Wypalenie zawodowe, mobbing

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wypalenie zawodowe, mobbing"

Transkrypt

1 Wypalenie zawodowe, mobbing

2 Wypalenie zawodowe

3 1974, Ośrodek Opieki Społecznej Herbert Freudenberger (psychiatra) brak energii poczucie bycia niedocenionym cynizm skłonność do irytacji postawa wyższości i omnipotencji poczucie wyczerpania

4 Christina Maslach, klasyczny model wypalenia zawodowego Wyczerpanie emocjonalne Nic mi ostatnio nie wychodzi, Nie mogę się zebrać, żeby działać sprawnie i skutecznie Nie mogę się zmusić do wspinania na kolejną górę, To nie ma sensu

5 Depersonalizacja -Ja z takimi ludźmi nie mogę pracować, nikt by nie mógł, -Telefony się psują, obsługa jest beznadziejna, wszyscy rzucają mi kłody pod nogi. -Typowe jest też ignorowanie potrzeb innych, niezauważenie pracy i emocji współpracowników

6 Poczucie braku satysfakcji zawodowej -poczucie nieadekwatności swoich możliwości w stosunku do potrzeb sytuacji - ja naprawdę robię więcej niż mogę, tłumaczę, ostrzegam, żyły sobie wypruwam, a tu jak było źle, jest jeszcze gorzej - poczucie niespełnienia i rozczarowania

7 Kto może się wypalić? pielęgniarka nauczyciel lekarz (psychiatra/psychoterapeuta) pracownik opieki społecznej ksiądz strażnik

8 - zawody społeczne i zarazem usługowe, ale czy tylko...?

9 Dlaczego ludzie się wypalają? przyczyny środowiskowe nadmierne obciążenie niejednoznaczność zadań niekorzystny klimat interpersonalny brak wsparcia i superwizji konflikt ról autokratyczny sposób zarządzania

10 Dlaczego ludzie się wypalają? przyczyny indywidualne temperament typ kontroli nieracjonalne oczekiwania

11 Mobbing-terror psychiczny (Heinz Leymann, 1984) prześladowanie jednostki przez inną jednostkę lub grupę osób w celu jej destrukcji lub w celu wyeliminowania jej z kolektywu pracy

12 poddawanie osoby, obranej za kozła ofiarnego, systematycznym oraz stygmatyzującym ją w opinii grupy destruktywnym działaniom; ich celem jest zniszczenie jej godności oraz integralności fizycznej i psychicznej. Gdy taka agresja trwa przez dłuższy okres czasu (6 miesięcy), prowadzi początkowo do przejściowych, następnie do trwałych konsekwencji dla zdrowia fizycznego i psychicznego ofiary. Wzrost liczby urlopów zdrowotnych, zwiększenie absencji oraz wysoki wskaźnik wymiany personelu (turnover), Traktowany jako skrajne zjawisko społeczne, wywoływane przez ekstremalne czynniki stresogenne o charakterze społecznym. M. F. Hirigoyen odróżnia molestowanie od innych form cierpienia w pracy, takich jak stres (ten pierwszy jest skutkiem czynników obiektywnych, nie zaś czyjejś nieżyczliwości) czy konflikt (konflikt można na ogół rozwiązać).

13 Według niektórych prowadzonych w Szwecji w latach 80-tych badań, mobbing należy traktować jak skrajną formę konfliktu. W przypadku molestowania rzecz ma się odwrotnie - zakłada ono zasadniczą nierówność między ofiarą, która nigdy nie zostaje wysłuchana i nie ma żadnego wpływu na przebieg relacji perwersyjnej, oraz agresorem, który jako jedyny dyktuje warunki i co by nie robił, zawsze ma "rację". Należy tu podkreślić, że utrzymywanie nierówności poprzez niedopuszczanie do otwartej konfrontacji, jest specyficzne dla zachowań mobbingowych. U podstaw molestowania tkwi według Hirigoyen autentyczna chęć (świadoma czy nie) unicestwienia, destrukcji drugiego człowieka, będąca dla molestującego agresora, źródłem perwersyjnej rozkoszy w znaczeniu freudowskim. Sytuację ofiar molestowania moralnego można scharakteryzować jako 1)sytuację obiektywnej przemocy ze strony osobnika perwersyjnego, 2) jako stan cierpienia moralnego, przeżywanego jako cierpienie skazane na milczenie. Wg Hirigoyen, wiktymologia pozwala dostrzec zbieżność między obrazem klinicznym ofiar molestowania, a klasycznymi objawami stwierdzonymi u ofiar kataklizmów, gwałtów oraz ataków z bronią w ręku.

14 Definicja pojęcia Molestowaniem moralnym jest wszelkie zachowanie o charakterze nadużycia (gest, słowo, czyn, postawa,...), będące, przez swą powtarzalność lub systematyczny charakter, naruszeniem godności oraz integralności psychicznej lub fizycznej jednostki, stanowiące zagrożenie dla jej przyszłości zawodowej oraz powodujące degradację atmosfery pracy.

15 Kim jest agresor? typ perwersyjno-narcystyczny; osoba traktująca innych instrumentalnie i nie odczuwająca wyrzutów sumienia z powodu wykorzystywania ich i poniżania. Prześladowca utrzymuje, że postępuje słusznie i że ofiara na takie traktowanie zasłużyła albo, że o takie traktowanie zabiega ("on/ona to lubi!"), nie ma więc prawa się skarżyć. Osoby takie mają tylko jeden cel - zdobycie władzy oraz dominację nad innymi. Czy jest to u nich świadome, czy nie, nie potrafią zachowywać się inaczej, gdyż jest to typowy dla nich mechanizm obronny, chroniący je przed wewnętrzną dezintegracją. M.-F. Hirigoyen zwraca uwagę, iż molestujący agresorzy to często osoby, rozwijające w sobie przede wszystkim sferę intelektualną kosztem emocjonalnej. Im bardziej równowaga ta jest zachwiana, tym bardziej są niebezpieczni dla innych.

16 Kim jest ofiara? nie istnieje szczególny profil psychologiczny ofiary, ale pewne kategorie pracowników narażone są bardziej na ten typ przemocy- psychosocjologiczny profil ofiar mobbingu : osoby samotne lub pozbawione tzw. "układów" (nie uczestniczące w nieformalnych spotkaniach oraz nie mające poparcia koleów z firmy, nie należące do związków zawodowych, etc.) ; osoby w wieku przedemerytalnym; osoby "nietypowe", tzn odróżniające się od pozostałych członków grupy (pochodzenie, narodowość, wyznanie, poglądy polityczne, orientacja seksualna, strój, nieakceptowanie kodów grupy, etc..); kobiety (w tym kobiety samotne, rozwiedzione, same wychowujące dziecko, kobiety w ciąży, ); osoby powyżej pięćdziesiątki, których firma chce się pozbyć, nie mając im przy tym nic do zarzucenia, a których wypowiedzenie jest dla firmy kosztowne ze względu na długi staż pracy; osoby zbyt sumienne lub silnie zaangażowane w pracę zawodową, jak też osoby wyjątkowo zdolne lub kompetentne, mogące stawiać zwierzchnika w cieniu czy być postrzegane jako zagrażające dla czyjejś kariery; osoby młode, szczególnie młodzi pracownicy, o wysokim poziomie wykształcenia

17 Cechy i predyspozycje podwyższające prawdopodobieństwo stania się ofiarą mobbingu (Prempera, 2002 i Zuschlaga, 2001): Problemy z efektywnością pracy, brak wiedzy i umiejętności, mała gotowość do podejmowania wysiłków, duża liczba błędów. Problemy mające swoje źródło w osobowości - niskie kompetencje społeczne, niskie poczucie własnej wartości, wahania nastroju, skłonność do depresji, małe oczekiwania co do własnej skuteczności własnych działań, poczucie braku pewności siebie. Problemy z adaptacją społeczną - aroganckie zachowanie, ingerencja w kompetencje innych lub okazywanie wyższości lub przewagi związanej z większą efektywnością pracy, izolowanie się, dezawuowanie innych oraz manifestowanie sztywnych i skostniałych postaw, naruszanie porządku wewnątrz-zakładowego, zatajanie przed innymi ważnych informacji i wkładanie w pracę minimum wysiłku, kosztem innych pracowników. Zwracanie uwagi swym wyglądem zewnętrznym - bycie osobą zbyt wysoką, zbyt niską, za grubą, za chudą, garbatą, pozbawioną którejś kończyny, chodzącą w dziwny, zmanierowany sposób, ubierającą się zgodnie z najnowszymi trendami mody lub bardzo staromodnie. Upośledzenie lub choroba (epilepsja, egzema, tiki, uzależnienie od alkoholu lub leków, nieprzyjemny zapach z ust lub ostry zapach ciała).

18 Podstawowe wymiary psychologiczne molestowania moralnego komunikacja perwersyjna; odmowa komunikacji wprost, deformacja języka, kłamstwa, szyderstwa, drwina, posługiwanie się paradoksem, systematyczne dyskwalifikowanie i deprecjonowanie drugiej osoby. zdestabilizowanie ofiary zawładnięcie poprzez uwiedzenie

19 Przejawy molestowania moralnego w środowisku zawodowym

20 Akty, mające na celu degradację warunków pracy Odbieranie ofierze autonomii. Nie przekazywanie informacji niezbędnych do realizacji zadań. Systematyczne negowanie decyzji. Formułowanie niesłusznych oraz przesadnych krytyk pracy ofiary. Pozbawienie dostępu do narzędzi pracy: telefonu, faksu, komputera... Pozbawienie obowiązków, które do niej zwykle należą. Przydzielanie ciągle nowych zadań. Celowe i systematyczne przydzielanie zadań poniżej kompetencji. Celowe i systematyczne przydzielanie zadań przekraczających kompetencje. Wywieranie presji, aby nie upominała się o swoje prawa (w kwestii urlopu, godzin pracy, premii, itp.). Manewry mające na celu uniemożliwienie jej awansu. Celowe wydawanie poleceń niemożliwych do wykonania. Popychanie do błędu.

21 Izolacja oraz odmowa komunikacji Nieustanne przerywanie ofierze, gdy ta zabiera głos. Komunikowanie z ofiarą wyłącznie na piśmie. Odmowa jakiegokolwiek kontaktu z ofiarą, w tym także wzrokowego. Umieszczenie stanowiska pracy ofiary z dala od innych. Ignorowanie jej obecności oraz zwracanie się wyłącznie do pozostałych osób. Wydanie kolegom zakazu rozmawiania z ofiarą. Uniemożliwianie rozmów z innymi. Odmowne załatwianie wszelkich próśb ofiary o spotkanie z dyrekcją.

22 Ataki wymierzone w godność jednostki Stosowanie w stosunku do ofiary deprecjonujących zwrotów. Zwracanie się w formie pogardliwych gestów (westchnienia, pogardliwe spojrzenia, wzruszenia ramion,...) Dyskredytowanie jej wobec kolegów, zwierzchnictwa lub podwładnych. Rozpowszechnianie plotek na jej temat. Przypisywanie jej problemów psychicznych (mówienie o niej, że jest osobą chorą umysłowo). Wyśmiewanie się z kalectwa lub wyglądu zewnętrznego, naśladowanie pochodzenia, narodowości, karykaturowanie. Krytykowanie życia prywatnego. Ataki wymierzone w wiarę religijną lub przekonania polityczne. Przydzielanie poniżających zadań. Lżenie za pomocą obscenicznych i degradujących określeń.

23 Przemoc werbalna, psychiczna i seksualna Grożenie ofierze przemocą fizyczną. Stosowanie wobec niej, nawet w niewielkim stopniu, przemocy fizycznej, popychanie, trzaskanie drzwiami przed nosem. Pokrzykiwanie na nią. Inwazja w jej życie prywatne za pomocą telefonów i korespodencji. Śledzenie na ulicy, wyczekiwanie na nią pod domem. Molestowanie lub napastowanie seksualne w gestach i słowach. Nie uwzględnianie jej problemów zdrowotnych.

24

25 Konsekwencje molestowania moralnego dla jednostki Psychologiczne A - obniżenie saomoceny i szacunku dla własnej osoby; B - wstyd oraz poczucie winy (osoba czuje się odpowiedzialna za skierowaną na nią agresję), C - niepokój, lęk, depresja; D - stres postraumatyczny (PTSD) Zdrowotne -dekompensacja somatyczna: Schorzenia psychosomatyczne (choroby skóry, układu krążenia, nieprawidłowa praca serca, zaburzenia cyklu u kobiet, dolegliwości trawienne (wrzody żołądka i dwunastnicy), cukrzyca i choroby nowotworowe (rak piersi czy macicy u kobiet)... i behawioralna: Akty agresji Próby samobójcze. Społeczne Izolacja społeczna, Rozwód (rozpad rodziny), Utrata miejsca pracy,

26 Objawy stresu zawodowego (wypalenia, mobbingu)

27 Poziom indywidualny emocjonalne: depresyjny nastrój, płaczliwość, zmienność nastrojów, wzmożone napięcie i niepokój b objawy poznawcze:bezradność, utrata nadziei, poczucie bezsilności, porażki, niska samoocena, zapominanie, sztywność i schematyczność myślenia, trudności w podejmowaniu decyzji, niezdolność do koncentracji, zaabsorbowanie sobą, myśli samobójcze, fizyczne: bóle i zawroty głowy, tiki, bóle mięśniowe, problemy seksualne, zaburzenia snu,utrata apetytu, krótki oddech, chroniczne zmęczenie, problemy z nadciśnieniem tętniczym, częste i długie przeziębienia, zaostrzenie się wcześniej występujących zaburzeń, np. cukrzycy, astmy oskrzelowej, wysoki poziom cholesterolu d) behawioralne: hiperaktywność, hipoaktywność, impulsywność, nadużywanie leków uspokajających, alkoholu, papierosów, kofeiny, zwiększona liczba wypadków, niedojadanie lub nadmierne objadanie się, porzucanie zajęć rekreacyjnych a nawet uprawianie sportów ekstremalnych.

28 Poziom interpersonalny a) emocjonalne: irytacja, chłód i pustka emocjonalna, obniżona empatia emocjonalna w stosunku do odbiorcy pomocy, nadwrażliwość, wzmożony gniew b) poznawcze: cyniczna i zdehumanizowana percepcja odbiorcy, obojętność, stereotypowe podejście do odbiorców, aura wielkości i słuszności, wrogie nastawienie do świata, podejrzliwość, projekcja c) behawioralne: gwałtowne wybuchy emocjonalne, skłonność do zachowań agresywnych (także wobec odbiorcy), konflikty interpersonalne, małżeńskie i rodzinne, izolacja społeczna i wycofywanie się, akcentowanie beznadziei, bezradności i braku znaczenia w ocenach innych, utrzymywanie dystansu w relacjach w pracy lub nadmierna więź z członkami personelu, współpracownikami, zazdrość (zawiść).

29 Poziom organizacyjny a) emocjonalne: brak satysfakcji z pracy, b) poznawcze: cynizm dotyczący roli pracy, uczucie, że nie jest się docenianym, brak zaufania do kierownictwa i współpracowników c) behawioralne: obniżona efektywność i wydajność, spowolnienie tempa pracy, zwiększona liczba zwolnień lekarskich, niechęć do zmian, zbytnie uzależnienie od przełożonych, specyficzny stosunek do czasu pracy (częste spoglądanie na zegarek), mechaniczne działanie podręcznikowe", złe zarządzanie czasem

30 3. Klimat organizacyjny a mobbing w organizacji Można wyróżnić cztery podstawowe rodzaje molestowania w miejscu pracy. Są nimi: a) naruszanie warunków pracy, b) izolowanie i odmowa komunikacji, c) naruszanie godności oraz d) przemoc (werbalna, fizyczna lub seksualna). Przebadano łącznie 65 pracowników łódzkich zakładów pracy (51 kobiet, 14 mężczyzn). Wyniki średnich wartości w zakresie czterech wymienionych przejawów mobbingu przedstawiają poniższe ryciny. 10, , ,0 5 5,0 Nar. War. Pr KLIMAT_R Izolowanie 0,0 1,00 KLIMAT_R 2,00 3,00 Naruszanie Godnoœci 0 KLIMAT_R Przemoc 0,0 KLIMAT_R

31 Załączone wyniki pozwalają na przyjęcie następujących wniosków: a) naruszanie warunków pracy jest zdecydowanie najwyższe w organizacjach o klimacie autorytarnym (wynik bardzo istotny statystycznie, na poziomie 0.000), b) w firmach o klimacie wspierającym wskaźniki wyróżnionych form mobbingu są wyraźnie najniższe, c) w zakresie naruszania godności pracowników, izolowania ofiar i stosowania przemocy psychicznej najwyższe wskaźniki towarzyszą klimatowi pośredniemu, który wynika prawdopodobnie z przemiennego stosowania oddziaływań autorytarnych i wspierających (znana metoda kija i marchewki ). Widzimy więc, że różne typy klimatu organizacyjnego związane są z kształtowaniem relacji interpersonalnych, przy czym klimat autorytarny twarzyszy najczęściej zachowaniom agresywnym.

32 4. Klimat organizacyjny a wypalenia zawodowe pracowników W celu sprawdzenia, czy klimat organizacyjny można uważać za jeden z czynników powodujących zwiększone ryzyko wypalania się, zbadano 60 pracowników (30 z dużego przedsiębiorstwa produkcyjnego i 30 niewielkiej firmy doradczej przy pomocy testu Burnout Inventory w adaptacji własnej. Uzyskane rezultaty przedstawione zostały na rycinach Mean of EE 10 Typ Klimatu Mean of DET Typ Klimatu Utrata zainter. 10 Typ Klimatu Wypalenie 10 1,00 Typ Klimatu 2,00 3,00

33 Przedstawione wykresy pokazują, że zarówno poszczególne objawy wypalenia, jak i ogólne nasilenie syndromu są znacząco wyższe u pracowników, którzy klimat swojej organizacji oceniają jako autorytarny i / lub pośredni. Przy klimacie wspierającym ryzyko wypalania się pracowników jest wyraźnie mniejsze (zależności istotne statystycznie na poziomie 0,05.

34 5. Klimat organizacyjny a radzenie sobie ze stresem Wyróżnia się trzy podstawowe strategie radzenia sobie ze stresem: a) skoncentrowane na problemie i jego rozwiązaniu (zwane dalej zadaniowymi), b) skoncentrowane na emocjach przeżywanych przez osobe doznającą stresu (emocjonalne), c) skoncentrowane na dążeniu do unikania kontaktu z bodźcem stresowym. Te ostatnie występują w dwóch formach. Pierwszą jest rozładowywanie nadmiernego napięcia stresowego przez wykonywanie czynności zastępczych (np. zajmowanie się pielęgnacja roślin albo czytaniem książek, żeby zapomnieć o nieprzyjemnych przezyciach) i druga - poszukiwanie kontaktów towarzyskich, które także wynika z chęci rozładowania napięcia, a nie ze wzgledów, na przykład, interpersonalnych (mniej ważne jest z kim się przebywa, istotne żeby ktoś był w pobliżu.

35 Aby sprawdzić, czy preferowane przez ludzi strategie podejmowane w sytuacjach stresu związane są z ich doświadczeniami z miejsca pracy, a konkretnie z klimatem organizacyjnym, jaki panuje w zatrudniających je firmach, przebadano 60 pracowników firm handlowych i usługowych oraz z branży telekomunikacyjnej przy pomocy Kwestionariusza CISS (Englera i Parkera). Wyniki, podobnie jak w poprzednich badaniach, prezentowane sa na wykresie (ryc. 3) ,0 25, ,0 20, Strategie zadaniowe KOLB_R Strategie Emocjonalne KOLB_R Czynn. zastêpcze 15,0 10,0 KOLB_R Posz. kont. tow. 15,0 10,0 KOLB_R

36 Okazuje się, że strategie zaradcze także są zależne od klimatu organizacji. Wyraźnie widać to w przypadku strategii zadaniowych, których przewaga przy klimacie wspierającym jest widoczna i statystycznie znacząca (0,01). Klimatowi wspierającemu towarzyszy także znacząco mniej strategii emocjonalnych, które ze swej istoty są egocentryczne i mało konstruktywne. W zakresie pozostałych dwóch zmiennych na ma różnic istotnych statystycznie, aczkolwiek zwraca uwagę nieznacznie wyższa tendencja do stosowania strategii unikowych (WCzZ i PKT) w firmach o niejednoznacznym (pośrednim) klimacie organizacyjnym.

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej

dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej dr Paweł Kocoń Przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu pracowników podmiotów ekonomii społecznej Definicja wypalenia zawodowego: Według H.J. Freudenberga. syndrom wypalenia charakteryzuje się poczuciem psychicznego

Bardziej szczegółowo

Stres w pracy? Nie, dziękuję!

Stres w pracy? Nie, dziękuję! Najważniejsze informacje i wyniki badań nt. stresu zawodowego. Metody i techniki radzenia sobie ze stresem Dr Dorota Żołnierczyk Zreda Pracownia Psychologii i Socjologii Pracy Centralny Instytut Ochrony

Bardziej szczegółowo

Warto rozróŝnić 3 pojęcia:

Warto rozróŝnić 3 pojęcia: Kampania 1997 1 Warto rozróŝnić 3 pojęcia: złość jest to uczucie nie mamy wpływu na emocje, one powstają jako reakcja na potrzeby agresja jest to zachowanie skierowane przeciwko sobie i innym związane

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

. MOBBING (ang.): - mob tłum, motłoch, banda - to mob napastować, oblegać

. MOBBING (ang.): - mob tłum, motłoch, banda - to mob napastować, oblegać MOBBING W PRACY Środowisko związane z edukacją jest jednym z najbardziej dotkniętych przez działania mobbingowe.. MOBBING (ang.): - mob tłum, motłoch, banda - to mob napastować, oblegać INNE OKREŚLENIA

Bardziej szczegółowo

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna

Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Specyfika pracy z osobami bezrobotnym perspektywa psychologiczna Anna Skuzińska Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Elblągu Plan wystąpienia Charakterystyka psychologiczna sytuacji bez

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspieranie miękkich kompetencji dziecka Mgr Beata Skowrońska Uniwersytet w Białymstoku 2 października 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM

POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM POROZUMIENIE CZY KONFLIKT? O AKCEPTACJI CHOROBY. PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY NF1 W KONTEKŚCIE RODZINNYM dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza w Bydgoszczy NF1 W RODZINIE

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ

STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ STRES W ŻYCIU CODZIENNYM I SŁUŻBIE WOJSKOWEJ Naród i wojsko to jedno i nie może być żadnych między nimi rozgraniczeń W prezentacji wykorzystano materiały profilaktyczno-edukacyjne Departamentu Wychowania

Bardziej szczegółowo

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia

Psychiczne skutki aborcji. Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Psychiczne skutki aborcji Diana Fydryk WUM, II rok, Zdrowie Publiczne SKN Sekcja Promocji Zdrowia Badania nad wpływem aborcji na psychikę kobiet, które poddały się zabiegowi przerwania ciąży prowadzone

Bardziej szczegółowo

SYNDROMWYPALENIA ZAWODOWEGO WŚRÓD PIELEGNIAREK PRACUJĄCYCH Z CHORYMI PSYCHICZNIE.

SYNDROMWYPALENIA ZAWODOWEGO WŚRÓD PIELEGNIAREK PRACUJĄCYCH Z CHORYMI PSYCHICZNIE. SYNDROMWYPALENIA ZAWODOWEGO WŚRÓD PIELEGNIAREK PRACUJĄCYCH Z CHORYMI PSYCHICZNIE. STRESZCZENIE Wypalenie zawodowe pojawia się w sytuacji przewlekłego stresu, który jest charakterystyczny dla zawodów służb

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

Wypalenie zawodowe 2008-06-15. Definicje. Definicje. Definicje. Definicje. Definicje

Wypalenie zawodowe 2008-06-15. Definicje. Definicje. Definicje. Definicje. Definicje Wypalenie zawodowe Professional Burn-out Sydrome Wypalenia zawodowe objawia się chronicznym, nieprzemijającym nawet po odpoczynku zmęczeniem, wyczerpaniem emocjonalnym, pogorszeniem samopoczucia i funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia psychospołeczne

Zagrożenia psychospołeczne Zagrożenia psychospołeczne 1. Wstęp Zarządzanie stresem nie jest dla pracodawców jedynie obowiązkiem moralnym i dobrą inwestycją, jest to wymóg prawny określony w dyrektywie ramowej 89 /391/EWG 3 2. Przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA. w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA. w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów ZASADY POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA MOBBINGU w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów DEFINICJA KODEKSOWA Mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi,

Bardziej szczegółowo

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Duchowość 1. Duchowość = religijność 2. Duchowość versus religijność

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

Przemoc i agresja rówieśnicza ( dziecko ofiara - sprawca)

Przemoc i agresja rówieśnicza ( dziecko ofiara - sprawca) Przemoc i agresja rówieśnicza ( dziecko ofiara - sprawca) Mazowiecki Kurator Oświaty Delegatura Ciechanów Zespół Szkół Ponadgmnazjalnych w Zielonej ZSP Zielona 2014 Przemoc narusza podstawowe prawo każdego

Bardziej szczegółowo

Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować.

Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować. Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować. Autor: Roy H. Lubit Jak radzić sobie z trudnymi przełożonymi? Skąd u szefów biorą się potrzeba kontroli i mania prześladowcza? Co robić, gdy szef nie rozumie

Bardziej szczegółowo

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu.

Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Osoba, która Ci przekazała tego ebooka, lubi Cię i chce, abyś poświęcał wiele uwagi swojemu rozwojowi osobistemu. Zależy jej na Twoim sukcesie, w każdej sferze życia. Im więcej szczęśliwych ludzi na świecie,

Bardziej szczegółowo

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości),

RODZIC LUB OPIEKUN. podaje sprzeczne lub (poparzenia, ugryzienia, nieprzekonujące wyjaśnienia siniaki, złamania kości), Jak rozpoznać objawy przemocy fizycznej? Umiejętność rozpoznawania symptomów przemocy wobec dzieci jest konieczna, aby móc ochronić dzieci przed krzywdzeniem i zaniedbywaniem. Występowanie pojedynczego

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka Współdziałanie pedagogów szkolnych, nauczycieli i wychowawców oraz rodziców w przeciwdziałaniu powstawania czynników depresjogennych w szkole, otoczeniu szkoły, domach rodzinnych I Poziomy profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

Psychologiczne konsekwencje braku pewności pracy

Psychologiczne konsekwencje braku pewności pracy Psychologiczne konsekwencje braku pewności pracy Sylwiusz Retowski Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej Wydział w Sopocie Niepewność pracy jako uboczny skutek zmian na globalnym rynku pracy Globalne zmiany

Bardziej szczegółowo

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań

YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ. zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych. Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań YNDROM OTOWOŚCI NOREKTYCZNEJ zastosowanie konstruktu teoretycznego dla projektowania działań profilaktycznych Beata Ziółkowska, IP, UAM, Poznań Zaburzenie/choroba jako forma adaptacji do sytuacji trudnej

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1

JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 JAKOŚĆ ŻYCIA I PRZYSTOSOWANIE PSYCHOSPOŁECZNE DZIECI I MŁODZIEŻY Z NERWIAKOWŁÓKNIAKOWATOŚCIĄ TYPU 1 dr n. med. Magdalena Trzcińska Szpital Uniwersytecki nr 1 w Bydgoszczy Katedra i Klinika Psychiatrii

Bardziej szczegółowo

Oferta szkoleń dla przedsiębiorstw i firm

Oferta szkoleń dla przedsiębiorstw i firm Oferta szkoleń dla przedsiębiorstw i firm I. Doskonalenie umiejętności interpersonalnych 1. Komunikowanie interpersonalne w miejscu pracy Istota i prawidłowości procesu komunikowania się między ludźmi

Bardziej szczegółowo

Problem mobbingu i dyskryminacji

Problem mobbingu i dyskryminacji Problem mobbingu i dyskryminacji w przedsiębiorstwach produkcyjnych Karina Wiszniewska-Wąsik Ale ZŁO można szybko i łatwo rozpowszechnić dla DOBRA trzeba się długo mocno natrudzić. Dobro i miłość mogą

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

WORK LIFE BALANCE W BIZNESIE

WORK LIFE BALANCE W BIZNESIE czyli o tym, co każdy teoretycznie wie ale mało kto potrafi osiągnąć i utrzymać Lublin, 6.02.2013 1 4. KORZYŚCI 3. JAK? 2. DLACZEGO? 1. CO TO? 2 ŻYCIE PRYWATNE PRACA WARTOŚCI PRIORYTETY 3 CO TO JEST? Równowaga

Bardziej szczegółowo

Wzorzec stałości i zmienności w stylu zarządzania menedżerów kierujących bibliotekami

Wzorzec stałości i zmienności w stylu zarządzania menedżerów kierujących bibliotekami Wzorzec stałości i zmienności w stylu zarządzania menedżerów kierujących bibliotekami dr Bogusława Lewandowska DSWE TWP 28-29.04.2005, Wrocław Zagadnienie ogólne; cel Tematyka prezentacji: Zagadnienie:

Bardziej szczegółowo

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych Problemy z zakresu zdrowia psychicznego uczniów gdańskich szkół z perspektywy pracy publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych dr Natalia Chojnacka Lucyna Maculewicz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna

Bardziej szczegółowo

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju

Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Kompleksowa diagnostyka całościowych zaburzeń rozwoju Może to autyzm? Kiedy rozwój dziecka budzi niepokój rodziców zwłaszcza w zakresie mowy i komunikacji, rozwoju ruchowego oraz/lub w sferze emocjonalno

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Oferta szkoleniowa z zakresu wypalenia zawodowego, radzenia sobie ze stresem:

Oferta szkoleniowa z zakresu wypalenia zawodowego, radzenia sobie ze stresem: Oferta szkoleniowa z zakresu wypalenia zawodowego, radzenia sobie ze stresem: WYPALENIE ZAWODOWE - PROBLEM JEDNOSTKI I ORGANIZACJI. SPOSOBY RADZENIA SOBIE ZE STRESEM Jak przeciwdziałać wypaleniu zawodowemu

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości Zaburzenia osobowości U dzieci i młodzieży nie rozpoznajemy zaburzeń osobowości, a jedynie nieprawidłowy rozwój osobowości. Zaburzenia osobowości: Zaburzenia osobowości definiujemy jako głęboko utrwalone

Bardziej szczegółowo

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r.

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna Przemoc psychiczna to przewlekła, niefizyczna interakcja między dzieckiem i opiekunem, obejmująca

Bardziej szczegółowo

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Zdrowie grupy definicji zdrowia: Potoczne: zdrowie rozumiane jest jako brak choroby lub dolegliwości. Profesjonalne: formułowane przez przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać z rodziną po stracie osoby bliskiej? szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest przedstawienie lekarzom i personelowi medycznemu technik właściwej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Stop dyskryminacji i przemocy

Stop dyskryminacji i przemocy Stop dyskryminacji i przemocy Czym jest dyskryminacja? Dyskryminacja to forma wykluczenia społecznego, objawiająca się poprzez traktowanie danej osoby mniej przychylnie, niż innej w porównywalnej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Jak przeciwdziałać agresji i przemocy w szkole? Ewa Czemierowska - Koruba

Jak przeciwdziałać agresji i przemocy w szkole? Ewa Czemierowska - Koruba Jak przeciwdziałać agresji i przemocy w szkole? Ewa Czemierowska - Koruba Dlaczego tak trudno działać? Brak działania zespołowego, współpracy i wymiany informacji Brak konsekwencji Brak działań długofalowych;

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży

Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży Zaburzenia nastroju u dzieci i młodzieży: pojedynczy epizod dużej depresji nawracająca duża depresja dystymia mania lub submania stan mieszany zaburzenia afektywne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ

PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ PROGRAM PROFILAKTYCZNY REALIZOWANY W KLASACH 4-6 PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GRABOWIE NAD PILICĄ Program profilaktyczny przeznaczony jest do realizacji w klasach 4-6 szkoły podstawowej i w swoim założeniu

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE W JĘZYKU POLSKIM

STRESZCZENIE W JĘZYKU POLSKIM STRESZCZENIE W JĘZYKU POLSKIM Środowisko zawodowe, w jakim przebywa pracownik, jest bardzo ważnym elementem, który może wpływać na zdrowie fizyczne i psychiczne oraz funkcjonowanie społeczne. Pielęgniarki

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015

Załącznik nr 1 do Zapytania ofertowego nr W8/2015 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA USŁUGA SZKOLENIOWA I.A. Założenia szkoleniowe: Szkolenia będą prowadzone dla 5 grup szkoleniowych 1. GRUPA I Szkolenie z obsługi pacjenta: Komunikacja Pacjent Personel Medyczny

Bardziej szczegółowo

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego

Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Kierowcy- sprawcy i ofiary wypadków drogowych. Konsekwencje uczestnictwa w wypadku a bezpieczeństwo ruchu drogowego Dorota Merecz Zakład Psychologii Pracy Psychologiczne konsekwencje uczestnictwa w wypadku

Bardziej szczegółowo

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej

Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Medyczne przyczyny chwiejności emocjonalnej Małgorzata Dąbrowska-Kaczorek Lekarz specjalizujący się w psychiatrii i psychoterapii pozn-behehawioralnej Centrum Diagnozy i Terapii ADHD Zaburzenia psychiczne

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA. Wyjaśnienie podstawowych pojęć oraz charakterystyka zjawiska nierównego traktowania

KARTA INFORMACYJNA. Wyjaśnienie podstawowych pojęć oraz charakterystyka zjawiska nierównego traktowania KARTA INFORMACYJNA Wyjaśnienie podstawowych pojęć oraz charakterystyka zjawiska nierównego traktowania Czym jest dyskryminacja? Polskie prawo zakazuje dyskryminacji. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Jak sobie radzić ze stresem

Jak sobie radzić ze stresem Jak sobie radzić ze stresem Nie wiesz jak poradzić sobie ze stresem? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Czym jest stres? Zjawisko stresu wynika z braku równowagi między oczekiwaniami kierowanymi pod adresem

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

dr Magdalena Gieras Kompetencje psychospołeczne kierowców i managerów w transporcie międzynarodowym

dr Magdalena Gieras Kompetencje psychospołeczne kierowców i managerów w transporcie międzynarodowym dr Magdalena Gieras Kompetencje psychospołeczne kierowców i managerów w transporcie międzynarodowym KOMPETENCJE KIEROWCÓW 2 Kompetencje Kompetencja (łac. competentia) najogólniej oznacza: uprawnienia do

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

SYSTEM PRZECIWDZIAŁANIA AGRESJI I PRZEMOCY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. T. KOŚCIUSZKI W ŻARKACH

SYSTEM PRZECIWDZIAŁANIA AGRESJI I PRZEMOCY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. T. KOŚCIUSZKI W ŻARKACH SYSTEM PRZECIWDZIAŁANIA AGRESJI I PRZEMOCY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. T. KOŚCIUSZKI W ŻARKACH Opracowanie: mgr Monika Wcisło mgr Danuta Kasparek mgr Izabella Matczak mgr Joanna Zielińska Przyjęto do realizacji

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną

Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną Zaburzenia nerwicowe pod postacią somatyczną Mikołaj Majkowicz Zakład Psychologii Klinicznej Katedry Chorób Psychicznych AMG Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną Główną cechą zaburzeń pod postacią

Bardziej szczegółowo

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych.

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Dotyka ich poczucie, że nie pasują do świata. Zamartwiają się czymś,

Bardziej szczegółowo

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego

Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Jak rozmawiać o chorobie i śmierci z pacjentami terminalnie chorymi i ich rodzinami szkolenie dla lekarzy i personelu medycznego Cele szkolenia Celem szkolenia jest zapoznanie lekarzy i personelu medycznego

Bardziej szczegółowo

W Europie przyjęły się dwie anglojęzyczne nazwy określające długotrwałe dręczenie wybranych pracowników. Angielskie słowo MOBB oznacza jako

W Europie przyjęły się dwie anglojęzyczne nazwy określające długotrwałe dręczenie wybranych pracowników. Angielskie słowo MOBB oznacza jako Mobbing W Europie przyjęły się dwie anglojęzyczne nazwy określające długotrwałe dręczenie wybranych pracowników. Angielskie słowo MOBB oznacza jako rzeczownik: motłoch, tłum, gawiedź; w czasowniku zaś

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE

FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Załącznik nr 3 BADANIE PSYCHOLOGICZNE FORMULARZ PYTAŃ Z ZAKRESU ZDOLNOŚCI DO DZIAŁANIA W OPARCIU O ZDROWIE PSYCHICZNE Poniższy formularz zbiera informacje z wielu dziedzin na temat Pana/Pani psychicznych

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE. Aneta Śliwa

PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE. Aneta Śliwa PROFILAKTYKA AGRESJI I PRZEMOCY W SZKOLE Aneta Śliwa DEFINICJE AGRESJA (napaść) - zamierzone zachowanie ukierunkowane do wewnątrz lub na zewnątrz mające na celu uczynienie krzywdy psychicznej lub fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych

Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych Jednostka dydaktyczna 1: Analiza problemów psycho-społecznych W tej jednostce dydaktycznej poznasz najbardziej powszechne problemy osób z nabytą niepełnosprawnością i ich rodzin. Nie znajdziesz tutaj rozwiązań,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku 1 Już przed narodzeniem dziecka rodzina zmienia się i przygotowuje

Bardziej szczegółowo

Psychologiczne aspekty mediacji

Psychologiczne aspekty mediacji Psychologiczne aspekty mediacji dr Magdalena Błażek Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno-Konsultacyjny przy Sądzie Okręgowym w Gdańsku Uniwersytet Gdański GDAŃSK, 10 grudnia 2015 R Mediacja rówieśnicza* Cztery

Bardziej szczegółowo

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność Mówiąc o zagrożeniu mamy na myśli każdy czynnik, który może spowodować wystąpienie szkody. Powszechnie przyjęto podział na zagrożenia:

Bardziej szczegółowo

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska

Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego. Irena Wojciechowska Zachowania dzieci z zaburzeniami życia uczuciowego Irena Wojciechowska 1 dziecko krzywdzone W Polsce termin dziecko krzywdzone nie został do tej pory czytelnie, precyzyjnie i jednoznacznie zdefiniowany.

Bardziej szczegółowo

Zespół wypalenia zawodowego wśród zespołów OIT. Dorota Merecz Zakład Psychologii Pracy Instytut Medycyny Pracy

Zespół wypalenia zawodowego wśród zespołów OIT. Dorota Merecz Zakład Psychologii Pracy Instytut Medycyny Pracy Zespół wypalenia zawodowego wśród zespołów OIT Dorota Merecz Zakład Psychologii Pracy Instytut Medycyny Pracy 28 grudnia godz. 6.58 Przepełnienie, brak łóżek, nic się nie zmieniło. Piętnaście ciał w półmroku

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA. Wyciąg ze Strategii Działań Profilaktycznych Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu

PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA. Wyciąg ze Strategii Działań Profilaktycznych Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu PROCEDURY POSTĘPOWANIA NAUCZYCIELI W SYTUACJACH ZAGROśENIA POCZUCIA BEZPIECZEŃSTWA Wyciąg ze Strategii Działań Profilaktycznych Gimnazjum nr 3 w Inowrocławiu Przemoc jest to zjawisko wynikające z działalności

Bardziej szczegółowo

Pozawynagrodzeniowe metody motywowania kadry dydaktycznej dr hab. Adam Grzegorczyk Do czego dążą ludzie? Osiągnięcia Akceptacja Uznanie Awanse Praca Możliwość rozwoju Autonomia i odpowiedzialność O motywacji

Bardziej szczegółowo

Szkolenia jako strategiczny element inwestycji w kapitał ludzki Narzędzia rozwoju kompetencji interpersonalnych personelu medycznego

Szkolenia jako strategiczny element inwestycji w kapitał ludzki Narzędzia rozwoju kompetencji interpersonalnych personelu medycznego Szkolenia jako strategiczny element inwestycji w kapitał ludzki Narzędzia rozwoju kompetencji interpersonalnych personelu medycznego Anna Daria Nowicka socjolog NES Healthcare Szkolenia nie są kosztem

Bardziej szczegółowo

Lp. Potencjalny temat (problematyka) pracy dyplomowej 1 Adaptacja nowych technologii w celu poprawy skuteczności personelu sprzedażowego firmy

Lp. Potencjalny temat (problematyka) pracy dyplomowej 1 Adaptacja nowych technologii w celu poprawy skuteczności personelu sprzedażowego firmy Lp. Potencjalny temat (problematyka) pracy dyplomowej Charakter pracy 1 Adaptacja nowych technologii w celu poprawy skuteczności personelu sprzedażowego firmy Projekt organizacyjny 2 Alternatywne koncepcje

Bardziej szczegółowo

Co to jest wypalenie zawodowe?

Co to jest wypalenie zawodowe? Co to jest wypalenie zawodowe? Wypalenie zawodowe to odpowiedź organizmu na stres, którego źródłem jest sytuacja pracy lub drugi człowiek w sytuacji pracy. Może być ono reakcją na długotrwałe przeciążenie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

Oprac. Adam M. Zalepa

Oprac. Adam M. Zalepa Oprac. Adam M. Zalepa Przemoc emocjonalna przejawia się poprzez powtarzające się poniżanie, upokarzanie i ośmieszanie dziecka, krytykowanie i poprawianie prowadzące do wyuczonej bezradności; wciąganie

Bardziej szczegółowo

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Wybór zawodu wyznacza kierunek kształcenia wyznacza kierunek i stopień rozwoju osobowości umożliwia przynależność

Bardziej szczegółowo

MEDIACJA sztuka rozwiązywania konfliktów. Autor: Grethe Nordhelle CZĘŚĆ I ROZUMIENIE I ROZWIĄZYWANIE KONFLIKTÓW

MEDIACJA sztuka rozwiązywania konfliktów. Autor: Grethe Nordhelle CZĘŚĆ I ROZUMIENIE I ROZWIĄZYWANIE KONFLIKTÓW MEDIACJA sztuka rozwiązywania konfliktów. Autor: Grethe Nordhelle CZĘŚĆ I ROZUMIENIE I ROZWIĄZYWANIE KONFLIKTÓW Rozdział 1. Fenomen konfliktu Sytuacja konfliktowa Pomoc w konflikcie Różne płaszczyzny konfliktu

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu).

ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu). mgr Anna Grygny ANOREKSJA, jadłowstręt psychiczny (z greckiego an. Zaprzeczanie, órexis pożądanie, apetyt, łaknienie) oznacza brak łaknienia (apetytu). Jest to zespół występujący w wieku młodzieńczym;

Bardziej szczegółowo

PRZEMOC WOBEC DZIECI

PRZEMOC WOBEC DZIECI PRZEMOC WOBEC DZIECI W związku z pojawieniem się niepokojącego, wręcz narastającego zjawiska przemocy, chciałabym przedstawić Państwu referat poruszający ten tak aktualny, nurtujący temat. W naszej klasie,

Bardziej szczegółowo

Konferencja szkoleniowa - Depresja kryzys globalny. Wstęp do depresji. Lech Gadecki specjalista psychiatra i

Konferencja szkoleniowa - Depresja kryzys globalny. Wstęp do depresji. Lech Gadecki specjalista psychiatra i Konferencja szkoleniowa - Depresja kryzys globalny Wstęp do depresji Lech Gadecki specjalista psychiatra i Depresja znaczenie terminu Termin depresja jest wieloznaczny: w języku potocznym określa się nim

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna Szkoła ZSZ nr 2 w Sierpcu

Bezpieczna Szkoła ZSZ nr 2 w Sierpcu Bezpieczna Szkoła ZSZ nr 2 w Sierpcu Zadanie 4 Opracowała Małgorzata Dymczak Za naruszenie godności osobistej nauczyciela, pracownika szkoły lub innego ucznia uważa się: lekceważące lub obraźliwe zachowanie

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ PLASTYCZNYCH W KOLE

PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ PLASTYCZNYCH W KOLE PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ PLASTYCZNYCH W KOLE ROK SZKOLNY 2014/15 1 WSTĘP Wychowanie jest stałym procesem doskonalenia się ucznia. To on przez swoje wybory i działania rozwija się i usprawnia

Bardziej szczegółowo

Projekt pt.: Nauczyciel przedmiotów zawodowych współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt pt.: Nauczyciel przedmiotów zawodowych współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zajęcia realizowane w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii nr WND- POKL.03.03.02-00-022/08 pt. Nauczyciel przedmiotów zawodowych, w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet

Bardziej szczegółowo

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy

Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Diagnoza lokalnych zagrożeń społecznych w grupie dzieci i młodzieży Dzielnica Bielany Miasta St. Warszawy Projekt współfinansuje Miasto Stołeczne Warszawa 4 OBSZARY BADANIA STRES UŻYWKI PRZEMOC W SZKOLE

Bardziej szczegółowo

1. Szkoła jest wspólnotą.

1. Szkoła jest wspólnotą. O programie http://www.szkolabezprzemocy.pl Program społeczny Szkoła bez przemocy zainicjowało i prowadzi od wiosny 2006 roku 16 dzienników regionalnych dwóch grup wydawniczych Media Regionalne i Polskapresse

Bardziej szczegółowo

Wypalenie zawodowe. Opracowanie:

Wypalenie zawodowe. Opracowanie: Wypalenie zawodowe Opracowanie: Wioletta Żmiejko 2006 Definicja wypalenia zawodowego (wg Herberta J. Freudenbergera, 1974r.) Stan wyczerpania jed- nostki spowodowany nadmiernymi zadaniami stawianymi jej

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZE POSTĘPOWAŃ DLA RODZINY

SCENARIUSZE POSTĘPOWAŃ DLA RODZINY SCENARIUSZE POSTĘPOWAŃ DLA RODZINY 1. Informacje podstawowe o osobie chorującej /wypełnia lekarz prowadzący leczenie/. Imię i nazwisko Nazwa choroby Charakterystyka choroby w fazie aktywnej. Zalecone leczenie

Bardziej szczegółowo

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko

Wyróżniono 6 ważnych elementów szacowania ryzyka i potrzeby ochrony dziecka w relacjach rodzic dziecko Anna Bakuła Jak diagnozować krzywdzenie dziecka Wielu autorów twierdzi, że na zjawisko maltretowania dzieci należy spojrzeć z perspektywy właściwości indywidualnych dziecka, cech jego rodziny jako systemu,

Bardziej szczegółowo

Uczeń szkoły podstawowej

Uczeń szkoły podstawowej Uczeń szkoły podstawowej funkcjonowanie psychiczne i wyzwania rozwojowe Anna Salwa-Kazimierska, Beata Chrzanowska-Pietraszuk Specjalistyczna Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna Uniwersytet dla Rodziców

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne PRZYJACIELE ZIPPIEGO Charakterystyka programu Polska Adaptacja programu Partnership for Children. Pierwsze wdrożenie przez Ośrodek Rozwoju Edukacji. Koordynator, szkolenia

Bardziej szczegółowo