by wszedł do miasta jak Jezus. Wówczas Herakliusz pozbawia się insygniów cesarskich, bierze drzewo Krzyża na ramiona i brama otwiera się przed nim. Sanktuarium Krzyża lub kaplica Relikwii usytuowana jest w głębi z lewej strony. Wszystko 31, również drzwi, przypomina krzyż.

12 RZYM, BAZYLIKA ŚW. SEBASTIANA 27. Fasada i dzwonnica Bazyliki św. Wawrzyńca za Murami Mozaika na łuku triumfalnym w Bazylice św. Wawrzyńca za Murami, zlecona przez papieża Pelagiusza, VI w. Błogosławiącemu Chrystusowi towarzyszą święci (od lewej): Pelagiusz, Wawrzyniec, Piotr, Paweł, Szczepan oraz Hipolit. 29. Bazylika Świętego Krzyża Jerozolimskiego. Fragment fasady. 30. Bazylika św. Sebastiana. Widok części absydalnej. Obok wejścia znajduje się relikwia krzyża św. Dyzmy, dobrego łotra. Wewnątrz kaplicy w kosztownych relikwiarzach zgromadzono cząstki Prawdziwego Krzyża, gwóźdz z niego, gąbkę, dwa ciernie z korony, a także fragment titulus, czyli drewnianej tabliczki, którą Piłat polecił umieścić nad głową ukrzyżowanego Jezusa. Czytamy tam po łacinie, od prawej do lewej, aby było czytelne dla Żydów: JS NAZARENUS RE. Napis powtórzony jest po grecku: NAZAPENYC B, czyli NAZARENUS B (basileus = król), i po aramejsku. W bazylice Świętego Krzyża przechowuje się także ikonę-mozaikę ukazującą Imago pietatis. Jest to wizerunek Chrystusa cierpiącego, przed krzyżem, z pochyloną głową, otoczoną nimbem z naniesionymi krzyżykami. Ręce ma skrzyżowane. Tradycja głosi, że tak ukazał się Chrystus św. Grzegorzowi w czasie cudownej Mszy 32. Bazylika Świętego Sebastiana za Murami 29 Passio św. Sebastiana (V w.) opowiada, że męczennik ten, wcześniej ugodzony strzałami i uzdrowiony przez Irenę, wdowę po św. Kastulu, stanął ponownie przed cesarzem, który polecił go zatłuc kijami i wrzucić zwłoki do Cloaca Maxima, głównego kanału ściekowego w Rzymie. Święty ukazał się wówczas we śnie matronie Lucynie, wskazał jej miejsce, gdzie znajduje się jego ciało i polecił pochować je ad Catacumbas... in initio cryptae iuxta vestigia Apostolorum (w Katakumbach... na początku krypty obok relikwii Apostołów, czyli Piotra i Pawła). Pierwsze miejsce kultu zbudowano tutaj właśnie ku czci św. Piotra i św. Pawła. Dowodzą tego między innymi liczne graffiti na ścianach zostawione przez pielgrzymów i widoczne w katakumbach 33. Między VII a VIII w. bazylika została poświęcona św. Sebastianowi, którego relikwie, umieszczone w szklanych dzbanach zamkniętych w ołowianych skrzyniach, postawionych w antycznej urnie, znajdują się nad ołtarzem i figurą. Do tych katakumb udawał się św. Filip Neri, który przybył do Rzymu w 1534 r., aby medytować przez całą noc. W 1544 r. Pan ukazał mu się w formie ognistego globu, który przeniknął jego pierś, łamiąc mu dwa żebra. W ołtarzu relikwii przechowuje się jedną strzałę z męczeństwa Sebastiana i kolumnę, do której był przywiązany. Jest tu też kamień z odciskiem stóp Chrystusa, kiedy stanął przed Piotrem, by powstrzymać go przed opuszczeniem Rzymu w czasie prześladowań chrześcijan. 81

To wieczne miasto. Powstało około 800-750 przed naszą erą. Mimo iż zmieniali się władcy, ustroje i granice, miasto przetrwało.

To wieczne miasto. Powstało około 800-750 przed naszą erą. Mimo iż zmieniali się władcy, ustroje i granice, miasto przetrwało. To wieczne miasto. Powstało około 800-750 przed naszą erą. Mimo iż zmieniali się władcy, ustroje i granice, miasto przetrwało. Pozostało znakiem czasu. Panteon w Rzymie to budowla poświęcona wszystkim

Bardziej szczegółowo

Rok liturgiczny (kościelny)

Rok liturgiczny (kościelny) Rok liturgiczny (kościelny) Adwent Okres Narodzenia Pańskiego Okres zwykły cz. I Wielki Post Triduum Paschalne Okres Wielkanocny Okres zwykły cz. II Przeczytajcie fragment Składu apostolskiego. Jakie fakty

Bardziej szczegółowo

Pieczęć Olsztyna IV WIEK

Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pierwowzorem herbu Olsztyna była sekretna pieczęć, którą jeszcze w 1526 roku pieczętowano dokumenty. W drugiej połowie XVI w. na pieczęci pojawiła się postać wędrowca trzymającego

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej

Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej IKONOSTAS Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej Ikonostas (gr. eikón oznaczające obraz oraz stásis czyli pozycja, umiejscowienie) ściana z ikonami, która w cerkwi oddziela miejsce

Bardziej szczegółowo

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40.

Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. Wniebowstąpienie Pańskie wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. dniu po Zmartwychwstaniu Pańskim. Wniebowstąpienie jest ukoronowaniem

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH

KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH KALENDARZ DAT I OKRESÓW LITURGICZNYCH 1. KALENDARZ OKRESÓW LITURGICZNYCH W KOŚCIELE KATOLICKIM 2012-2111 2. KALENDARZ DIECEZJI POLSKICH - 2013-02-28 3. WPROWADZENIA TEOLOGICZNO PASTORALNE DO KSIĄG LITURGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat "RYTUAŁU RODZINNEGO"

RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat RYTUAŁU RODZINNEGO Rytuał domowy RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat "RYTUAŁU RODZINNEGO" Ocena: Nie ma jeszcze oceny Cena 67,00 zł 67,00 zł Kwota rabatu: Zadaj pytanie o

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka do Włoch we wspomnieniach uczniów Pienińskiej Szkoły Zawodowej w Szczawnicy

Pielgrzymka do Włoch we wspomnieniach uczniów Pienińskiej Szkoły Zawodowej w Szczawnicy Pielgrzymka do Włoch we wspomnieniach uczniów Pienińskiej Szkoły Zawodowej w Szczawnicy 14 grudnia 2013 roku młodzież z Pienińskiej Szkoły Zawodowej w Szczawnicy wraz z opiekunką panią Katarzyną Ciesielką

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘD PRZYJĘCIA DZIECKA Rodzice: Rodzice: Rodzice: Chrzestni: Drodzy rodzice, jakie imię wybraliście dla swojego dziecka?... O co prosicie Kościół Boży dla? O chrzest. Drodzy

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

2 sierpnia Najświętsza Maryja Panna, Królowa Aniołów Odpust Porcjunkuli

2 sierpnia Najświętsza Maryja Panna, Królowa Aniołów Odpust Porcjunkuli 2 sierpnia Najświętsza Maryja Panna, Królowa Aniołów Odpust Porcjunkuli Porcjunkula we wnętrzu Bazyliki MB Anielskiej U stóp Asyżu wznosi się bazylika Matki Bożej Anielskiej, wybudowana w XVI wieku. W

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty?

Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? Jak odmawiać Koronkę do Miłosierdzia Bożego oraz Różaniec Święty? - *** - Jak odmawiać Koronkę lub Różaniec? Pytanie to może wyda Wam się banalne, ale czy takie jest w rzeczywistości. Wielu ludzi bardzo

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Liturgia Trydencka dzisiaj

Liturgia Trydencka dzisiaj CONVERSI AD D OMINUM! Zwróćmy się ku Panu! Liturgia Trydencka dzisiaj Ks. Mateusz Szewczyk Co to jest liturgia? SACROSANCTUM CONCILIUM "Słusznie zatem uważa się liturgię za wypełnianie kapłańskiej funkcji

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus wychodzi z grobu. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy. Jezus przychodzi mimo zamkniętych drzwi. Przedstaw otrzymane zdanie za pomocą pantomimy.

Bardziej szczegółowo

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A.D. 2015 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne

Bardziej szczegółowo

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Środa, 27 lipca 16.00 przylot na Lotnisko Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Loreto, wnętrze Domu z Nazaretu. Loreto, Bazylika Santa Casa. Loreto, Bazylika Santa Casa

Loreto, wnętrze Domu z Nazaretu. Loreto, Bazylika Santa Casa. Loreto, Bazylika Santa Casa Dnia 13 grudnia 2012 roku zwycięzcy VI edycji projektu Mieć wyobraźnię miłosierdzia wraz ze swoimi opiekunami wyruszyli na ośmiodniową wycieczkę do Włoch. Laureatami tegorocznego cyklu byli uczniowie następujących

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele i uroczystości. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Okres Bożego Narodzenia 2015/16... 3 Spotkania na uroczystości i niedziele Okresu Bożego Narodzenia 2015/16: LITURGIA DOMOWA Uroczystość Bożego Narodzenia

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie.

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. nr 1 (1) marzec kwiecień 2014 SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ FATIMSKIEJ Sosnowiec Zagórze Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. św. Ojciec

Bardziej szczegółowo

Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II

Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Modlitwa o wstawiennictwo Jana Pawła II Kościół

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ Z LUDEM OBRZĘDY WSTĘPNE

OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ Z LUDEM OBRZĘDY WSTĘPNE WEJŚCIE OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ Z LUDEM OBRZĘDY WSTĘPNE Kapłan podchodzi do ołtarza i całuje go na znak czci. Następnie może okadzić ołtarz, obchodząc go dookoła. Potem kapłan udaje się na miejsce przewodniczenia.

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Adwent 2015 r.... 3 Spotkania na niedziele Adwentu: I Niedziela Adwentu [C]... 4 LITURGIA DOMOWA II Niedziela Adwentu [C]... 6 III Niedziela Adwentu [C]...

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo Czterdziestogodzinne

Nabożeństwo Czterdziestogodzinne Nabożeństwo Czterdziestogodzinne Współcześnie czterdziestogodzinne nabożeństwo jest stopniowo zapominane. Najczęściej służy jedynie jako wstęp do Wielkiego Postu. Ma ono jednak bardzo bogatą i długą tradycję.

Bardziej szczegółowo

Diecezja Warszawsko-Praska

Diecezja Warszawsko-Praska Diecezja Warszawsko-Praska Rozpoczęcie Roku Miłosierdzia: Miłosierni jak Ojciec 8 grudnia 2015 r. 20 listopada 2016 r. Zawierzenie Diecezji Warszawsko-Praskiej Miłosierdziu Bożemu W sobotę, 12 grudnia,

Bardziej szczegółowo

Nowenna Pompejańska (cz. błagalna)

Nowenna Pompejańska (cz. błagalna) Każdą z dwóch części Nowenny Pompejańskiej odmawiamy przez 27 kolejnych dni. Najpierw część błagalną, a potem część dziękczynną. Źródło: http://pompejanska.rosemaria.pl/. 2014-04-12. Nowenna Pompejańska

Bardziej szczegółowo

Peregrynacja Obrazu "Jezu, ufam Tobie" oraz relikwii Apostołów Miłosierdzia. Wpisany przez ks. Jakub

Peregrynacja Obrazu Jezu, ufam Tobie oraz relikwii Apostołów Miłosierdzia. Wpisany przez ks. Jakub Nasza parafia w dniach 17-18 listopada br. dostąpiła tej szczególnej łaski, jaką było Nawiedzenie Obrazu Jezusa Miłosiernego oraz relikwii dwojga wielkich Apostołów Miłosierdzia - św. s. Faustyny oraz

Bardziej szczegółowo

świętością życia dawać dowód żywej wiary. W Niedzielę Palmową, Kościół obchodzi pamiątkę wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy, dla dokonania paschalnej

świętością życia dawać dowód żywej wiary. W Niedzielę Palmową, Kościół obchodzi pamiątkę wjazdu Pana Jezusa do Jerozolimy, dla dokonania paschalnej Wielki Tydzień Ostatnie dni Wielkiego Postu od Niedzieli Palmowej do wieczora Wielkiego Czwartku, a następnie Triduum Paschalne to Wielki Tydzień. Najstarsze świadectwa o liturgii Wielkiego Tygodnia pochodzą

Bardziej szczegółowo

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE Spis treści Słowo wstępne MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE O. ANTONI BOCHM OMI Przygotować drogę Chrystusowi Kazanie odpustowe z okazji Narodzenia Świętego Jana Chrzciciela. 11 O. ANTONI BOCHM OMI Wzór odwagi

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Włoch. 13.11 18.11.2015r.

Wycieczka do Włoch. 13.11 18.11.2015r. Wycieczka do Włoch 13.11 18.11.2015r. I tak na początek zwiedziliśmy Florencję, tam zobaczcie co zobaczyliśmy Zabytkiem numer jeden we Florencji jest katedra Santa Maria del Fiore z wielką kopułą, największą

Bardziej szczegółowo

SP Klasa IV, Temat 28. Morze Śródziemne. Nazaret. Jerycho. Jerozolima Ain Karim Betlejem. Jordan. Morze Martwe

SP Klasa IV, Temat 28. Morze Śródziemne. Nazaret. Jerycho. Jerozolima Ain Karim Betlejem. Jordan. Morze Martwe Morze Śródziemne Nazaret Jordan Jerozolima Ain Karim Betlejem Jerycho Morze Martwe Grupa I W owym czasie wyszło rozporządzenie cezara Augusta, żeby przeprowadzić spis ludności w całym świecie. Podążali

Bardziej szczegółowo

SP Klasa V, Temat 36

SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 SP Klasa V, Temat 36 Dobry opiekun pilnie poszukiwany!!! Dziecko pilnie poszukuje opiekuna. Kandydat powinien: Dobry opiekun pilnie poszukiwany!!!

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Materiały ze spotkania sekretarzy Komisji Liturgicznych Europejskich Konferencji Biskupów (Dobogökö, 20 26 czerwiec 2003 r.)

Materiały ze spotkania sekretarzy Komisji Liturgicznych Europejskich Konferencji Biskupów (Dobogökö, 20 26 czerwiec 2003 r.) Materiały ze spotkania sekretarzy Komisji Liturgicznych Europejskich Konferencji Biskupów (Dobogökö, 20 26 czerwiec 2003 r.) Streszczenie dotyczące form pobożności ludowej W ankiecie skierowanej do sekretarzy

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

Religia klasa III. I Modlimy się

Religia klasa III. I Modlimy się Religia klasa III I Modlimy się 1. Nowy rok szkolny czasem pogłębienia przyjaźni z Jezusem wie, że każda katecheza jest spotkaniem z Jezusem wyjaśnia i uzasadnia, co pogłębia naszą przyjaźń z Jezusem 2.

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTE TRIDUUM PASCHALNE ŚPIEWNIK

ŚWIĘTE TRIDUUM PASCHALNE ŚPIEWNIK ŚWIĘTE TRIDUUM PASCHALNE ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A. D. 2011 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum kl. I, Temat 29

Gimnazjum kl. I, Temat 29 Rok liturgiczny Okres zwykły Wielki Post Okres Bożego Narodzenia Triduum Paschalne Okres wielkanocny Adwent Okres zwykły Dopasuj nabożeństwo do okresu liturgicznego. Dopisz kolor szat liturgicznych obowiązujący

Bardziej szczegółowo

męczennica III / IV w.

męczennica III / IV w. męczennica III / IV w. Według legendy była córką chrześcijańskiego króla Brytów Wielu możnych ubiegało się o jej rękę Figura w Rybniku Również Eteriusz syn pogańskiego władcy sąsiedniego kraju zapragnął

Bardziej szczegółowo

UROCZYSTE BŁOGOSŁAWIEŃSTWA

UROCZYSTE BŁOGOSŁAWIEŃSTWA UROCZYSTE BŁOGOSŁAWIEŃSTWA Kapłan może udzielić uroczystego błogosławieństwa na zakończenie Mszy, liturgii słowa, godziny kanonicznej albo na zakończenie obrzędów sakramentów. Diakon, albo, jeżeli go nie

Bardziej szczegółowo

1 Mało znane litanie do Świętych

1 Mało znane litanie do Świętych 1 Spis treści 2 Spis treści Słowo wstępne......5 Litania do Świętej Anny......7 Litania do Świętego Judy Tadeusza......9 Litania o Świętej Marii Magdalenie.... 11 Litania do Świętego Jerzego.... 13 Litania

Bardziej szczegółowo

Boże Ciało - Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa

Boże Ciało - Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa Boże Ciało - Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa, Boże Ciało jest jednym z głównych świąt obchodzonych w Kościele katolickim. Choć świadomość

Bardziej szczegółowo

Święty Jakub Apostoł. Syn Zebedeusza i Salome. z bratem Janem nosili przydomek synowie gromu jeden z najbliższych apostołów Jezusa

Święty Jakub Apostoł. Syn Zebedeusza i Salome. z bratem Janem nosili przydomek synowie gromu jeden z najbliższych apostołów Jezusa Święty Jakub Apostoł Syn Zebedeusza i Salome z bratem Janem nosili przydomek synowie gromu jeden z najbliższych apostołów Jezusa poniósł męczeńską śmierć w 44 r. w Palestynie według tradycji wprowadzał

Bardziej szczegółowo

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia.

Ogólnie: Na ocenę celującą zasługuje uczeń, który wyraźnie wykracza poza poziom osiągnięć edukacyjnych przewidzianych dla danego etapu kształcenia. KRYTERIA OCENIANIA z katechezy w zakresie I klasy szkoły podstawowej do programu nr AZ-1-01/10 i podręcznika nr AZ-11-01/10-RA-1/11 Jesteśmy w rodzinie Jezusa pod redakcją ks. Stanisława Łabendowicza Kryteria

Bardziej szczegółowo

KANON RZYMSKI MSZA ŚWIĘTA WIECZERZY PAŃSKIEJ

KANON RZYMSKI MSZA ŚWIĘTA WIECZERZY PAŃSKIEJ KANON RZYMSKI MSZA ŚWIĘTA WIECZERZY PAŃSKIEJ PIERWSZA MODLITWA EUCHARYSTYCZNA Kapłan z rozłożonymi rękami mówi: CZYLI KANON RZYMSKI GC Ojcze nieskończenie dobry, * pokornie Cię błagamy przez Jezusa Chrystusa,

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

Architektura renesansu

Architektura renesansu Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Złotoryi Złotoryja 2008 Ulubioną formą architektów tego okresu był kościół na planie centralnym, chociaż oczywiście nie brakuje dzieł budowanych w układach podłużnych

Bardziej szczegółowo

Ikona Kościoła MARYJA IKONĄ KOŚCIOŁA

Ikona Kościoła MARYJA IKONĄ KOŚCIOŁA Ikona Kościoła MARYJA IKONĄ KOŚCIOŁA MARYJA JEST IKONĄ KOŚCIOŁA - uczy, jak wierzyć i bezgranicznie ufać Bogu; swoim życiem ukazuje, że prawdziwa miłość łączy się z przyjęciem krzyża i cierpienia, i tylko

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA

USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA USPRAWIEDLIWIENIE CZŁOWIEKA Usprawiedliwienie wg KK 1992 : Usprawiedliwienie zostało nam wysłużone przez Mękę Chrystusa, który ofiarował się na krzyżu jako żywa, święta i miła Bogu ofiara i którego krew

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

M I N I S T R A N C I

M I N I S T R A N C I W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e M I N I S T R A N C I M I T R Y I P A S T O R A Ł U O G Ó L N E Z A S A D Y Każdy posługujący w liturgii: pamięta, że uczestniczy w misterium i ma innych do niego

Bardziej szczegółowo

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM

2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM 2 NIEDZIELA PO NARODZENIU PAŃSKIM PIERWSZE CZYTANIE Syr 24, 1-2. 8-12 Mądrość Boża mieszka w Jego ludzie Czytanie z Księgi Syracydesa. Mądrość wychwala sama siebie, chlubi się pośród swego ludu. Otwiera

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

O PANU BOGU O ANIOŁACH

O PANU BOGU O ANIOŁACH O PANU BOGU 1. Kto to jest Pan Bóg? Pan Bóg jest to Duch nieskończenie doskonały, Stworzyciel nieba i ziemi. 2. Ile jest Osób Boskich? Są trzy osoby Boskie: Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty. 3. Jak nazywamy

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA (CZĘŚĆ I) 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem.

PRZYGOTOWANIE DO SAKRAMENTU BIERZMOWANIA (CZĘŚĆ I) 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem. 1. Co to jest religia? Religia jest to łączność człowieka z Panem Bogiem. 2. Jaką religią jest religia katolicka? Religia katolicka jest religią objawioną przez Boga O OBJAWIENIU BOŻYM 3. W czym zawiera

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Zakrzewicz DRZWI WATYKANU

Agnieszka Zakrzewicz DRZWI WATYKANU Agnieszka Zakrzewicz DRZWI WATYKANU Oficyna wydawnicza RW2010 Poznań 2015 AGNIESZKA ZAKRZEWICZ DRZWI WATYKANU Oficyna wydawnicza RW2010 Poznań 2015 Redakcja i korekta: zespół RW2010 Copyright Agnieszka

Bardziej szczegółowo

Jakie są sanktuaria maryjne w diecezji bielsko- żywieckiej?

Jakie są sanktuaria maryjne w diecezji bielsko- żywieckiej? Jakie są sanktuaria maryjne w diecezji bielsko- żywieckiej? Co to jest sanktuarium? Miejsce uznawane za święte, często identyfikowane ze świątynią, budowlą wzniesioną na miejscu uznawanym za święte, w

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 6,1-14

Lectio Divina Rz 6,1-14 Lectio Divina Rz 6,1-14 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

CREDO. Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje. Warszawa, 2010

CREDO. Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje. Warszawa, 2010 Materiały dla animatorów muzycznych na rekolekcje CREDO Warszawa, 2010 I dzień Zwiastowanie W: Jahwe, ja wiem, jesteś tu (176) Ty BoŜe wszystko wiesz (516) Wstanę i pójdę dziś D: Składamy Ci Ojcze (824)

Bardziej szczegółowo

Miłosierdzie Miłosierdzie

Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie Miłosierdzie SP Klasa IV, Temat 57 SP SP Klasa IV, IV, Temat 57 57 SP Klasa IV, Temat 57 Koronka do Miłosierdzia Bożego Na początku odmawia się: Ojcze nasz..., Zdrowaś Maryjo..., Wierzę

Bardziej szczegółowo

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60

Jezus Chrystus. Niech będzie. pochwalony. SP Klasa VI, temat 60 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Serwus Witam Dobry wieczór Dzień dobry Szczęść Boże Chrystus zmartwychwstał Króluj nam, Chryste Grupa 1 Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Zapoznajcie się z tekstem

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

M O D L IT W Y I PIEŚNI M ARYJN E

M O D L IT W Y I PIEŚNI M ARYJN E M O D L IT W Y I PIEŚNI M ARYJN E M O D L I T W Y ANIOŁ PAŃSKI Anioł Pański zwiastował Pannie Maryi i poczęła z Ducha świętego. Zdrowaś Maryjo Oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według słowa

Bardziej szczegółowo

Najświętsza Maryja Panna- Matka Pana Jezusa

Najświętsza Maryja Panna- Matka Pana Jezusa Najświętsza Maryja Panna- Matka Pana Jezusa Maryja - Matka Boża Najświętsza Panna zajmuje w dziele Odkupienia wyjątkowe i szczególnie ważne stanowisko, jako Najświętsza Dziewica, Niepokalanie Poczęta

Bardziej szczegółowo

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r.

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. Ojciec Święty Franciszek HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. tych trzech czytaniach widzę pewien wspólny

Bardziej szczegółowo

Krzyż znakiem naszej (chrześcijańskiej) wiary. wyznawanej we wspólnocie Kościoła

Krzyż znakiem naszej (chrześcijańskiej) wiary. wyznawanej we wspólnocie Kościoła ks. Piotr Halczuk Cele ogólne: SCENARIUSZ LEKCJI Krzyż znakiem naszej (chrześcijańskiej) wiary wyznawanej we wspólnocie Kościoła (konspekt katechezy dla klas: 4-6 szkoły podstawowej, niektóre jego części

Bardziej szczegółowo

Ojciec Pio; Triduum Paschalne 2013

Ojciec Pio; Triduum Paschalne 2013 Ojciec Pio; Triduum Paschalne 2013 Relacja spisana w dużej części na żywo skorygowana po przyjeździe i uzupełniona fotografiami. Świadomie nie opisuję miejsc nie religijnych, które zwiedzaliśmy głównie

Bardziej szczegółowo

Cel: Przybliżenie postaci Maryi Bożej Matki jako pierwowzoru wiary dla każdego chrześcijanina. Ukazanie znaczenia jej kultu w Kościele.

Cel: Przybliżenie postaci Maryi Bożej Matki jako pierwowzoru wiary dla każdego chrześcijanina. Ukazanie znaczenia jej kultu w Kościele. Temat: Najświętsza Maryja Panna w roku liturgicznym Cel: Przybliżenie postaci Maryi Bożej Matki jako pierwowzoru wiary dla każdego chrześcijanina. Ukazanie znaczenia jej kultu w Kościele. 1 / 8 Pomoce:

Bardziej szczegółowo

Nasze pielgrzymki 2004-2009 Sanktuaria Maryjne Podróżując śladami Ojca Świętego Jana Pawła II

Nasze pielgrzymki 2004-2009 Sanktuaria Maryjne Podróżując śladami Ojca Świętego Jana Pawła II Nasze pielgrzymki 2004-2009 Sanktuaria Maryjne Podróżując śladami Ojca Świętego Jana Pawła II Myśląc o pielgrzymkach, ogarniam wiele miejsc, które dane nam było zobaczyć. Stały się one naszym śladem i

Bardziej szczegółowo

(Jan Paweł II, Warszawa, 2 czerwca 1979 r.)

(Jan Paweł II, Warszawa, 2 czerwca 1979 r.) Przybywam do was jako syn tej ziemi, tego narodu, a zarazem, z niezbadanych wyroków Opatrzności, jako następca Świętego Piotra na tej właśnie rzymskiej stolicy. Dziękuję wam, żeście nie zapomnieli o mnie,

Bardziej szczegółowo

PYTANIA I ODPOWIEDZI DO BIERZMOWANIA 2012

PYTANIA I ODPOWIEDZI DO BIERZMOWANIA 2012 1. Ustanowienie sakramentu bierzmowania. Sakrament bierzmowania został ustanowiony przez Pana Jezusa wtedy, gdy posłał w dniu pięćdziesiątnicy ducha Świętego na apostołów i tych, którzy byli zgromadzeni

Bardziej szczegółowo

PIERWSZEGO, TRZECIEGO I CZWARTEGO PRZYKAZANIA KOŚCIELNEGO

PIERWSZEGO, TRZECIEGO I CZWARTEGO PRZYKAZANIA KOŚCIELNEGO PIĘĆ PRZYKAZAŃ KOŚCIELNYCH 1. 1. W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac niekoniecznych. 2. 2. Przynajmniej raz w roku przystąpić do Sakramentu Pokuty. 3. 3.

Bardziej szczegółowo

Obrzęd Chrztu Świętego

Obrzęd Chrztu Świętego Obrzęd Chrztu Świętego Ważną sprawą jest to, żeby rodzice i chrzestni uczestniczyli świadomie i czynnie w obrzędach chrztu św. na które składają się: obrzęd przyjęcia dziecka, liturgia Słowa Bożego, liturgia

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła Stróża Modlitwa

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE ZAWARTOŚCI DWÓCH EDYCJI KALENDARZA LITURGICZNEGO NA ROK 2011

PORÓWNANIE ZAWARTOŚCI DWÓCH EDYCJI KALENDARZA LITURGICZNEGO NA ROK 2011 PORÓWNANIE ZAWARTOŚCI DWÓCH EDYCJI KALENDARZA LITURGICZNEGO NA ROK 2011 Zasób Wskazania i normy dotyczące poszczególnych okresów liturgicznych Obchody ogólnopolskie Numery stron w czterotomowym wydaniu

Bardziej szczegółowo

XXIV Niedziela Zwykła

XXIV Niedziela Zwykła XXIV Niedziela Zwykła Nikt inny jak tylko Pan Bóg wspomaga i prowadzi tych, którzy pragną Mu służyć. Ta droga wymaga ofiary i poświęcenia w pokonywaniu przeciwności. Ten duchowy trening wzmaga odwagę,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii w klasie I zgodne z programem nauczania dla klas I-III szkoły podstawowej nr: AZ-1-01/10 W drodze do Wieczernika. W Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego.

Bardziej szczegółowo

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II W ODDZIALE OKRĘGOWYM W BIAŁYMSTOKU AUGUSTÓW, 4-5 PAŹDZIERNIKA BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA, UL. KSIĘDZA SKORUPKI 6 4 października 18:00 Eucharystia

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -31-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA UCZNIÓW KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ PROGRAM NAUCZANIA POZNAJĘ BOGA I W NIEGO WIERZĘ PODRĘCZNIK JESTEM CHRZEŚCIJANINEM ROZDZIAŁ 1. Żyję w przyjaźni z Jezusem rozumie sens

Bardziej szczegółowo

Ewangelia Jana 3:16-19

Ewangelia Jana 3:16-19 1. POTRZEBA ŁASKI "(16) Bóg bowiem tak bardzo ukochał świat, że dał swego Jedynego Syna, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. (17) Bóg nie posłał swego Syna na świat, aby

Bardziej szczegółowo

Radom, 12 grudnia 2013

Radom, 12 grudnia 2013 Radom, 12 grudnia 2013 Sens przykazań kościelnych 2041 Przykazania kościelne odnoszą się do życia moralnego, które jest związane z życiem liturgicznym i czerpie z niego moc. Obowiązujący charakter tych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII DLA KLASY I SP Zgodne z programem nauczania nr AZ-1-01/10 Celujący: ze zrozumieniem wykonuje znak krzyża św. samodzielnie odtworzy z pamięci modlitwę Aniele Boży, Zdrowaś

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ OBRZĘDY WSTĘPNE. Pozdrowienie wiernych K: W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. W: Amen.

OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ OBRZĘDY WSTĘPNE. Pozdrowienie wiernych K: W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. W: Amen. OBRZĘDY MSZY ŚWIĘTEJ OBRZĘDY WSTĘPNE Pozdrowienie wiernych K: W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. K: Miłość Boga Ojca, łaska naszego Pana Jezusa Chrystusa i dar jedności w Duchu Świętym niech będą z

Bardziej szczegółowo

Okres. Spis rzeczy. Bożego Narodzenia. ~ wybór pieśni ~

Okres. Spis rzeczy. Bożego Narodzenia. ~ wybór pieśni ~ Spis rzeczy Okres Wigilia Bożego Narodzenia (msza wieczorna)... 3 Uroczystość Narodzenia Pańskiego (msza w nocy)... 4 Uroczystość Narodzenia Pańskiego (msza o świcie)... 5 Uroczystość Narodzenia Pańskiego

Bardziej szczegółowo