Małgorzata Stanek Sędzia Sądu Apelacyjnego w Łodzi

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Małgorzata Stanek Sędzia Sądu Apelacyjnego w Łodzi"

Transkrypt

1 Małgorzata Stanek Sędzia Sądu Apelacyjnego w Łodzi Materiały szkoleniowe WYBRANE ZAGADNIENIA DOTYCZĄCE ROZWODU I SEPARACJI 1. Tryb procesowy postępowania w sprawach o rozwód i separację (art kro, art. 436 i nast. k.p.c. według przepisów postępowania odrębnego w sprawach małŝeńskich (art k.p.c.):. Odrębność postępowania rozwodowego: a) zgodnie z art. 426 k.p.c., do reprezentacji strony konieczne jest pełnomocnictwo udzielone do danej sprawy; - od dnia 10 września 2005 roku pełnomocnikiem procesowym moŝe być równieŝ radca prawny (art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 30 czerwca 2005 r. Dz. U. Nr 163, poz. 1361); b) posiedzenia sądowe odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba Ŝe obie strony Ŝądają publicznego rozpoznawania, a sąd uzna, Ŝe jawność nie zagraŝa moralności ( art. 427 k.p.c.); c) jeŝeli istnieją widoki na utrzymanie małŝeństwa, sąd moŝe skierować strony do mediacji ( art k.p.c.); d) istnieją specyficzne rygory w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na pierwsze posiedzenie merytoryczne ( art. 428 k.p.c.); e) wprowadzono ograniczenia dotyczące dowodu ze świadków małoletnich; a mianowicie małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, a zstępni stron, którzy nie ukończyli lat siedemnastu - nie mogą być przesłuchani w charakterze świadków (art. 430 k.p.c.); 1

2 f) jeŝeli sąd nabierze przekonania, Ŝe istnieją widoki na utrzymanie poŝycia małŝeńskiego, zawiesza postępowanie ( art. 440 k.p.c.); g) strona moŝe być ukarana grzywną, jeśli będąc wezwaną do osobistego stawiennictwa, nie stawi się na posiedzeniu bez usprawiedliwionych powodów (art. 429 k.p.c.); h) w kaŝdej sprawie o rozwód sąd zarządza (obligatoryjnie) przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron ( art. 432 k.p.c.); i) wyrok zaoczny moŝe być wydany, ale po przeprowadzeniu postępowania dowodowego ( art. 431 k.p.c.); j) powództwo wzajemne o rozwód jest niedopuszczalne, ale strona pozwana moŝe - w formie wniosku - Ŝądać rozwodu ( art. 439 k.p.c.); k) zachodzą specjalne wymagania ustawowe co do postępowania dowodowego; sąd moŝe teŝ przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia, w jakich warunkach Ŝyją i wychowują się dzieci stron ( art. 441 i 434 k.p.c.); Wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 10 grudnia 1998 r. - I CKN 912/1997 OSNC 1999/6/117, Biul. SN 1999/4/10, M. Prawn. 1999/6/7 Wykładnię art. 441 k.p.c. naleŝy "zakotwiczać" w sferze ogólnych zasad postępowania dowodowego, obowiązujących w procedurze cywilnej. Chodzi zatem o to, aŝeby wynikającą z wymienionego artykułu kierunkową dyrektywę, Ŝe w sprawach o rozwód postępowanie dowodowe ma przede wszystkim na celu ustalenie okoliczności dotyczących rozkładu poŝycia, rozpatrywać w ścisłym powiązaniu zarówno z tym, Ŝe cięŝar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie spoczywa na stronie, która z tych faktów wywodzi skutki prawne (art. 6 k.c. i art. 227 k.p.c.), jak i z tym, iŝ to strony obciąŝa obowiązek wskazania dowodów potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy (art. 3 i 232 k.p.c.). Dlatego teŝ, jeŝeli w procesie rozwodowym postępowanie dowodowe, którego zakres współokreśliły wnioski stron, dostarczyło materiału wystarczającego do ustalenia przyczyn rozkładu poŝycia małŝeńskiego oraz do ustalenia, Ŝe 2

3 rozkład ten jest zupełny i trwały (art. 56 i nast. k.r.o.), sąd nie ma obowiązku przeprowadzania z urzędu innych jeszcze dowodów. l) jeŝeli pozwany uznaje Ŝądanie pozwu, sąd moŝe ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron ( art. 442 k.p.c.); m) w sprawie o rozwód, jako w sprawie, którą mogą wszcząć tylko małŝonkowie, interwencja uboczna jest niedopuszczalna; n) prawomocny wyrok rozwodowy ma skutek erga omnes ( art. 435 k.p.c.); nie dotyczy to części zawierającej orzeczenie o prawach i roszczeniach majątkowych, których zaspokojenia poszukiwano łącznie z prawami niemajątkowymi; n) w razie śmierci jednego z małŝonków postępowanie się umarza (art. 446 k.p.c.); o) gdy po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego strona zawrze nowy związek małŝeński, nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania; p) niedopuszczalne jest łączenie z powództwem o rozwód - dochodzenia innych roszczeń niŝ te, które zostały wymienione w art. 58 k.r.o.: Skierowanie stron do mediacji (art. 436 k.p.c.): a/ odpowiednie stosowanie przepisów o mediacji do postępowania w sprawach o rozwód lub separację; b/ zakres mediacji w sprawach o rozwód lub separacji; c/ relacja pomiędzy przepisem art. 436 k.p.c. a 440 k.p.c.; d/ odrębności dotyczące mediatorów w sprawach o rozwód i separację; e/ analiza prawnoporównawcza mediacji jako alternatywnej formy rozstrzygania sporów w sprawach rodzinnych. Postępowanie zabezpieczające sprawach o rozwód: a/ konsekwencje uchylenia art. 443 k.p.c. czy uchylenie tego przepisu ma charter jedynie formalny i porządkujący, czy teŝ zmiana ta tworzy nową sytuację prawną w postępowaniu odrębnym w sprawach małŝeńskich; 3

4 b/ interes prawny jako przesłanka udzielenia zabezpieczenia w sprawie o rozwód (art k.p.c.); Wybrane problemy tzw. integralności (niepodzielności) wyroku rozwodowego: Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu NajwyŜszego z dnia 12 października 1970 r. III CZP 6/1970 OSNC 1971, z. 7-8 poz.117. ( ) sprawa rozwodowa nie jest w ujęciu polskiego ustawodawcy sprawą, w której chodzi wyłącznie o ewentualne rozwiązanie małŝeństwa, lecz sprawą, w której sąd w związku z taką decyzją orzeka takŝe o całości spraw rodziny. Prawo polskie realizuje więc załoŝenie, które określa się jako zasadę integralności wyroku rozwodowego. Teza: Gdy zawarte w wyroku orzekającym rozwód rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji o winie stron, o władzy rodzicielskiej nad wspólnym dzieckiem albo o obowiązku ponoszenia przez kaŝdego małŝonków kosztów utrzymania i wychowania ich dziecka jest wadliwe, a nie ma podstaw do orzeczenia co do istoty sprawy, sąd rewizyjny uchyla wyrok w całości i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Postanowienie Sądu NajwyŜszego z dnia 12 grudnia 1997 r. II CK 481/1997 OSNC 1998, nr 6 poz.102. Teza: JeŜeli przedmiotem zaskarŝenia kasacją jest tylko, zawarte w wyroku rozwodowym, wydane w trybie art k.r.o., orzeczenie o eksmisji jednego z małŝonków ze wspólnego mieszkania, to o dopuszczalności kasacji decyduje, zgodnie z art. 393 pkt 1 k.p.c., wartość przedmiotu zaskarŝenia. Z uzasadnienia: ( ) ZaskarŜenie jedynie orzeczenia eksmisyjnego, zawartego w wyroku rozwodowym, powoduje, Ŝe pozostała część tego wyroku, zawierająca orzeczenie rozwodu oraz inne konieczne rozstrzygnięcia wskazane w art k.r.o. staje się prawomocna, a postępowanie odwoławcze 4

5 obejmuje juŝ tylko roszczenie o eksmisję. Sprawa taka w postępowaniu odwoławczym nie moŝe być juŝ traktowana jako sensu stricto sprawa rozwodowa, skoro orzeczenie rozwodu uprawomocniło się. Staje się ona w istocie jedynie sprawą o eksmisję, to jest o opróŝnienie i wydanie lokalu mieszkalnego ( ). Postanowienie Sądu NajwyŜszego z dnia 5 kwietnia 2001 r. IV CZ123/2000 LEX Teza: JeŜeli przedmiotem zaskarŝenia kasacją jest tylko, zawarte w wyroku rozwodowym, wydane w trybie art k.r.o. orzeczenie o eksmisji jednego z małŝonków ze wspólnego mieszkania, to o dopuszczalności kasacji decyduje, zgodnie z art. 393 pkt 1 k.p.c, wartość przedmiotu zaskarŝenia. Tego rodzaju rozstrzygnięcie nie jest konieczną częścią wyroku rozwodowego i moŝe być przedmiotem odrębnego zaskarŝenia, bez zaskarŝania wyroku rozwodowego jako całości. ZaskarŜenie jedynie orzeczenia eksmisyjnego, zawartego w wyroku rozwodowym, powoduje, Ŝe pozostałe części tego wyroku, zawierające orzeczenie rozwodu (art. 56 i 57 k.r.o.) oraz inne konieczne rozstrzygnięcia wskazane w art k.r.o., stają się prawomocne, a postępowanie odwoławcze obejmuje juŝ tylko roszczenie o eksmisję. Sprawa taka w postępowaniu odwoławczym nie moŝe być juŝ traktowana jako sensu stricte sprawa rozwodowa, skoro orzeczenie rozwodu uprawomocniło się. Staje się ona w istocie jedynie sprawą o eksmisję, to jest o opróŝnienie i wydanie lokalu mieszkalnego. Postanowienie Sądu NajwyŜszego z dnia 1 października 1999 r. - II CKN 907/1998 OSNC 2000/4/69, Biul. SN 2000/1/9, M. Prawn. 2000/3/177 Teza: W sprawie o zmianę rozstrzygnięcia zawartego w wyroku rozwodowym co do sposobu korzystania z mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małŝonków, kasacja nie przysługuje. Postanowienie Sądu NajwyŜszego z dnia 25 marca 1999 r. III CK124/ OSNC 1999/10/182, Biul. SN 1999/7/7, Wokanda 1999/7/8 Teza: 5

6 Zmieniony w wyniku apelacji wyrok rozwodowy w części dotyczącej wysokości świadczeń alimentacyjnych na rzecz dzieci ma byt samodzielny. Z uzasadnienia: W aktualnym stanie prawnym, po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 1 marca 1996 r., zwłaszcza, kiedy to sąd drugiej instancji jako sąd odwoławczy zobligowany został do usuwania wadliwości w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, takŝe w sferze orzekania, przewidziane w art k.r.o. rozstrzygnięcie o obowiązku ponoszenia przez rozwodzących się małŝonków kosztów utrzymania i wychowania dzieci zyskało byt samodzielny. 1. P. Pogonowski: Wyrok rozwodowy w myśl utrwalonych przez dziesięciolecia zapatrywań orzecznictwa stanowi niepodzielną, jednolitą całość. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia judykatura i doktryna prawa postępowania cywilnego dotycząca przedmiotowego zagadnienia dopuściła wcale liczne wyjątki w zakresie niepodzielności całości wyroku rozwodowego. Ma to znaczenie m.in. w przypadku roztrząsania problemu związania sądu odwoławczego w postępowaniu rozwodowym wyraŝonym w art. 384 k.p.c. zakazem reformationis in peius. JeŜeli bowiem przyjmiemy niepodzielność wyroku naleŝy wyłączyć moŝliwość związania sądu II instancji zakazem, jeŝeli zaś uznamy Ŝe części wyroku rozwodowego mają odrębny był prawnoprocesowy wówczas aktualnym staje się problem związania takiego sadu zakazem pogarszania sytuacji prawnej strony jedynie skarŝącej w przypadku zaskarŝenia samodzielnego postanowienia sądu w wyroku rozwodowym (Wybrane problemy tzw. integralności (niepodzielności) wyroku rozwodowego. Zakaz reformationis in peius w postępowaniu rozwodowym Palestra 2004, nr 7-8, s ); 6

7 2. A. Zieliński: wyrok rozwodowy, tak jak kaŝdy inny wyrok, podlega ogólnej zasadzie, według której orzeczenie staje się prawomocne w części niezaskarŝonej (art k.p.c.). Oczywiście, nie dotyczy to sytuacji, kiedy strona (strony) zaskarŝa wyrok w części orzekającej rozwiązanie małŝeństwa (Granice prawomocności wyroku rozwodowego w wypadku jego zaskarŝenia - Przegląd Sądowy 1999, nr 5, s. 42 i n.). Tryb procesowy w sprawach o separację: a/ przesłanki rozpoznanie Ŝądania orzeczenia separacji w postępowaniu procesowym (art k.r.o.); b/ zastosowanie przepisów postępowania odrębnego w sprawach małŝeńskich (art k.p.c), znowelizowanych przez ustawę o separacji. uchwała SN z r., III CZP 23/05, OSNC Nr 4/2006, poz. 65 Teza: W sprawie o separację nie jest dopuszczalna w postępowaniu apelacyjnym zmiana powództwa na Ŝądanie orzeczenia rozwodu. Z uzasadnienia: W obecnym stanie prawnym umoŝliwienie pozwanemu zgłoszenia w instancji odwoławczej przeciwstawnych w stosunku do Ŝądań rozwodu albo separacji stawiałoby powoda, pozbawionego prawa do zmiany na tym etapie postępowania pierwotnego Ŝądania, w gorszej sytuacji procesowej i prowadziłaby do nierównego traktowania stron. Nie jest natomiast moŝliwość zgłoszenia przez pozwanego takŝe przed sądem apelacyjnym w sprawie o rozwód Ŝądania rozwodu lub w sprawie o separację Ŝądania separacji. śądanie rozwodu lub separacji przeciwne do zgłoszonego przed sądem I instancji, pozwany małŝonek moŝe zgłosić do momentu zamknięcia rozprawy przed sądem I instancji. RównieŜ przed sądem I instancji dopuszczalna jest zmiana powództwa przez Ŝądanie rozwodu zamiast separacji i odwrotnie. Uprawnienia stron 7

8 w powyŝszym zakresie dostatecznie realizują cel dostosowania rozstrzygnięcia do aktualnych Ŝądań i potrzeb małŝonków. Glosa A. Zielińskiego Przegląd Prawniczy 19/2006 Ze stanowiskiem Sądu NajwyŜszego nie sposób się zgodzić. Rozstrzygające znaczenie w omawianej materii posiada prawidłowe określenie stosunku przepisu art KPC do przepisu art. 383 KPC. Nie moŝna tracić z pola widzenia charakteru postępowania apelacyjnego. Postępowanie apelacyjne, w przeciwieństwie do poprzedniego postępowania rewizyjnego (obowiązującego do r.) jest dalszym ciągiem (kontynuacją) merytorycznego postępowania w sprawie. a) wzajemne relacje między orzeczeniami sądu opiekuńczego i rozwodowego w zakresie alimentów i władzy rodzicielskiej (art. 445, art k.p.c.); - kontakty rodzica z dzieckiem a władza rodzicielska uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 8 marca 2006 roku sygn. III CZP 98/05; kontakty w obecności kuratora; kontakty na terenie Poradni Psychologiczno- Pedagogicznych i Rodzinnych Ośrodków Diagnostyczno- Konsultacyjnych /podstawy kierowania, koszty/ Kontakty osobiste rodziców z dziećmi w polskim prawie rodzinnym oraz w świetle europejskich standardów prawnych. - Konstytucja RP - art. 72 ust Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. KaŜdy ma prawo Ŝądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. 2. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. 3. W toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania i w miarę moŝliwości uwzględnienia zdania dziecka. 8

9 - kodeks rodzinny i opiekuńczy prawo rodzica do osobistej styczności z dzieckiem jako prawo kontaktowania się matki i ojca z małoletnim, nie stanowiące atrybutu władzy rodzicielskiej; - art. 113 k.r.o. - ingerencja sądu opiekuńczego w sferę styczności rodziców z dziećmi jedynie w razie pozbawienia władzy rodzicielskiej oraz w razie jej ograniczenia polegające na umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej; - zasada 6 rekomendacji nr R (84) w sprawie władzy rodzicielskiej z dnia 28 lutego 1984 r. (przyjętej przez Komitet Ministrów Rady Europy) zapewnia rodzicowi niewychowującemu dziecka prawo do utrzymywania z nim kontaktów osobistych, z wyjątkiem sytuacji, w których kontakty te powaŝnie szkodzą interesom dziecka; - Konwencja o prawach dziecka z 20 listopada 1989 roku przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych: art we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka, art dziecko, którego rodzice przebywają w róŝnych państwach, będzie miało prawo do utrzymywania regularnych, z wyjątkiem okoliczności nadzwyczajnych, osobistych stosunków i bezpośrednich kontaktów z obojgiem rodziców; - Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 roku: - z preambuły ( ) interes dziecka ma podstawowe znaczenie we wszystkich sprawach dotyczących opieki nad nim ( ); - art. 1 przedmiotem konwencji jest zapewnienie niezwłocznego powrotu dzieci bezprawnie uprowadzonych lub zatrzymanych ( ) oraz upewnienie poszanowania praw do opieki i odwiedzin ( ). - Europejska Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem, sporządzona w Luksemburgu dnia 20 maja 1980 r.: 9

10 z preambuły ( ) w państwach członkowskich Rady Europy dobro dziecka ma zasadnicze znaczenie przy wydawaniu orzeczeń dotyczących ustanowienia nad nim pieczy ( ), prawo rodziców do kontaktów z dzieckiem jest naturalną konsekwencją prawa do sprawowania pieczy, ( ) ustanowienie środków zapewniających w szerszym zakresie uznawanie i wykonywanie orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem zapewni lepszą ochronę interesów dziecka; Europejska Konwencja o wykonywaniu praw dzieci, sporządzona w Strasburgu dnia 25 stycznia 1996 r. : Z preambuły ( ) prawa i dobro dzieci powinny być chronione i promowane i w tym celu dzieci powinny mieć moŝliwość wykonywania swoich praw, w szczególności w toku dotyczących ich postępowań w sprawach rodzinnych, ( ) dzieci powinny otrzymywać istotne informacje, aby ich prawa i dobro mogły być promowane i Ŝe trzeba przykładać naleŝytą wagę do stanowiska dzieci, Art. 3 Prawo do bycia informowanym i do wyraŝania stanowiska w toku postępowania. Dziecko, uznane według prawa wewnętrznego za mające wystarczające rozeznanie, w dotyczącym go postępowaniu przed organem sądowym powinno mieć przyznane i samo moŝe Ŝądać przyznania następujących praw: a) do otrzymywania wszystkich istotnych informacji, b) do pytania go o zdanie i do wyraŝania swojego stanowiska; c) do bycia informowanym o ewentualnych skutkach jego stanowiska oraz o ewentualnych skutkach kaŝdej decyzji. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej Artykuł 24 Prawa dziecka 1. Dzieci mają prawo do ochrony i opieki, jaka jest konieczna dla ich dobra. Mogą swobodnie wyraŝać swoje poglądy. Poglądy te są brane pod uwagę w sprawach, które ich dotyczą, stosownie do ich wieku i stopnia dojrzałości. 10

11 2. Wszystkie działania dotyczące dzieci, zarówno podejmowane przez władze publiczne, jak i instytucje prywatne, naleŝy podporządkować najlepszym interesom dziecka. 3. KaŜde dziecko ma prawo do utrzymywania stałego, osobistego związku i bezpośredniego kontaktu z obojgiem rodziców, chyba Ŝe jest to sprzeczne z jego interesami. Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małŝeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000: z preambuły: ( ) Rada Europejska potwierdziła zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych jako warunku utworzenia autentycznej przestrzeni sądowniczej, oraz nazwała priorytetowymi prawa do odwiedzin. ( ) Podstawy jurysdykcji w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej ustanowione w niniejszym rozporządzeniu ukształtowane są w świetle najlepszych interesów dziecka, w szczególności na podstawie kryterium bliskości. Ustalenie sposobu kontaktowania się rodziców z dzieckiem w toku postępowania o rozwód (separację): Postępowanie w sprawie o rozwód toczy się zawsze przed sądem okręgowym (art. 17 pkt 1 k.p.c.). Sprawy dotyczące ustalenia sposobu kontaktowania się rodziców z małoletnim dzieckiem naleŝą zaś do właściwości sądów rejonowych jako sądów opiekuńczych (art. 568 k.p.c.). Obydwie kategorie spraw (tj. o rozwód oraz o uregulowanie sposobu kontaktowania się z małoletnim dzieckiem) mogą zawisnąć przed odpowiednimi sądami w róŝnych wzajemnych relacjach czasowych. Wniosek o uregulowanie sposobu kontaktowania się z dzieckiem moŝe wpłynąć do sądu po wytoczeniu powództwa o rozwód, równocześnie z pozwem o rozwód, bądź teŝ moŝe poprzedzać powództwo o rozwód. - stosunek wzajemny obu postępowań; 11

12 - wykładnia przepisów art. 445 k.p.c. i k.p.c., zakres kompetencji sądu rozwodowego i spraw, które sąd rejonowy moŝe przekazać sądowi okręgowemu na podstawie art. 445 k.p.c.; Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 21 października 2005 r. III CZP 75/ OSNC 2006/9/142, Biul. SN 2005/10/8, Wokanda 2005/12/6, Teza: Postępowanie o uregulowanie osobistych kontaktów rodziców, będących małŝonkami, z ich małoletnim dzieckiem ulega z urzędu zawieszeniu z chwilą wytoczenia powództwa o rozwiązanie przez rozwód małŝeństwa jego rodziców. Dopuszczalne jest zawarcie ugody w sprawie o uregulowanie osobistych kontaktów rodziców z ich małoletnim dzieckiem. Z uzasadnienia: ( )Rozstrzyganie o władzy rodzicielskiej przysługuje sądowi rozwodowemu (art i art. 112 k.r.o.) oraz sądowi opiekuńczemu (np. art. 104, , 112 1, 113 k.r.o.). Zgodnie z art k.p.c., jeŝeli sprawa o rozwód lub separację jest w toku, nie moŝe być wszczęte odrębne postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron, a jeŝeli postępowanie takie jest juŝ prowadzone, ulega ono zawieszeniu. Nie budzi wątpliwości, Ŝe w trakcie sprawy o rozwód lub o separację sąd rozpatrujący te sprawy przejmuje funkcje sądu opiekuńczego w zakresie władzy rodzicielskiej. NaleŜy więc uznać, Ŝe przejmuje on takŝe kognicję dotyczącą praw nieobjętych władzą rodzicielską, które pozostają z nią w ścisłym związku. Z techniki legislacyjnej wynika, Ŝe regulacja dotycząca kognicji sądu rozwodowego w zakresie władzy rodzicielskiej jest o wiele zwięźlej uregulowana w porównaniu do kognicji sądu opiekuńczego. JeŜeli ustawodawca zdecydował się na przekazanie sądowi rozwodowemu funkcji sądu opiekuńczego w zakresie władzy rodzicielskiej, to kognicja obu sądów w zakresie władzy rodzicielskiej nie powinna się róŝnić. Uznanie, Ŝe sąd rozwodowy rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, a sąd opiekuńczy o prawie ściśle związanym z tą władzą (osobiste kontakty z dzieckiem), moŝe doprowadzić do sprzecznych rozstrzygnięć. Poza tym wszechstronne rozwaŝenie sytuacji małoletniego dziecka rozwodzących się małŝonków 12

13 moŝe okazać się potrzebne dla oceny trwałości rozkładu poŝycia małŝeńskiego, winy tego rozkładu i rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej (por. uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 12 października 1970 r., III CZP 6/70). Zgodnie z argumentacją a maiori ad minus, jeŝeli sąd rozwodowy ma kognicję do rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej, w tym do pozbawienia jednego z rodziców lub obojga tej władzy (art. 112 k.r.o.), to tym bardziej ma kompetencję do ustalenia sposobu wykonywania prawa do osobistej styczności z dzieckiem, które jest ściśle związane z władzą rodzicielską. Trzeba teŝ mieć na względzie, Ŝe rozstrzygnięcie sądu rozwodowego co do władzy rodzicielskiej moŝe być, jeŝeli zajdzie taka potrzeba, modyfikowane przez sąd opiekuńczy (art. 106 k.r.o.). Odnosi się to równieŝ do orzeczenia w przedmiocie utrzymywania osobistych kontaktów z dzieckiem. Glosa S. Pałki Przegląd Sądowy nr 2/2007 s. 132 i n. ( ) Nie moŝna zgodzić się z twierdzeniem, Ŝe skoro sąd rozwodowy przejmuje funkcje sądu opiekuńczego w zakresie władzy rodzicielskiej (co wynika z art k.p.c.), to równieŝ przejmuje on kognicję dotyczącą spraw nieobjętych władzą rodzicielską, które zostają z nią w ścisłym związku ( ) ( ) Nietrafny jest pogląd Sądu NajwyŜszego, Ŝe jeŝeli ustawodawca zdecydował się na przekazanie sądowi rozwodowemu funkcji sądu opiekuńczego w zakresie władzy rodzicielskie), to kognicja obu sądów nie powinna się róŝnić ( ). ( ) Skoro obowiązuje zasada, Ŝe sądem opiekuńczym jest sąd rejonowy, wszelkie wyjątki od lej reguły muszą być interpretowano ściśle ( ). ( ) W konkluzji więc stwierdzić naleŝy, Ŝe nie jest trafny pogląd Sądu NajwyŜszego, jakoby art k.p.c. odnosił się nie tylko do postępowania dotyczącego władzy rodzicielskiej, ale równieŝ o uregulowanie osobistych kontaktów rodziców z małoletnimi dziećmi, jeŝeli toczy się sprawa o rozwód lub separację tych rodziców. Artykuł k.p.c. ma zastosowanie do władzy rodzicielskiej, nie zaś do spraw kontakty z dzieckiem ( ). 13

14 ( ) JeŜeli sądowi rozwodowemu zostanie przedstawione Ŝądanie w przedmiocie ustalenia reguł osobistej styczności rodzica z dzieckiem. Powinien on stwierdzić swą niewłaściwość rzeczową i sprawę przekazać sądowi rejonowemu (art k.p.c.). Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 25 lutego 2005 roku w sprawie I ACz 398/05 Lex Teza: Dobro dziecka wymaga zgodnego działania rodziców, takŝe w zakresie widywania się z nim, a w przypadku konieczności ingerencji Sądu Ŝądanie uregulowania kontaktów moŝe być złoŝone w kaŝdym czasie, z tym Ŝe skierowane być powinno do sądu rodzinnego. Nie ma podstaw do przyjęcia, Ŝe zakres kognicji sądu w sprawie o rozwód, wyznaczony art. 58 k.r.o. i art k.p.c., obejmuje równieŝ rozstrzyganie o sposobie i terminie kontaktów małŝonków z małoletnimi dziećmi. Z uzasadnienia: Postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi małŝonków, o jakich mowa w art. 58 k.r.o. i art k.p.c. odnosi się do powierzania lub pozbawienia praw i obowiązków, związanych z władzą rodzicielską nie zaś z faktycznym realizowaniem prawa do osobistych kontaktów, które przysługuje takŝe rodzicowi pozbawionemu władzy rodzicielskiej. Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu NajwyŜszego z dnia 8 marca 2006 r. w sprawie III CZP 98/ OSNC 2006/10/158, Biul. SN 2006/3/6 Teza: Przepis art k.r.o. nie wyłącza udzielenia na podstawie art k.p.c. zabezpieczenia przez zakazanie rodzicom niepozbawionym władzy rodzicielskiej osobistej styczności z dzieckiem. Z uzasadnienia: ( ) W czasie trwania władzy rodzicielskiej nie występuje odrębne od władzy rodzicielskiej prawo do kontaktów osobistych. Zasada odrębności osobistej styczności od władzy rodzicielskiej dotyczy natomiast okresu przed powstaniem władzy rodzicielskiej oraz - co wynika wprost z art

15 1 k.r.o. - po jej ustaniu, kiedy styczność osobista moŝe istnieć samodzielnie. Treść i znaczenie tego przepisu naleŝy rozumieć w ten sposób, Ŝe odnosi się on wyłącznie do rodziców, którzy pozbawieni zostali władzy rodzicielskiej i ustanawia podstawę prawną ingerencji sądu w prawo osobistej styczności po pozbawieniu ich tej władzy. Na podstawie art k.r.o. moŝliwe jest natomiast zarówno całkowite, jak i częściowe ograniczenie osobistej styczności z dzieckiem rodzicom mającym pełną władzę rodzicielską, bez uprzedniego pozbawienia ich tej władzy. Modyfikacji zakresu osobistej styczności moŝe dokonać takŝe sąd, orzekając w wyroku rozwodowym o władzy rodzicielskiej. Zmiana zakresu osobistej styczności z istoty swej polegać powinna na eliminacji niektórych jej form i - jeŝeli jest to moŝliwe - tylko na określony czas. W niektórych wypadkach moŝe jednak okazać się konieczne całkowite jej wyłącznie we wszystkich formach na czas określony lub nawet trwale. Orzeczenie ograniczające osobistą styczność z dzieckiem moŝe zapaść takŝe w stosunku do rodziców, którym wcześniej ograniczono władzę rodzicielską. W odniesieniu do rodziców, których władzę rodzicielską ograniczono stosując art pkt 5 k.r.o., jego podstawę stanowić będzie art k.r.o. Przepis ten znajdzie zastosowanie w sytuacji, w której konieczne stanie się dalej idące ograniczenie styczności, niŝ wynika to z umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub rodzinie zastępczej, przez wyłączenie form kontaktów niedających się pogodzić z dobrem dziecka (np. widywania się w przypadku, gdy przyczyną wydania orzeczenia izolującego dziecko od środowiska rodzinnego było popełnienie przez rodzica przestępstwa na jego szkodę). ( ) Zasada jednotorowości postępowania została zachowana w art k.p.c., który jednak - odmiennie niŝ art. 443 k.p.c. - wyłącza w toku sprawy o rozwód lub separację wszczęcie odrębnego postępowania dotyczącego władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi stron. W razie potrzeby orzeczenia o władzy rodzicielskiej stosuje się przepisy o postępowaniu zabezpieczającym. Postępowanie w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej wszczętej przed wytoczeniem powództwa 15

16 o rozwód lub separację ulega zawieszeniu z urzędu, a o władzy rodzicielskiej przez cały czas trwania sprawy sąd orzeka w postępowaniu zabezpieczającym na podstawie art k.p.c. w sposób, który uzna za odpowiedni stosownie do okoliczności. Ujęcie osobistej styczności rodziców z dzieckiem jako jednego z normatywnych składników przysługującej im władzy rodzicielskiej pozwala przyjąć, Ŝe w sprawie o rozwód i w sprawie o separację sąd moŝe na podstawie art k.p.c. orzec w ramach udzielenia zabezpieczenia o sposobie wykonywania przez rodziców prawa do osobistej styczności z dzieckiem, w tym takŝe przez jej zakazanie na czas trwania postępowania. Uchylając art. 443 k.p.c. i dodając art k.p.c., ustawodawca nie dokonał natomiast koniecznej zmiany w art. 451 k.p.c. przez zastąpienie wymienionego w nim art. 443 k.p.c. przez art k.p.c. Podstawą stosowania art k.p.c. w sprawach o uniewaŝnienie małŝeństwa moŝe być, uzupełniająca lukę w prawie, analogia. Postanowienie sądu o udzieleniu zabezpieczania przez zakazanie rodzicom osobistej styczności z dzieckiem ma charakter regulacyjny, tworzy w tym zakresie czasowo nową sytuację prawną. Zabezpieczenie takie, określane w literaturze mianem zabezpieczenia nowacyjnego, ma charakter tymczasowy, do którego nie stosuje się art. 731 k.p.c., ustanawiający zakaz trwałego i definitywnego zaspokojenia uprawnionego. - orzecznictwo ETPC w Strasburgu dotyczące kontaktów z dzieckiem na podstawie skarg na polskie sądy (np. skarga nr 48542/99 Zawadka przeciwko Polsce, wyrok z dnia 23 czerwca 2005 roku, skarga nr 45972/99 Siemianowski przeciwko Polsce, wyrok z dnia 6 sierpnia 2005 roku); Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności art. 8 Prawo do poszanowania Ŝycia prywatnego i rodzinnego. 1. KaŜdy ma prawo do poszanowania swojego Ŝycia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji. 16

17 2. Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków przewidzianych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Wybrane przykłady z orzecznictwa ETPCz na tle art. 8 Konwencji w odniesieniu do zagadnień prawa rodzinnego: Ignaccolo - Zenide przeciwko Rumunii orzeczenie z 25 stycznia 2000 roku, raport Europejskiej Komisji Praw Człowieka z 9 września 1998r., skarga nr 31679/96 - niewykonanie sądowego nakazu wydania dzieci matce. 1. ChociaŜ art. 8 nie zawiera wyraźnego warunku proceduralnego, proces prowadzący do podjęcia ingerencji w Ŝycie rodzinne musi być rzetelny i zapewniać odpowiednie poszanowanie interesów chronionych w tym artykule. 2. Rodzice mają prawo do ponownego połączenia się z dziećmi, a władze mają obowiązek im to ułatwić. Glaser przeciwko Wielkiej Brytanii orzeczenie z 19 września 2000 r., skarga nr 32346/96 zaniedbanie przez sądy angielskie i szkockie egzekucji postanowienia o kontaktach ojca z dziećmi mieszkającymi z matką; długotrwałe postępowanie w tej sprawie 1. W prawie krajowym musi istnieć dostępny i spójny mechanizm pozwalający rodzicowi wyegzekwować prawa związane z kontaktami z dziećmi, w sytuacji gdy drugi z nich odmawia podporządkowania się postanowieniu sądu, które je reguluje. 2. WaŜnym czynnikiem w postępowaniu dotyczącym dzieci jest czas. Ma on szczególne znaczenie ze względu na zagroŝenie, Ŝe proceduralna zwłoka doprowadzi do taktycznego rozstrzygnięcia problemu bez udziału sądu. 3. W krajach Rady Europy stosowana jest szeroko praktyka polegającą na tym, Ŝe powód w postępowaniu cywilnym bierze na siebie duŝą część odpowiedzialności za swoje działania, bo wchodzą w grę jego własne 17

18 prawa i obowiązki. Dlatego teŝ w normalnym trybie trudno zwolnić go z aktywnego udziału w procesie 4. Artykuł 8 wymaga udziału rodziców w postępowaniu dotyczącym dzieci, aby zapewnić ochronę ich interesów. Hoffman przeciwko Niemcom - orzeczenie z 11 października 2001 r.,, skarga nr 34045/96 - Odmowa zgody na kontakty naturalnego ojca z dzieckiem; dyskryminacja tej kategorii ojców w stosunku do ojców rozwiedzionych. 1. Muszą istnieć bardzo powaŝne powody, aby róŝnicę traktowania ze względu na urodzenie poza małŝeństwem moŝna było uznać za zgodną z konwencją. 1. przeciwko Finlandii orzeczenie z 27 kwietnia 2000 r., skarga nr 25651/94 Objecie dzieci opieką publiczną i ograniczenie dostępu do nich ojca i dziadka 1. Objęcie dziecka opieką publiczną powinno być uwaŝane za środek tymczasowy, który naleŝy jak najszybciej uchylić, jeśli pozwalają na to okoliczności. Wszystkie działania władz muszą mieć na celu powrót dziecka do rodziców. Sylvester przeciwko Austrii orzeczenie z 24 kwietnia 2003 r., skargi nr 36812/97 i 40104/98 zaniedbanie podjęcia odpowiednich środków ułatwiających wykonanie nakazu zwrotu dziecka ojcu mieszkającemu za granicą. 1. w sprawach dotyczących decyzji w sferze prawa rodzinnego rozstrzygające jest to, czy władze podjęły wszelkie konieczne kroki ułatwiające ich egzekucję, których moŝna było od nich rozsądnie oczekiwać w szczególnych okolicznościach konkretnej sprawy. 2. Przy ocenie, czy zaniechanie wykonania nakazu sądu oznaczało brak poszanowania Ŝycia rodzinnego Trybunał ma obowiązek właściwie rozwaŝyć interesy wszystkich zainteresowanych i ogólny interes zapewnienia poszanowania rządów prawa. 3. Przy ocenie, czy środek był odpowiedni naleŝy wziąć pod uwagę szybkość jego zastosowania, bo upływ czasu ma skutki nie do naprawienia 18

19 w relacjach między dzieckiem i rodzicem, który na co dzień z nim nie przebywa. Skargi na sądy polskie: SPRAWA ZAWADKA przeciwko POLSCE - WYROK z dnia 23 czerwca 2005 TRZECIA SEKCJA (SKARGA nr 48542/99) : Trybunał podniósł, Ŝe w dniu 8 listopada 1996 r. skarŝący i matka dziecka zawarli ugodę dotyczącą dostępu skarŝącego do P. Uzgodnili, Ŝe na razie P. zamieszka z matką, a skarŝący będzie z nim spędzał kaŝdy co drugi weekend. Strony zdecydowały teŝ, Ŝe konkretne daty kontaktów zostaną określone później. Trybunał zauwaŝył ponadto, Ŝe krótko po tym O. nie wywiązała się z postanowień umowy. SkarŜący zwrócił się do sądu o udzielenie mu pomocy kuratora sądowego w wykonywaniu ugody i o nałoŝenie na O. grzywny. JednakŜe sąd postanowieniem z dnia 4 kwietnia 1997 r. zawiesił postępowanie w sprawie jego wniosku, opierając się jedynie na tej podstawie, Ŝe w międzyczasie wszczęte zostało postępowanie w sprawie władzy rodzicielskiej. Sąd stwierdził takŝe, Ŝe ugoda jest niemoŝliwa do wykonania, poniewaŝ nie ustalono dat wizyt P. u skarŝącego. W związku z powyŝszym Trybunał uznał, Ŝe w wyniku postanowienia z dnia 4 kwietnia 1997 r. skarŝący nie otrzymał Ŝadnej pomocy, która spowodowałaby większą współpracę matki dziecka w odniesieniu do wykonywania ugody, jaką zawarła ze skarŝącym. Trybunał jest zdania, Ŝe konkluzja sądu, jakoby ugoda z listopada 1996 r. przewidująca, Ŝe P. powinien spędzać kaŝdy co drugi weekend ze skarŝącym nie mogła być wykonywana, nie jest całkowicie przekonująca. W kaŝdym razie Trybunał nie moŝe jej uznać za wystarczającą podstawę odmówienia skarŝącemu pomocy w wykonywaniu jego praw do kontaktów wynikających z ugody z listopada W dniu 19 maja 1997 r. skarŝący zabrał P. od O., lekcewaŝąc tę ugodę. Następnie P. pozostawał ze skarŝącym do czasu, kiedy został od niego zabrany przez policję w dniu 8 sierpnia 1998 r. na podstawie nakazu z dnia 5 lutego 1998 r. Trybunał 19

20 zauwaŝa ponadto, Ŝe w międzyczasie sąd rejonowy w swoim postanowieniu z dnia 24 lutego 1998 roku ograniczył prawa rodzicielskie skarŝącego. Ograniczył je do prawa otrzymywania informacji na temat stanu zdrowia dziecka i do wizyty raz w miesiącu. Czyniąc w ten sposób, sąd stwierdził, Ŝe nic w aktach sprawy nie wskazywało na to, Ŝe zdolności rodzicielskie skarŝącego są niewystarczające. Jednocześnie sąd oparł się na fakcie, Ŝe skarŝący uprowadził dziecko i stwierdził, Ŝe w ten sposób okazał on brak szacunku dla wymiaru sprawiedliwości. Trybunał nie jest przekonany, Ŝe podane przez sąd uzasadnienie było całkowicie odpowiednie do wydanego przezeń postanowienia. Trybunał zauwaŝa, Ŝe w postępowaniu nie poczyniono Ŝadnych ustaleń, które wskazywałyby bądź na to, Ŝe ograniczenie praw rodzicielskich skarŝącego przysłuŝy się dobru dziecka, bądź, Ŝe dalsze regularne kontakty ze skarŝącym będą dla niego szkodliwe. W dniu 8 sierpnia 1998 r. policja zabrała P. od skarŝącego. W sierpniu i wrześniu 1998 skarŝący poinformował Sąd Rejonowy w Białymstoku o dalszych przypadkach utrudniania przez O. jego kontaktów z P. Zwrócił się równieŝ o pomoc w wykonywaniu jego praw dostępu do dziecka określonych w postanowieniu z dnia 24 lutego 1998 r., ale bezskutecznie. Poza tym w dniu 16 grudnia 1998 r. Przewodniczący Wydziału Rodzinnego Sądu Rejonowego w Białymstoku poinformował skarŝącego, Ŝe Ŝaden z kuratorów sądowych nie zgodził się na udzielenie mu pomocy. śadne usprawiedliwienie nie zostało przedstawione na poparcie tych odmów. Ponadto Trybunał zauwaŝył, Ŝe skarŝący zwracał się do sądów o podjęcie środków w celu zapobieŝenia wywiezieniu P. przez O. za granicę. 17 sierpnia 1998 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego o zapobieŝenie wydania paszportu P., przedkładając, Ŝe matka chłopca zamierza go zabrać za granicę. W odpowiedzi został poinformowany, Ŝe paszport nie moŝe zostać wydany bez jego zgody, ale jedynie do czasu, kiedy postanowienie z dnia 19 czerwca 1998 r. pozbawiające go praw rodzicielskich się nie uprawomocni. Później paszport został wydany, a O. opuściła Polskę wraz z dzieckiem. 20

21 Taka nieuzasadniona odmowa udzielenia pomocy przez organ państwowy, uprawniony do udzielania pomocy stronom w sprawach rodzinnych i opiekuńczych w skutecznym wykonywaniu orzeczeń sądowych dotyczących dostępu do dziecka, jest niezgodna z pozytywnymi zobowiązaniami państwa wynikającymi z art. 8 Konwencji. W sprawie skarŝącego organy nie podjęły praktycznych środków, które po pierwsze, zachęciłyby strony do współpracy w wykonywaniu uzgodnień dotyczących dostępu do dziecka, po drugie, zapewniłyby konkretną i właściwą pomoc przez kompetentnych urzędników państwowych w szczególnych ramach prawnych dostosowanych do potrzeb rozdzielonych rodziców i ich małoletniego dziecka. Trybunał podkreśla, Ŝe to spowodowało stałą utratę kontaktu skarŝącego z dzieckiem. Konkludując, Trybunał stwierdza, Ŝe w świetle okoliczności niniejszej sprawy organy krajowe nie spełniły swego pozytywnego zobowiązania zapewnienia skarŝącemu pomocy, która umoŝliwiłaby mu wykonywanie jego praw rodzicielskich i dostępu do dziecka. Zatem nastąpiło naruszenie art. 8 Konwencji. SPRAWA SIEMIANOWSKI przeciwko POLSCE - wyrok z dnia 6 września 2005 DRUGA SEKCJA (Skarga nr 45972/99) ( ) SkarŜący skarŝył się, ze postępowanie było nadmiernie długie. Pierwsze postępowanie w sprawie określenia kontaktów z dzieckiem rozpoczęło się 24 listopada 1992 r., podczas gdy postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do postanowienia z 11 maja 1993 wydanego w tym postępowaniu, zakończyło się 18 października 1993 r. Kolejne postępowanie egzekucyjne dotyczące tego samego postanowienia zakończyło się 7 stycznia 1994 r. Postępowanie to trwało w jednej instancji jeden rok i jeden miesiąc. Trybunał następnie zauwaŝa, Ŝe w drugim postępowaniu w sprawie określenia kontaktów z dzieckiem Sąd Rejonowy w Toruniu wydał postanowienie co do istoty sprawy 8 lutego 1994 r. Następnie 6 maja 1994 r. skarŝący złoŝył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego co do tego postanowienia. Następnie 21

22 zwracał się o wszczęcie trzech kolejnych identycznych postępowań egzekucyjnych co do tego samego postanowienia. Zakończyło się ono 28 lipca 1998 r. Postępowanie to trwało zatem ponad cztery lata i pięć miesięcy w dwóch instancjach. Trzecie postępowanie w sprawie określenia kontaktów z dzieckiem rozpoczęło się 29 października 1994 r. Sąd wydał postanowienie co do istoty sprawy 20 marca 1997 r. Ostatecznie postępowanie egzekucyjne zostało umorzone 14 maja 2002 r. Całkowita długość postępowania wyniosła więc ponad siedem lat i sześć miesięcy w dwóch instancjach. Rozsądna długość postępowania jest oceniana w świetle kryteriów ustalonych w orzecznictwie Trybunału, w szczególności złoŝonego charakteru sprawy, postępowania skarŝącego i właściwych organów. W dalszej kolejności pod uwagę naleŝy wziąć znaczenie dla skarŝącego tego, co jest przedmiotem sporu. Nieodzowne jest więc, aby sprawy dotyczące opieki nad dzieckiem były rozpatrywane bezzwłocznie. W świetle kryteriów ustalonych w swoim orzecznictwie i mając na względzie szczególne okoliczności sprawy, Trybunał uznał, Ŝe całkowita długość drugiego i trzeciego postępowania przekroczyła rozsądny termin. A zatem pod tym względem doszło do naruszenia art. 6 1 Konwencji, który stanowi, Ŝe kaŝdy ma prawo do ( ) rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym ( ) ( )SkarŜący skarŝył się, Ŝe polskie władze nie podjęły skutecznych środków w celu wykonania jego uprawnienia do określonych kontaktów z córką. ( ) Trybunał docenia, Ŝe sądy podjęły środki zmierzające do nakłonienia matki do przestrzegania ustaleń w sprawie kontaktów ojca z dzieckiem. ( ) Trybunał następnie zauwaŝa, Ŝe 20 marca 1997 r. sąd wyznaczył kuratora sądowego do nadzorowania wykonywania władzy rodzicielskiej przez matkę dziecka. Nadzór wykonywany przez kolejnych kuratorów trwał do 14 maja 2002 r., gdy M. osiągnęła pełnoletniość. Kuratorzy sądowi regulamin przedstawiali sądowi swoje sprawozdania i informowali o 22

23 rozwoju sytuacji. Trybunał jest zdania, Ŝe nic nie wskazuje na to, by kuratorzy sądowi zaniedbali swoje obowiązki. Trybunał zauwaŝa, Ŝe w miarę upływu czasu, M. dojrzała i była w stanie podejmować decyzje w sprawie kontaktów z ojcem. Organy krajowe były równieŝ świadome faktu, Ŝe natura kontaktów skarŝącego z M. stała się coraz bardziej zaleŝna nie tylko od nastawienia jej matki, ale takŝe od Ŝyczeń samego dziecka. Trybunał nie uwaŝa takŝe, Ŝeby władze oparły się na tym czynniku w sposób, który mógłby zanegować jego uprawnienie do kontaktów z dzieckiem. Trybunał jest świadomy, Ŝe ustalenia w kwestii kontaktów z dzieckiem nie były w pełni respektowane, z wyjątkiem tych dotyczących wizyt odbywających się co dwa tygodnie. JednakŜe Trybunał podkreśla, Ŝe w okresie objętym skargą skarŝący nie utracił całkowicie kontaktów z dzieckiem. Odwiedzał ją do czasu, aŝ osiągnęła ona pełnoletniość. A zatem więzy uczuciowe nie zostały zniszczone. W świetle powyŝszego Trybunał uznaje, Ŝe nie doszło do naruszenia artykułu 8 Konwencji. Skutki wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w krajowym porządku prawnym: - moc wiąŝąca orzeczeń Trybunału Praw Człowieka podmiotowa i przedmiotowa; - prawne zobowiązanie państwa do podjęcia określonych działań w celu zadośćuczynienia wyrokowi; - sąd krajowy a interpretacja przyjęta w uzasadnieniu orzeczenia Trybunału Praw Człowieka oraz wskazówki co do sposobu wykładni Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. 3. Tryb nieprocesowy w postępowaniu w sprawach o separację (art kro i art k.p.c.); - przesłanki zastosowania trybu nieprocesowego w sprawach o orzeczenie separacji; - przyczyny umorzenia postępowania nieprocesowego art k.p.c. - zgodne Ŝądanie obu małŝonków w rozumieniu art k.r.o.; 23

24 - odpowiednie stosowanie przepisów prawa procesowego (444 k.p.c. i art k.p.c.) w postępowaniu nieprocesowym o separację; - postępowanie o zniesienie separacji art k.p.c. Postanowienie z dnia 6 grudnia 2000 r. Sądu Apelacyjnego w Katowicach I ACa 842/2000 OSA 2001/12/61 Teza: Z treści art k.p.c. wynika, Ŝe w sprawie o separacje na zgodny wniosek małŝonków, w razie cofnięcia uprzednio zgłoszonego Ŝądania albo wyraŝenia w inny sposób braku zgody na orzeczenie separacji przez którekolwiek z małŝonków, postępowanie się umarza. Nie stosuje się w tym wypadku art k.p.c., który stanowi, Ŝe po rozpoczęciu posiedzenia albo po złoŝeniu przez któregokolwiek z uczestników oświadczenia na piśmie, cofnięcie wniosku jest skuteczne tylko wtedy, gdy inni uczestnicy nie sprzeciwili się temu w terminie wyznaczonym. Zatem w tym wypadku cofnięcie Ŝądania nie wymaga akceptacji ze strony drugiego małŝonka. Swobodny przepływ orzeczeń sądowych w sprawie władzy rodzicielskiej w obrębie Unii Europejskiej: Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 roku, które od 1 sierpnia 2004 r. zastępuje rozporządzenie Rady 1347/2000 dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małŝeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, zwane Rozporządzeniem Bruksela II - stanowi, Ŝe orzeczenie sądowe w sprawie władzy rodzicielskiej moŝe zostać uznane i wykonane w innym państwie członkowskim za pomocą prostej i jednolitej procedury. Określa takŝe jednolite zasady w sprawie jurysdykcji. Odpowiada na następujące pytania: w którym państwie członkowskim znajdują się właściwe sądy dla orzekania o rozwodzie i władzy rodzicielskiej, a takŝe w jaki sposób orzeczenie w sprawie władzy rodzicielskiej jest uznawane i wykonywane w innym państwie członkowskim. 24

25 Akty prawne: 1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U. Nr 9. poz. 39 ze zm. ; 2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks postępowania cywilnego Dz. U. nr 43 z 1964 roku poz. 296 ze zm. ; 3. Konwencja o Prawach Dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 roku - Dz. U. z 1991 roku, nr 120, poz. 526 ze zm. ; 4. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. ze zmianami wprowadzonymi przez Protokół nr 11, który wszedł w Ŝycie 1 listopada 1998 roku Dz. U. z 1993 roku, nr 61, poz. 284 oraz Dz. U. z 1998 roku, nr 147, poz. 962; 5. Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze dnia 25 października 1980 r. - Dz. U. z 1995 roku, nr 108 poz. 528; 6. Europejska Konwencja o wykonywaniu praw dzieci, sporządzona w Strasburgu dnia 25 stycznia 1996 roku Dz. U. z 2000 roku nr 107 poz. 1128; 7. Europejska konwencja o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń dotyczących pieczy nad dzieckiem oraz o przywracaniu pieczy nad dzieckiem, sporządzona w Luksemburgu dnia 20 maja 1980 roku - Dz. U. z 1996 roku, nr 31 poz. 134; 8. Rozporządzenie Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczące jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małŝeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylające rozporządzenie (WE) nr 1347/2000. Piśmiennictwo: 1. System Prawa Prywatnego - Tom 12 Prawo rodzinne I opiekuńcze pod. Red. T. Smyczyńskiego C.H. Beck Warszawa

26 2. Kodeks rodzinny i opiekuńczy Komentarz pod. red K. Piaseckiego Wyd. Prawnicze Lexis Nexis Warszawa 2006; 3. Kodeks postępowania cywilnego Komentarz tom 3 pod. red T. Erecińskiego Wyd. Prawnicze Lexis - Nexis Warszawa 2006; 4. Z. Krzemiński Rozwód Praktyczny komentarz Oficyna a Wolters Kluwer 6. wydanie Warszawa 2007; 5. Z. Krzemiński Separacja Komentarz do przepisów Ministerstwo Sprawiedliwości Warszawa 2000; 6. A. Sylwestrzak Skutki prawne separacji małŝonków Oficyna Wolters Kluwer Warszawa Z. Krzemiński Postępowanie odrębne w sprawach małŝeńskich Warszawa 1973, s. 25; 8. Z. Krzemiński Wyrok w sprawach małŝeńskich - Palestra 1973, nr 3, s. 3 i n. 9. A. Zieliński Granice prawomocności wyroku rozwodowego w wypadku jego zaskarŝenia - PS 1999, nr 5, s. 42 i n.; 10. P. Pogonowski Wybrane problemy tzw. integralności (niepodzielności) wyroku rozwodowego. Zakaz reformationis in peius w postępowaniu rozwodowym Palestra 2004, nr 7-8, s ; 11. A. Kuźniar Wiśniewska - Dopuszczalność przedmiotowej zmiany powództwa w postępowaniu odrębnym NP. 1982, nr 7-8, s. 34 i n.; 12. S. Pałka Ustalenie sposobu kontaktowania się z dzieckiem w toku postępowania o rozwód PS 2/2006, s. 80 i n.; 13. T. Sokołowski Charakter prawny osobistej styczności rodziców z dzieckiem KPP 2000, nr 2, s. 281i n. ; 14. T. Smyczyński Stosunki między rodzicami a dzieckiem w ustawodawstwie Rady Europy PiP 1995, nr 1, s. 21 i n. ; 15. A. Marcinkowski Co oznacza uchylenie art. 443 k.p.c. Palestra 2005, nr 1-2, s. 250 i n. 16. M. Cieśliński Postępowanie zabezpieczające w sprawach o rozwód - analiza wybranych zagadnień PS 4/2006, s. 62 i n.; 26

27 17. M. Białecki Praktyczne aspekty mediacji jako alternatywnej formy rozstrzygnięcia sporów w sprawach rodzinnych Palestra 2006, nr 9-10, s. 38 i n. ; Wiszniewski - Zbieg procesu o alimenty dla dziecka z procesem o rozwód jego rodziców, NP 1975, nr 10, s. 42 i n.; 19. M.A. Nowicki Europejska Konwencja Praw Człowieka Zakamycze 2004; 20. M.A. Nowicki - Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu wybór orzeczeń za lata Zakamycze 2005; 21. Short guide to the European Convention on Human Rights Council of Europe Publishing 1998; 22. Paweł Grzegorczyk - Skutki wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w krajowym porządku prawnym PS 6/2006, s. 3 in.; Orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu 1. Ignaccolo - Zenide przeciwko Rumunii orzeczenie z 25 stycznia 2000 roku - skarga nr 31679/96; 2. L. przeciwko Finlandii orzeczenie z 27 kwietnia 2000 roku - skarga nr 25651/94; 3. Glaser przeciwko Wielkiej Brytanii orzeczenie z 19 września 2000 roku - skarga nr 32346/96; 4. Hoffman przeciwko Niemcom orzeczenie z 11 października 2001 r., skarga nr 34045/96; 5. Sylvester przeciwko Austrii orzeczenie z 24 kwietnia 2003 roku - skargi nr 36812/97 i 40104/98; 6. Reigado Ramos przeciwko Portugalii skarga nr 73229/01; 7. Bove przeciwko Włochom skarga nr 30595/02; 8. Zawadka przeciwko Polsce - orzeczenie z dnia 23 czerwca 2005 roku skarga nr 48542/99; 9. Siemianowski przeciwko Polsce orzeczenie z dnia 6 sierpnia 2005 roku skarga nr 45972/99; 27

28 28

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... XIII XV XIX Rozdział I. Władza rodzicielska A. Komentarz tezowy... 3 Kodeks rodzinny i opiekuńczy.... 3 Tytuł II. Pokrewieństwo i powinowactwo... 3 Dział

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury...

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa................................................ Wykaz skrótów............................................. Wykaz literatury............................................ XIII XV XIX Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

Pozew o rozwód. Informacje ogólne. Rozwód. Rozwodem określa się rozwiązanie małŝeństwa przez sąd, wówczas gdy między małŝonkami

Pozew o rozwód. Informacje ogólne. Rozwód. Rozwodem określa się rozwiązanie małŝeństwa przez sąd, wówczas gdy między małŝonkami Pozew o rozwód Informacje ogólne Rozwód Rozwodem określa się rozwiązanie małŝeństwa przez sąd, wówczas gdy między małŝonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład poŝycia. Za trwały rozkład poŝycia uwaŝa się

Bardziej szczegółowo

Przesłanki. Wniesienie pozwu

Przesłanki. Wniesienie pozwu Przesłanki orzeczenia rozwodu i treść wyroku Przesłanki... 1 Wniesienie pozwu... 1 Przebieg postępowania sądowego... 2 Wyrokowanie... 2 Skutki orzeczenia winy... 3 Władza rodzicielska... 3 Mieszkanie...

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Nowicka

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Nowicka Sygn. akt III CZP 48/07 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 czerwca 2007 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Marian Kocon Protokolant Bożena

Bardziej szczegółowo

ROZWÓD aspekty proceduralne i materialnoprawne.

ROZWÓD aspekty proceduralne i materialnoprawne. Marta Witoszyńska Sędzia Sądu Okręgowego w Łodzi KONSPEKT WYKŁADU Z ZAKRESU PRAWA RODZINNEGO NA SZKOLENIE ORGANIZOWANE W SŁOKU W DNIACH 27-29 LISTOPADA 2009r. PRZEZ OKRĘGOWĄ IZBĘ RADCÓW PRAWNYCH W ŁODZI

Bardziej szczegółowo

Pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małŝonkami

Pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małŝonkami Pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małŝonkami Informacje ogólne Współwłasność majątkowa Z chwilą zawarcia małŝeństwa powstaje między małŝonkami, z mocy ustawy, wspólność majątkowa (wspólność

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07

Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07 Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07 Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Joanny

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski. Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 19/15 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2015 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

Pozew o separację. jest dopuszczalne (np. wskutek rozwodu ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci

Pozew o separację. jest dopuszczalne (np. wskutek rozwodu ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci Pozew o separację Informacje ogólne Separacja Separacja oznacza uchylenie, lecz nie rozwiązanie małŝeństwa. MałŜonkowie pozostający w separacji nie mają prawa wstąpić w nowy związek małŝeński. Sąd orzeka

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wstęp... 13

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wstęp... 13 Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 ROZDZIAŁ I. Instytucje prawne regulujące sytuację dziecka w rodzinie... 17 1. Władza rodzicielska... 17 1.1. Rodzice... 17 1.2. Reprezentowanie małoletniego... 21 1.3. Zakres

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

UCHWAŁA składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Sygn. akt III CZP 72/11 UCHWAŁA składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 5 czerwca 2012 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Anna Owczarek SSN Henryk

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 790)

do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 790) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

PETYCJA. Prawo dzieci do obojga rodziców

PETYCJA. Prawo dzieci do obojga rodziców Stowarzyszenie Dla Dobra Dziecka Plac Zamkowy 3/9 62-500 Konin Konin, 6 grudnia 2015 Szanowny Pan Zbigniew Ziobro Minister Sprawiedliwości PETYCJA Prawo dzieci do obojga rodziców Działając na podstawie

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1)

USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44. Art. 1. 1. Ustawa normuje sądowe postępowanie

Bardziej szczegółowo

2003.09.24 uchwała SN III CZP 56/03 OSNC 2004/11/172

2003.09.24 uchwała SN III CZP 56/03 OSNC 2004/11/172 2003.09.24 uchwała SN III CZP 56/03 OSNC 2004/11/172 W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małŝeńskiej, w skład którego wchodzi prawo najmu lokalu mieszkalnego, sąd przyznając

Bardziej szczegółowo

Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 23 września 2010 r. III CZP 57/10

Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 23 września 2010 r. III CZP 57/10 id: 20332 1. Spór o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy z powodu jej niewaŝności moŝe być poddany przez strony pod rozstrzygnięcie sądu polubownego (art. 1157 k.p.c.). 2. [Z]datność

Bardziej szczegółowo

Protokół nr 14 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności zmieniający system kontroli Konwencji

Protokół nr 14 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności zmieniający system kontroli Konwencji Protokół nr 14 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności zmieniający system kontroli Konwencji Strasburg, 13 maja 2004 roku Preambuła Państwa-Członkowie Rady Europy, sygnatariusze

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CSK 111/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 listopada 2007 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego (druk nr 920)

do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego (druk nr 920) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy M A T E R I A Ł P O R Ó W N AW C Z Y do ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego (druk

Bardziej szczegółowo

BLOK PRAWA CYWILNEGO PRAWO CYWILNE POSTĘPOWANIE CYWILNE PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE USTAWA O WŁASNOŚCI LOKALI

BLOK PRAWA CYWILNEGO PRAWO CYWILNE POSTĘPOWANIE CYWILNE PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE USTAWA O WŁASNOŚCI LOKALI BLOK PRAWA CYWILNEGO PRAWO CYWILNE POSTĘPOWANIE CYWILNE PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE USTAWA O WŁASNOŚCI LOKALI USTAWA O OCHRONIE PRAW LOKATORÓW, MIESZKANIOWYM ZASOBIE GMINY I O ZMIANIE KODEKSU CYWILNEGO

Bardziej szczegółowo

W publikacji znajdują się następujące wzory z komentarzem: 1. Postanowienie sądu o odrzuceniu pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sadowej; 2.

W publikacji znajdują się następujące wzory z komentarzem: 1. Postanowienie sądu o odrzuceniu pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sadowej; 2. W publikacji znajdują się następujące wzory z komentarzem: 1. Postanowienie sądu o odrzuceniu pozwu z powodu niedopuszczalności drogi sadowej; 2. Postanowienie sądu o podjęciu sprawy w trybie nieprocesowym;

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Powództwo pracownika przeciwko pracodawcy o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy podlega oddaleniu ze względu na brak biernej legitymacji procesowej

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 106/06

Uchwała z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 106/06 Uchwała z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 106/06 Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący) Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Ewa Krentzel

POSTANOWIENIE. Protokolant Ewa Krentzel Sygn. akt I CSK 426/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 września 2014 r. SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Iwona Koper SSN Krzysztof Pietrzykowski Protokolant

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski Sygn. akt I CK 460/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 stycznia 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN

Bardziej szczegółowo

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Informacje ogólne Zwolnienie w całości i częściowe W konsekwencji zwolnienia od kosztów sądowych nie trzeba wnosić opłat sądowych i ponosić wydatków związanych

Bardziej szczegółowo

ROZWÓD, A OPIEKA NAD DZIECKIEM. Czym jest władza rodzicielska?

ROZWÓD, A OPIEKA NAD DZIECKIEM. Czym jest władza rodzicielska? Marlena Dawidowicz, Robert Cisek Recenzja: dr Grzegorz Trojanowski ROZWÓD, A OPIEKA NAD DZIECKIEM Rozwód jako trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego skutkuje nie tylko zmianą sytuacji między samymi

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Iwona Koper (sprawozdawca) SSA Władysław Pawlak. Protokolant Iwona Budzik

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Iwona Koper (sprawozdawca) SSA Władysław Pawlak. Protokolant Iwona Budzik Sygn. akt III CZP 77/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 28 listopada 2012 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Iwona Koper (sprawozdawca) SSA Władysław Pawlak Protokolant Iwona Budzik w sprawie

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 lipca 2005 r., III CZP 52/05

Uchwała z dnia 22 lipca 2005 r., III CZP 52/05 Uchwała z dnia 22 lipca 2005 r., III CZP 52/05 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Józef Frąckowiak Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Jolanty G. o wznowienie

Bardziej szczegółowo

Pozew o ustalenie ojcostwa i alimenty

Pozew o ustalenie ojcostwa i alimenty Pozew o ustalenie ojcostwa i alimenty Informacje ogólne Kiedy składać pozew Sądowe ustalenie ojcostwa jest sposobem ustalenia pochodzenia dziecka. Ma on zastosowanie w sytuacji, gdy nie nastąpiło ustalenie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Z DNIA 30 CZERWCA 2008 R. IV KK 74/08

ZARZĄDZENIE Z DNIA 30 CZERWCA 2008 R. IV KK 74/08 ZARZĄDZENIE Z DNIA 30 CZERWCA 2008 R. IV KK 74/08 Międzynarodowy organ ochrony prawnej, jakim jest Europejski Trybunał Praw Człowieka, jest elementem kompletnego systemu ochrony prawnej Rady Europy, który

Bardziej szczegółowo

PRAWO RODZINNE. Autorzy: Arkadiusz Krzysztof Bieliński, Maciej Pannert. Wykaz skrótów Wybrana literatura Przedmowa Wstęp

PRAWO RODZINNE. Autorzy: Arkadiusz Krzysztof Bieliński, Maciej Pannert. Wykaz skrótów Wybrana literatura Przedmowa Wstęp PRAWO RODZINNE Autorzy: Arkadiusz Krzysztof Bieliński, Maciej Pannert Wykaz skrótów Wybrana literatura Przedmowa Wstęp Rozdział I. Rodzina i powiązania rodzinne 1.Rodzina i powiązania rodzinne 2.Prawo

Bardziej szczegółowo

124/1/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2011 r. Sygn. akt Ts 67/11

124/1/B/2012. POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2011 r. Sygn. akt Ts 67/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Kotlinowski, 124/1/B/2012 POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2011 r. Sygn. akt Ts 67/11 po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Bogdana

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa... XXXIII. Część I. Rozwód i separacja w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym

Spis treści. Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa... XXXIII. Część I. Rozwód i separacja w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym Wykaz skrótów.... Wykaz literatury.... XIX XXV Przedmowa.... XXXIII Część I. Rozwód i separacja w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym A. Komentarz tezowy... 3 Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 14/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 października 2013 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 469/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 lutego 2009 r. SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE U Z A S A D N I E N I E

ZAGADNIENIE PRAWNE U Z A S A D N I E N I E III CZP 21/12 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie z wniosku Z. J. z udziałem E. O. o ustalenie miejsca pobytu małoletniej W. J. i z wniosku E. O. z udziałem Z. J. o ograniczenie władzy rodzicielskiej nad małoletnią

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Katarzyna Bartczak

POSTANOWIENIE. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 89/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 grudnia 2013 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Józef Frąckowiak Protokolant

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CSK 354/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 kwietnia 2012 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Irena Gromska-Szuster w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa... XXXIII. Część I. Rozwód i separacja w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym

Spis treści. Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa... XXXIII. Część I. Rozwód i separacja w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym Wykaz skrótów... Wykaz literatury... XIX XXV Przedmowa.... XXXIII Część I. Rozwód i separacja w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym A. Komentarz tezowy... 3 Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny

Bardziej szczegółowo

Postanowienie. z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07

Postanowienie. z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07 Postanowienie z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07 Przewodniczący: Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (spr.). Sędziowie SN: Iwona Koper, Zbigniew Kwaśniewski. Protokolant: Bożena Nowicka. Sąd

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 2 stycznia 2015 r. Poz. 2 USTAWA z dnia 5 grudnia 2014 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca) Sygn. akt III CZ 6/15 Sąd Najwyższy w składzie: POSTANOWIENIE Dnia 26 lutego 2015 r.. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy. Rozdział I Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 10 września 1999 r. Przepisy wprowadzające Kodeks karny skarbowy Opracowano na podstawie: Dz.U. z 1999 r. Nr 83, poz. 931; 2004 r. Nr 68, poz. 623, z 2005 r. Nr 25,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Gonera

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Gonera Sygn. akt I BP 3/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 25 listopada 2015 r. SSN Katarzyna Gonera w sprawie z powództwa M. J. przeciwko D. R. o wznowienie postępowania w sprawie Sądu Okręgowego

Bardziej szczegółowo

Postępowanie cywilne. Istota postępowania kasacyjnego. Orzeczenia, od których przysługuje skarga kasacyjna 2012-03-25

Postępowanie cywilne. Istota postępowania kasacyjnego. Orzeczenia, od których przysługuje skarga kasacyjna 2012-03-25 Postępowanie cywilne Skarga kasacyjna Wznowienie postępowania Stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Istota postępowania kasacyjnego Nadzwyczajny środek zaskarżenia To nie trzecia instancja

Bardziej szczegółowo

Wykład Postępowanie cywilne 22 II 2011

Wykład Postępowanie cywilne 22 II 2011 Wykład Postępowanie cywilne 22 II 2011 1. Jakim środkiem zaskarżenia jest skarga kasacyjna 2. Dopuszczalność skargi kasacyjnej 3. Niedopuszczalność skargi kasacyjnej 4. Legitymacja do wniesienia skargi

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt II PK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 marca 2012 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa J. P. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. o odszkodowanie, po

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA CZWARTA SEKCJA

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA CZWARTA SEKCJA EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA CZWARTA SEKCJA SPRAWA DURASIK przeciwko POLSCE 1 (SKARGA nr 6735/03) WYROK 28 września 2004 r. W sprawie Durasik przeciw Polsce, Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 25 lutego 2010 r., V CSK 248/09

Wyrok z dnia 25 lutego 2010 r., V CSK 248/09 Wyrok z dnia 25 lutego 2010 r., V CSK 248/09 W razie bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce, odpowiedzialność na zasadach przewidzianych w art. 299 k.s.h. ponoszą osoby będące członkami

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 5/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 30 marca 2012 r. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek w sprawie z urzędu na

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 636/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 września 2011 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Krzysztof Pietrzykowski

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 329/13. Dnia 20 listopada 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 329/13. Dnia 20 listopada 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt I CSK 329/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 20 listopada 2013 r. SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE CYWILNE TESTY, ĆWICZENIA, DIAGRAMY. Paweł Cioch Edyta Gapska Joanna Studzińska

POSTĘPOWANIE CYWILNE TESTY, ĆWICZENIA, DIAGRAMY. Paweł Cioch Edyta Gapska Joanna Studzińska POSTĘPOWANIE CYWILNE TESTY, ĆWICZENIA, DIAGRAMY Paweł Cioch Edyta Gapska Joanna Studzińska Warszawa 2012 Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 9 CZĘŚĆ PIERWSZA TESTY 11 Rozdział 1 Zagadnienia wstępne postępowanie

Bardziej szczegółowo

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze

Etapy postępowania karnego. 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Etapy postępowania karnego 1. Postępowanie przygotowawcze 2. Postępowanie sądowe 3. Postępowanie wykonawcze Postępowanie przygotowawcze Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa lub wszczęcie postępowania

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 28 października 2004 r., III CZP 56/04

Uchwała z dnia 28 października 2004 r., III CZP 56/04 Uchwała z dnia 28 października 2004 r., III CZP 56/04 Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Antoni Górski Sędzia SN Kazimierz Zawada Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Brygidy

Bardziej szczegółowo

BLOK PRAWA CYWILNEGO PRAWO CYWILNE POSTĘPOWANIE CYWILNE PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE USTAWA O WŁASNOŚCI LOKALI

BLOK PRAWA CYWILNEGO PRAWO CYWILNE POSTĘPOWANIE CYWILNE PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE USTAWA O WŁASNOŚCI LOKALI BLOK PRAWA CYWILNEGO PRAWO CYWILNE POSTĘPOWANIE CYWILNE PRAWO RODZINNE I OPIEKUŃCZE USTAWA O WŁASNOŚCI LOKALI USTAWA O OCHRONIE PRAW LOKATORÓW, MIESZKANIOWYM ZASOBIE GMINY I O ZMIANIE KODEKSU CYWILNEGO

Bardziej szczegółowo

3. Typ studiów: dzienne, jednolite, magisterskie

3. Typ studiów: dzienne, jednolite, magisterskie 1. Nazwa przedmiotu: Postępowanie cywilne 2. Kierunek: prawo 3. Typ studiów: dzienne, jednolite, magisterskie 4. Rodzaj zajęć: wykład 5. Status przedmiotu: wykład - obligatoryjny 6. Rok studiów, semestr:

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 446/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 lutego 2007 r. SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) SSN Gerard Bieniek SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Sprawy dotyczące odpowiedzialności majątkowej żołnierzy są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 1 k.p.c. w związku z art.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CZ 186/12. Dnia 15 lutego 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CZ 186/12. Dnia 15 lutego 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CZ 186/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka w sprawie z powództwa J. A.

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotu Polskie postępowanie karne. Rok akademicki 2010/2011. 1. Przedmiot a podstawa faktyczna procesu karnego.

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotu Polskie postępowanie karne. Rok akademicki 2010/2011. 1. Przedmiot a podstawa faktyczna procesu karnego. Dr hab. Hanna Paluszkiewicz Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotu Polskie postępowanie karne Rok akademicki 2010/2011 1. Przedmiot a podstawa faktyczna procesu karnego. 2. Cele procesu karnego. 3. Proces

Bardziej szczegółowo

Odwołania od decyzji starosty w sprawach naleŝących do właściwości powiatu winny być kierowane do...

Odwołania od decyzji starosty w sprawach naleŝących do właściwości powiatu winny być kierowane do... Strona otrzymała decyzję II instancji z rozstrzygnięciem, z którym nie zgadza się. W jakim terminie moŝe wnieść skargę do naczelnego Sądu Administracyjnego? Z chwilą wydania dla strony postępowania niekorzystnej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. TOM III część 1 DZIAŁ I. WPROWADZENIE DO ZASKARŻANIA ORZECZEŃ W POSTĘPOWANIU CYWILNYM. Spis treści. Wykaz skrótów...

SPIS TREŚCI. TOM III część 1 DZIAŁ I. WPROWADZENIE DO ZASKARŻANIA ORZECZEŃ W POSTĘPOWANIU CYWILNYM. Spis treści. Wykaz skrótów... Spis treści SPIS TREŚCI TOM III część 1 Wykaz skrótów....................................................... 13 DZIAŁ I. WPROWADZENIE DO ZASKARŻANIA ORZECZEŃ W POSTĘPOWANIU CYWILNYM ROZDZIAŁ 1. Zaskarżalność

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CNP 27/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 maja 2007 r. SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Grzegorz

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Maria Szulc (sprawozdawca) Sygn. akt IV CSK 69/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 października 2013 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel Sygn. akt II KK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 12 grudnia 2012 r. SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) SSN Włodzimierz

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 1/08

Uchwała z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 1/08 Uchwała z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 1/08 Sędzia SN Kazimierz Zawada (przewodniczący) Sędzia SN Antoni Górski Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Izabeli

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 684/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) w sprawie z powództwa T. B.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Krzysztof Strzelczyk

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Krzysztof Strzelczyk Sygn. akt III CZ 26/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 czerwca 2010 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie

Bardziej szczegółowo

Dorobek naukowy Publikacje książkowe

Dorobek naukowy Publikacje książkowe Dorobek naukowy Publikacje książkowe Postępowanie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, Warszawa 1992. Postępowanie cywilne. Kompendium, Warszawa 1996 II wydanie - uaktualnione

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 23 lutego 1991 r. (Dz. U. z dnia 23 kwietnia 1991 r.)

USTAWA. z dnia 23 lutego 1991 r. (Dz. U. z dnia 23 kwietnia 1991 r.) Ustawa o uznaniu za niewaŝne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Dz.U.91.34.149 2007.11.18 zm. Dz.U.07.191.1372 art. 1 USTAWA z dnia

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

POSTANOWIENIE. SSN Jolanta Strusińska-Żukowska Sygn. akt II PZ 14/07 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 7 maja 2007 r. SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie z powództwa K. D., G. C. przeciwko Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej [..,.]

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 63/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 października 2013 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marta Romańska SSN Bogumiła Ustjanicz Protokolant Bożena

Bardziej szczegółowo

Opinia. do ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego. (druk nr 920)

Opinia. do ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego. (druk nr 920) Warszawa, 10 czerwca 2015 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego (druk nr 920) I. Cel i przedmiot ustawy Nowelizacja ustawy z dnia 25

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k.

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k. Sygn. akt V CZ 64/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 października 2010 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Marta Romańska (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CZ 135/13. Dnia 16 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CZ 135/13. Dnia 16 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt IV CZ 135/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 stycznia 2014 r. SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Agnieszka Piotrowska w sprawie z

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I UK 183/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 20 sierpnia 2014 r. SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Beata Gudowska SSN

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 15 WRZEŚNIA 2004 R. SNO 33/04. Przewodniczący: sędzia Wiesław Kozielewicz. Sędziowie SN: Zbigniew Strus, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

WYROK Z DNIA 15 WRZEŚNIA 2004 R. SNO 33/04. Przewodniczący: sędzia Wiesław Kozielewicz. Sędziowie SN: Zbigniew Strus, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). WYROK Z DNIA 15 WRZEŚNIA 2004 R. SNO 33/04 Przewodniczący: sędzia Wiesław Kozielewicz. Sędziowie SN: Zbigniew Strus, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy Sąd Dyscyplinarny w Warszawie z udziałem

Bardziej szczegółowo

Spis treści. PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 5 02.01.2013 15:49

Spis treści. PIETRZKOWSKI_CZYNNOSCI PROCESOWE.indd 5 02.01.2013 15:49 Wykaz skrótów................................. 15 Przedmowa.................................... 19 Wprowadzenie.................................. 21 ROZDZIAŁ I. Reprezentacja stron w postępowaniu cywilnym.....

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon Sygn. akt III CSK 113/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 5 lutego 2010 r. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI

Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W świetle art. 17 3 prawa prywatnego międzynarodowego samo miejsce zamieszkiwania małżonków może mięć zasadnicze znaczenie dla istniejącego między nimi reżimu majątkowego. Tego rodzaju zależność sprawia,

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. Sygn. akt III CZP 17/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. z dnia 28 maja 2013 r. Czy osoba będąca członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska Sygn. akt V CSK 126/10 i V CZ 36/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 listopada 2010 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

Osoby fizyczne i ich zdolność do czynności prawnych konspekt wykładu

Osoby fizyczne i ich zdolność do czynności prawnych konspekt wykładu dr Grzegorz Gorczyński Katedra Prawa Cywilnego i Prawa Prywatnego Międzynarodowego WPiA UŚ Osoby fizyczne i ich zdolność do czynności konspekt wykładu Bibliografia: Z. Radwański, A. Olejniczak, Prawo cywilne

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Karol Weitz

POSTANOWIENIE. SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Karol Weitz Sygn. akt III CSK 140/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 stycznia 2015 r. SSN Marta Romańska (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Karol Weitz w sprawie z wniosku M. W. przy

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05

Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05 Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05 Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Barbara Myszka Sędzia SN Marek Sychowicz Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 35/08 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 czerwca 2008 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca) w sprawie z urzędu J.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 19. Słowo wstępne... 23

Spis treści. Wykaz skrótów... 19. Słowo wstępne... 23 Spis treści Spis treści Wykaz skrótów.................................................. 19 Słowo wstępne.................................................. 23 ROZDZIAŁ 1. Komentarz ogólny do spraw opiekuńczych

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 22/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 listopada 2011 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSA

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf Sygn. akt II PK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 lipca 2013 r. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf

Bardziej szczegółowo