Analiza trendów rozwojowych w zakresie technologii i nowych myśli technicznych w Polsce, Europie i świecie w branży produkcji artykułów spożywczych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Analiza trendów rozwojowych w zakresie technologii i nowych myśli technicznych w Polsce, Europie i świecie w branży produkcji artykułów spożywczych"

Transkrypt

1 Analiza trendów rozwojowych w zakresie technologii i nowych myśli technicznych w Polsce, Europie i świecie w branży produkcji artykułów spożywczych Projekt Transfer wiedzy w regionie poprzez rozwój sieci współpracy, realizowany w ramach Priorytetu VIII Regionalne kadry gospodarki, Działania 8.2 Transfer wiedzy, Poddziałania Regionalne strategie innowacji Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego.

2 Spis treści 1. Ogólna analiza potencjału gospodarczego województwa zachodniopomorskiego Aktualne trendy technologiczne na rynku polskim, europejskim i światowym Wstęp Charakterystyka rynku produkcji artykułów spożywczych Trendy technologiczne Branżowe przedsiębiorstwa województwa zachodniopomorskiego na tle wyzwań rynkowych i nowych technologii Województwo zachodniopomorskie regionem opartym na wiedzy Potencjał badawczy w zakresie badań nad nowymi technologiami Zapotrzebowanie na nowe technologie Dobre praktyki w zakresie transferu technologii z nauki do biznesu Komercjalizacja wiedzy Innowacyjne kierunki rozwoju technologii w województwie zachodniopomorskim na tle krajowych trendów rozwojowych

3 1. Ogólna analiza potencjału gospodarczego województwa zachodniopomorskiego Specyfika regionu Województwo zachodniopomorskie posiada szczególne położenie geograficzne, które charakteryzuje się bezpośrednim dostępem do Morza Bałtyckiego (poprzez Zespół Portów Szczecin- Świnoujście) oraz sąsiedztwem Niemiec i państw skandynawskich. Usytuowane jest na skrzyżowaniu ważnych międzynarodowych szlaków transportowych z Północy na Południe i z Zachodu na Wschód. Odległość pomiędzy Szczecinem europejskim portem morskim i stolicą województwa, a Berlinem wynosi jedynie 130 km. Region do niedawna kojarzony był przede wszystkim z przemysłem okrętowym i rolnictwem, dzisiaj rozwija różne sektory gospodarki, głównie te związane z nowoczesnymi technologiami. Województwo także coraz lepiej wykorzystuje odnawialne źródła energii. Zachodniopomorskie jest regionem o dobrze ukształtowanym zapleczu przemysłowym i portowym. Port Szczecin-Świnoujście oferuje kompleksowe usługi przeładunkowe. Do sektorów wysokiej szansy można dodatkowo zaliczyć: sektor BPO, logistyczny, turystyczny, chemiczny, elektroniczny, drzewny i meblarski oraz motoryzacyjny (części samochodowe). Region posiada duże obszary terenów wiejskich i leśnych. Do atutów województwa należą: dobrze rozwinięta sieć drogowa i połączenie autostradowe z Europą Zachodnią, dostępność dla żeglugi śródlądowej w kierunku Dolnego Śląska i Berlina. dobre połączenia promowe ze Skandynawią, szybko rozwijający się sektor prywatny, w tym sektor usług, dynamiczny rozwój instytucji obsługujących biznes, stosunkowo dobrze rozwinięte szkolnictwo wyższe oraz baza naukowa, Uwarunkowania geograficzne Zachodniopomorskie zajmuje obszar km 2 i jest piątym, co do wielkości regionem Polski. Położone jest przy najkrótszych szlakach łączących Skandynawię za Środkową i Południową Europą oraz przy najkrótszych szlakach łączących Europę zachodnią z Republikami Nadbałtyckimi i Rosją. Główne miasto regionu Szczecin jest jedynym miastem w Polsce z bezpośrednim połączeniem autostradowym z Europą Zachodnią (A6). Na terenie województwa znajduje się dostęp do Międzynarodowego Portu Lotniczego Szczecin-Goleniów obsługującego loty pasażerskie do Londynu, Dublina Oslo, Lizbony i Liverpoolu oraz krajowe do Warszawy, Poznania i Krakowa. Region posiada bezpośredni dostęp do kilku portów morskich: Port Szczecin-Świnoujście, Port Police oraz Port Kołobrzeg. Szczecin stolica województwa Zachodniopomorskiego jest łatwo dostępny ze względu na węzłowe położenie w systemie komunikacji europejskiej. Tu krzyżują się szlaki wszystkich rodzajów transportu: drogowy, kolejowy, lotniczy i żeglugowy. Szczecin jest liczącym się w Polsce ośrodkiem administracyjnym i naukowym, miasto liczy ponad 400 tys. mieszkańców a planowany Szczeciński Obszar Metropolitarny blisko 670 tys. W Szczecinie ponad 66% stanowią osoby w wieku 3

4 produkcyjnym, w tym blisko 70 tys. osób młodych między 20 a 29 rokiem życia 1. Szczecin jest głównym ośrodkiem gospodarczym regionu i jednym z największych miast w Polsce (trzecie miejsce pod względem zajmowanej powierzchni i siódme pod względem liczby ludności). Głównymi miastami regionu są: Koszalin - ponad 100 tys. mieszkańców, drugi ośrodek miejski, położony na północnym wschodzie województwa, pełni rolę komplementarnego ośrodka gospodarczego, na terenie miasta znajduje się obszar objęty Słupską Specjalną Strefą Ekonomiczną, centrum miasta znajduje się zaledwie 11 km od wybrzeża morskiego. Stargard Szczeciński - ok. 70 tys. mieszkańców, trzeci (pod względem ilości mieszkańców) ośrodek miejski województwa. Usytuowany jest w tzw. bramie wjazdowej do zespołu wielkomiejskoportowego Szczecina. Spełnia funkcje dużego węzła komunikacyjnego. Przecinają się tu ważne drogi komunikacyjne i kolejowe. Na terenie miasta znajduje się obszar objęty Pomorską Specjalną Strefą Ekonomiczną. Kołobrzeg - ok. 45 tys. mieszkańców, miasto położone w północnej części województwa, największe krajowe uzdrowisko posiadające u ujścia rzeki port handlowy, pasażerski, rybacki i jachtowy. Świnoujście - ponad 40 tys. mieszkańców, jedyne w Polsce miasto położone na trzech dużych wyspach: Uznam, Wolin, Karsibór oraz na kilkudziesięciu (łącznie 44) małych, niezamieszkanych wysepkach, port morski, uzdrowisko. Należy do grona najbogatszych miast w Polsce. Szczecinek - ok. 40 tys. mieszkańców, szósty ośrodek miejski województwa, położony na pograniczu Pojezierza Drawskiego i Pojezierza Szczecineckiego. Na terenie miasta znajduje się obszar objęty Słupską Specjalną Strefą Ekonomiczną. Informacje gospodarcze Struktura podmiotów według liczby pracujących na końcu 2007 r. przedstawiała się następująco 2 : 97,2% mikroprzedsiębiorstwa, 2,1% małe przedsiębiorstwa, 0,6% średnie przedsiębiorstwa, 0,1% duże przedsiębiorstwa. W 2008 roku region zachodniopomorski wytworzył 4% krajowego PKB. W przeliczeniu na 1 mieszkańca PKB w województwie wyniosło zł, w porównaniu do zł na 1 mieszkańca w całym kraju, co stanowi 89,7%. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w województwie zachodniopomorskim wynosi zł, co stanowi 89,4% wartości krajowej przeciętnego wynagrodzenia. W obrębie województwa widać znaczne zróżnicowanie społeczne i gospodarcze między częścią zachodnią i wschodnią, z tendencją do wyrównywania dysproporcji. Liczba ludności 1 693,3 tys. osób stanowi 4,4% ogółu ludności w Polsce (stan na 31 marzec 2010 r.) Uwarunkowania Inwestycyjne Województwa Zachodniopomorskiego 4

5 Do sektorów priorytetowych w zakresie eksportu należą przedsiębiorstwa produkcyjne reprezentujące: przemysł spożywczy (w tym rybołówstwo), drzewno-meblarski, chemiczny, stoczniowy (w tym produkcja mniejszych jednostek pływających), konstrukcje stalowe / wyroby metalowe, elektroniczny, tekstylny. W 2009 r. zrealizowano kilka dużych projektów inwestycyjnych, w tym m.in.: Cargotec Corporation (Finlandia), Cargotec Poland sp.zo.o., Specma Hydraulic AB (Szwecja), RewAir Holding A/S (Dania), DUNSTER Polska Sp. zo.o. Województwo zachodniopomorskie zajmuje 6 miejsce w rankingu Atrakcyjności Inwestycyjnej Województw i Podregionów Polski (dane za rok 2009) przygotowanym przez Instytut Badan nad Gospodarką Rynkową, i jest to awans o 2 miejsca w porównaniu do poprzednich lat. Największymi pracodawcami w regionie są 3 : Zakłady Chemiczne Police S.A. (Police), zatrudnienie 3 203, Swedwood Poland Sp. z o.o. (Goleniów), zatrudnienie 2 500, Zespół Elektrowni Dolna Odra S.A. (Gryfino), zatrudnienie 2 454, Polska Żegluga Morska, (Szczecin), zatrudnienie 2 418, Netto Sp. z o.o. (Kobylanka), zatrudnienie 2 345*, Polferries Polska Żegluga Bałtycka S.A. (Kołobrzeg), zatrudnienie 2 000*, Barlinek Inwestycje Sp. z o.o., (Barlinek), zatrudnienie 1 428, KPPD S.A. (Szczecinek), zatrudnienie 1 314*, Komfort Sp. z o.o. (Szczecin), zatrudnienie 1 197*, Stocznia Remontowa Gryfia S.A. (Szczecin), zatrudnienie 1 000, Espersen Polska Sp. zo.o. (Koszalin), zatrudnienie 800, Dajar Sp. z o.o. (Koszalin), zatrudnienie 668, Kronospan Szczecinek Sp. z o.o. (Szczecinek), zatrudnienie 600, Energopol Szczecin S.A. (Szczecin), zatrudnienie 450, Drobimex Sp. z o.o., (Szczecin), zatrudnienie 400 liczby z * oznaczają zatrudnienie we wszystkich oddziałach firmy w Polsce. Na Pomorzu Zachodnim działają 4 Specjalne Strefy Ekonomiczne: Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna - usytuowana na terenie województw wielkopolskiego, lubuskiego i zachodniopomorskiego. Zajmuje powierzchnię ponad ha. Spółką arządzającą jest Kostrzyńsko-Słubicka Specjalna Strefa Ekonomiczna S.A. z siedzibą w Kostrzynie nad Odrą. Strefa składa się z 25 podstref, z których Police, Goleniów, Gryfino i Karlino zajmują ponad 204 ha w województwie zachodniopomorskim. Słupska Specjalna Strefa Ekonomiczna - ulokowana jest na terenie województw: pomorskiego, zachodniopomorskiego oraz wielkopolskiego i zajmuje łączną powierzchnię ponad 400 ha. Zarządzającym strefą jest Pomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. z siedzibą w Słupsku. SSSE składa się z 8 podstref inwestycyjnych położonych w regionie środkowopomorskim, z których 3 podstrefy: Koszalin, Szczecinek i Wałcz zajmują ponad 200 ha województwa zachodniopomorskiego. Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna - znajduje się jest na terenie województw pomorskiego, kujawsko-pomorskiego i zachodniopomorskiego. Zajmuje powierzchnię ponad ha. Zarządzającym strefą jest Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna Sp. z o.o. z siedzibą w Sopocie. PSSE składa się z 15 podstref, z których podstrefa Stargard Szczeciński zajmuje 170 ha województwa zachodniopomorskiego. 3 Uwarunkowania Inwestycyjne Województwa Zachodniopomorskiego 5

6 Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO PARK Mielec znajduje się na terenie województw: podkarpackiego, małopolskiego, lubelskiego oraz zachodniopomorskiego. Zajmuje powierzchnię: ha. Zarządzającym strefą jest Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. Oddział w Mielcu. SSE EURO PARK Mielec składa się z 22 podstref, z czego podstrefa Szczecin zajmuje 73 ha. W województwie zachodniopomorskim funkcjonuje 6 parków przemysłowych i technologicznych oraz kilka centrów innowacji i transferu technologii: Goleniowski Park Przemysłowy (GPP) - w pełni uzbrojony technicznie teren o pow. 400 ha, przeznaczony pod obiekty produkcyjne i usługi przemysłowe. Na terenie parku działa Specjalna Strefa Ekonomiczna, będąca podstrefą Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Szczeciński Park Naukowo-Technologiczny Spółka z o. o. - utworzony został w 2000 r. i jest w 100% własnością Gminy Miasto Szczecin. Zgodnie ze statutem jest organizacją non-profit. Misją SPNT jest osiągnięcie wzrostu produkcji w regionie opartej na nowych, innowacyjnych technologiach oraz wzrost zatrudnienia w regionie. Stymuluje i zarządza przepływem wiedzy i technologii pomiędzy szkołami wyższymi, jednostkami badawczo-rozwojowymi, przedsiębiorstwami i rynkami. Obecnie prowadzi przygotowania do realizacji projektu inwestycyjnego p. n. Park Pomerania. Głównym zadaniem Parku będzie skupienie na jednym terenie ośrodków badawczo-rozwojowych oraz przedsiębiorstw zainteresowanych inwestowaniem w innowacyjne produkty i usługi. Realizacja inwestycji została podzielona na etapy i obejmuje lata Park Naukowo-Technologiczny Politechniki Koszalińskiej jest wewnętrzną jednostką Politechniki Koszalińskiej. Głównym celem działalności jest zwiększenie efektywności wykorzystania wyników badań naukowych dla potrzeb gospodarki. Działalność merytoryczną parku realizują jednostki: Centrum Transferu Wiedzy, Centrum Transferu Technologii, Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości. Powierzchnię parku stanowią biura do wynajęcia/dzierżawy o powierzchni 300 m. Policki Park Przemysłowy Infrapark Police (PPP) - składa się z 16 obszarów inwestycyjnych o łącznej powierzchni ok. 150 ha. W parku z racji bezpośredniej bliskości kombinatu Zakłady Chemiczne Police SA lokują się głównie inwestorzy branży chemicznej. Obecnie na terenie parku działa 6 inwestorów z branży chemicznej, stalowej i drzewnej. Istnieje możliwość korzystania z portu barkowego oraz portu morskiego. Park Przemysłowy Nowoczesnych Technologii w Stargardzie Szczecińskim - znajduje się w fazie wstępnego rozwoju. Obecnie 50 ha parku objęte jest statusem SSE przez Pomorską Specjalną Strefę Ekonomiczną, możliwe jest rozszerzenie granic SSE. Stargardzki Park Przemysłowy - to obszar inwestycyjny o powierzchni ponad 150 ha, utworzony w 2004 r. Park zarządzany jest przez Stargardzką Agencję Rozwoju Lokalnego Sp. z o.o., utworzoną przez miasto Stargard Szczeciński oraz Agencję Rozwoju Przemysłu w Warszawie. Zachodniopomorskie Centrum Zaawansowanych Technologii tworzone przez Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny, Pomorską Akademię Medyczną, oraz kilka podmiotów gospodarczych jest wysoko wyspecjalizowanym Konsorcjum, którego celem jest 6

7 integracja oraz intensyfikacja interdyscyplinarnych prac naukowo-badawczych, szczególnie badawczo-rozwojowych i wdrożeniowych. Regionalne Centrum Innowacji i Transferu Technologii działające przy Zachodniopomorskim Uniwersytecie Technologicznym centrum prowadzi działalność usługową i promocyjną w zakresie ochrony własności intelektualnej, transferu technologii, badań i rozwoju, komercjalizacji wiedzy, przedsiębiorczości i stymulowania innowacyjności. Celem jest tworzenie kultury innowacji i przedsiębiorczości, inicjowanie i wspieranie współpracy między środowiskiem akademickim a biznesowym. Polska Fundacja Przedsiębiorczości oferująca pożyczki dla przedsiębiorstw, szkolenia i doradztwo, inwestycje kapitałowe i poręczenia kredytowe w ramach programów: Regionalne i Subregionalne Fundusze Pożyczkowe, Program Pożyczek Bezpośrednich PFP, Kanadyjski Program Pożyczkowy, Program Poręczeń Kredytowych, Program Szkoleniowo-Doradczy. Polska Fundacja Przedsiębiorczości utworzyła również Fundusz Innowacyjno-Inwestycyjny Pomeranus II sp. z o.o., którego głównym celem jest dostarczanie kapitału na inwestycje mikro, małym i średnim przedsiębiorcom mającym potencjał szybkiego wzrostu. Inwestycje Funduszu koncentrują się na wdrażaniu nowych technologii oraz wdrażaniu przemysłowych patentów i wzorów użytkowych w produkcji i w usługach. Centrum Rozwoju Biznesu (CRB) Zachodniopomorskiej Szkoły Biznesu. Misją CRB jest rozwijanie potencjału organizacji i ludzi w celu poprawy ich konkurencyjności, sprawności działania i umiejętności adaptacji do zmieniających się warunków gospodarczych. CRB już od kilkunastu lat ma swój udział w kreowaniu rzeczywistości gospodarczej, uczestnicząc w wielu regionalnych i krajowych inicjatywach, tworząc szerokie forum wymiany wiedzy, opinii i poglądów. Można tu wymienić uczestnictwo w Krajowym Systemie Usług dla MSP, współudział w tworzeniu Fundacji na Rzecz Rozwoju Pomorza Zachodniego, współpracę ze Szczecińskim Związkiem Pracodawców czy szczecińskim Business Clubem. Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości US. Celem Akademickiego Inkubatora Przedsiębiorczości jest tworzenie warunków sprzyjających powstawaniu i rozwojowi małych i średnich przedsiębiorstw. Oferta Inkubatora skierowana jest do osób o dużym potencjale wiedzy, kreatywności i innowacji, który odpowiednio zagospodarowany może stać się w przyszłości dominującym czynnikiem, wpływającym na rozwój gospodarczy regionu. Inkubator świadczy usługi dla studentów i absolwentów w zakresie: wsparcia założycielskiego, wsparcia infrastrukturalnego działalności gospodarczej, wsparcia technologicznego oraz wsparcia biznesowego. Fundusz Wspierania Rozwoju Gospodarczego Miasta Szczecina sp. z o.o. udzielający poręczeń kredytowych. Pozwala to na skupienie instrumentów wspierających przedsiębiorczość w jednym miejscu i wpływa na ich dostępność dla społeczności lokalnej. W siedzibie FWRGMS działa, utworzony w 2004 r., Szczeciński Fundusz Pożyczkowy sp. z o.o. udzielający pożyczek (o uproszczonej procedurze i korzystnym oprocentowaniu), będącym w początkowej fazie rozwoju, małym firmom, które nie mogą liczyć na finansowanie swojej działalności przy wsparciu sektora bankowego ze względu na brak historii finansowej, mały wkład własny w finansowanie przedsięwzięcia czy podwyższone ryzyko finansowania działalności. Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych sp. z o.o., którego założycielem jest Samorząd Województwa Zachodniopomorskiego. Jego głównym celem jest ułatwianie przedsiębiorcom oraz osobom rozpoczynającym działalność gospodarczą dostępu 7

8 do zewnętrznego finansowania kredytów bankowych oraz pożyczek na prowadzenie działalności gospodarczej. Fundusz poręcza zobowiązania finansowe przedsiębiorcom mającym swoją siedzibę i/lub prowadzących działalność na terenie województwa zachodniopomorskiego, którzy mają wprawdzie zdolność kredytową, nie mają natomiast wymaganych przez instytucję finansową zabezpieczeń. Do głównych ośrodków naukowo badawczych w regionie należą: Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny (Instytut Polimerów, Instytut Inżynierii Materiałowej, Zakład Tworzyw Polimerowych, Instytut Technologii Chemicznej Organicznej, Zakład Opakowalnictwa i Biopolimerów), Instytut Badawczo-Rozwojowy Zaawansowanych Technologii Informatycznych WINFOR, Instytut Melioracji i Użytków Zielonych - Zachodniopomorski Ośrodek Badawczy, Instytut Morski w Gdańsku - Oddział Szczecin, Zakład Gospodarki Wodnej i Inżynierii Morskiej, Morski Instytut Rybacki - Zakład Sortowania i Oznaczania Planktonu w Szczecinie, Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Szczecinie i w Koszalinie, Ośrodek Badawczy Ekonomiki Transportu w Warszawie Zakład Ekonomiki i Transportu Międzynarodowego, Państwowy Instytut Geologiczny - Oddział Pomorski, Polska Akademia Nauk - Instytut Budownictwa Wodnego - Pracownia Oceanotechniki, Polska Akademia Nauk - Oddział w Gdańsku, Filia w Szczecinie, Polskie Towarzystwo Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej - Oddział Terenowy, READ-GENE S.A., Gryfitlab Sp. z o.o., Baltic Wind Polska Sp. z o.o. Na koniec 2008 r. na terenie województwa działało 20 jednostek naukowo-badawczych, zatrudniających ogółem osoby. Nakłady na działalność badawczo-rozwojową w województwie wyniosły 125,2 mln zł (dane za rok 2008) i wzrosły o 14 mln zł w porównaniu do roku Z tego 108,3 mln zł stanowiły wydatki szkół wyższych, a 16,9 mln zł sektora prywatnego. W celu stymulowania współpracy w kluczowych branżach regionu Pomorza Zachodniego został utworzony Zachodniopomorski Klaster Chemiczny Zielona Chemia skupiający ponad 20 firm chemicznych z regionu oraz klaster przemysłu rybnego, w którym baza przedsiębiorstw liczy ok. 40 firm z tego sektora, klaster drzewno-meblarski, klaster budowlany, zachodniopomorski Klaster Morski. Powstał także Klaster ICT Pomorze Zachodnie liczący obecnie 37 firm z branży IT z województwa Zachodniopomorskiego. Otoczenie Województwo zachodniopomorskie prowadzi współpracę regionalną z miastami i regionami w Europie oraz Azji. Prowadzona jest ona na podstawie porozumień i umów o współpracy oraz listów intencyjnych. Obejmuje współpracę m.in. w zakresie: gospodarki, rozwoju regionalnego, rolnictwa, nauki i oświaty, badań, kultury a także wiele innych. Aktualnie województwo zachodniopomorskie ma podpisanych 14 porozumień o współpracy z: Krajem Związkowym Brandenburgia (Niemcy), Krajem Związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie (Niemcy), Krajem Związkowym Bawaria (Niemcy), Miastem Berlin (Niemcy), Obwodem Kaliningradzkim (Rosja), Obwodem Mikołajowskim (Ukraina), Departamentem Loary Atlantyckiej (Francja), Departamentem Gironde (Francja), Regionem Skania (Szwecja),Prowincja Overijssel (Holandia), Region Apulia (Włochy), Starostwo miasta Niemenczyn (Litwa), Prowincją Ourensee (Hiszpania) oraz Prowincją Guandong (Chiny). 8

9 Ułatwienia dla przedsiębiorców Na terenie województwa zachodniopomorskiego preferencyjne warunki prowadzenia działalności gospodarczej występują m.in. w Specjalnych Strefach Ekonomicznych. Ponadto funkcjonuje wiele instytucji mających na celu wspieranie przedsiębiorców, m.in.: Zachodniopomorski Regionalny Fundusz Poręczeń Kredytowych, Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A., Koszalińska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A, Fundusz Wspierania Rozwoju Gospodarczego Miasta Szczecina, Szczeciński Fundusz Pożyczkowy, Szczecińskie Centrum Przedsiębiorczości, Stowarzyszenie Inicjatyw Społeczno-Gospodarczych w Białogardzie, Fundacja Centrum Innowacji i Przedsiębiorczości w Koszalinie. Potencjalny rynek pracy Liczba pracujących: osób, wskaźnik zatrudnienia: 45,6% w grupie ludności w wieku produkcyjnym (stan na 31 grudnia 2008 r., GUS). W lutym 2011r liczba osób bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy w województwie zachodniopomorskim wyniosła 120,6 tys osób i w stosunku do stycznia wzrosła o 1,6 tys. osób. Stopa bezrobocia wyniosła w województwie 18,6% wobec 13,2% w kraju 4. Zachodniopomorskie należy do województw o najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy i najniższym poziomie aktywności zawodowej. Mimo znacznej poprawy i prowadzonej aktywnej polityki, pozostaje regionem o wysokim odsetku niepracujących - zarówno bezrobotnych, w tym długotrwale, jak i biernych zawodowo. Liczba osób niepracujących jest większa aniżeli pracujących, średnio o 200 tysięcy. Ponad 15% mieszkańców regionu w wieku lat zamieszkuje w gospodarstwach domowych, w których nie pracuje ani jedna osoba. Wskaźnik zatrudnienia obrazujący udział pracujących w ogólnej liczbie ludności w wieku produkcyjnym utrzymuje się w regionie na poziomie najniższym w Polsce i jest o 5 punktów procentowych niższy niż średnia krajowa. Niepokojąca jest struktura demograficzna regionu, która w następnych 10 latach ulegnie dalszemu pogorszeniu. W ciągu ostatniej dekady najwięcej przybyło kobiet i mężczyzn w wieku lat. Zmniejszyła się natomiast liczba mieszkańców województwa w przedziale wiekowym 40-44, a także osób poniżej 20 roku życia 5. W 2008 roku w województwie studiowało osób, w tym kobiet, uczelnie opuściło 17 tys. absolwentów, wśród nich 11 tys. kobiet. Najwięcej osób studiuje na Uniwersytecie Szczecińskim i Zachodniopomorskim Uniwersytecie Technologicznym. W Koszalinie największą i zasłużona dla tego miasta uczelnią jest Politechnika Koszalińska, kształcąca studentów także na kierunkach przyrodniczych, humanistycznych oraz artystycznych. Liczba studentów szkół wyższych w województwie ciągle nie odbiega znacząco od poziomu innych regionów, jednak w okresie wskaźnik ten w przeliczeniu na mieszkańców zmniejszył się z 532 do 462, schodząc poniżej średniej krajowej (501). Spadek ten był efektem z jednej strony wstępowania w wiek akademicki pokolenia niżu demograficznego, a z drugiej częstszego wybierania przez absolwentów szkół średnich 4 5 Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin, czerwiec Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego. 9

10 uczelni w innych regionach kraju w wyniku wprowadzenia w Polsce bardziej elastycznego systemu naboru do szkół wyższych. Obecnie szkoły wyższe prowadzą intensywne kampanie promocyjne zachęcające do podjęcia nauki na proponowanych przez nie kierunkach. Starają się także dostosować programy kształcenia do potrzeb rynku pracy. W latach liczba filii i punktów konsultacyjnych uczelni wyższych w województwie zmniejszyła się z 24 do 21. Wykres 1. Studenci szkół wyższych według grup kierunków kształcenia w przeliczeniu na mieszkańców w 2008 roku Źródło: Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin, czerwiec Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego. Grupy kierunków kształcenia zgodne z Międzynarodową Standardową Klasyfikacją Kształcenia ISCED'97 Szczecin jest największym ośrodkiem akademickim w województwie zachodniopomorskim na 22 uczelniach, w tym 4 publicznych, 13 niepublicznych oraz 5 filiach uczelni z innych miast studiuje prawie 60 tys. studentów, a około 13,5 tys. z nich co roku uzyskuje dyplom ukończenia studiów wyższych. Na kierunkach Informatycznych w roku 2008/2009 studiowało 2094 osób, a 401 osób zostało absolwentami tego kierunku 6. Rodzaje i wielkość nakładu funduszy UE Na finansowanie Regionalnego Programu Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata przeznaczono z: Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego wsparcie w wysokości EUR, z krajowych środków publicznych w wysokości EUR i z innych źródeł finansowania w wysokości EUR. 6 Raport o stanie miasta Szczecin 2010, Wydział Rozwoju Miasta UM Szczecin. 10

11 Województwo zachodniopomorskie doskonale radzi sobie w pozyskiwaniu funduszy unijnych. Od roku 2004 do województwa napłynęło 4,903 mld zł. W przeliczeniu na jednego mieszkańca dotacja z Unii Europejskiej wynosi zł, co daje pierwsze miejsce w kraju 7. Perspektywy rozwoju Kierunki rozwoju województwa zachodniopomorskiego zostały określone w Strategii Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego do roku Zgodnie z tym dokumentem do celów strategicznych Województwa należą: wzrost innowacyjności i efektywności gospodarowania, wzmocnienie atrakcyjności inwestycyjnej regionu, zwiększenie przestrzennej konkurencyjności regionu, zachowanie i ochrona wartości przyrodniczych oraz racjonalna gospodarka zasobami, budowanie otwartej i konkurencyjnej spo³ecznoœci, wzrost tożsamości i spójności społecznej regionu. Podstawą dla rozwoju regionu przez wspieranie innowacyjnej i konkurencyjnej gospodarki, jest dokument: Regionalna Strategia Innowacji Województwa Zachodniopomorskiego na lata Strategia określa trzy kluczowe wyzwania, którym powinno się sprostać na drodze do rozwoju innowacyjnej gospodarki. Są nimi: świadomość i kompetencje innowacyjne, endogeniczny potencjał na rzecz specjalizacji regionalnej, regionalny system na rzecz tworzenia, dyfuzji i absorpcji innowacji. Programy wieloletnie Podstawą do kształtowania rzeczywistości społeczno-gospodarczej przy zachowaniu zasad zrównoważonego rozwoju jest Wieloletni Program Inwestycyjny Województwa Zachodniopomorskiego na lata , który umożliwia władzom samorządowym świadome kształtowanie polityki przestrzennej, planowanie strategiczne oraz dostosowanie działań do warunków wynikających ze zróżnicowanych cech przestrzeni województwa zachodniopomorskiego. Rzeczywistość gospodarcza W ostatnich latach obserwuje się likwidację lub przeprowadzkę do innych miast dużych przedsiębiorstw z regionu, co negatywnie wpływa na perspektywy rozwoju województwa. Koronnym przykładem jest likwidacja Stoczni Szczecińskiej Nowa w 2009 roku, która zatrudniała ok pracowników i współpracowała z wieloma mniejszymi firmami w regionie. W roku 2003 w województwie Zachodniopomorskim swoją siedzibę miało 50 z 2000 największych polskich przedsiębiorstw. Liczba ta zmalała do 39 w roku W samym Szczecinie liczba ta zmalała z 26 w 2003 r. do 16 w 2008 r 8. Wśród tych firm tylko 5 w województwie Zachodniopomorskim (3 w Szczecinie) można zaliczyć do firm wysokiej techniki (na podstawie symboli statystycznych według PKD) charakteryzujących się wysoką innowacyjnością. Najwyżej sklasyfikowaną firmą z branży IT z 7 Raport o stanie województwa zachodniopomorskiego, Szczecin, styczeń Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego, Wydział Polityki Regionalnej. 8 Obliczono na postawie Lista 2000 polskie przedsiębiorstwa, Rzeczpospolita z i

12 województwa jest Vobis SA, znajdujący się obecnie na 240 miejscu wg rankingu Polityki 500 największych polskich firm 9. Województwo zachodniopomorskie posiada najbardziej rozdrobnioną strukturę wielkości przedsiębiorstw w Polsce. Ilość mikroprzedsiębiorstw na 1000 mieszkańców stanowi 129% średniej krajowej. Koncentracja małych (ogółem podmiotów w 2008 r.) i średnich przedsiębiorstw (1 331 podmiotów w 2008 r.) nie odbiega znacząco od średniej krajowej. Znacząco niższy niż w innych regionach jest natomiast udział firm dużych, których w 2008 r. było 167 (80% średniej koncentracji krajowej). Co więcej, ich liczba od 2004 roku spadła aż o 10%, podczas gdy w Polsce spadek ten wyniósł 1,5% 10. Na 350 spółek notowanych na rynku podstawowym Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie zaledwie dwie mają siedzibę w województwie zachodniopomorskim Zakłady Chemiczne Police S.A. oraz Koszalińskie Przedsiębiorstwo Przemysłu Drzewnego S.A. w Szczecinku. W wyniku zmian własnościowych, konsolidacji i przejęć a szczególnie przenoszenia lub likwidacji central stolica województwa traci swój ponadregionalny charakter. Szczecin przestał być siedzibą m.in. dla Pomorskiego Banku Kredytowego. Województwo zachodniopomorskie pomija się przy lokowaniu (ustanawianiu) central o znaczeniu krajowym lub ponad wojewódzkim przykładem może być włączenie Zespołu Elektrowni Dolna Odra do nowo powstałej grupy energetycznej PGE. W północnozachodniej Polsce Szczecin na rzecz Poznania traci centrale lub regionalne dyrekcje firm infrastrukturalnych i energetycznych w tym m.in.: Enea, Wielkopolska Spółka Gazownictwa, regionalne dyrekcje Orlenu i spółek kolejowych. W roku 2000 Szczecin był jednym z najlepiej rozwijających się miast w Polsce. Liczba firm w przeliczeniu na 1000 mieszkańców była największa wśród miast wojewódzkich, więcej rejestrowano ich tylko w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Łodzi. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w stolicy regionu w roku 2002 wynosiło zł i było niewiele niższe niż we Wrocławiu. Pozycji miasta i regionu sprzyjała dobra sytuacja Stoczni Szczecińskiej, zaawansowanego technologicznie czołowego producenta statków na świecie. Przełom lat to okres wyhamowania koniunktury stoczniowej, któremu towarzyszyła zapaść bądź likwidacja innych zakładów pracy. Analiza danych związanych z PKB pokazuje, że w ostatnich 10 latach rola gospodarcza województwa zachodniopomorskiego, w porównaniu z innymi regionami polskimi i UE, uległa znaczącemu obniżeniu. Można je oszacować na poziomie 10%, natomiast największy spadek miał miejsce w Szczecinie, gdzie sięgnął ok. 30%. Pomimo faktu, że produkt krajowy brutto województwa zachodniopomorskiego w latach systematycznie rósł, zmniejszał się jednak jego udział w krajowym PKB. W roku 1996 przy potencjale ludnościowym województwa wynoszącym 4,44% mieszkańców Polski, produkt krajowy brutto gmin tworzących obecne województwo zachodniopomorskie stanowił 4,60% krajowego PKB. W 2000 roku udział województwa w krajowym PKB wynosił 4,51%, by w 2007 osiągnąć poziom 3,99%, mimo że w analogicznym okresie wzrósł z poziomu milionów do milionów złotych. Jeszcze w 2000 roku PKB na mieszkańca zachodniopomorskiego stanowił 101,7% krajowego PKB schodząc w 2007 roku do poziomu 89,8% Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin, czerwiec Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego. 12

13 Wykres 2. Udział produktu krajowego brutto województwa zachodniopomorskiego w PKB Polski w latach Źródło: Raport o stanie województwa zachodniopomorskiego, Szczecin, styczeń Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego, Wydział Polityki Regionalnej. Wykres 3. Dynamika zmian udziału w krajowym PKB Źródło: Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin, czerwiec Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego. Grupy kierunków kształcenia zgodne z Międzynarodową Standardową Klasyfikacją Kształcenia ISCED'97 W okresie województwo zachodniopomorskie było najwolniej rozwijającym się polskim regionem, w końcu tego okresu PKB na mieszkańca było o 8,9 punktu procentowego niższe od średniej krajowej. Największy wpływ na taki wynik miało spowolnienie rozwoju w okresie Wykonane szczegółowe analizy korelacyjne PKB wykazały, że w województwie 13

14 zachodniopomorskim w ostatnich latach wielkość ta w decydującym (98%) stopniu zależy od poziomu zatrudnienia. Pozostałe czynniki (np. innowacyjność) nie odgrywają znaczącej roli. Może to być jedną z przyczyn wolniejszego niż w innych regionach tempa wzrostu PKB a z pewnością oznacza groźbę dalszego spadku konkurencyjności województwa w dłuższej perspektywie. Obecna pozycja województwa i niekorzystne trendy w jego rozwoju są wynikiem splotu wielu czynników o charakterze lokalnym i ogólnopolskich, powiązanych ze zjawiskami globalnymi. W największym stopniu jest ona uzależniona od sytuacji Stoczni Szczecińskiej, największego pracodawcy w regionie zatrudniającego jeszcze w 2007 roku 5 tys. osób i osiągającego przychody sięgające mln złotych. Odniesienie wysokości produkcji Stoczni Szczecińskiej do wskaźników sytuacji ekonomicznej województwa świadczy o kluczowym znaczeniu tego zakładu, a także kooperujących z nim firm. Kłopoty Stoczni Szczecińskiej wpłynęły na regres całego województwa, w tym głównie zachodniej części województwa, a przede wszystkim samego miasta Szczecina. Wobec wyhamowania produkcji stoczniowej miasto i cały region straciły największego producenta i pracodawcę. Poważne trudności odczuwały także inne sektory. W roku 2000 zlikwidowano Transocean i FWS Wiskord, w Przedsiębiorstwo Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich Gryf, w roku 2002 zakłady przemysłu odzieżowego Dana i Odra, w roku Spółdzielnię Pracy Meblosprzęt. Na rok 2008 przypada ostateczna likwidacja Huty Szczecin i Papierni Skolwin. W roku 2009 zakończyła działalność Stocznia Szczecińska Nowa. Zahamowanie produkcji i zwolnienia pracownicze dotknęły także liczne, mniejsze zakłady kooperujące, w szczególności powiązane z sektorem morskim. W związku z tym zauważalny jest nie tylko stały dopływ bezrobotnych na lokalny rynek pracy, ale także znaczący dopływ grup wąsko wyspecjalizowanych fachowców, których szanse na znalezienie nowej pracy bez przekwalifikowania są ograniczone. Województwo zachodniopomorskie charakteryzuje przy tym jeden z najwyższych w kraju udziałów procentowych zatrudnionych w sektorze usług do pracujących ogółem. Jest to cecha rynku pracy charakterystyczna dla krajów rozwiniętych gospodarczo. Udział poszczególnych branż w ogóle przychodów Branżą, która w roku miała największy udział procentowy w ogóle przychodów ze sprzedaży w województwie zachodniopomorskim, była branża spożywcza, traktowana łącznie jako usługi i przetwórstwo. W tej samej branży zarejestrowano także najwyższy poziom zatrudnienia. Sektor budownictwa, który w tym samym czasie przeżywał rozkwit, osiągał przychody niższe od branży spożywczej o 5 punktów procentowych, ale charakteryzował się przy tym zatrudnieniem zaledwie o 2 punkty procentowe niższym. Można założyć, że najbardziej produktywną branżą była branża chemiczna, z jednym z największych przychodów w województwie i relatywnie niskim zatrudnieniem. Wysoki poziom przychodów tłumaczyć można ówczesną stabilną sytuacją Zakładów Chemicznych Police. 11 Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin, czerwiec Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego. 14

15 Wykres 4. Porównanie udziału branż w przychodach i zatrudnieniu w województwie Zachodniopomorskim w roku Źródło: Strategia Rozwoju Województwa Zachodniopomorskiego, Szczecin, czerwiec Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego. Grupy kierunków kształcenia zgodne z Międzynarodową Standardową Klasyfikacją Kształcenia ISCED'97 Pozostałe wydzielone branże plasowały się poniżej poziomu 10% udziału w przychodach ze sprzedaży i 8% w ogóle zatrudnienia. Najniższym zatrudnieniem, jak i przychodami wykazały się branża energetyczna i poligraficzna. Mimo, iż województwo ma najwyższy wskaźnik obłożenia turystycznego w Polsce, przychody ze sprzedaży przy średnim dla pozostałych branż zatrudnieniem nie są imponujące. Również branża IT nie imponuje wynikami na poziomie 2% zatrudnienia i przychodów ze sprzedaży. Warto zauważyć duży potencjał Szczecina na tle regionu i kraju w działalności profesjonalnej, naukowej i technicznej. Ponad 10% podmiotów zarejestrowanych w Szczecinie prowadzi właśnie taką zaawansowaną działalność. 15

16 Wykres 5. Podmioty w Szczecinie według wybranych sekcji r. Źródło: Szczecin w liczbach 2010, Szczecin, Urząd Statystyczny w Szczecinie. Potencjał regionu Województwo zachodniopomorskie to obszar o ogromnych perspektywach, istotny dla gospodarki kraju. Położenie geograficzne daje doskonałe warunki do turystyki i rekreacji. W regionie znajduje się wiele atrakcyjnych miejscowości wypoczynkowych, bogata jest oferta uzdrowiskowa. Liczne i silne wiatry umożliwiają pozyskiwanie energii przy pomocy turbin wiatrowych, podejmowane są także działania na rzecz eksploatacji innych odnawialnych źródeł energii. Rolnictwo w regionie charakteryzuje duża powierzchnia gospodarstw oraz niski, korzystny odsetek zatrudnionych. Wzrost wartości produkcji w tym sektorze w latach wynosił 20%, podczas gdy w porównywalnym okresie w Polsce odnotowano wzrost o 11%. Pod względem zarejestrowanych firm na 1 tys. mieszkańców województwo zajmuje 1. miejsce w kraju ze wskaźnikiem wynoszącym 124,6 przy średniej krajowej 96,7, skupia ono 5,7% przedsiębiorstw w Polsce ogółem. Dostęp do szerokopasmowego Internetu posiada 55 % firm, co jest drugim wynikiem w kraju. Na województwo zachodniopomorskie przypada 80% potencjału ilościowego i prawie 90% tonażowego morskiej floty transportowej Polski, prawie 40% ruchu pasażerskiego w portach morskich, 47% przeładunków towarowych. 18,7% ogółu miejsc noclegowych oraz 17,4% ogółu noclegów w kraju (w roku 2007). Z lasów regionu pozyskano niemal 11% krajowego pozyskania. Udziałem województwa w roku 2007 było 3,8% krajowego zatrudnienia w przemyśle, 3,1% krajowej wartości produkcji przemysłowej, 3,6% sprzedaży detalicznej, 4,6% sprzedaży budowlano-montażowej kraju. Nadwyżka w produkcji energii wyniosła 2 628,7 GWh. Moc uzyskiwana z zachodniopomorskich farm wiatrowych stanowiła aż 38,4% energii uzyskiwanej z wiatru w Polsce. Przy tych wszystkich osiągnięciach i potencjale przestarzała struktura gospodarki województwa sprawia, że na przestrzeni lat jego udział w ogólnopolskich nakładach na badania i rozwój spadł z 4,1% do 1,7%. Nakłady na działalność innowacyjna w przedsiębiorstwach przemysłowych w roku 2006 wyniosły 303,9 mln zł. Stanowiło to 1,8% ogółu nakładów w kraju. 16

17 2. Aktualne trendy technologiczne w branży produkcji artykułów spożywczych na rynku polskim, europejskim i światowym 2.1. Wstęp Przed rozpoczęciem analizy sektora produkcji artykułów spożywczych należy określić co dokładnie on obejmuje. Zgodnie z definicją przyjętą przez Główny Urząd Statystyczny dział produkcji artykułów spożywczych (dział 10) obejmuje: przetwarzanie produktów rolnictwa, leśnictwa, łowiectwa oraz rybactwa w żywność i napoje przeznaczone dla ludzi lub zwierząt, produkcję półwyrobów, które nie są bezpośrednio wyrobami żywnościowymi. W efekcie tych działalności powstają również produkty uboczne o różnej wartości użytkowej (np. skóry surowe, makuchy z produkcji olejów roślinnych). Dział ten obejmuje działalności w wyniku których powstają różnorodne wyroby, np.: mięso, ryby, owoce i warzywa, tłuszcze i oleje, wyroby mleczarskie, produkty przemiału zbóż, karma dla zwierząt, pozostałe artykuły spożywcze. Natomiast działalność jednostki, w przypadku, gdy wyrób podlega nieznacznemu przetworzeniu, nieprowadzącemu do jego istotnych zmian sklasyfikowana jest w odpowiednich podklasach Sekcji G: Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle. Wyróżnia się kilkanaście branż przemysłu spożywczego, z których najważniejsze to: przemysł młynarski - rozwinięty w krajach o wysokich zbiorach zbóż (Chiny, USA, Rosja, Brazylia, Indie, kraje Europy Zachodniej), przemysł mięsny - związany z poziomem hodowli bydła, trzody chlewnej i drobiu (Chiny, USA, Brazylia, Francja, Niemcy, Rosja, Ukraina), przemysł rybny - dostarczający ryb solonych, mączki rybnej oraz konserw, rozwinięty w państwach z dostępem do morza (Japonia, USA, Hiszpania, Portugalia, Islandia, Niemcy, Rosja, Peru, RPA), przemysł mleczarski - obejmujący produkcję mleka spożywczego, masła, śmietany, serów itp. (Rosja, USA, Indie, Brazylia, większość krajów Europy Zachodniej), przemysł cukrowniczy i cukierniczy - związany ściśle z uprawami roślin cukrodajnych (Indie, Brazylia, USA, Meksyk, Kuba, Niemcy, Francja), przemysł olejarsko-tłuszczowy - związany z uprawą roślin oleistych i otrzymywaniem z nich oleju, oliwy i margaryny, potentatami są głównie kraje śródziemnomorskie (Hiszpania, Włochy, Grecja, Tunezja, Turcja, Portugalia i Maroko), przemysł tytoniowy - jeden z najbardziej rozpowszechnionych na świecie (Chiny, USA, Japonia, kraje Europy Zachodniej i Rosja), przemysł napojów alkoholowych - obejmujący browary, gorzelnie i winiarnie, dobrze rozwinięty na całym świecie (głównie kraje europejskie, USA, Kanada, Meksyk, Argentyna). 17

18 W Polsce rozwinięte są wszystkie rodzaje przemysłu spożywczego, a szczególnie przemysły: mięsny, mleczarski, gorzelniano-spirytusowy, tytoniowy i cukrowniczy, a na Wybrzeżu rybny 12. Branża spożywcza zaliczana jest do grupy działalności gospodarczej szczególnie wrażliwej na wpływ wszelkiego rodzaju norm i regulacji (z ang. Regulatory Industry). Są to różnego rodzaju regulacje prawne, normy i standardy jakości, przepisy sanitarne czy ochrony środowiska. W niniejszym opracowaniu skoncentrowano się głównie na technologiach wspomagających produkcję artykułów spożywczych w ujęciu całej branży, wskazując miejscami szczegółowe odniesienia do konkretnych kategorii mieszczących się w ramach tejże branży Charakterystyka rynku produkcji artykułów spożywczych Rynek produkcji artykułów spożywczych w Unii Europejskiej na tle rynku światowego Przed scharakteryzowaniem rynku produkcji artykułów spożywczych należy spojrzeć na otoczenie tegoż rynku, a w szczególności na zmiany charakteryzujące kwestie klientów rynku. Dominujący współcześnie w całej Europie ustrój kapitalistyczny oparty o swobodny obrót towarów i usług oraz wolną konkurencję odbija się na stylu życia XXI wieku. Charakteryzuje się aktywnością człowieka, konsumpcjonizmem i nieustannym brakiem czasu, co powoduje wzrost oczekiwań konsumentów wobec kupowanych produktów. Stopniowe odchodzenie od tradycyjnego modelu rodziny powoduje zmiany przyzwyczajeń i nawyków konsumentów, co nie pozostaje bez znaczenia w wielu dziedzinach przemysłu. Aktualnie wzrasta popularność trendu zwanego tzw. convenience food - żywność wygodna - przetworzona i łatwa do przyrządzenia lub praktycznie gotowa. Moda żywieniowa polega na kupowaniu towarów, które nie wymagają dużo czasu ani wysiłku do przygotowania, natomiast okres ich ważności jest skrócony. Gromadzenie w lodówkach lub zamrażalkach żywności, której przygotowanie jest czasochłonne, staje się coraz mniej popularne - na korzyść produktów wygodnych i szybkich w użyciu 13. Także malejące marże, coraz mniejsza lojalność coraz bardziej wymagających klientów, przy ciągłym nacisku ze strony konkurencji, ostre normy i standardy jakości - to wszystko tworzy szczególne środowisko gospodarcze dla branży spożywczej. Środowisko w którym skuteczne zarządzanie produkcją, jakością czy efektywna komunikacja z kontrahentami to kilka z najczęściej spotykanych wyzwań w zakresie organizacji i zarządzania

19 2.3. Trendy technologiczne Główne zmiany technologiczne koncentrują się wokół procesów produkcji. Obecnie zauważalna jest tendencja, dodatkowo napędzana kryzysem finansowym, zmian technologicznych w przedsiębiorstwach wpływających na wydajność procesu produkcji oraz podnoszenie efektywności zarządzania tymże procesem. Należy pamiętać, iż producenci i przetwórcy żywności to firmy pracujące na niskich, kilkuprocentowych marżach i dużych wolumenach sprzedaży. W tej sytuacji, uzyskanie nawet niewielkiego wzrostu czy obniżenia kosztów ma spore konsekwencje w ostatecznych wynikach firmy. Przykładowo integracja urządzeń, odpowiedzialnych za rejestrację wszelkich procesów w ramach produkcji, z systemem klasy ERP (Enterprise Resource Planning) pozwala przedsiębiorcom na zwiększenie wydajność w wielu obszarach prowadzonej działalności. Otrzymują oni możliwość bieżącej analizy w systemie ERP wprowadzonych danych. Rozwiązanie to pozwala także na przyspieszenie obiegu informacji dotyczących przepływów detali w procesie produkcyjnym czy elektroniczną obsługę gospodarki magazynowej. Szybszy do nich dostęp zapewnia dokładne ustalenie, na jakim etapie jest określony proces produkcyjny. Dostęp on-line do informacji o zaawansowaniu produkcji pozwala również skutecznie reagować na wszelkie zaburzenia trwającego procesu produkcyjnego. Dogłębna wiedza o wszystkich zachodzących procesach oraz osobach za nie odpowiedzialnych umożliwia również szybkie i bezbłędne zlokalizowanie określonego produktu, pracownika, surowca czy półproduktu, a nawet ich dostawcy. Jest to niezwykle istotne w przypadku, kiedy na rynek trafia partia niepełnowartościowych produktów i konieczne staje się ich skuteczne wycofanie 15. Zauważyć można również wykorzystywanie coraz to nowszych rozwiązań informatycznych, znajdujących zastosowanie w procesach produkcyjnych. Jedną z innowacji stosowanych w omawianym dziale są systemy klasy MES (Manufacturing Execution System). Wprowadzanie elementów MES zmierza do zwiększenia automatyzacji procesu i zmniejszenia zakresu informacji wprowadzanych przez użytkowników na rzecz informacji pobieranych przez system automatycznie. Redukuje to liczbę błędnie wprowadzonych danych do systemu i zwiększa efektywność procesu pomimo rejestrowania dużej liczby szczegółowych danych. Obok automatycznego pobierania wagi surowców czy półproduktów, pozwala to również na automatyzację planowania produkcji i sprzężenie planowania z systemem wagowym. Szczególnego znaczenia nabiera MES w przypadku branży przetwórstwa mięsnego. W jej ramach zaobserwować można trend związany z bardziej szczegółowym śledzeniem kosztów produkcji. W przypadku szybkozmiennej, wieloasortymentowej i opartej na surowcach o niestabilnych parametrach produkcji, a z taką mamy do czynienia w przypadku przetwórstwa mięsa, sytuacja jest bardzo skomplikowana. Oszacowanie kosztu wytworzenia konkretnego wyrobu jest możliwe tylko przy bardzo precyzyjnej definicji receptury i technologii produkcji. Konieczne jest również rejestrowanie każdego, nawet najdrobniejszego, odchylenia rzeczywistego procesu od zakładanych parametrów. Takie podejście jest możliwe jedynie przy ścisłej współpracy systemu technologiczno analitycznego z systemem pomiarowym dostarczającym szczegółowych rzeczywistych danych o przebiegu procesu produkcyjnego 16. Kolejnym trendem charakteryzującym zmiany na rynku produkcji artykułów spożywczych jest postępująca robotyzacja procesów produkcyjnych. Umożliwia to obniżanie stałych kosztów produkcji redukując wykonywanie przez ludzi powtarzalnych i monotonnych elementów procesów, np. paletyzacji. Zdaniem fachowców zaangażowanych w branżę maszyn przemysłowych, rozwój sektora będzie zmierzał w kierunku zautomatyzowania urządzeń, celem optymalizacji obsługi i minimalizacji

20 czynnika ludzkiego w procesie produkcji. Korzyści wynikające z tych zmian przemawiają same za siebie. Redukują koszty produkcji i zatrudnienia, zwiększają poziom jakości i bezpieczeństwa użytkowania oraz udoskonalają wydajność i elastyczność wytwarzania. Ponadto automatyzacja usprawnia ergonomię pracy i higienę pakowania. Obecne oczekiwania wobec dostawców części, podzespołów, sterowników, napędów koncentrują się na dostarczaniu produktów i usług o jak najmniejszej awaryjności oraz zamienności i kompatybilności najczęściej stosowanych elementów. Najistotniejsze działania w tej dziedzinie to wspomaganie programowania, wizualizacja procesu, kontrola kolizji, jak również kontrola poprawności poszczególnych podzespołów, przy odpowiednich pracach konserwacyjnych maszyny 17. Jeszcze do niedawna w wielu dużych zakładach produkcyjnych robotyzacja procesów paletyzacji wydawała się być odległą inwestycją. Tymczasem szybki wzrost płac w 2008 roku oraz brak siły roboczej zasygnalizowały konieczność zmian w tym sektorze. Silnymi czynnikami wspomagającymi instalację zrobotyzowanych stanowisk paletyzujących są: wzrost wydajności produkcyjnej oraz malejące ceny robotów przemysłowych, jak i automatycznych owijarek do palet. Prognozuje się, iż na przełomie w Polce zrobotyzowana zostanie największa liczba zakładów produkcyjnych, gdzie dominującymi procesami podlegającymi pełnej automatyzacji będą przenoszenie, pakowanie oraz paletyzacja. Optymalizacja produkcji wymaga ciągłego poszukiwania oszczędności w kosztach stałych wytworzenia produktu, co skutkuje wysublimowanymi wymaganiami stawianymi poddostawcom maszyn, urządzeń oraz dostawcom półfabrykatów potrzebnych do produkcji. Wymagania jakościowe wytwarzanego dobra pozostają na najwyższym poziomie. Innowacyjne rozwiązania i technologie wykorzystywane są w celu uniknięcia zastojów produkcyjnych i spowolnienia rozwoju. Wyjście z sytuacji choć ryzykowne - w perspektywie czasu opłacalne, ponieważ w dobie silnej konkurencji, gdy automatyka i robotyka królują na rynku urządzeń przemysłowych, często jedynie oryginalna i pionierska droga prowadzi do sukcesu 18. Postępujący wzrost liczby sposobów zastosowania robotów w produkcji artykułów spożywczych zauważalny jest także w procesie pakowania produktów. Dodatkową zaletą robotów w tym zakresie, oprócz zwiększenia poziomu higieny produkcji oraz wydajności, jest ich uniwersalność. Zrobotyzowane systemy z urządzeniami wizyjnymi można łatwo przeprogramować do wykonywania innego rodzaju zadań (wystarcza wymiana chwytaka), zmiana kształtu czy wymiarów opakowania nie wymaga więc kosztownych zmian konstrukcyjnych. Jako przykład inteligentnych robotów pakujących można wskazać FlexPicker, chwytający przemieszczające się na taśmie produkty z wydajnością do stu kilkudziesięciu cykli na minutę. Coraz częściej stosowane są także specjalne urządzenia przeznaczone są do pakowania w zmodyfikowanej atmosferze (MAP), będącej jednym z najlepszych sposobów utrzymania świeżości produktów. Potrafią one - podobnie jak inne maszyny pakujące - zapakować zarówno produkty spożywcze o stałym wymiarze, jak i wyroby o zmiennej długości, każdorazowo dobierając rozmiar tworzonego opakowania i zapewniając jego hermetyczny zgrzew. Jest to szczególnie istotne w przetwórstwie mięsa, gdzie ten system zapewnia wyższą wydajność i zwiększoną elastyczność pakowania. Firmy spożywcze coraz częściej dążą do automatyzacji pakowania zbiorczego, zastępującego wcześniejsze ręczne lub półautomatyczne. -Nowe potrzeby w tym zakresie wynikają z konieczności podniesienia efektywności, jak również obniżenia i zmiany struktury kosztów związanych z tą operacją. Zautomatyzowane systemy pakowania dają producentom artykułów spożywczych wiele korzyści. Pozwalają uzyskać produkty jednolite jakościowo, zwiększyć wydajność i lepiej kontrolować - a zazwyczaj po prostu ograniczać - koszty

Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie

Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie Marek Kubik p.o. Dyrektor Wydziału Obsługi Inwestorów i Biznesu Urząd Miasta Szczecin Szczecin, dnia 09.10.2014 r. Stolica Euroregionu

Bardziej szczegółowo

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Melania Nieć, Maja Wasilewska, Joanna Orłowska Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Struktura podmiotowa Województwo dolnośląskie W 2012 r. w systemie REGON w województwie dolnośląskim

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, 2011 Spis treści Województwo dolnośląskie...3 Województwo kujawsko-pomorskie...6

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PODMIOTÓW Z KAPITAŁEM ZAGRANICZNYM 1 W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2013 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: luty 2015 Kontakt: e mail: SekretariatUSPOZ@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju W dzisiejszych warunkach konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. Warszawa, 2009.10.16 DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA PRZEDSIĘBIORSTW O LICZBIE PRACUJĄCYCH DO 9 OSÓB W 2008 R. W Polsce w 2008 r. prowadziło działalność 1780 tys. przedsiębiorstw o liczbie pracujących do 9 osób

Bardziej szczegółowo

Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Rozdział 8 Marzena Talar, Maja Wasilewska, Dorota Węcławska Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw W rozdziale przedstawiona została charakterystyka stanu sektora małych i średnich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

Ulgi i zwolnienia podatkowe w Warmińsko-Mazurskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej

Ulgi i zwolnienia podatkowe w Warmińsko-Mazurskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Ulgi i zwolnienia podatkowe w Warmińsko-Mazurskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej Gdzie jesteśmy 30 lokalizacji Dostępne 378 ha Komunikacja Granica Uni Europejskiej z Obwodem Kaliningradzkim, Federacją

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI I POŁOWA 2015 R. Łódź grudzień 2015 SPIS TREŚCI Ludność Wynagrodzenia Rynek pracy - zatrudnienie Rynek pracy - bezrobocie Przemysł Budownictwo Budownictwo mieszkaniowe

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY IV KWARTAŁ 2014 IV KWARTAŁ 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 42,4% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 2 Zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Stolicą województwa jest Szczecin. Granica morska w Zachodniopomorskiem

Bardziej szczegółowo

Kiedy pytają nas o Szczecin..

Kiedy pytają nas o Szczecin.. Kiedy pytają nas o Szczecin.. W pierwszej kolejności mówimy o niezwykłych walorach naturalnych i położeniu miasta. Piotr Krzystek Prezydent Miasta Szczecin grudzień 2013 Co z tego wynika? Tworząc Nasze

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju WAŻNE DATY Listopad 2011 niektóre firmy

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Koszalin, 9 grudnia 2011 r. Zachodniopomorskie doskonałe miejsce dla inwestorów zagranicznych

Koszalin, 9 grudnia 2011 r. Zachodniopomorskie doskonałe miejsce dla inwestorów zagranicznych Koszalin, 9 grudnia 2011 r. Zachodniopomorskie doskonałe miejsce dla inwestorów zagranicznych Położenie Tahoma bliskość Skandynawii bliskość Europy Zachodniej bezpośredni dostęp do Morza Bałtyckiego położenie

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r.

Innowacje i Inteligentny Rozwój. Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Innowacje i Inteligentny Rozwój Iwona Wendel Podsekretarz Stanu, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Szczecin, 10 czerwca 2015 r. Wsparcie innowacyjności w latach 2014-2020 W perspektywie 2014-2020 wsparcie

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013

GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013 dr Elżbieta Marszałek Wiceprezes Ligii Morskiej i Rzecznej Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu Wydz. Ekonomiczny w Szczecinie GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013 Artykuł oparty jest o materiały statystyczne, opracowane

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

MARKETING GOSPODARCZY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO

MARKETING GOSPODARCZY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO MARKETING GOSPODARCZY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO Mariusz Rudzki Kierownik Oddziału Promocji Handlu i Inwestycji Departamentu Gospodarki i Współpracy Zagranicznej Cel: MARKETING GOSPODARCZY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO

Bardziej szczegółowo

MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU

MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU POLSKA Centralna lokalizacja Międzynarodowy partner handlowy MOSKWA 1200 km LONDYN 1449 km BERLIN PRAGA WILNO RYGA KIJÓW 590 km 660 km 460 km 660 km 690 km POLSKA

Bardziej szczegółowo

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R.

PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R. PODMIOTY GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM STAN NA KONIEC 2014 R. Źródłem publikowanych danych jest krajowy rejestr urzędowy podmiotów gospodarki narodowej, zwany dalej

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE MAZOWIECKI RYNEK PRACY I KWARTAŁ 2015 I KWARTAŁ 2015 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Na Mazowszu nie pracowało 43,2% ludności w wieku 15 lat i więcej co oznacza poprawę sytuacji w ujęciu rocznym. W województwie

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

REGIONALNYM PROGRAMIE OPERACYJNYM NA LATA

REGIONALNYM PROGRAMIE OPERACYJNYM NA LATA PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ w WIELKOPOLSKIM REGIONALNYM PROGRAMIE OPERACYJNYM NA LATA 2014 2020 WRPO 2014+ Poznań, dnia 3 lutego 2015 roku 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Alokacja WRPO

Bardziej szczegółowo

Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO PARK MIELEC. Mariusz Błędowski Dyrektor Oddziału ARP S.A. w Mielcu

Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO PARK MIELEC. Mariusz Błędowski Dyrektor Oddziału ARP S.A. w Mielcu Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO PARK MIELEC Mariusz Błędowski Dyrektor Oddziału ARP S.A. w Mielcu Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO PARK MIELEC to wydzielony, uprzywilejowany obszar, zarządzany przez

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI 2014

SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI 2014 SYTUACJA SPOŁECZNO EKONOMICZNA W ŁODZI 2014 Łódź Kwiecień 2015 SPIS TREŚCI Ludność Ruch naturalny Wynagrodzenia Rynek pracy - zatrudnienie Rynek pracy - bezrobocie Przemysł Budownictwo Budownictwo mieszkaniowe

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r.

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4. Katowice, 28 marca 2014 r. Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach RPO WSL 2014-2020 wersja 4 Katowice, 28 marca 2014 r. Alokacja na działania skierowane dla Przedsiębiorców w okresie 2007-2013 Alokacja na poddziałania skierowane

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Potencjałgospodarczy województwa lubuskiego. ELŻBIETA POLAK Marszałek Województwa Lubuskiego Piątek, 19 kwietnia 2013

Potencjałgospodarczy województwa lubuskiego. ELŻBIETA POLAK Marszałek Województwa Lubuskiego Piątek, 19 kwietnia 2013 Potencjałgospodarczy województwa lubuskiego ELŻBIETA POLAK Marszałek Województwa Lubuskiego Piątek, 19 kwietnia 2013 Lubuskie w pigułce Obszar : 13 988km 2 (4,5% powierzchni PL) lesistość 49% Ludność:

Bardziej szczegółowo

ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA

ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA Partnerstwo w ramach potrójnej spirali na rzecz strategii rozwoju gospodarczego ZARYS STRATEGII ROZWOJU GOSPODARCZEGO LESZNA Strategia rozwoju Leszna została opracowana w 1997r. W 2008r. Rada Miejska Leszna

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU

CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU Rozdział 3. CHARAKTERYSTYKA I OCENA SYSTEMU TRANSPORTU PASAŻERSKIEGO W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPO- MORSKIM 3.1. Specyfika społeczno-gospodarcza województwa zachodniopomorskiego Podjęcie próby opracowania

Bardziej szczegółowo

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Konferencja pt. Innowacyjność i e-rozwój Województwa Mazowieckiego jako kluczowe czynniki wdrażania polityki strukturalnej w latach 2007-2013 26

Bardziej szczegółowo

POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU. Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A.

POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU. Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A. POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A. EKSPORT MAZOWSZA NA TLE KRAJU Wartość eksportu z Mazowsza

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Szczecin, 16 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

Nasz region we współczesnym świecie

Nasz region we współczesnym świecie Nasz region we współczesnym świecie Anna Czarlińska-Wężyk 14.04.2013 http://pl.wikipedia.org/wiki/wojew%c3%b3dztwo_%c5%9bl%c4%85skie Województwo powstało dnia 1.01.1999 z województw: katowickiego i częstochowskiego

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu

WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu WSPARCIE WIELKOPOLSKIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W RAMACH WRPO 2014+ 1 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Cel główny WRPO 2014+ POPRAWA KONKURENCYJNOŚCI I SPÓJNOŚCI WOJEWÓDZTWA Alokacja

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Szkolenia Powiązania kooperacyjne (klastry) Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia,

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce

Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Prof. dr hab. Wanda Maria Gaczek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Poznań miastem o konkurencyjnej gospodarce Ocena aktualności wyzwań strategicznych w obszarze konkurencyjna gospodarka Poznań, 20 września

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto inwestować w specjalnych strefach ekonomicznych. dr Tomasz Soliński Zastępca Prezydenta Miasta Krosna

Dlaczego warto inwestować w specjalnych strefach ekonomicznych. dr Tomasz Soliński Zastępca Prezydenta Miasta Krosna Dlaczego warto inwestować w specjalnych strefach ekonomicznych dr Tomasz Soliński Zastępca Prezydenta Miasta Krosna Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO PARK Mielec SSE to wyodrębniony obszar, na którym obowiązują

Bardziej szczegółowo

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Szczepan Figiel, Justyna Kufel Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Warszawa, 5 grudnia, 2014. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Jeremiasz Salamon Departament Polityki Regionalnej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Programowanie w układach makroregionalnych Polska Zachodnia [strategia przyjęta przez rząd 30.04.14]? Polska

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, luty 2012 r. Tel. 85 749 77 00, fax 85 749 77 79 E-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl Internet: www.stat.gov.pl/urzedy/bialystok Krajowy

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R.

MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. MAZOWIECKI RYNEK PRACY LUTY 2014 R. Na koniec lutego 2014 r. stopa bezrobocia na Mazowszu pozostała na poziomie sprzed miesiąca (11,4%). Jak wynika z informacji publikowanych przez GUS, przeciętne zatrudnienie

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020

Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Inteligentne Mazowsze w ramach RPO WM 2014 2020 Wydział Innowacyjności i Rozwoju Departament Rozwoju Regionalnego i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie 1 Siedlce,

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO Rola i wpływ auto-moto na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym auto-moto tworzy 7,8% wartości dodanej (104 mld PLN w 2012 r.); wpływ bezpośredni części produkcyjnej jest

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowania w okresie programowania 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych

Instrumenty finansowania w okresie programowania 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Instrumenty finansowania w okresie programowania 2014-2020 Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Invest Expo, Katowice, 08.12.2014 Fundusze Europejskie 2014-2020 innowacje

Bardziej szczegółowo

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku

Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Produkt Krajowy Brutto. Rachunki Regionalne w 2013 roku Wstęp Publikacja Głównego Urzędu Statystycznego Produkt krajowy brutto Rachunki regionalne w 2013 r., zawiera informacje statystyczne dotyczące podstawowych

Bardziej szczegółowo

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski www.pwc.com Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski W kontekście "Priorytetów Polityki Przemysłowej 2015-2020+ Wrzesień 2015 r. Raport powstał na zlecenie i przy współpracy ze Związkiem Pracodawców

Bardziej szczegółowo

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008

Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 Prezentowane dane charakteryzują zbiorowość spółek z udziałem kapitału zagranicznego prowadzących działalność na terenie województwa łódzkiego w 2008 r., w których został zaangażowany kapitał zagraniczny

Bardziej szczegółowo

Możliwości i perspektywy inwestycyjne w Białymstoku. www.bialystok.pl

Możliwości i perspektywy inwestycyjne w Białymstoku. www.bialystok.pl Możliwości i perspektywy inwestycyjne w Białymstoku www.bialystok.pl Dlaczego Polska? Źródło: Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych www.paiz.gov.pl Dlaczego Białystok? Potencjalna metropolia

Bardziej szczegółowo

Pożyczki dla przedsiębiorców

Pożyczki dla przedsiębiorców Pożyczki dla przedsiębiorców Tytuł prezentacji Województwa Dolnośląskiego BGK Miasto, Wrocław, data 09-2011 Polska Fundacja Przedsiębiorczości (PFP) z siedzibą w Szczecinie funkcjonuje od 1997 roku i jest

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia, fundusze Private Equity/ Venture Capital

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010

Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Inwestycje zagraniczne w Małopolsce 2009-2010 Plan prezentacji 1. Metody badań 2. Dynamika napływu inwestycji 3. Typy inwestycji 4. Struktura branżowa inwestycji

Bardziej szczegółowo

Informacja nt. zatrudniania cudzoziemców w Polsce (data opracowania: kwiecień 2015 r.)

Informacja nt. zatrudniania cudzoziemców w Polsce (data opracowania: kwiecień 2015 r.) Informacja nt. zatrudniania cudzoziemców w Polsce (data opracowania: kwiecień 2015 r.) Główne wnioski: W 2014 r. wzrosła skala zatrudnienia cudzoziemców w Polsce, szczególnie wysoki wzrost dotyczy podejmowania

Bardziej szczegółowo

Szanse na sfinansowanie inwestycji z dotacji UE 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych

Szanse na sfinansowanie inwestycji z dotacji UE 2014-2020. Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Szanse na sfinansowanie inwestycji z dotacji UE 2014-2020 Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytut Nauk Ekonomicznych i Społecznych Katowice, 24.03.2015 Fundusze Europejskie 2014-2020 innowacje przedsiębiorczośd

Bardziej szczegółowo

Rozdział 03. Ogólny opis gminy

Rozdział 03. Ogólny opis gminy ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA DDĘĘBBIICCAA Rozdział 03 Ogólny opis gminy X-2796.03

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Dotacje Unijne. Dotacje Unijne na lata 2007-2013!

Dotacje Unijne. Dotacje Unijne na lata 2007-2013! Dotacje Unijne Dotacje Unijne na lata 2007-2013! Firma PM GROUP oferuje Państwu kompleksową usługę związaną z pozyskiwaniem środków z funduszy europejskich. Proces ubiegania się o dofinansowanie ze środków

Bardziej szczegółowo

Oferta inwestycyjna i wsparcie Miasta Krosna dla inwestorów i przedsiębiorców. Piotr Przytocki Prezydent Miasta Krosna

Oferta inwestycyjna i wsparcie Miasta Krosna dla inwestorów i przedsiębiorców. Piotr Przytocki Prezydent Miasta Krosna Oferta inwestycyjna i wsparcie Miasta Krosna dla inwestorów i przedsiębiorców Piotr Przytocki Prezydent Miasta Krosna Miasto Krosno Klimat gospodarczy 46 934 Mieszkańcy 112 064 6,7% Bezrobocie 16,3% 5

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w specjalnych strefach ekonomicznych szansą rozwoju regionów

Inwestycje w specjalnych strefach ekonomicznych szansą rozwoju regionów Inwestycje w specjalnych strefach ekonomicznych szansą rozwoju regionów Koncepcja Rozwoju Kostrzyńsko-Słubickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej Andrzej Kail Marketing Maciejewo, 2010.09.30 Specjalna strefa

Bardziej szczegółowo

Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna sp. z o.o. Idealne miejsce dla inwestycji

Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna sp. z o.o. Idealne miejsce dla inwestycji Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna sp. z o.o. Idealne miejsce dla inwestycji Branże gospodarki w woj. pomorskim! Morska i stoczniowa! Paliwowa i chemiczna! Farmaceutyczna i kosmetyczna! Przetwórstwo

Bardziej szczegółowo