Schron Sztuki 6 /// KOSMOS

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Schron Sztuki 6 /// KOSMOS"

Transkrypt

1 Schron Sztuki 6 /// KOSMOS

2 Aleksandra Rodzik, Ursa Major 3

3 Natalia Krawczyk GALAKTYCZNY DOM Łacińska Via Lactea czyli Droga Mleczna to wywodząca się jeszcze z antycznej Grecji nazwa naszej galaktyki γαλαξίας κύκλος (galaktikos kyklos) znaczy mleczny krąg. Greccy filozofowie z uwagą obserwowali nocne niebo. Demokryt twierdził, że ta wyraźna biała smuga przecinająca nieboskłon tworzona jest przez odlegle gwiazdy, jednak Arystoteles wolał wierzyć, że mgławica powstaje w wyniku ognistych wydechów gwiazd, jego zdaniem stłoczonych w górnej części atmosfery, w tej części Świata, która rozciąga się w niebiańskim ruchu, i w którą spoglądamy często zastanawiając się nad naszą historią i przyszłośćią. Według mitologii Greków i Rzymian Droga Mleczna powstała w wyniku podstępu, którego dopuścił się Zeus (Jowisz), przybierając w łożu śmiertelniczki Alkmeny postać jej męża Amfitriona, po to, by ją uwieść. Z tego związku narodził się Herakles 4 5 Jacopo Tintoretto, Powstanie Drogi Mlecznej (fragment)

4 (Herkules), któremu boski ojciec pragnął podarować nieśmiertelność. Postanowił więc nakarmić go mlekiem Hery (Junony) i kiedy spała przystawił niemowlę do jej piersi, jednak ta obudziła się i odtrąciła dziecię, a mleko trysnęło w niebiosa i tak powstała Droga Mleczna;) Pozostała część pokarmu rozlewając się na ziemi utworzyła białe lilie. Ten właśnie moment uwiecznił na swoim obrazie Jacopo Tintoretto, malując w 1575 roku na zamówienie cesarza Rudolfa II Powstanie Drogi Mlecznej. Akcja tego przedstawienia rozgrywa się gdzieś w stratosferze, ponad chmurami, na których unosi się niebiańskie łoże pierwszej damy Olimpu. Nadlatujący z prawej strony Zeus (Jowisz) podsuwa do piersi śpiącej małżonki swego nieślubnego syna. Wyrwana ze snu Hera (Junona) rozkłada ramiona, a mleko tryska wzdłuż nich z prawej piersi na ziemię, z lewej w kosmos. Spływające mleko ukazane za pomocą białych diagonali i zakończone złotymi, iskrzącymi się gwiazdami jest to coś w rodzaju świetlnych rozbłysków. Wokół bohaterów gromadzą się ciemne chmury, wirują wśród nich putta trzymające sieć, strzałę, pochodnie, łuk symbole podbojów miłosnych, a w tym przypadku tak że podstępu i zdrady. W całym tym zamieszaniu pojawiają się również atrybuty boskiej pary drapieżny orzeł trzymający w szponach błyskawicę i wyniosłe pawie. Kilkadziesiąt lat po namalowaniu tego obrazu Galileusz wnikliwie obserwując Drogę Mleczną przez teleskop zauważył, że jest to pas świetlny tworzony przez pojedyncze gwiazdy. Dzisiaj historia Zeusa (Jowisza) i Hery (Junony) może wydawać się jedynie zabawną historią o skutkach ubocznych małżeńskich zawirowań. Na początku XXI wieku myślimy już zupełnie inaczej o historii naszej galaktycznej ojczyzny, którą nieustannie śledzą czujne oczy ziemskich teleskopów, satelitów na orbicie i sond wysłanych w kosmiczną odyseję. Dzięki skrupulatnym i żmudnym obliczeniom wiemy, że Droga Mleczna to spiralna galaktyka o średnicy lat świetlnych i grubości ok lat świetlnych, zawierająca w sobie ok. 400 miliardów gwiazd jednak czy te dane nie przekraczają możliwości naszej wyobraźni? Być może kosmiczny rozbłysk pokazany jako tryskające z boskiej piersi mleko jest dużo bardziej obrazową metaforą Wielkiego Wybuchu, rozprzestrzeniania się Wszechświata i ucieczek galaktyk. Próbą zobrazowania skali kosmicznej entropii jest praca All The Dead Stars z 2009 roku szkockiej artystki Katie Paterson. Tę młodą artystkę cechuje zupełnie inne podejście do zagadnień kosmologicznych niż wspomnianego renesansowego malarza z Wenecji. Paterson stara się zobrazować niewyobrażalne, jednak recepcja jej sztuki jest znacznie bardziej naukowa. Artystka pozostaje w stałym kontakcie z astronomami z całego 6 7

5 Katie Paterson, All The Dead Stars; Katie Paterson (Courtesy of the artist) świata, którzy dostarczają jej zdjęcia i informacje o wydarzeniach w kosmosie. Paterson kolekcjonuje zdjęcia pustki w kosmosie, zbiera informacje o wygasłych gwiazdach i tworzy pierwszą międzygalaktyczną mapę, na której zostały oznaczone miejsca ponad 27 tysięcy martwych gwiazd wszystkich zapisanych i zaobserwowanych przez człowieka. Paterson bazuje na narzędziach naukowych, jednak efekty jej pracy mają równie poetycki charakter, co mit O powstaniu Drogi Mlecznej. Ilekroć zostanie zaobserwowana śmierć gwiazdy, Katie Paterson dowiaduje się o tym, i pisze list kondolencyjny do wyimaginowanego kochanka tejże gwiazdy (The Dying Star Letter). Być może informacja ta jest istotna dla każdego z nas, ostatecznie śmierć gwiazdy daje nam życie. Tlen w naszych płucach czy azot w naszym DNA to pierwiastki, będące produktem reakcji jądrowych zachodzących w gwiazdach, które umarły na długo przed narodzinami Ziemi jesteśmy zbudowani z gwiezdnych odpadów atomowych. Katie Paterson, 100 Billion Suns, MJC, 2011 (Courtesy of the artist) Katie Paterson podejmuje również próbę zobrazowania niewyobrażalnego w pracy 100 Billion Suns. Głównym obiektem stał się w niej pistolet do konfetti nabity dokładnie 3216 kawałkami papieru o barwach analogicznych do zaobserwowanych wybuchających gwiazd podczas tzw. rozbłysków gamma. Zjawisko to jest jednym z najbardziej spektakularnych w całym Wszechświecie. Powstaje ono w wyniku eksplozji supernowej lub łączenia się gwiazd i jest tak silne, że może zniszczyć nawet całe gwiazdozbiory. Rozbłyski gamma to najbardziej 8 9

6 gwałtowne wybuchy od Wielkiego Wybuchu w ciągu sekundy wyzwalają taką ilość energii, jakiej Słońce nie uwolni w ciągu całego życia. Mówiąc bardziej obrazowo, błysk gamma wyzwala tyle energii co wybuch 10 do 31 potęgi (jest to liczba 1 z 31 zerami) bomb atomowych. W skrócie te najjaśniejsze rozbłyski we Wszechświecie płoną z jasnością 100 bilionów słońc. Tak naprawdę jednak owa kosmiczna eksplozja przerasta wszelkie ludzkie wyobrażenia. Wystrzał z pistoletu Paterson trwa zaledwie ułamek sekundy; w rezultacie to, co obserwujemy, to nie samo zdarzenie, ale jego reminiscencje, w tym przypadku garść kolorowych papierków (śmieci). Wydarzenie kosmiczne o niewyobrażalnej skali sprowadzone zostało do resztek po hucznym bankiecie, bo Paterson widzi historię Wszechświata jako wielki karnawał paradę zjawisk. Michał Bernard, z cyklu Mikrokosmos 10 11

7 Katarzyna Balicka, Ja tego nie zrobiłam (fragment) 12 13

8 Kazimierz S. Ożóg KOSMOS OPISYWACZA OBRAZÓW Olga Wołkowicz, Bezgłowy Wpatrujemy się w niebo od czasów, w których jeszcze nie mówiliśmy o sobie my, nic w ogóle nie mówiliśmy. Moment (lub proces) tej wyjątkowej kreacji, dzięki której zyskaliśmy świadomość i chęć do zadawania mniej lub bardziej mądrych pytań, spowodował jedynie tę zmianę, że w niebie i widocznych na nim punktach zaczęliśmy szukać sensu. Widziane nocą zbiory srebrzystych drobin nazwaliśmy gwiazdami i połączyliśmy je mocą naszej wyobraźni w kształty i zapis historii czasów zamierzchłych, sprzed mitycznego złotego wieku. Nasze miejsce w przestrzeni kosmosu widzieliśmy od zawsze jako wyjątkowe. Usadowiwszy się w centrum świata obserwowaliśmy przez wieki niezrozumiały w swojej delikatności i braku logiki taniec słońca i planet po rysowanych na mapach nieba liniach. Otaczały nas sfery kosmiczne, poruszające się po okręgach, w ściśle matematycznych proporcjach, wydające tony określonej wysokości muzykę sfer

9 Bardzo późno potwierdziliśmy przewidywaną już wcześniej wielkość i nieskończoność kosmosu. Uczeni wymyślili i udowodnili zasadność wykresów mówiących zarówno o cyklu życia gwiazd, jak i pierwszych milisekundach po mniemanym wielkim wybuchu. Pytania o początek i kres świata, w którym przyszło nam żyć, mają różne odpowiedzi. Odrywamy nowe cząstki, nowe stany związane z przestrzenią i czasem, fascynujemy się fenomenami czarnych dziur, zadajemy pytania o czarną materię, kasujemy z wykazów planety, dokładamy nowe kategorie obiektów kosmicznych. Marzymy o dalekich podróżach, o nieznanych rasach, strukturach świadomych niekoniecznie opartych na białkach. Hiperprzestrzenny napęd i świetlne miecze z bardzo odległej czasowo i przestrzennie galaktyki mieszają się z monolitem, od którego wszystko się zaczyna. Wobec ogromu kosmosu pozostajemy gorylami. świadectw naszej wielkości i małości. Pierwszym niech będzie kamienny krąg położony w południowej Anglii: Stonehenge. Struktura megalityczna, która wciąż nas uczy i pozostawia wiele zagadek, bez wątpienia była rodzajem trwałego notatnika prehistorycznych obserwatorów nieba. Momenty przesileń, równonocy zostały oznaczone monstrualnymi głazami, służąc zapewne jako miejsce dla tajemnych ceremonii, również związanych z kresem życia i koniecznością rozstania się z martwymi ciałami współplemieńców. Ta maestria obserwowana w neolitycznych budowlach, kurhanach, których kamienne korytarze potrafią otworzyć się na blask słońca w określony dzień i godzinę, wciąż zadziwia. Z jednej strony wiedza przekazywana ustnie, kumulowana powoli, jakże odległa od naszego stanu świadomość. Z drugiej mizerność środków technicznych okresu sprzed wynalezienia koła. Efekt? Fascynujący. Jednocześnie patrzymy na ten sam księżyc, na to samo słońce, które czcili od początku nasi przodkowie. Przechowaliśmy w naszej genetycznej pamięci zarówno lęk przed dźwiękiem pazurów zwierzęcia zsuwającego się ze skały (który słyszymy, gdy ktoś drapie tablicę), jak i nabożny lęk przed ogromem nocnego nieba, pełne czci oddanie blaskowi słońca lub cyklowi księżyca. Gdzieś potem należałoby spojrzeć na kultury wyrosłe wokół kultów solarnych. Taki Egipt chociażby mimo stereotypowego łączenia go z obrzędowością sepulkralną, kosmos i jego obserwacja były istotne. Jeszcze wcześniej mamy Sumerów. Wspominamy ich bezwiednie czytając mapy nieba i zaproponowane przez nich nazwy gwiazd dominujące w tej nomenklaturze! O czym myśli historyk sztuki, gdy pada hasło kosmos? Z mnogości kodów i artefaktów, które badają opisywacze obrazów zafascynowani twórczością ludzką, wybieram kilka niezwykłości, Kolejnym przystankiem niech będzie Hieronim Bosch i jego Ogród rozkoszy ziemskich tryptyk, na którego zewnętrznych skrzydłach tajemniczy malarz ukazał jeden z momentów 16 17

10 procesu stwarzania świata, zamykając strukturę Boskiej kreacji w przezroczystej kuli doskonałości ograniczającej wszechświat równomiernie. Nic to, że zajmuje go wyłącznie ziemia i niebo i wody. Nic to, że w gruncie rzeczy struktura ta podobna jest królewskiemu insygnium, jakim jest jabłko, i mapie Pratchettowskiego Świata Dysku oto przed nami stworzenie, wszechświat, kosmos cały. Niezwykle antropocentryczny, może to efekt świadomości późnego średniowiecza i dojrzewania innych, nowych optyk? Może też jest to konieczne uproszczenie, bo jak pokazać narodzony przez nakaz Stwórcy, zupełnie nowy byt i odróżnić go od niebytu nie dotkniętego jego zamysłem, ideą, słowem? Bezsilna ograniczoność tej struktury jest hołdem złożonym wobec niepojętności tego wszystkiego, co narodziło się właśnie wtedy, co w skali mikro zostanie odmalowane na wewnętrznych skrzydłach tego złożonego dzieła. Mimo tej całej wiedzy, ogromnych, optycznych, lokowanych na orbicie teleskopów, na przekór projektom, które zamieniają ziemię w radioteleskop o średnicy równej tarczy naszej planety, kosmos ledwie muskamy. Pełni ograniczeń, coraz bardziej świadomi nikłości swoich zasobów i możliwości. Pędząca asteroida prędzej czy później spędzi nam sen z powiek. Dawno już nie postawiliśmy stopy na Księżycu, daleka jeszcze droga do wyśnionej przechadzki po Marsie. Ten kosmos, w jakimś sensie przerażający, odległy, należący do przestrzeni majaczeń i muzealiów odmalował zupełnie niedawno w jednym ze swoich dużych obrazów Wilhelm Sasnal. Jego Astronauta (właściwie Bez tytułu ) jest rejestracją tej bezsilnej fascynacji. To po prostu skafander, hełm i rękawice, które można obejrzeć z waszyngtońskim muzeum przestrzeni kosmicznej. Elementy wyposażenia, oświetlone punktowym światłem, wyodrębniającym je z mroku, wydają się wciąż promienieć blaskiem księżycowego pyłu, nieistniejącym zapachem przestrzeni kosmicznej. Są jednak tylko eksponatem. Są banałem w konfrontacji z nieubłaganym Ogromem. Ten ogrom, w postaci najbardziej pierwotnej, wrócił do nas w (z)realizowanym na odległym Szczycie Roden Crater, wygasłego wulkanu, dziele pokrewnym przedwiecznym projektom naszych odległych protoplastów. James Turrell zamienił jego przestrzeń z naturalnym sztucznym horyzontem w coś na kształt potężnego obserwatorium, pozwalającego delektować się niebem. O wiele łatwiej, niż czynili to megalityczni inżynierzy, twórca może dziś wyznaczyć i oznaczyć wektory dla słońca w kluczowych dniach roku. Ten prosty hołd dla wielkości nieboskłonu, potęgi kosmosu i niezwykłości obserwowanych przez nas zjawisk może dziś zdumiewać. Jest jednak świadectwem trwania najprostszych emocji związanych z kosmosem, tych samych, które każą nam powtarzać za doktorem Dave m Bowmanem: The thing s hollow it goes on forever and oh my God IT S FULL OF STARS!

11 20 Izabela Kozłowska, Marta Wolna Dwuelementowy mikrokosmos 21

12 Michał Wanke GWIAZDY NA CIENKIM LODZIE Kosmos jest faktycznie uporządkowany. Zwłaszcza mikrokosmos produkcji kulturowej. W ten sposób, że w wybrane gwiazdy się inwestuje, pozostawiając wiele protogwiazd w przegranym polu. Gwiazdorstwo w twórczości artystycznej jest nieco kłopotliwe. Co prawda, osobowość artysty, jego wewnętrzny, prywatny świat emocji i przeżyć zawsze był częścią jego sztuki. Trudno przyczepić się do artysty jak do polityka, w przypadku którego przeniesienie ciężaru z treści jego działalności na jego osobowość jest zabiegiem odwracającym uwagę od istoty rzeczy. Jednak trzeba zdawać sobie sprawę z konsekwencji systemu gwiazdorskiego. Piedestał dla jednego zawsze oznacza bruk dla całej reszty. W tym tej, która posługuje się jedynie regułami sztuki, a nie regułami celebryckiego mikrokosmosu. Katarzyna Olbromska, z cyklu Cosmic mess 22 23

13 Czytamy te słowa ze względu na okoliczność studenckiej wystawy, przyglądnijmy się więc zjawisku, którego studenci są integralną częścią. Chodzi o skomplikowanie struktury społecznej masowym awansem dzięki wyższemu wykształceniu. Absolwenci uniwersytetów powinni byli zajmować wysokie, specjalistyczne stanowiska, których rzecz jasna nie starczało dla wszystkich. Rewolucja symboliczna zrodziła klasę intelektualistów, odrzucających (w akcie rozwiązania dysonansu poznawczego) wielkie pieniądze, posługujących się zupełnie innymi kryteriami prestiżu. Tak było w XIX wieku. Dziś w badaniach struktury społecznej, na przykład Zjednoczonego Królestwa, mówi się już o wyłaniającej się klasie pracowników usług mając na myśli ludzi, których pozycja społeczna jest efektem mniej więcej tych samych procesów, które stworzyły inteligencję. Charakteryzuje ich wysoki kapitał kulturowy, wartościowe znajomości, ale też fatalna sytuacja ekonomiczna. Sprzedają ciuchy w H&M i kawę w Gwiezdnych dolarach (Starbucks). Późny kapitalizm ze swoim hierarchicznym porządkiem spycha zbyt dobrze przygotowaną klasę twórczych ludzi na margines. Sukces odnoszą nieliczni wybrani, celebryci, gwiazdorzy mediów masowych. System dystrybucji produkcji kulturowej jest w rękach nielicznych: kanałów, kuratorów, wydawnictw. Czy Internet, radykalnie antyhierarchiczne rozszerzenie naszej rzeczywistości, ma potencjał, żeby rozproszyć konstelację systemu gwiazdorskiego? Teoretycznie tak. To sieć sieci, stworzona w obawie przed wybuchem jądrowym, w swojej istocie demokratyczna. Masowa osobista komunikacja daje każdemu głos. Pytanie brzmi, czy w ekonomii uwagi demokratyzacja dostępu do systemu dystrybucji oznacza automatycznie demokratyzację uwagi odbiorców? Zdobywanie statusu gwiazdy w sieci jest teoretycznie bardzo proste. Nie trzeba liczyć na bycie zauważonym przez menadżerów, agentów, poszukiwaczy talentu po prostu wystarczy zalogować się do którejś z dostępnych platform i ufać swojemu talentowi. Długi ogon kultury ciągnie się w najlepsze. Jest miejsce dla artystów, gwiazdek i nisz, które w układzie masowym nie miałyby szans przebicia się do głównego nurtu. System dystrybucji ulega dyfuzji, wszyscy jesteśmy kuratorami treści i mikrocelebrytami w mediach społecznościowych. Mikrogwiazdorstwo jest trybem domyślnym w sieci. Wszystko jest aktem kreatywnym. Żeby być z innymi, musimy wpisać się do istnienia. Sfotografować się do istnienia. Oznaczyć się do istnienia. Zameldować się do istnienia. Skomentować się do istnienia. Jesteśmy produsers, prosumentami. Paradoks rynku późnego kapitalizmu, w którym uczestniczymy, polega na tym, że zerowemu wzrostowi towarzyszą nieograniczone możliwości kulturowej produkcji i dystrybucji. Jesteśmy biedni, ale wszyscy jesteśmy twórcami, kuratorami, (re)dystrybutorami i remiksujemy. Zamiast 15 minut sławy, mamy 15-osobowe audytorium. Czy mikrokosmos produkcji kulturowej w tej konfiguracji nas wyzwoli? Prawdopodobnie nie. Wszystko układa się w stary 24 25

14 kapitalistyczny scenariusz koncentracji środków produkcji i alienacji robotników kultury od efektów ich pracy. Platformy Web 2.0 regularnie wyzyskują użytkowników korzystając z ich niematerialnej, niewidzialnej pracy: polecania, nadawania osobistych znaczeń, układania, etykietowania, przeszukiwania, sortowania, a przede wszystkim tworzenia. W czasach, kiedy uczestnictwo w kulturze przestało być relacją z instytucjami, a staje się systemem relacji z treściami i twórcami, niezauważalne algorytmy skrupulatnie logują nasze stosunki z wytworami produkcji kulturowej i artystami, wykorzystując to do realizacji celów wielkich korporacji dostarczających infrastruktury do bycia, tworzenia i dystrybuowania w sieci. Kosmos jest jeszcze bardziej uporządkowany dziś niż kiedykolwiek. Efemeryczność Facebooka może nas mylić, ale wielkie dane, które produkujemy będąc w sieci budują gwiazdorski, pozycjonowany system, w którym wszyscy jesteśmy mikrocelebrytami, ale zamiast mecenasów, mamy nad sobą niewidzialnych drani. No i mamy nad sobą niebo pełne gwiazd. I niewiele więcej. Magda Wolnicka, z cyklu Furlandia 26 27

15 Kamil Kowalski, Satori 28 29

16 Schron Sztuki 6 /// KOSMOS 7 9 czerwca 2013 Organizatorzy: Instytut Sztuki /// Stowarzyszenie OPAK /// Teksty: Natalia Krawczyk / Galeria Sztuki Współczesnej w Opolu Kazimierz S. Ożóg / Instytut Sztuki UO Michał Wanke / Instytut Socjologii UO Opracowanie graficzne: Magdalena Hlawacz Ilustracja na okładce: Marta Wichary Wydawca: Instytut Sztuki Uniwersytetu Opolskiego Druk: Sindruk ISBN Opole, 2013 Schron Sztuki 6 jest współfinansowany z budżetu Miasta Opola 30 Klaudia Eckert, Witold Sułek Kosmogina

17 ISBN:

Jaki jest Wszechświat?

Jaki jest Wszechświat? 1 Jaki jest Wszechświat? Od najmłodszych lat posługujemy się terminem KOSMOS. Lubimy gry komputerowe czy filmy, których akcja rozgrywa się w Kosmosie, na przykład Gwiezdne Wojny. Znamy takie słowa, jak

Bardziej szczegółowo

Zderzenie galaktyki Andromedy z Drogą Mleczną

Zderzenie galaktyki Andromedy z Drogą Mleczną Zderzenie galaktyki Andromedy z Drogą Mleczną Katarzyna Mikulska Zimowe Warsztaty Naukowe Naukowe w Żninie, luty 2014 Wszyscy doskonale znamy teorię Wielkiego Wybuchu. Wiemy, że Wszechświat się rozszerza,

Bardziej szczegółowo

Skala jasności w astronomii. Krzysztof Kamiński

Skala jasności w astronomii. Krzysztof Kamiński Skala jasności w astronomii Krzysztof Kamiński Obserwowana wielkość gwiazdowa (magnitudo) Skala wymyślona prawdopodobnie przez Hipparcha, który podzielił gwiazdy pod względem jasności na 6 grup (najjaśniejsze:

Bardziej szczegółowo

ASTRONOMIA Klasa Ia Rok szkolny 2012/2013

ASTRONOMIA Klasa Ia Rok szkolny 2012/2013 1 ASTRONOMIA Klasa Ia Rok szkolny 2012/2013 NR Temat Konieczne 1 Niebo w oczach dawnych kultur i cywilizacji - wie, jakie były wyobrażenia starożytnych (zwłaszcza starożytnych Greków) na budowę Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum klasy I-III

Gimnazjum klasy I-III Tytuł pokazu /filmu ASTRONAWIGATORZY doświadczenia wiąże przyczynę ze skutkiem; - uczeń podaje przybliżoną prędkość światła w próżni, wskazuje prędkość światła jako - nazywa rodzaje fal elektromagnetycznych;

Bardziej szczegółowo

Seanse multimedialne w planetarium

Seanse multimedialne w planetarium Seanse multimedialne w planetarium 11.00 Seans multimedialny: Kaluoka hina zaczarowana rafa 12.00 Seans multimedialny: Dwa szkiełka 14.00 Seans multimedialny: Dobór naturalny 16.00 Seans multimedialny:

Bardziej szczegółowo

Poza przedstawionymi tutaj obserwacjami planet (Jowisza, Saturna) oraz Księżyca, zachęcamy również do obserwowania plam na Słońcu.

Poza przedstawionymi tutaj obserwacjami planet (Jowisza, Saturna) oraz Księżyca, zachęcamy również do obserwowania plam na Słońcu. Zachęcamy do eksperymentowania z amatorską fotografią nieba. W przygotowaniu się do obserwacji ciekawych zjawisk może pomóc darmowy program Stellarium oraz strony internetowe na przykład spaceweather.com

Bardziej szczegółowo

Wobec powyższego ruch planet odbywa się ruchem spiralnym, a nie jak nam się wydaje po okręgu, gdyż wtedy mielibyśmy nieustanny rok świstaka.

Wobec powyższego ruch planet odbywa się ruchem spiralnym, a nie jak nam się wydaje po okręgu, gdyż wtedy mielibyśmy nieustanny rok świstaka. Spirala czasu Czy doświadczasz czegoś co w prosty sposób można nazwać przyspieszeniem czasu? Odczuwasz, że dni mijają coraz szybciej? Przestajesz liczyć minuty i godziny? Żyjesz raczej od tygodnia do tygodnia,

Bardziej szczegółowo

PROJEKT KOSMOLOGIA PROJEKT KOSMOLOGIA. Aleksander Gendarz Mateusz Łukasik Paweł Stolorz

PROJEKT KOSMOLOGIA PROJEKT KOSMOLOGIA. Aleksander Gendarz Mateusz Łukasik Paweł Stolorz PROJEKT KOSMOLOGIA Aleksander Gendarz Mateusz Łukasik Paweł Stolorz 1 1. Definicja kosmologii. Kosmologia dział astronomii, obejmujący budowę i ewolucję wszechświata. Kosmolodzy starają się odpowiedzieć

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 2

SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 zagiąć NAUKOWCY SP Klasa VI, temat

Bardziej szczegółowo

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011

Elementy astronomii w nauczaniu przyrody. dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Elementy astronomii w nauczaniu przyrody dr Krzysztof Rochowicz Zakład Dydaktyki Fizyki UMK 2011 Szkic referatu Krótki przegląd wątków tematycznych przedmiotu Przyroda w podstawie MEN Astronomiczne zasoby

Bardziej szczegółowo

Astronomiczny elementarz

Astronomiczny elementarz Astronomiczny elementarz Pokaz dla uczniów klasy 5B Szkoły nr 175 Agnieszka Janiuk 25.06.2013 r. Astronomia najstarsza nauka przyrodnicza Stonehenge w Anglii budowla z okresu 3000 lat p.n.e. Starożytni

Bardziej szczegółowo

Metody badania kosmosu

Metody badania kosmosu Metody badania kosmosu Zakres widzialny Fale radiowe i mikrofale Promieniowanie wysokoenergetyczne Detektory cząstek Pomiar sił grawitacyjnych Obserwacje prehistoryczne Obserwatorium słoneczne w Goseck

Bardziej szczegółowo

ANNA KOWALSKA KOSMICZNA PRZYGODA

ANNA KOWALSKA KOSMICZNA PRZYGODA ANNA KOWALSKA KOSMICZNA PRZYGODA Fotoreportaż z tygodniowego projektu pt. KOSMOS prowadzonego w Przedszkolu Miejskim Nr 97, w ramach innowacji pedagogicznej Portfolio, w dniach5-9 marzec 2012 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII

GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII MODUŁ 1 SCENARIUSZ TEMATYCZNY GRAWITACJA I ELEMENTY ASTRONOMII OPRACOWANE W RAMACH PROJEKTU: FIZYKA ZAKRES PODSTAWOWY WIRTUALNE LABORATORIA FIZYCZNE NOWOCZESNĄ METODĄ NAUCZANIA. PROGRAM NAUCZANIA FIZYKI

Bardziej szczegółowo

Układ Słoneczny Pytania:

Układ Słoneczny Pytania: Układ Słoneczny Pytania: Co to jest Układ Słoneczny? Czy znasz nazwy planet? Co jeszcze znajduje się w Układzie Słonecznym poza planetami? Co to jest Układ Słoneczny Układ Słoneczny to układ ciał niebieskich,

Bardziej szczegółowo

Kalendarz PKO 13planszowy-fotki.indd :45

Kalendarz PKO 13planszowy-fotki.indd :45 0-Kalendarz PKO planszowy-fotki.indd --0 : PKO Bank Polski Wyłącznym Partnerem Planetarium Niebo Kopernika PKO Bank Polski jako firma odpowiedzialna społecznie od lat wspiera ważne projekty edukacyjne.

Bardziej szczegółowo

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego.

Astronomia. Znając przyspieszenie grawitacyjne planety (ciała), obliczyć możemy ciężar ciała drugiego. Astronomia M = masa ciała G = stała grawitacji (6,67 10-11 [N m 2 /kg 2 ]) R, r = odległość dwóch ciał/promień Fg = ciężar ciała g = przyspieszenie grawitacyjne ( 9,8 m/s²) V I = pierwsza prędkość kosmiczna

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Podróż w kosmos Autor: Aleksandra Fudali

Tytuł: Podróż w kosmos Autor: Aleksandra Fudali Tytuł: Podróż w kosmos Autor: Aleksandra Fudali Wydawca i dystrybucja: Naukowe Wydawnictwo IVG Ul. Cyfrowa 6, Szczecin 71-441 POLAND www.wydawnictwoivg.pl email: biuro@wydawnictwoivg.pl Księgarnia wydawnictwa

Bardziej szczegółowo

Ekspansja Wszechświata

Ekspansja Wszechświata Ekspansja Wszechświata Odkrycie Hubble a w 1929 r. Galaktyki oddalają się od nas z prędkościami wprost proporcjonalnymi do odległości. Prędkości mierzymy za pomocą przesunięcia ku czerwieni efekt Dopplera

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nr 4

Scenariusz zajęć nr 4 Autor scenariusza: Małgorzata Marzycka Blok tematyczny: Ziemia - planeta szczęśliwa Scenariusz zajęć nr 4 I. Tytuł scenariusza zajęć : " Cień " II. Czas realizacji: 2 jednostki lekcyjne III. Edukacje (3

Bardziej szczegółowo

Naukowiec NASA zasugerował, że żyjemy w sztucznej rzeczywistości stworzonej przez zaawansowaną obcą cywilizację

Naukowiec NASA zasugerował, że żyjemy w sztucznej rzeczywistości stworzonej przez zaawansowaną obcą cywilizację Naukowiec NASA zasugerował, że żyjemy w sztucznej rzeczywistości stworzonej przez zaawansowaną obcą cywilizację Coraz więcej dowodów wskazuje na to, że nasza rzeczywistość nie jest tak realna jak wydaje

Bardziej szczegółowo

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. EGZAMIN STANDARDOWYCH UMIEJĘTNOŚCI MAGICZNYCH ASTRONOMIA LISTOPAD 2013 Instrukcja dla

Bardziej szczegółowo

Co ma wspólnego czarna dziura i woda w szklance?

Co ma wspólnego czarna dziura i woda w szklance? Co ma wspólnego czarna dziura i woda w szklance? Czarne dziury są obiektami tajemniczymi i fascynującymi, aczkolwiek część ich właściwości można oszacować przy pomocy prostych równań algebry. Pokazuje

Bardziej szczegółowo

Galaktyki i Gwiazdozbiory

Galaktyki i Gwiazdozbiory Galaktyki i Gwiazdozbiory Co to jest Galaktyka? Galaktyka (z gr. γαλα mleko) duży, grawitacyjnie związany układ gwiazd, pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii. Typowa galaktyka

Bardziej szczegółowo

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE

MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE Krystyna Alagor MĄDROŚCI NIEPRZEMIJAJĄCE (wydanie drugie, poprawione i połączone) Copyright by Wydawnictwo Autorskie ALAGOR Krystyna Krawczyk 2007 Skład i łamanie: Rafał Celej Wydawnictwo: W.A. ALAGOR

Bardziej szczegółowo

3. Zasady moralne są obiektywnie prawdziwe. Musi istnieć ich stwórca. Jest nim bóg.

3. Zasady moralne są obiektywnie prawdziwe. Musi istnieć ich stwórca. Jest nim bóg. Czołowy amerykański apologeta, teolog i filozof, profesor William Lane Craig często uczestniczy w publicznych debatach powtarzając swoje argumenty dowodzące, że założenie istnienia boga jest bardziej rozsądne

Bardziej szczegółowo

Opis założonych osiągnięć ucznia Fizyka zakres podstawowy:

Opis założonych osiągnięć ucznia Fizyka zakres podstawowy: Opis założonych osiągnięć ucznia Fizyka zakres podstawowy: Zagadnienie podstawowy Poziom ponadpodstawowy Numer zagadnienia z Podstawy programowej Uczeń: Uczeń: ASTRONOMIA I GRAWITACJA Z daleka i z bliska

Bardziej szczegółowo

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi.

ETAP II. Astronomia to nauka. pochodzeniem i ewolucją. planet i gwiazd. na wydarzenia na Ziemi. ETAP II Konkurencja I Ach te definicje! (każda poprawnie ułożona definicja warta jest aż dwa punkty) Astronomia to nauka o ciałach niebieskich zajmująca się badaniem ich położenia, ruchów, odległości i

Bardziej szczegółowo

Tajemnice Srebrnego Globu

Tajemnice Srebrnego Globu Tajemnice Srebrnego Globu Teorie powstania Księżyca Księżyc powstał w wyniku zderzenia pra Ziemi z ciałem niebieskim o rozmiarach zbliżonych do ziemskich Ziemia i Księżyc powstały równocześnie, na początku

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne z fizyki do nowej podstawy programowej.

Szczegółowe wymagania edukacyjne z fizyki do nowej podstawy programowej. Szczegółowe wymagania edukacyjne z fizyki do nowej podstawy programowej. Zagadnienie podstawowy Uczeń: ponadpodstawowy Uczeń: Numer zagadnienia z Podstawy programowej ASTRONOMIA I GRAWITACJA Z daleka i

Bardziej szczegółowo

Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym

Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym DO CIEBIE Czy zastanawiałeś się kiedyś nad tym skąd się wzięliśmy? Kim jesteśmy? Dlaczego żyjemy? Czy nasze istnienie jest wynikiem przypadku? jaki jest sens życia? Żyjemy, by odnieść sukces? Miło spędzić

Bardziej szczegółowo

KONKURS ASTRONOMICZNY

KONKURS ASTRONOMICZNY SZKOLNY KLUB PRZYRODNICZY ALTAIR KONKURS ASTRONOMICZNY ETAP PIERWSZY 1. Jakie znasz ciała niebieskie? Gwiazdy, planety, planety karłowate, księŝyce, planetoidy, komety, kwazary, czarne dziury, ciemna materia....

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU Z FIZYKI - ZAKRES PODSTAWOWY

ROZKŁAD MATERIAŁU Z FIZYKI - ZAKRES PODSTAWOWY ROZKŁAD MATERIAŁU Z FIZYKI - ZAKRES PODSTAWOWY AUTORZY PROGRAMU: MARCIN BRAUN, WERONIKA ŚLIWA NUMER PROGRAMU: FIZP-0-06/2 PROGRAM OBEJMUJE OKRES NAUCZANIA: w kl. I TE, LO i ZSZ LICZBA GODZIN PRZEZNACZONA

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat

Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat Autor: Danuta Szymczak Klasa II Edukacja: polonistyczna, przyrodnicza, techniczna, plastyczna, Cel/cele zajęć: - rozwijanie zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Odległość mierzy się zerami

Odległość mierzy się zerami Odległość mierzy się zerami Jednostki odległości w astronomii jednostka astronomiczna AU, j.a. rok świetlny l.y., r.św. parsek pc średnia odległość Ziemi od Słońca odległość przebyta przez światło w próżni

Bardziej szczegółowo

oraz Początek i kres

oraz Początek i kres oraz Początek i kres Powstanie Wszechświata szacuje się na 13, 75 mld lat temu. Na początku jego wymiary były bardzo małe, a jego gęstość bardzo duża i temperatura niezwykle wysoka. Ponieważ w tej niezmiernie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z fizyki dla klas pierwszych

Wymagania edukacyjne z fizyki dla klas pierwszych Zagadnienie Poziom Numer zagadnienia z Podstawy podstawowy ponadpodstawowy programowej Uczeń: Uczeń: ASTRONOMIA I GRAWITACJA Z daleka i z bliska porównuje rozmiary i odległości we Wszechświecie (galaktyki,

Bardziej szczegółowo

WYŚLIJ ZDJĘCIE W KOSMOS!

WYŚLIJ ZDJĘCIE W KOSMOS! Warszawa, 9.01.2013 WYŚLIJ ZDJĘCIE W KOSMOS! Możesz się znaleźć na "pokładzie" polskiego satelity! Dzięki uruchomionej właśnie akcji WYŚLIJ ZDJĘCIE W KOSMOS każdy może wziąć symboliczny udział w misji

Bardziej szczegółowo

Prezentacja. Układ Słoneczny

Prezentacja. Układ Słoneczny Prezentacja Układ Słoneczny Układ Słoneczny Układ Słoneczny układ planetarny składający się ze Słońca i powiązanych z nim grawitacyjnie ciał niebieskich. Ciała te to osiem planet, 166 znanych księżyców

Bardziej szczegółowo

OŚWIETLENIE pokój dziecka

OŚWIETLENIE pokój dziecka OŚWIETLENIE pokój dziecka Salon Firmowy E-Technologia ul. Franciszka Kniaźnina 2/u4 31-637 Kraków tel: 668-487-285 tel. 882-153-554 biuro@e-technologia.pl sklep@e-technologia.pl www.sufitynapinane.eu www.oswietlenie-led.eu

Bardziej szczegółowo

CZĘŚCIOWE ZAĆMIENIE SŁOŃCA CZY WARTO POŚWIĘCAĆ MU UWAGĘ?

CZĘŚCIOWE ZAĆMIENIE SŁOŃCA CZY WARTO POŚWIĘCAĆ MU UWAGĘ? Mariusz Krukar Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział w Krośnie CZĘŚCIOWE ZAĆMIENIE SŁOŃCA CZY WARTO POŚWIĘCAĆ MU UWAGĘ? Materiały własne z obserwacji: Prawie całkowitego zaćmieni Słońca w Szkocji

Bardziej szczegółowo

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik.

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat Znani Polacy. Znani Polacy. tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Układ Słoneczny. Pokaz

Układ Słoneczny. Pokaz Układ Słoneczny Pokaz Rozmiary planet i Słońca Orbity planet Planety typu ziemskiego Merkury Najmniejsza planeta U.S. Brak atmosfery Powierzchnia podobna do powierzchni Księżyca zryta kraterami część oświetlona

Bardziej szczegółowo

Od Wielkiego Wybuchu do Gór Izerskich. Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny UWr Zakład Fizyki Słońca CBK PAN

Od Wielkiego Wybuchu do Gór Izerskich. Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny UWr Zakład Fizyki Słońca CBK PAN Od Wielkiego Wybuchu do Gór Izerskich Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny UWr Zakład Fizyki Słońca CBK PAN Góry Izerskie Góry Izerskie Góry Izerskie Góry Izerskie Góry Izerskie Góry Izerskie Góry Izerskie

Bardziej szczegółowo

Wszechświat na wyciągnięcie ręki

Wszechświat na wyciągnięcie ręki Wszechświat na wyciągnięcie ręki Minęło już całkiem sporo czasu, odkąd opuściłam mury I LO w Gorzowie Wlkp. Już tam wiedziałam, że będę studiować astronomię, ponieważ zawsze chciałam się dowiedzieć, jak

Bardziej szczegółowo

V KONKURS ASTRONOMICZNY FASCYNUJĄCE ZJAWISKA ASTRONOMICZNE (poszukiwania, obserwacje, prezentacje)

V KONKURS ASTRONOMICZNY FASCYNUJĄCE ZJAWISKA ASTRONOMICZNE (poszukiwania, obserwacje, prezentacje) V KONKURS ASTRONOMICZNY FASCYNUJĄCE ZJAWISKA ASTRONOMICZNE (poszukiwania, obserwacje, prezentacje) Organizatorzy: 1. Stowarzyszenie Nauczycieli Fizyki Ziemi Łódzkiej, 2. Wydział Elektrotechniki, Elektroniki,

Bardziej szczegółowo

FIZYKA IV etap edukacyjny zakres podstawowy

FIZYKA IV etap edukacyjny zakres podstawowy FIZYKA IV etap edukacyjny zakres podstawowy Cele kształcenia wymagania ogólne I. Wykorzystanie wielkości fizycznych do opisu poznanych zjawisk lub rozwiązania prostych zadań obliczeniowych. II. Przeprowadzanie

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Podróż do początków Wszechświata: czyli czym zajmujemy się w laboratorium CERN

Podróż do początków Wszechświata: czyli czym zajmujemy się w laboratorium CERN Podróż do początków Wszechświata: czyli czym zajmujemy się w laboratorium CERN mgr inż. Małgorzata Janik - majanik@cern.ch mgr inż. Łukasz Graczykowski - lgraczyk@cern.ch Zakład Fizyki Jądrowej, Wydział

Bardziej szczegółowo

CASSINI-HUYGENS NA TYTANIE Najnowsze wyniki...

CASSINI-HUYGENS NA TYTANIE Najnowsze wyniki... 1 z 37 Tytan A. Odrzywołek CASSINI-HUYGENS NA TYTANIE Najnowsze wyniki... Piątek, 14 stycznia 2005 Próbnik Huygens, wysłany z najdroższej sondy kosmicznej Cassini, wyladował na Tytanie, odległym o ponad

Bardziej szczegółowo

Wszechświat nie do ogarnięcia 21 maja 2012 by Adam Adamczyk In Artykuły 2 Comments

Wszechświat nie do ogarnięcia 21 maja 2012 by Adam Adamczyk In Artykuły 2 Comments Wszechświat nie do ogarnięcia 21 maja 2012 by Adam Adamczyk In Artykuły 2 Comments Postanowiłem odpocząć od prawa, stanąć obok i spojrzałem w niebo zastanawiając się nad majestatem ogromu wszechświata.

Bardziej szczegółowo

Zestaw 1. Rozmiary kątowe str. 1 / 5

Zestaw 1. Rozmiary kątowe str. 1 / 5 Materiały edukacyjne Tranzyt Wenus 2012 Zestaw 1. Rozmiary kątowe Czy zauważyliście, że drzewo, które znajduje się daleko wydaje się być dużo mniejsze od tego co jest blisko? To zjawisko nazywane jest

Bardziej szczegółowo

Podczas długiej nocy Małpa śni jak. Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy.

Podczas długiej nocy Małpa śni jak. Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy. Podczas długiej nocy Małpa śni jak Sięgnąć gwiazd... pisał poeta Masaoka Shiki w jednym ze swoich wierszy. Miłość pomaga sięgnąć gwiazd... Porozmawiajmy o miłości uniwersalnej, nazywanej inaczej altruizmem.

Bardziej szczegółowo

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl

Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko www.zysko.pl Pojęcie i cechy kultury masowej Wzory socjokulturowe cielesności i sprawności fizycznej Wzory lansowane przez mass media a wzory realizowane Kultura masowa

Bardziej szczegółowo

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Arkusz zawiera informa cje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. EGZAMIN STANDARDOWYCH UMIEJĘTNOŚCI MAGICZNYCH ASTRONOMIA MARZEC 2013 Instrukcja dla

Bardziej szczegółowo

Układ słoneczny, jego planety, księżyce i planetoidy

Układ słoneczny, jego planety, księżyce i planetoidy Układ słoneczny, jego planety, księżyce i planetoidy Układ słoneczny składa się z ośmiu planet, ich księżyców, komet, planetoid i planet karłowatych. Ma on około 4,6 x10 9 lat. W Układzie słonecznym wszystkie

Bardziej szczegółowo

Indywidualny Zawodowy Plan

Indywidualny Zawodowy Plan Indywidualny Zawodowy Plan Wstęp Witaj w Indywidualnym Zawodowym Planie! Zapraszamy Cię do podróży w przyszłość, do stworzenia swojego własnego planu działania, indywidualnego pomysłu na życie i pracę

Bardziej szczegółowo

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka

pobrano z serwisu Fizyka Dla Każdego - http://fizyka.dk - zadania fizyka, wzory fizyka, matura fizyka 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia zadania z arkusza I 4.8 4.1 4.9 4.2 4.10 4.3 4.4 4.11 4.12 4.5 4.13 4.14 4.6 4.15 4.7 4.16 4.17 4. Pole grawitacyjne. Praca. Moc.Energia - 1 - 4.18 4.27 4.19 4.20

Bardziej szczegółowo

7 rzeczy. które musisz robić w Marketingu Internetowym

7 rzeczy. które musisz robić w Marketingu Internetowym 7 rzeczy które musisz robić w Marketingu Internetowym 7 rzeczy które musisz zrobić w Marketingu Internetowym Ten ebook jest skierowany do właścicieli małych przedsiębiorstw. Zawarliśmy w nim porady dla

Bardziej szczegółowo

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym.

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym. KOSMICZNA ŚWIADOMOŚĆ Kiedy mowa jest o braku świadomi, przeciętny człowiek najczęściej myśli sobie: O czym oni do licha mówią? Czy ja nie jesteś świadomy? Przecież widzę, słyszę i myślę. Tak mniej więcej

Bardziej szczegółowo

Elementy astronomii w geografii

Elementy astronomii w geografii Elementy astronomii w geografii Prowadzący: Marcin Kiraga kiraga@astrouw.edu.pl Podstawowe podręczniki: Jan Mietelski, Astronomia w geografii Eugeniusz Rybka, Astronomia ogólna Podręczniki uzupełniające:

Bardziej szczegółowo

Opis serwisu IT-PODBESKIDZIE Wersja 1.0

Opis serwisu IT-PODBESKIDZIE Wersja 1.0 Opis serwisu IT-PODBESKIDZIE Wersja 1.0 Projekt współfinansowany przez Unię Społecznego Spis treści 1.Wstęp...3 2.Założenia serwisu...3 3.Opis serwisu...4 4.Użytkownicy...4 5.Grupy tematyczne...5 6.Funkcjonalność

Bardziej szczegółowo

Colorful B S. Autor: Beata Mazurek-Kucharska. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-9-3

Colorful B S. Autor: Beata Mazurek-Kucharska. Wydawca: Colorful Media. Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-9-3 Autor: Beata Mazurek-Kucharska Wydawca: Colorful Media Korekta: Marlena Fiedorow ISBN: 83-919772-9-3 Copyright by COLORFUL MEDIA Poznań 2012 Okładka: Colorful Media Skład i łamanie: Colorful Media Colorful

Bardziej szczegółowo

XII Festiwal Sztuki Małego Dziecka Kosmos Temat projektu: KOSMICZNE PRZYGODY PRZEDSZKOLAKÓW Tematy projektu realizowane w oparciu o Podstawę

XII Festiwal Sztuki Małego Dziecka Kosmos Temat projektu: KOSMICZNE PRZYGODY PRZEDSZKOLAKÓW Tematy projektu realizowane w oparciu o Podstawę XII Festiwal Sztuki Małego Dziecka Kosmos Temat projektu: KOSMICZNE PRZYGODY PRZEDSZKOLAKÓW Tematy projektu realizowane w oparciu o Podstawę Programową Wychowania Przedszkolnego: 1. Ziemia nasza niezwykła

Bardziej szczegółowo

PROSZĘ UWAŻNIE SŁUCHAĆ NA KOŃCU PREZENTACJI BĘDZIE TEST SPRAWDZAJĄCY

PROSZĘ UWAŻNIE SŁUCHAĆ NA KOŃCU PREZENTACJI BĘDZIE TEST SPRAWDZAJĄCY PROSZĘ UWAŻNIE SŁUCHAĆ NA KOŃCU PREZENTACJI BĘDZIE TEST SPRAWDZAJĄCY RUCH OBROTOWY ZIEMI Ruch obrotowy to ruch Ziemi wokół własnej osi. Oś Ziemi jest teoretyczną linią prostą, która przechodzi przez Biegun

Bardziej szczegółowo

Wielki astronom Mikołaj Kopernik

Wielki astronom Mikołaj Kopernik Wielki astronom Mikołaj Kopernik 1. Cele lekcji Cel ogólny: Poznanie sylwetki Mikołaja Kopernika. a) Wiadomości Uczeń wie, kim był Mikołaj Kopernik. b) Umiejętności Uczeń potrafi udzielać odpowiedzi na

Bardziej szczegółowo

Ludzkość od zawsze interesowała się kosmosem, zmieniały się wyobrażenia i informacje o nim, nasza wiedza była coraz większa. Wielcy uczeni tacy jak

Ludzkość od zawsze interesowała się kosmosem, zmieniały się wyobrażenia i informacje o nim, nasza wiedza była coraz większa. Wielcy uczeni tacy jak Ludzkość od zawsze interesowała się kosmosem, zmieniały się wyobrażenia i informacje o nim, nasza wiedza była coraz większa. Wielcy uczeni tacy jak Arystoteles, Ptolemeusz, Kopernik sprawiali, że ludzie

Bardziej szczegółowo

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. EGZAMIN STANDARDOWYCH UMIEJĘTNOŚCI MAGICZNYCH ASTRONOMIA CZERWIEC 2013 Instrukcja dla

Bardziej szczegółowo

Układ Słoneczny. Powstanie Układu Słonecznego. Dysk protoplanetarny

Układ Słoneczny. Powstanie Układu Słonecznego. Dysk protoplanetarny Układ Słoneczny Powstanie Układu Słonecznego Układ Słoneczny uformował się około 4,6 mld lat temu w wyniku zagęszczania się obłoku materii składającego się głównie z gazów oraz nielicznych atomów pierwiastków

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie WITAMY SERDECZNIE Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie C O P E Święto patrona szkoły R N I 2011 S U C Od Ziemi, po gwiazdy i dalej 1473-1543 IKOŁAJ OPERNIK Największy uczony Nowożytnej

Bardziej szczegółowo

Dyfrakcja to zdolność fali do uginania się na krawędziach przeszkód. Dyfrakcja światła stanowi dowód na to, że światło ma charakter falowy.

Dyfrakcja to zdolność fali do uginania się na krawędziach przeszkód. Dyfrakcja światła stanowi dowód na to, że światło ma charakter falowy. ZAŁĄCZNIK V. SŁOWNICZEK. Czas uniwersalny Czas uniwersalny (skróty: UT lub UTC) jest taki sam, jak Greenwich Mean Time (skrót: GMT), tzn. średni czas słoneczny na południku zerowym w Greenwich, Anglia

Bardziej szczegółowo

BLIŹNIĘTA. Karolina Ponikowska 6c

BLIŹNIĘTA. Karolina Ponikowska 6c BLIŹNIĘTA Karolina Ponikowska 6c SPIS TREŚCI 1 CO TO JEST GWIAZDA? 3 2 CO TO JEST GWIAZDOZBIÓR? 3 3 GWIAZDOZBIÓR BLIŹNIĄT - INFORMACJE OGÓLNE 3 4 WYBRANE GWIAZDY WCHODZĄCE W SKŁAD TEGO GWIAZDOZBIORU 4

Bardziej szczegółowo

Kosmiczni podróżnicy. A jednak się kręci 4 edycja konkurs astronomiczny (projekt klasowy) IX 2013

Kosmiczni podróżnicy. A jednak się kręci 4 edycja konkurs astronomiczny (projekt klasowy) IX 2013 PUBLICZNA SZKOŁA PODSTAWOWA NR 14 IM. ADAMA MICKIEWICZA UL KOSZYKA 21 45 720 OPOLE tel./fax (077) 474-31-91 e-mail: sp14opole@op.pl A jednak się kręci 4 edycja konkurs astronomiczny (projekt klasowy) IX

Bardziej szczegółowo

Spis treści 1 KILKA SŁÓW O ZNAKU ZODIAKU LWA CO TO JEST GWIAZDA? CO TO JEST GWIAZDOZBIÓR? BIBLIOGRAFIA... 6

Spis treści 1 KILKA SŁÓW O ZNAKU ZODIAKU LWA CO TO JEST GWIAZDA? CO TO JEST GWIAZDOZBIÓR? BIBLIOGRAFIA... 6 Spis treści 1 KILKA SŁÓW O ZNAKU ZODIAKU LWA.... 3 2 CO TO JEST GWIAZDA?... 4 3 CO TO JEST GWIAZDOZBIÓR?... 4 4 ZNAK ZODIAKU... 6 5 BIBLIOGRAFIA... 6 2 1 Kilka słów o znaku zodiaku lwa. (łac. Leo, dop.

Bardziej szczegółowo

Zauważcie, że gdy rozmawiamy o szczęściu, zadajemy specyficzne pytania:

Zauważcie, że gdy rozmawiamy o szczęściu, zadajemy specyficzne pytania: Nie potrafimy być szczęśliwi tak sobie, po prostu dla samego faktu; żądamy spełnienia jakichś tam warunków. Mówiąc dosadnie - nie potrafimy wyobrazić sobie, że można być szczęśliwym bez spełnienia tych

Bardziej szczegółowo

Marzenia uskrzydlają... Historia Dedala i Ikara

Marzenia uskrzydlają... Historia Dedala i Ikara Marzenia uskrzydlają... Historia Dedala i Ikara 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna treść lektury, zna zasady interpretacji mitu, wie, w jakim celu tworzono mity. b) Umiejętności Uczeń: potrafi wymienić

Bardziej szczegółowo

( W.Ogłoza, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Pracownia Astronomiczna)

( W.Ogłoza, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, Pracownia Astronomiczna) TEMAT: Analiza zdjęć ciał niebieskich POJĘCIA: budowa i rozmiary składników Układu Słonecznego POMOCE: fotografie róŝnych ciał niebieskich, przybory kreślarskie, kalkulator ZADANIE: Wykorzystując załączone

Bardziej szczegółowo

Ciała drobne w Układzie Słonecznym

Ciała drobne w Układzie Słonecznym Ciała drobne w Układzie Słonecznym Planety karłowate Pojęcie wprowadzone w 2006 r. podczas sympozjum Międzynarodowej Unii Astronomicznej Planetą karłowatą jest obiekt, który: znajduje się na orbicie wokół

Bardziej szczegółowo

1. Roland rycerz średniowieczny

1. Roland rycerz średniowieczny 1. Roland rycerz średniowieczny Uczeń: Uczeń: a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości zna fragmenty tekstu Pieśni o Rolandzie, zna podstawowe wiadomości o zwyczajach i tradycjach rycerzy średniowiecznych, rozumie

Bardziej szczegółowo

Wenus na tle Słońca. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek. Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego

Wenus na tle Słońca. Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek. Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego Wenus na tle Słońca Sylwester Kołomański Tomasz Mrozek Instytut Astronomiczny Uniwersytetu Wrocławskiego Instytut Astronomiczny UWr Czym się zajmujemy? uczymy studentów, prowadzimy badania naukowe (astrofizyka

Bardziej szczegółowo

Wykłady z Geochemii Ogólnej

Wykłady z Geochemii Ogólnej Wykłady z Geochemii Ogólnej III rok WGGiOŚ AGH 2010/11 dr hab. inż. Maciej Manecki A-0 p.24 www.geol.agh.edu.pl/~mmanecki ELEMENTY KOSMOCHEMII Nasza wiedza o składzie materii Wszechświata pochodzi z dwóch

Bardziej szczegółowo

Soczewkowanie grawitacyjne

Soczewkowanie grawitacyjne Soczewkowanie grawitacyjne Obserwatorium Astronomiczne UW Plan Ugięcie światła - trochę historii Co to jest soczewkowanie Punktowa masa Soczewkowanie galaktyk... kwazarów... kosmologiczne Mikrosoczewkowanie

Bardziej szczegółowo

3. Model Kosmosu A. Einsteina

3. Model Kosmosu A. Einsteina 19 3. Model Kosmosu A. Einsteina Pierwszym rozwiązaniem równań pola grawitacyjnego w 1917 r. było równanie hiperpowierzchni kuli czterowymiarowej, przy założeniu, że materia kosmiczna tzw. substrat jest

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska

Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA. Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne na poszczególne oceny śródroczne i roczne z przedmiotu: FIZYKA Nauczyciel przedmiotu: Marzena Kozłowska Szczegółowe wymagania edukacyjne zostały sporządzone z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Wkład Polaków w rozwój współczesnej cywilizacji...

Wkład Polaków w rozwój współczesnej cywilizacji... Wkład Polaków w rozwój współczesnej cywilizacji... Autor: Mateusz Pietrzak Gim. nr 39 w Warszawie Aleksander Wolszczan: Życiorys Astronomia całym jego życiem Miejsca Pracy Dokonania Osiągnięcia, odznaczenia

Bardziej szczegółowo

Przebieg: I. Zastosowanie rakiet oraz zasady działania uproszczonej formie. II. Budowa rakiety na powietrze jako paliwo. III. Zawody rakiet.

Przebieg: I. Zastosowanie rakiet oraz zasady działania uproszczonej formie. II. Budowa rakiety na powietrze jako paliwo. III. Zawody rakiet. 1. 2. RYSOWANIE KONSTELACJI Cele: nauka tworzenia konstelacji Forma pracy:praca w grupach/indywidualna Metody pracy: dyskusja, burza mózgów Środki dydaktyczne: duże arkusze papieru, mazaki I. Wyjaśnienie

Bardziej szczegółowo

XXXIX OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 2

XXXIX OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 2 -2/1- Zadanie 8. W każdym z poniższych zdań wpisz lub podkreśl poprawną odpowiedź. XXXIX OLIMPIADA GEOGRAFICZNA Zawody III stopnia pisemne podejście 2 A. Słońce nie znajduje się dokładnie w centrum orbity

Bardziej szczegółowo

Sztuczny satelita Ziemi. Ruch w polu grawitacyjnym

Sztuczny satelita Ziemi. Ruch w polu grawitacyjnym Sztuczny satelita Ziemi Ruch w polu grawitacyjnym Sztuczny satelita Ziemi Jest to obiekt, któremu na pewnej wysokości nad powierzchnią Ziemi nadano prędkość wystarczającą do uzyskania przez niego ruchu

Bardziej szczegółowo

Konkurs Astronomiczny Astrolabium II Edycja 26 marca 2014 roku Klasy I III Liceum Ogólnokształcącego Test Konkursowy

Konkurs Astronomiczny Astrolabium II Edycja 26 marca 2014 roku Klasy I III Liceum Ogólnokształcącego Test Konkursowy Instrukcja Zaznacz prawidłową odpowiedź. Tylko jedna odpowiedź jest poprawna. Czas na rozwiązanie testu wynosi 75 minut.. Do obserwacji Słońca wykorzystuje się filtr Hα, który przepuszcza z widma słonecznego

Bardziej szczegółowo

Jak daleko moŝemy popatrzeć z Ziemi - czyli w jaki sposób podglądać powstawianie Wszechświata? Katarzyna Małek Centrum Fizyki Teoretycznej PAN

Jak daleko moŝemy popatrzeć z Ziemi - czyli w jaki sposób podglądać powstawianie Wszechświata? Katarzyna Małek Centrum Fizyki Teoretycznej PAN Jak daleko moŝemy popatrzeć z Ziemi - czyli w jaki sposób podglądać powstawianie Wszechświata? Katarzyna Małek Centrum Fizyki Teoretycznej PAN KsięŜyc Ziemia KsięŜyc ~ 384403 km Fot. NASA 1.3 sekundy świetlnej

Bardziej szczegółowo

Tworzenie protonów neutronów oraz jąder atomowych

Tworzenie protonów neutronów oraz jąder atomowych Tworzenie protonów neutronów oraz jąder atomowych kwarki, elektrony, neutrina oraz ich antycząstki anihilują aby stać się cząstkami 10-10 s światła fotonami energia kwarków jest już wystarczająco mała

Bardziej szczegółowo

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad

(1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad (1) Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. (2) A ziemia była pustkowiem i chaosem; ciemność była nad otchłanią, a Duch Boży unosił się nad powierzchnią wód. (3) I rzekł Bóg: Niech stanie się światłość.

Bardziej szczegółowo

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut.

Warunki techniczne: wiek uczestników szkoła ponadpodstawowa, szkoła ponadgimnazjalna, miejsce zajęć szkoła, czas trwania zajęć 90 minut. Scenariusz zajęć Temat: Spotkanie z Innym. Tolerancja Cele: uświadomienie uczniom obecności w społeczeństwie osób z problemami komunikacyjnymi, nabycie umiejętności posługiwania się metodami komunikacji

Bardziej szczegółowo

VIII POWIATOWY KONKURS ASTRONOMICZNY COPERNICUS REGULAMIN

VIII POWIATOWY KONKURS ASTRONOMICZNY COPERNICUS REGULAMIN VIII POWIATOWY KONKURS ASTRONOMICZNY COPERNICUS REGULAMIN Lidzbark 2016 1 Konkurs z astronomii dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych organizuje się na zasadach określonych w niniejszym regulaminie.

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski

Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Scenariusz lekcji w klasie I liceum język polski Temat: Świat wartości człowieka wolnego, niezależnego w wierszu W. Szymborskiej Możliwości Utwór W. Szymborskiej analizowany na lekcji daje uczniom i nauczycielowi

Bardziej szczegółowo

fale kolorów, mix i coś jeszcze

fale kolorów, mix i coś jeszcze Kuba Ryniewicz RGB fale kolorów, mix i coś jeszcze Czasami wybieramy zakład fotograficzny, gdzie wywołujemy negatywy, ze względu na jakość. Nie raz zderzyliśmy się ze stwierdzeniem - że dany lab robi lepsze,

Bardziej szczegółowo

Gwiazda naszej konstelacji

Gwiazda naszej konstelacji Gwiazda naszej konstelacji Bella Skyway Festival rozświetla Toruń! Bella Skyway Festival (23-28 sierpnia) to prawdziwa eksplozja światła. Podczas imprezy zabytkowa toruńska starówka, zmieniona w fascynujące

Bardziej szczegółowo

14R2 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - II POZIOM ROZSZERZONY

14R2 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - II POZIOM ROZSZERZONY 14R2 POWTÓRKA FIKCYJNY EGZAMIN MATURALNYZ FIZYKI I ASTRONOMII - II POZIOM ROZSZERZONY Ruch jednostajny po okręgu Dynamika bryły sztywnej Pole grawitacyjne Rozwiązanie zadań należy zapisać w wyznaczonych

Bardziej szczegółowo