1 EDI (Electronic Data Interchange). 2 Real Time Gross Settlement. 3 Designated time Net Settlement.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "1 EDI (Electronic Data Interchange). 2 Real Time Gross Settlement. 3 Designated time Net Settlement."

Transkrypt

1 Paweł Durkiewicz Autoreferat rozprawy doktorskiej pt.: Rola elektronicznej wymiany danych w dostosowaniu międzybankowych izb rozliczeniowych do rekomendacji Unii Europejskiej napisanej pod kierunkiem naukowym dr hab. Dariusza T. Dziuby z Katedry Informatyki Gospodarczej i Analiz Ekonomicznych WNE UW Tezy rozprawy i podstawowa terminologia Prezentowana rozprawa doktorska dotyczy roli elektronicznej wymiany danych (EDI) 1 w dostosowaniu międzybankowych izb rozliczeniowych do rekomendacji Unii Europejskich, w nowych krajach członkowskich. G ł ó w n a t e z a rozprawy jest następująca: Standaryzacja i rozwój elektronicznej wymiany danych w dziedzinie międzybankowych izb rozliczeniowych jest sprawą kluczową dla dostosowania systemów rozliczeń krajowych do wymogów Unii Europejskiej. W toku badań sformułowano również kilka tez szczegółowych: 1. Wdrożenie standardów elektronicznej wymiany danych zmniejsza ryzyko operacyjne i informatyczne w systemach płatności, przyczyniając się tym samym do bardziej efektywnego ich funkcjonowania. 2. Stosowanie elektronicznej wymiany danych w rozliczeniach międzybankowych znacząco obniża koszty transakcyjne rozrachunku płatności. 3. Elektroniczna wymiana danych usprawnia funkcjonowanie izb rozliczeniowych, przyczyniając się tym samym do zwiększenia szybkości obiegu pieniądza w gospodarce. 4. W segmencie rynku rozliczeń międzybankowych dla płatności wysokokwotowych występuje monopol państwa. Narzucenie przez regulatorów systemów rozrachunku brutto - RTGS 2 w miejsce netto - DNS 3 było nieuzasadnione ekonomicznie. 5. W systemach rozrachunku brutto, obsługiwanych przez państwo, występuje ryzyko nadużycia (nie do końca skutecznie ograniczane przez oprocentowanie i zabezpieczenia papierami wartościowymi). 6. Zabezpieczanie istniejących systemów DNS (np. tzw. standardami Lamfalussy`ego) w celu ograniczania ryzyka systemowego, nie miało uzasadnienia ekonomicznego. Zależności stwierdzone w rozprawie, a także zaproponowane i analizowane mierniki, pozwoliły ma postawienie kilku h i p o t e z badawczych, które udało się zweryfikować. Dla potrzeb prezentowanych rozważań dokonano następujących uściśleń terminologicznych. Elektroniczna wymiana danych jest przesyłaniem i automatycznym przetwarzaniem (tj. bez udziału człowieka) dokumentów handlowych o określonym standardzie. Koncepcja EDI, 1 EDI (Electronic Data Interchange). 2 Real Time Gross Settlement. 3 Designated time Net Settlement.

2 biorąc pod uwagę proces jej ewolucji, jest rozumiana w niniejszej rozprawie również wraz z przystosowywanymi do jej potrzeb standardami i technologiami, m.in. XML (Extensible Markup Language - uniwersalny język umożliwiający zapis danych w ustrukturalizowany sposób). Włączenie do rozważań XML pozwala patrzeć na omawiane standardy szerzej - w kontekście (globalnego) handlu elektronicznego i pozyskiwania istotnych korzyści z internetowych rynków elektronicznych. System płatności jest zbiorem procedur (w tym standardów EDI) i infrastrukturą teleinformatyczną, które umożliwiają dokonywanie rozliczeń i rozrachunku przez izby rozliczeniowe. Izba rozliczeniowa jest instytucją (pośredniczącą), prywatną bądź państwową, która świadczy usługi finansowe w zakresie rozliczania i rozrachunku płatności między stronami, które zawarły transakcję handlową. Izba rozliczeniowa jest traktowana jako miejsce l u b mechanizm przetwarzania. I z tego powodu terminy izba rozliczeniowa oraz system płatności, na użytek rozprawy, stosowane są zamiennie, wzorując się m.in. na obcojęzycznej literaturze przedmiotu, zwłaszcza opracowaniach Banku Rozrachunków Międzynarodowych (BIS). W rozważaniach nie są rozpatrywane szczegółowe rozwiązania techniczne (technologiczne), związane z systemami płatności, np. oprogramowanie, sprzęt komputerowy, cechy sieci telekomunikacyjnych, bazy danych itp., natomiast skupiono się na procedurach i standardach EDI. Struktura rozprawy Rozprawa składa się z sześciu rozdziałów: pierwszy - Wprowadzenie do problematyki izb rozliczeniowych, drugi Dyskusja o roli państwa i rynku w zakresie izb rozliczeniowych, trzeci Elektroniczna wymiana danych w kreowaniu izb rozliczeniowych, czwarty EDI a izby rozliczeniowe w kontekście regulacji Unii Europejskiej, piąty Możliwości wielokryterialnego pomiaru i oceny systemów płatności i szósty Koncepcja globalnego miernika ACH. W rozdziałach I-IV, o charakterze teoretycznym, analitycznym i przeglądu literatury przedmiotu, rozpatrywano międzybankowe izby rozliczeniowe oraz rolę standardów EDI w funkcjonowaniu i rozwoju izb rozliczeniowych. Kolejna część, o charakterze empirycznym (rozdziały V i VI) objęła analizę i porównanie izb rozliczeniowych w krajach członkowskich Unii Europejskiej. W zakończeniu rozprawy sformułowano wnioski, podsumowując dokonane rozważania i badania, przedyskutowano tezy i hipotezy postawione w pracy, nakreślono możliwości dalszych badań w tej dziedzinie, zarysowano też perspektywy rozwoju izb rozliczeniowych. Ze względów organizacyjnych, niektóre rozważania umieszczono w załącznikach (stanowiących integralną część pracy): aneksy 1 i 2 zestawiają składnię standardu EDIFACT oraz typowe komunikaty EDI w sferze finansowej, aneksy 3 i 4 - wyliczenia mierników ACH oraz mierników dostosowania izb rozliczeniowych, aneks 5 - dane wykorzystane w analizie korelacyjnej. Aneksy 6, 7 i 8 dokumentują kolejno metodykę wyliczania globalnego miernika ACH oraz jego konwergencji i dynamiki. Uzyskane wyniki W pierwszej części rozprawy: Zdefiniowano izby rozliczeniowe, wyodrębniając ich funkcje i metody funkcjonowania. W ramach przyczynku do historii gospodarczej zarysowano najważniejsze etapy tworzenia izb rozliczeniowych (od średniowiecza do współczesności). 2

3 Podkreślono szczególną rolę izb automatycznych, analizując ich znaczenie gospodarcze, w kategoriach makro- i mikroekonomicznych, w tym jako strategiczny element infrastruktury informacyjnej gospodarki i państwa. Utworzono szczegółową typologię izb rozliczeniowych, w tym izb elektronicznych, a także wydzielono rodzaje systemów rozrachunku netto i brutto (zob. tabela 1, tabela 2): Tabela 1. Kryteria podziału i typologia izb rozliczeniowych Lp. Kryteria podziału Izby rozliczeniowe 1. Rodzaj obsługiwanych Izby międzybankowe Izby rozliczeniowe giełd papierów płatności wartościowych i towarowych 2. Brak (bankowość Izby stosujące systemy rozliczeń płatności Obecność pośrednika rozliczeń korespondencyjna) (netto, brutto, hybrydowe) 3. Typ rozrachunku Rozrachunek netto 4 Rozrachunek brutto 5 4. Czas i częstotliwość Rozrachunek w określonym Rozrachunek w czasie rzeczywistym rozrachunku czasie 5. Przynależność operatora Systemy sektora prywatnego Systemy sektora publicznego systemu do sektora gospodarki 6. Rodzaj zleceniodawcy Między bankami (bank-bank) Między klientami (klient-klient) 7. Wielkość transferowanych Systemy detaliczne Systemy wysokokwotowe funduszy 8. Pilność płatności Priorytetowe (pilne) Standardowe (mniej pilne) 9. Zasięg systemu rozliczeń Transgraniczne Regionalne lub krajowe 10. Poziom uczestnictwa Bezpośredni Pośredni 11. Cechy nośnika informacji Systemy papierowe (Bezpapierowe) elektroniczne 12. Rodzaj obsługiwanych Tylko uznaniowe Uznaniowe i obciążeniowe instrumentów płatności 13. Występowanie procedur Niezabezpieczone DNS Zabezpieczone DNS zabezpieczających Opracowanie własne Tabela 2. Kryteria podziału i typologia elektronicznych izb rozliczeniowych Lp. Kryteria podziału Elektroniczne izby rozliczeniowe 1. Rodzaj sieci służącej do Prywatne sieci, extranety, sieć Internet (Internet based ACH) izby transferu instrukcji płatniczych X.25 bazujące na Internecie 2. Rodzaj technologii do opisu EDI (tradycyjne) XML metadanych 3. Rodzaj standardów EDI ANSI EDIFACT/SWIFT 4. Transfer funduszy i informacji Asocjacyjne (fundusze i Reasocjacyjne (fundusze i informacja razem czy osobno informacja wędrują razem) przesyłane są innymi sieciami) Opracowanie własne Wykazano, że przyczyny ewolucji izb rozliczeniowych miały n aturę ekonomiczną, pochodząc z dwóch źródeł: państwa i rynku. Wzrost gospodarczy implikował wzrost obrotów handlowych, a dodatkowo liberalizacja przepływów towarowych i kapitałowych (efekt deregulacji ze strony państwa) wzmacniała rosnący trend wolumenu handlu wewnętrznego i międzynarodowego. Spowodowało to łącznie wzrost roli rozliczeń płatności w gospodarce i było motywem do szukania nowych metod redukcji kosztów transakcyjnych, zwiększania bezpieczeństwa, wygody i szybkości przekazu pieniądza. Dyskusji poddano rolę państwa i rynku w zakresie izb rozliczeniowych. Przeanalizowano regulacje w bankowości, zwłaszcza w sferze rozliczeń. Analiza dotyczyła reform w zakresie funkcjonowania wysokokwotowych systemów płatności, a także dyskusji na temat ryzyka systemowego i nadużycia. 4 Oznaczony (na koniec dnia) DNS. 5 Ciągły (w czasie rzeczywistym) RTGS. 3

4 Rozpatrzono elektroniczną wymianę danych jako s t a n d a r d w tworzeniu izb rozliczeniowych, uwypuklając znaczenie prac standaryzacyjnych, m.in. pod egidą ONZ 6. Wyszczególniono podobieństwa i różnice między EDI a XML. Wykazano, że EDI nie jest tylko pre-internetową fazą rozwoju handlu elektronicznego, ale obecnie także perspektywiczną. 7 Dla potrzeb badawczych zaproponowano kilka grup modeli: modele organizacji EDI (tradycyjny, z pośrednikiem i internetowy), przeprowadzając dyskusję nad ich przydatnością w rozliczeniach płatności; modele opisowe (asocjacyjne i reasocjacyjne), jakimi można analizować izby rozliczeniowe funkcjonujące w oparciu o standardy środowiska internetowego - XML/EDI, w tym: - trzy ogólne modele (reasocjacyjny i asocjacyjny), z wariantem technologii XML, - pięć uszczegółowionych modeli reasocjacyjnych. Analiza wyróżnionych modeli pozwala dostrzec tendencję do zlecania pewnych funkcji na zewnątrz (outsourcing) oraz do optymalizacji przepływu płatności i informacji, czego ekonomicznymi skutkami są: redukcja kosztów transakcyjnych (nawiązano tu do teorii kosztów transakcyjnych Williamsona) oraz zwiększenie szybkości obiegu pieniądza w gospodarce. Śledzenie i analizowanie rozwoju izb rozliczeniowych pod kątem zaproponowanych modeli pozwoliłoby w przyszłości na wyodrębnianie kolejnych modeli (i ich wariantów), ilustrujących ewolucję izb rozliczeniowych. Wykazano pozytywny wpływ EDI na: redukcję kosztów transakcyjnych (a zwłaszcza z wykorzystaniem internetowych standardów XML/EDI) oraz wzrost szybkości obiegu pieniądza w gospodarce. Kolejnym krokiem rozważań była analiza EDI w kontekście regulacji UE. Rozpatrzono standardy i rekomendacje unijne, a zwłaszcza te, które dotyczą izb rozliczeniowych i skupiają się na istotnej roli EDI. Analizom poddano architekturę, znaczenie gospodarcze, funkcjonowanie i dane ilustrujące rozwój unijnego systemu rozliczeń wysokokwotowych TARGET, wskazując na prace nad nową wersją systemu TARGET2. 8 Analizowane w rozdziale IV rekomendacje, regulacje i standardy unijne posłużyły w dalszych rozważaniach, o charakterze empirycznym, jako kryteria: porównawcze izb rozliczeniowych w państwach Unii Europejskiej ( starych i nowych krajach - uczestnikach), jak i konstruowania wybranych mierników, oceniających rozwój izb rozliczeniowych. W części empirycznej, dokonano: analizy porównawczej izb rozliczeniowych w wybranych krajach, w oparciu o zadane uwarunkowania metod badawczych, w tym możliwości wielokryterialnego pomiaru i oceny wybranych systemów płatności, kryteria i uzasadnienie wyboru badanej próby krajów nowoprzyjętych do Unii Europejskiej; sformułowania metodyki i konstrukcji kilku mierników, oceniających wybrane aspekty rozwoju izb rozliczeniowych, prezentacji kilku mierników edifikacji i rozwoju technologii EDI, 9 6 Nad standardem EDIFACT (Electronic Data Interchange for Administration, Commerce and Transport). 7 Obecnie obie te technologie są traktowane ł ą c z n i e (jako XML/EDI). 8 Nawiązując również do konkurencyjnego z rynku amerykańskiego systemu WATCH. 9 Analizy (benchmarkingowe) objęły również porównania wybranych krajów UE z USA. 4

5 weryfikacji hipotez badawczych, dzięki metodzie korelacyjnej i konstrukcji kilku prostych modeli ekonometrycznych. Kluczowym wątkiem rozważań było skonstruowanie g lobalnego miernika ACH: do jego konstrukcji wykorzystano podejś cie wielokryterialne (rozważając zarówno korzyści, jak i ograniczenia z tego wynikające); wskazano możliwości jego wykorzystania w analizach dowolnych grup krajów 10 ; w oparciu o zaproponowaną metodykę 11 dokonano jego wyliczeń na przykładzie badanej grupy (kraje Unii Europejskiej) - zob. tabela 3: Tabela 3. Wartości globalnego miernika ACH dla badanej grupy krajów z lat Lp. Kraj Francja 79,08 78,78 77,49 74,94 78,55 2. Wielka Brytania 75,48 76,21 67,64 86,79 76,63 3. Holandia 70,06 71,91 71,99 70,87 74,50 4. Dania 67,91 69,45 69,87 66,53 67,73 5. Niemcy 56,55 58,48 58,22 68,25 67,32 6. Belgia 62,00 44,18 52,90 62,81 62,14 7. Portugalia 62,69 67,05 65,68 62,00 60,03 8. Luksemburg 67,77 70,67 70,76 69,97 59,44 9. Szwecja 62,85 52,86 53,78 52,68 55, Włochy 39,32 51,70 50,39 51,00 53, Finlandia 39,27 38,73 40,70 39,92 51, Hiszpania 50,83 53,95 54,08 47,04 52, Irlandia 44,35 35,41 36,32 46,25 49, Austria 40,47 40,49 41,81 42,30 45,53 10 Miernik ACH został nazwany globalnym z dwóch powodów. Po pierwsze, bo obejmuje wiele krajów. Po drugie, bo w jego skład wchodzi wiele różnorodnych zmiennych (ekonomicznych, strukturalnych, z zakresu IT). 11 M e t o d y k a wyliczania i normalizacji globalnego miernika ACH jest następująca: I) Po pierwsze wyróżniono grupy składowych (o nazwach: EDI, Makroekonomia, Finanse, Systemy płatności i Struktura systemów płatności ) i przypisano im (w kolejności) następujące wagi w procentach: 15, 10, 10, 50, 15. Poszczególne grupy składowych objęły łącznie 21 cząstkowych wskaźników. Grupę EDI tworzył wskaźnik e- readiness, który posłużył jako przybliżenie wykorzystania technologii EDI. W grupie Makroekonomia umieszczono PKB per capita jako wyznacznik bogactwa danego kraju. Z kolei grupa Finanse przybliżała wykorzystanie plastikowego pieniądza na 1 mieszkańca danego kraju za pomocą 6 wskaźników cząstkowych. Grupa Systemy płatności zawierała 4 mierniki: liczby i wartości transakcji w systemach detalicznych i wysokokwotowych odpowiednio w przeliczeniu na 1 mieszkańca oraz w odniesieniu do PKB danego kraju. W grupie Struktura systemów płatności (9 składowych) znalazły się takie miary jak liczba systemów płatności (detalicznych i wysokokwotowych), współczynniki koncentracji (mierzące udział w rynku największych uczestników systemu) oraz liczba uczestników tych systemów. II) Wyodrębnionym składowym dla poszczególnych grup przypisano punktację (każda składowa mogła otrzymać 5 lub 10 punktów, za wyjątkiem e-readiness, który przyjmował wartości od 0 do 10 punktów). III) Opierając się na zadanych wagach przypisanym grupom i punktacji dla składowych, wyliczono współczynniki, które posłużyły do obliczenia wartości globalnego współczynnika ACH dla każdego z badanych krajów. IV) Następnie skalkulowano zakres wartości przyjmowanych przez globalny miernik ACH, co pozwoliło na obliczenie znormalizowanych wartości miernika (przyjmującego wartości od 0 do 100). 12 Posortowane malejąco (wg wartości z 2005 roku). 5

6 15. Cypr* 41,19 42,66 41,81 43,71 44, Słowacja* 29,40 29,71 30,94 30,57 43, Słowenia* 36,84 38,31 38,91 42,62 43, Czechy* 29,59 31,07 31,67 32,11 42, Estonia* 20,17 31,07 31,67 32,11 37, Węgry* 33,89 36,80 37,27 34,34 35, Grecja 31,20 34,28 35,21 35,72 34, Polska* 32,74 32,52 32,65 32,23 32, Litwa* 28,14 29,62 30,22 32,11 28, Malta* 25,97 24,54 23,69 27,04 27, Bułgaria** 26,93 30,65 20,57 20,98 20, Rumunia** 14,14 16,23 16,62 27,70 16, Łotwa* 14,38 15,85 16,45 17,51 16, Średnia(A) 43,82 44,56 44,42 46,30 47, Mediana(A) 39,32 38,73 40,70 42,62 45, Odchylenie standardowe(a) 19,02 18,24 17,89 18,26 17, Średnia(B) 56,66 56,28 56,46 58,47 59, Mediana(B) 62,00 53,95 54,08 62,00 59, Odchylenie standardowe(b) 14,85 15,38 13,79 14,75 12, Średnia(C) 29,23 31,21 31,53 32,44 35, Mediana(C) 28,04 30,07 30,50 31,31 34, Odchylenie standardowe(c) 27,90 30,10 30,45 31,38 33, Średnia(D) 27,78 29,92 29,37 31,09 32, Mediana(D) 28,77 30,86 31,30 32,11 33, Odchylenie standardowe(d) 8,30 8,00 8,38 7,52 10,40 * Kraje przyjęte do UE dnia 1 maja 2004 roku; ** Kraje przyjęte do UE dnia 1 stycznia 2007 roku; A Wynik dla wszystkich krajów z tabeli; B Wynik dla starych krajów UE; C Wynik dla nowych krajów unijnych bez Bułgarii i Rumunii; D Wynik dla nowych krajów UE włączając Bułgarię i Rumunię. Źródło: opracowanie własne 13 W toku dalszych badań: zweryfikowano postawione hipotezy badawcze, zbadano dynamikę globalnego miernika ACH na podstawie dostępnych szeregów czasowych (zob. rysunek 1.), 13 Dane statystyczne zaczerpnięto z: [The Economist Intelligence Unit (2005)] oraz [Blue Book. Payment and securities settlement systems in accession countries. Addendum Incorporating 2005 Data (2006)]. 6

7 Rys. 1. Dynamika globalnego miernika ACH - kraje UE w latach Globalny Miernik ACH 48,00 46,00 44,00 42, Średnia 43,82 44,56 44,42 46,30 47,29 Lata Źródło: opracowanie własne przeanalizowano konwergencję dla średnich wartości globalnego miernika ACH mierząc w ten sposób poziom dostosowania się nowych krajów do starych członków UE i wykazując zachodzenie upodobniania się (konwergencji) krajów nowych do starych. Stwierdzono, że izby rozliczeniowe w badanych krajach u p o d o b n i a j ą się do siebie pod względem technicznym, organizacyjnym, standardów i rozwiązań prawnych. Wynika to z dwóch źródeł. Pierwszym są procesy zachodzące na rynku (globalizacja, przepływ kapitału, technologii i informacji). Do drugiego należą: regulacje rządowe, rekomendacje Unii Europejskiej, standardy międzynarodowych instytucji bankowych (EBC, BIS). Wnioski - dyskusja tez postawionych w rozprawie Analiza tezy głównej rozprawy jest następująca: Celem deklarowanym dostosowywania izb rozliczeniowych w nowych krajach członkowskich do standardów unijnych jest poprawa efektywności i sprawności ich funkcjonowania. Gdyby wspomniane kraje nie zostały przyjęte do UE można by domniemywać, że z uwagi na procesy obecne na wolnym rynku i tak nastąpiłoby pewne dostosowanie, wynikające z procesów globalizacji i stosowania tych samych nowych technologii informatycznych w sektorze izb rozliczeniowych. Zatem analizując i wykazując istnienie pozytywnego związku standardów elektronicznej wymiany danych z zaawansowaniem rozwoju izb rozliczeniowych w pośredni sposób można wykazać, iż właśnie EDI pełni jedną z kluczowych ról w dostosowaniu automatycznych izb rozliczeniowych do rekomendacji UE w nowych krajach członkowskich. 14 W celu uzasadnienia postawionych tez posłużono się dwiema metodami: Pierwsza z nich teoretyczna, polegała na szczegółowej analizie argumentów znajdujących się w literaturze przedmiotu odnośnie wymienionych tez szczegółowych; Druga - empiryczna, sprowadzała się do zbadania izb rozliczeniowych w krajach Unii Europejskiej przy pomocy skonstruowanych w tym celu mierników. Poniżej zaprezentowano dyskusję tez szczegółowych postawionych w rozprawie: 14 Celowo użyto słowa związek a nie wpływ, gdyż termin wpływ sugerowałby kategorycznie zależność kauzalną (przyczynowo-skutkową), które można by indukcyjnie wykazać na podstawie przeprowadzonych eksperymentów. Jednak z braku możliwości technicznych, a także z uwagi na uwarunkowania społeczne, polityczne i etyczne takie eksperymenty nie są możliwe i najprawdopodobniej nie zostaną przeprowadzone. Z tego względu posłużono się metodą korelacyjną i dlatego użyto terminu związek w sensie zależność, a nie wpływ w sensie ścisłego determinizmu. 7

8 Ad 1. Wdrożenie standardów elektronicznej wymiany danych zmniejsza ryzyko operacyjne i informatyczne w systemach płatności, przyczyniając się tym samym do bardziej efektywnego ich funkcjonowania. Ryzyko operacyjne, a także informatyczne, jest niestety bardzo trudne do skwantyfikowania i można je szacować tylko pośrednio i w przybliżeniu. Jednak pewnym jest, iż EDI dzięki swej specyfice, niejako z definicji wpływa na redukcję analizowanego ryzyka, chociażby z uwagi na automatyzację przetwarzania danych i ograniczenie czynnika ludzkiego. Mniejsza liczba błędów przy wprowadzaniu danych, przestrzeganie procedur i protokołów EDI zapewnia również ciągłość przetwarzania danych. Ad 2. Stosowanie elektronicznej wymiany danych w rozliczeniach międzybankowych znacząco obniża koszty transakcyjne rozrachunku płatności. To jest najważniejsza korzyść ze stosowania EDI w sektorze izb rozliczeniowych. Konieczność przejścia z rozliczeń tradycyjnych papierowych na elektroniczne (w Polsce w KIR S.A. z systemu SYBIR na ELIXIR) była oczywistością i stanowiła tylko kwestię czasu. Ad 3. Elektroniczna wymiana danych usprawnia funkcjonowanie izb rozliczeniowych, przyczyniając się do zwiększenia szybkości obiegu pieniądza w gospodarce. W pośredni sposób EDI poprzez poprawę sprawności funkcjonowania izb rozliczeniowych przyczynia do wzrostu szybkości obiegu pieniądza w gospodarce, dzięki mniejszej liczbie błędów wprowadzania i krótszym czasie przetwarzania danych. Ad 4. W segmencie rynku rozliczeń międzybankowych dla płatności wysokokwotowych występuje monopol państwa. Narzucenie przez regulatorów systemów rozrachunku brutto (RTGS) w miejsce netto (DNS) było nieuzasadnione ekonomicznie. Teza ta jest kontrowersyjna, jednak wydaje się mieć uzasadnienie w literaturze przedmiotu. W krajach Unii Europejskiej (starych i nowoprzyjętych) w zakresie rozliczeń wysokokwotowych panuje monopol państwa. Jednak nie jest to uzasadnione jakimiś przekonującymi badaniami, lecz zapewne względami poza-ekonomicznymi. Ponadto w literaturze przedmiotu w ogóle nie występuje postulat, że takie badania są potrzebne. 15 Ad 5. W systemach rozrachunku brutto, obsługiwanych przez państwo, występuje ryzyko nadużycia (nie do końca skutecznie ograniczane przez oprocentowanie i zabezpieczenia papierami wartościowymi). Kwestia ryzyka nadużycia była szeroko dyskutowana w rozdziale trzecim na przykładzie izb rozliczeniowych w USA i systemu RTGS państwowego FedWire oraz prywatnego CHIPS. Jednak oczywiście dotyczy również izb rozliczeniowych w krajach Unii Europejskiej. Ad 6. Zabezpieczanie istniejących systemów DNS (np. tzw. standardy Lamfalussy`ego) w celu ograniczania ryzyka systemowego, nie miało uzasadnienia ekonomicznego (teza ta związana jest z tezami 4 i 5). 15 Wyjątkiem są tu USA i system CHIPS (analizowany w rozdziale drugim). 8

9 Regulacje państwa, w tym wspomniane standardy Lamfalussy`ego za deklarowany cel mają ograniczenie ryzyka i poprawę bezpieczeństwa funkcjonowania izb rozliczeniowych. Jednak nie wykazano w odpowiednich badaniach, że jest to niezbędne i korzystne. Ponadto kwestią ekonomii normatywnej a nie pozytywnej pozostaje czy w ogóle dobrze, iż takie regulacje mają miejsce. Być może na wolnym, nieregulowanym rynku izb rozliczeniowych, powstałyby nowe rozwiązania i innowacje technologiczno-organizacyjne, które lepiej poradziłyby sobie ze wspomnianym ryzykiem niż regulacje rządowe. Możliwe, że prywatne banki i ich klienci woleliby ponosić odrobinę wyższe ryzyko przy niższych opłatach za usługi. Jednak regulator w postaci rządu nie pozwolił, aby w swobodnej grze rynkowej pojawiły się odpowiedzi na te pytania, tylko arbitralnie (nawet bez odpowiednich badań) wprowadził regulacje. W rozważaniach teoretycznych wykazano kluczową rolę elektronicznej wymiany danych w: - zaistnieniu izb rozliczeniowych (EDI i standaryzacja jest warunkiem koniecznym), - tworzeniu systemów rozliczeń płatności, - rozwoju automatycznych izb rozliczeniowych. Komunikaty EDI (również XML/EDI w środowisku internetowym) są obecne praktycznie na wszystkich poziomach komunikacji i przesyłania informacji oraz płatności między klientami, przedsiębiorstwami, bankami, izbami rozliczeniowymi, a wreszcie systemami RTGS poszczególnych krajów. Wskazuje to na k l u c z o w ą rolę EDI w rozliczeniach płatności. W badaniach empirycznych, formułując odpowiednie hipotezy badawcze, wykazano: - zachodzenie pozytywnej, istotnej statystycznie i stabilnej w badanym okresie, korelacji między EDI, a szybkością obiegu pieniądza, - zachodzenie dostosowania się nowych krajów unijnych do starych, o czym świadczy konwergencja średnich wartości globalnego miernika ACH, którego składową jest EDI (zob. rys. 2.). Rys. 2. Konwergencja globalnego miernika ACH dla "nowych" i "starych" krajów UE 56,00% 54,00% 52,00% 50,00% 48,00% 46,00% Średnia dla "nowych" krajów / Średnia dla "starych" krajów ,04% 53,16% 52,02% 53,17% 54,59% Lata Źródło: opracowanie własne Przeprowadzono też następujące testy statystyczne dla grupy badanych krajów w latach z podziałem na nowe i stare kraje unijne dla wartości globalnego miernika ACH: 1. Testy nieparametryczne mające pomóc podjąć decyzję co do odrzucenia, bądź nie, hipotezy o braku różnic w próbach krajów nowych i starych (test Mann-Whitneya, test Kołmogorowa Smirnowa). 9

10 2. Następnie zbadano czy badana próba krajów cechuje się normalnością rozkładu korzystając z następujących testów: test Shapiro-Wilka, test Jarque-Bera, test Anderson- Darling, test Lillieforsa. Po uzyskaniu wyniku, który świadczył o możliwości odrzucenia hipotezy o braku normalności badanych zmiennych posłużono się następującymi testami dla zweryfikowania hipotez o braku różnic średnich i wariancji w dwóch badanych grupach krajów - dla hipotezy o braku różnicy średnich: test T oraz test Z; dla hipotezy o braku różnicy wariancji: test Fischera F, test Bartletta, test Levene`a 16. W n i o s e k : zarówno rozważania teoretyczne, jak i badania empiryczne, potwierdziły i pozwoliły wykazać kluczową rolę elektronicznej wymiany danych w dostosowaniu międzybankowych izb rozliczeniowych do standardów Unii Europejskiej. Wnioski. Dyskusja postawionych hipotez badawczych W rozprawie sformułowano kilka rodzajów hipotez badawczych: korelacyjnych, regresji, różnicy średnich i odchyleń standardowych, dynamiki globalnego miernika ACH, konwergencji globalnego miernika ACH. 17 Najważniejszą hipotezą korelacyjną była hipoteza odnośnie pozytywnej korelacji EDI szybkości obiegu pieniądza (będąca rozwinięciem t r z e c i e j tezy szczegółowej). Korelacja ta okazała się stabilna i istotna statystycznie dla badanego okresu (lata ) 18. Weryfikacja tej hipotezy w sposób empiryczny potwierdziła przewidywania wynikające z teorii. Za przybliżenie EDI posłużył e-readiness, z kolei przybliżeniem szybkości obiegu pieniądza były: iloraz wartości transferów płatności w danym kraju (detalicznych i wysokokwotowych) oraz PKB, a także stosunek wolumenu transferów płatności w danym kraju (detalicznych i wysokokwotowych) do liczby jego mieszkańców. Wykorzystując kilka prostych modeli ekonometrycznych, zbadano: łączny wpływ zmiennych: PKB, e-readiness oraz wolności gospodarczej na zmienną objaśnianą wartość transferów w danym kraju (detalicznych i wysokokwotowych); łączny wpływ zmiennych: ln PKB, e-readiness i wolności gospodarczej na zmienną objaśnianą logarytm naturalny z wartości transferów płatności w danym kraju; wpływ zmiennej e-readiness i wolności gospodarczej na zmienną objaśnianą logarytm naturalny z wartości transferów płatności w danym kraju (detalicznych i wysokokwotowych); łączny wpływ zmiennych: In PKB, e-readiness i wolności gospodarczej w sferze monetarnej oraz finansowej na zmienną objaśnianą logarytm naturalny z wartości transferów płatności w danym kraju; łączny wpływ zmiennych: e-readiness i wolności gospodarczej w sferze monetarnej oraz finansowej na zmienną objaśnianą logarytm naturalny z wartości transferów płatności w danym kraju. Jeśli chodzi o hipotezy na temat normalności rozkładu, różnic średnich i odchyleń standardowych, dotyczyły one globalnego miernika ACH dla grupy państw unijnych (dane z roku 2005). 16 Obliczeń dokonano przy pomocy oprogramowania XLSTAT Hipotezy korelacyjne i regresji przedstawiono i zweryfikowano w rozdziale V, a pozostałe hipotezy w rozdz. VI. 18 Obliczeń w analizie korelacyjnej dokonano z użyciem oprogramowania STATISTICA

11 Podzielono badaną grupę krajów na dwa segmenty: stare i nowe kraje członkowskie. Hipoteza zerowa o braku różnic średnich wartości globalnego miernika ACH została odrzucona i przyjęto hipotezę alternatywną o występowaniu istotnych statystycznie różnic w zakresie średnich. Natomiast hipoteza zerowa o braku różnic odchyleń standardowych w tych dwóch grupach krajów nie została odrzucona. Ostatnia grupa hipotez badawczych dotyczyła dynamiki globalnego miernika ACH. Niestety, dostępne dane pozwoliły na prześledzenie jego wartości dla próby o bardzo ograniczonej liczebności (w latach ). W analizie szeregów czasowych wymagane są znacznie większe liczebności prób. Postawiono hipotezę o braku dynamiki (braku zmian) i odrzucono ją na podstawie: wizualnej analizy wykresów dynamiki globalnego miernika ACH oraz wyliczenia % wzrostu wartości tego miernika w latach Jednak jest to obserwacja wstępna i zgłoszono zatem postulat o dalsze badania dynamiki globalnego miernika ACH, z użyciem rygorystycznych technik statystycznych. Powyższe stwierdzenie dotyczy też analizy hipotezy o braku konwergencji (braku dostosowania) średnich wartości globalnego miernika ACH w badanej grupie krajów z podziałem na nowych i starych członków UE, którą odrzucono, obserwując: zachodzenie wzrostu dostosowania się w czterech z pięciu badanych grup składowych globalnego miernika ACH. Sugestie w zakresie dalszych badań W zakończeniu rozprawy sformułowano wnioski, podsumowując dokonane rozważania i badania, nakreślono perspektywy rozwoju izb rozliczeniowych i zasugerowano dalsze możliwości badawcze w tym obszarze. Wskazano m.in., że najprostszym sposobem kontynuacji badań z niniejszej rozprawy jest wykorzystanie stworzonych mierników i uzupełnienie o nowe dane dla kolejnych lat. Można rozbudować istniejące mierniki o nowe kryteria, a także włączyć do analiz nowe kraje. Docelowo globalny miernik ACH mógłby obejmować nawet 150 krajów świata, podobnie jak index of economic freedom czy e-readiness. Możliwości dalszych badań i włączania nowych kryteriów do globalnego miernika ACH związane są jednak z dostępem do danych, który jest obecnie utrudniony, zwłaszcza jeśli chodzi o koszty EDI w rozliczeniach płatności. Można postulować tworzenie inicjatyw unijnych, które ułatwią dostęp do danych (np. przez zalecenie albo nawet nakaz zbierania i ujawniania określonych danych bankom, izbom rozliczeniowym, według ustalonej metodologii). Bibliografia selektywna Angeles R., Nath R., Hendon D.W. (1998): An empirical investigation of the level of electronic data interchange (EDI) implementation and its ability to predict EDI system success measures and EDI implementation factors; International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, vol. 28, nr. 9/10. Angelini P., Maresca G., Russo D. (1996): Systemic Risk in the Netting System, Journal for Banking and Finance, 20. Blue Book. Payment and securities settlement systems in accession countries. Addendum Incorporating 2005 Data (2006) European Central Bank, December. 11

12 Durkiewicz P. (2002): Projekt Globalnej Izby Rozliczeniowej WATCH; In. Wybrane problemy zastosowania Electronic Data Interchange i Electronic Commerce, Acta Universitas Lodziensis, Folia Oeconomica 157, red. nauk. Marian Niedźwiedziński, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s Durkiewicz P., Dziuba D.T. (2000): Standaryzacja EDI w sferze ubezpieczeń i reasekuracji In. Electronic Data Interchange, red. nauk. Marian Niedźwiedziński; Wydawnictwo M. Niedźwiedziński - CONSULTING, Łódź-Dobieszków, s The Economist Intelligence Unit (2005), The 2005 e-readiness rankings, A white paper from the Economist Intelligence Unit. Written in co-operation with The IBM Institute for Business Value. The Economist. Mukhopadhyay T., Kekre S., Kalathur S. (1995): Business value of information technology: a study of electronic data interchange, MIS Quarterly, vol. 19, nr. 2 (June), s Mukhopadhyay T., Kekre S., Pokorney T. (1998): Strategic and operational benefits of electronic data interchange, Working Paper GSIA, Carnegie Mellon University. Niedźwiedziński M. (2004): Globalny handel elektroniczny, Wyd. PWN, Warszawa. Selgin G. (2001): You Call That Deregulation? A Critical Examination of Hugh Thomas`s Proposal to Deregulate Banking, Cato Journal, vol. 21, nr. 2 (Fall), s Selgin G. (2002): Wholesale payments: questioning the market-failure hypothesis, Department of Economics, Terry College of Business, University of Georgia. Standardy Lamfalussy`ego (1990): Raport CPSS (Komitet ds. Systemów Płatności i Rozrachunku), Bank for International Settlements, Bazylea, listopad. Statistics on payment and settlement systems in selected countries. Prepared by the Committee on Payment and Settlement Systems of the Group of Ten Countries. Figures for 2005 (2007). Bank For International Settlements, Bazylea, marzec. TARGET Annual Report (2007) European Central Bank, Frankfurt a./main. Wilkin J., red. nauk. (2005): Teoria wyboru publicznego. Wstęp do ekonomicznej analizy polityki i funkcjonowania sfery publicznej, Wydawnictwo Naukowe Scholar. Williamson O. (2000): The New Institutional Economics: Taking Stock, Looking Ahead, Journal of Economic Literature, vol. 38, September, s Wojtachnik R. (2004): Elektroniczna Wymiana Dokumentów, Mikom, Warszawa. XML Formatted Remittance Data in the ACH: A Feasibility Assessment (2002), Internet Council, NACHA. 12

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

Uruchomienie systemu TARGET2-NBP

Uruchomienie systemu TARGET2-NBP 1 Narodowy Bank Polski 21 maja 2008 r. Uruchomienie systemu TARGET2-NBP Adam Tochmański Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego P NBP 2 Kamienie milowe rozwoju polskiego systemu płatniczego Lata Systemy

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE

FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE FORMY PŁATNOŚCI STOSOWANE OBECNIE ORAZ PREFEROWANE 2/09/2008-22/10/2008 Znaleziono 329 odpowiedzi z 329 odpowiadających wybranym kryteriom UDZIAŁ Kraj DE - Niemcy 55 (16.7%) PL - Polska 41 (12.5%) DK -

Bardziej szczegółowo

Idiosynkratyczna rzeczywistość less cash, no cash, more cash

Idiosynkratyczna rzeczywistość less cash, no cash, more cash Idiosynkratyczna rzeczywistość less cash, no cash, more cash Jakub Górka Wydział Zarządzania Uniwersytet Warszawski Konferencja No Cash Day Warszawa, 5 kwietnia 2016 r. Rzeczywistość Less Cash Rzeczywistość

Bardziej szczegółowo

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego Shadow banking. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego dostępu do środków banku centralnego lub

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Systemy rozliczeniowe: wczoraj, dziś, jutro. Adam Tochmański / Departament Systemu Płatniczego

Systemy rozliczeniowe: wczoraj, dziś, jutro. Adam Tochmański / Departament Systemu Płatniczego Adam Tochmański / Departament Systemu Płatniczego Agenda Rola Narodowego Banku Polskiego w procesie zmian w polskim systemie płatniczym Ewolucja polskich systemów płatności Systemy płatności w Polsce dziś

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Odsetek gospodarstw domowych posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w domu

Odsetek gospodarstw domowych posiadających szerokopasmowy dostęp do Internetu w domu GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.12.2015 r. COM(2015) 639 final ANNEXES 3 to 4 ZAŁĄCZNIKI ZAŁĄCZNIK III: Ogólna ocena zasady dodatkowości (art. 95 RWP) ZAŁĄCZNIK IV: Terminy przedkładania i przyjmowania

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r.

Shadow banking. Dobiesław Tymoczko. Warszawa, 15 listopada 2012 r. Shadow banking Dobiesław Tymoczko Warszawa, 15 listopada 2012 r. Z. Pozsar i in.: pośrednictwo finansowe, które jest związane z dokonywaniem transformacji terminów zapadalności oraz płynności bez jednoczesnego

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

System płatniczy jako element wsparcia gospodarki elektronicznej - doświadczenia polskiego sektora bankowego

System płatniczy jako element wsparcia gospodarki elektronicznej - doświadczenia polskiego sektora bankowego Międzynarodowa konferencja gospodarcza e-biznes Polska - Ukraina 2006 1 czerwca 2006 Warszawa System płatniczy jako element wsparcia gospodarki elektronicznej - doświadczenia polskiego sektora bankowego

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 28/2014. TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca RYNEK MIĘSA TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca Cena Zmiana Towar bez VAT tyg. Wg ZSRIR (MRiRW) 07 13.07.2014 r. w skupie żywiec wieprzowy 5,47 żywiec wołowy 5,82 kurczęta typu brojler 3,84 indyki 5,91

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Regulamin usługi Pakiet Internet w UE w ofercie nju z rachunkiem obowiązuje od dnia 30 czerwca 2015 r.

Regulamin usługi Pakiet Internet w UE w ofercie nju z rachunkiem obowiązuje od dnia 30 czerwca 2015 r. Regulamin usługi Pakiet Internet w UE w ofercie nju z rachunkiem obowiązuje od dnia 30 czerwca 2015 r. 1. Pakiet Internet w UE (dalej: Usługa ) to usługa dostępna dla abonentów oferty nju z rachunkiem

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego Przemysław Pluskota Uniwersytet Szczeciński 05 listopada 2015r. Mierniki dobrobytu gospodarczego MIERZENIE ROZMIARÓW AKTYWNOŚCI GOSPODARCZEJ PKB PKB per capita PNB W gospodarce

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN prof. dr hab. Małgorzata Zaleska Szkoła Główna Handlowa Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN W ramach konferencji Katedr Finansowych Nauka finansów dla rozwoju gospodarczego i społecznego,

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY @ www.stat.gov.pl W jakim stopniu jesteśmy wyposażeni w komputery, i urządzenia przenośne? Do jakich celów wykorzystujemy? Rozwój telekomunikacji i informatyki w ostatnich latach

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY KORPORACYJNEJ BANKOWOŚCI INTERNETOWEJ W POLSCE

SYSTEMY KORPORACYJNEJ BANKOWOŚCI INTERNETOWEJ W POLSCE ADAM GOLICKI SYSTEMY KORPORACYJNEJ BANKOWOŚCI INTERNETOWEJ W POLSCE Praca magisterska napisana w Katedrze Bankowości Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie pod kierunkiem naukowym dr. Emila Ślązaka Copyright

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

Polski sektor bankowy XII Forum Bankowe

Polski sektor bankowy XII Forum Bankowe Polski sektor bankowy XII Forum Bankowe Wojciech Kwaśniak Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego 1 Wyniki finansowe sektora bankowego 12 11,1 25 mld zł 10 8 6 4 2 6,0 5,8 4,2 4,2 3,8 4,5 2,3 2,3 7,9 7,1

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI Aktualizacja danych wykorzystywanych do obliczania kar ryczałtowych oraz kar pieniężnych wskazywanych Trybunałowi Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce najważniejsze wnioski i rekomendacje Rynek kredytów hipotecznych będzie odgrywał coraz większą rolę w polskiej gospodarce i działalności krajowych banków

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL

STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ ESTEL ŚWIADCZONEJ PRZEZ ESPOL SP. Z O.O. OSOBOM FIZYCZNYM obowiązuje dla umów zawartych od 16.03.2015 STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL Plan taryfowy Liczba bezpłatnyc h

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

XXXI MARATON WARSZAWSKI Warszawa, 27.09.2009

XXXI MARATON WARSZAWSKI Warszawa, 27.09.2009 XXXI MARATON WARSZAWSKI Warszawa, 27.09.2009 Alex.Celinski@gmail.com Rozkład wyników Przedziały 30-minutowe Lp. Przedział Liczebność Częstość czasowy Liczebność Częstość skumulowana skumulowana 1 2:00-2:30

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r.

Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 stycznia 2013 r. Poz. 44 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie wzorów wniosków w zakresie refundacji leku, środka

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 kg na mieszkańca Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W pierwszym tygodniu września 2015 r. na rynku krajowym ceny

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ. Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej

Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ. Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej Spis treści Wstęp Część I. WPROWADZENIE DO BANKOWOŚCI KORPORACYJNEJ Rozdział 1. Wprowadzenie do bankowości korporacyjnej 1.1. Bank jako pośrednik finansowy i dostawca płynności 1.2. Segmentacja działalności

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny Wyniki Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań 2002, 2011. Wskaźnik NEET w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r.

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócone obciążenie art. 199 Dyrektywy VAT 2 Prace budowlane Transakcja Zapewnienie personelu

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14)

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Ogólne zasady rozliczania Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 10.10.2014 Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM

Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem przedsięwzięcia z wykorzystaniem metod sieciowych PERT i CPM SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA w Warszawie STUDIUM MAGISTERSKIE Kierunek: Metody ilościowe w ekonomii i systemy informacyjne Karol Walędzik Nr albumu: 26353 Zastosowanie symulacji Monte Carlo do zarządzania ryzykiem

Bardziej szczegółowo

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014

Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Raport końcowy z realizacji umowy Mobilność 2013 r. w programie Erasmus (rok 2013/14) Warszawa, 29.09.2014 Ogólne zasady rozliczania Okres realizacji uprawnionych działań: 01.06.2013-30.09.2014; Uczelnia

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu

Katarzyna Maciejewska. Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu Katarzyna Maciejewska Urząd Statystyczny w Poznaniu Oddział w Kaliszu DEFINICJE ŚWIADOMOŚCI Świadomość: zdolność człowieka do zdawania sobie sprawy ze swego istnienia i z tego co jest przedmiotem jego

Bardziej szczegółowo

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE

Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Przewodnik: Więcej kobiet w zarządzaniu to się opłaca DR EWA LISOWSKA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE Kompleksowe kompendium wiedzy Fakty i argumenty regulacje prawne dane liczbowe kontekst kulturowy

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

WYPŁATA EMERYTUR I RENT Z ZUS OSOBOM ZAMIESZKAŁYM ZA GRANICĄ

WYPŁATA EMERYTUR I RENT Z ZUS OSOBOM ZAMIESZKAŁYM ZA GRANICĄ Zakład Ubezpieczeń Społecznych WYPŁATA EMERYTUR I RENT Z ZUS OSOBOM ZAMIESZKAŁYM ZA GRANICĄ i Do kogo skierowana jest ulotka? Ulotka określa zasady wypłaty polskich emerytur, rent z tytułu niezdolności

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.9.2014 L 280/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 994/2014 z dnia 13 maja 2014 r. zmieniające załączniki VIII i VIIIc do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2014. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2014 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi. W przypadku cytowania jej fragmentów należy wskazać

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej

Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej dr Lucyna Przezbórska-Skobiej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Katedra Ekonomii i Polityki Gospodarczej w Agrobiznesie Agroturystyka w Polsce na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej Międzynarodowa

Bardziej szczegółowo

Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz

Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 17 grudnia 2012 r. Co to jest cloud computing? Cloud computing jest modelem umożliwiającym wygodny

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje :

Narodowa Agencja zapewni dofinansowanie działań do kwoty maksymalnej nieprzekraczającej 97090 EUR, która obejmuje : Uczelniane zasady podziału funduszy otrzymanych z Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (Agencji Narodowej Programu LLP Erasmus) na działania zdecentralizowane Programu LLP Erasmus na rok akademicki 2011/12

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego.

- jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Fundusze hedgingowe i private equity - jako alternatywne inwestycje rynku kapitałowego. Dr Małgorzata Mikita Wyższa Szkoła a Handlu i Prawa im. R. Łazarskiego w Warszawie Do grupy inwestycji alternatywnych

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 41/2010

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 41/2010 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w skupie W pierwszym tygodniu października br. w krajowym skupie zbóż przeważały spadkowe tendencje cen. Według danych Zintegrowanego Systemu Rolniczej Informacji

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 23/2015

RYNEK MIĘSA. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 23/2015 RYNEK MIĘSA TENDENCJE CENOWE Ceny zakupu żywca W dniach 8 14.06.2015 r. zakłady mięsne w Polsce objęte monitoringiem Zintegrowanego Systemu Rolniczej Informacji Rynkowej MRiRW kupowały żywiec wieprzowy

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

Finanse przedsiêbiorstw Katedra Strategii Gospodarczych dr Helena Baraniecka

Finanse przedsiêbiorstw Katedra Strategii Gospodarczych dr Helena Baraniecka KARTA MODU U / KARTA PRZEDMIOTU Kod moduùu Nazwa moduùu MAKROEKONOMIA Nazwa moduùu w jêzyku angielskim Macroeconomics Obowi¹zuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODU U W SYSTEMIE STUDIÓW

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Monika Borowiec Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 2.10 Temat zajęć: Sprawdzian z działu 2 1. Cele lekcji: Uczeń: sprawdza stopień opanowania wiedzy i umiejętności z działu 2, zna podstawowe pojęcia

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku

PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY. Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku PERSPEKTYWY PODLASKIEGO RYNKU PRACY Dr Cecylia Sadowska-Snarska Wydział Ekonomii i Zarządzania Uniwersytetu w Białymstoku Plan prezentacji 2 1. Sytuacja demograficzna w woj. podlaskim na tle trendów światowych.

Bardziej szczegółowo