Płockiego 1, o zapewne najbardziej ekstremal- Przegląd Archeologiczny Vol. 59, 2011, pp

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "http://rcin.org.pl Płockiego 1, o zapewne najbardziej ekstremal- Przegląd Archeologiczny Vol. 59, 2011, pp. 167-183"

Transkrypt

1 ocaliła go archeologia: działalność badawcza kazimierza gelinka 167 Przegląd Archeologiczny Vol. 59, 2011, pp PL ISSN ANDRZEJ PRINKE OCALIŁA GO ARCHEOLOGIA: DZIAŁALNOŚĆ BADAWCZA KAZIMIERZA GELINKA ( ) JAKO WIĘŹNIA NIEMIECKIEGO NAZISTOWSKIEGO OBOZU KONCENTRACYJNEGO MAUTHAUSEN-GUSEN (GÓRNA AUSTRIA) W LATACH REScUED BY ARCHAEOLOGY: THE RESEARCH ACTIVITIES OF KAZIMIERZ GELINEK ( ) AS A PRISONER OF THE GERMAN NAZI CONCENTRATION CAMP AT MAUTHAUSEN-GUSEN (UPPER AUSTRIA) IN During the archival study of the rich legacy of Prof. Józef Kostrzewski carried out by the author, a ready-to-be-published manuscript by Kazimierz Gelinek (1946) in Polish and English was found. It describes his archaeological activities as a prisoner at Mauthausen-Gusen, one of the most severe German Nazi concentration camps. Gelinek, a geographer and pre-war grammar school teacher with extensive archaeological field and museum practice in the Płock region, was ordered by the camp commanders first to form the excavation brigade of prisoners in order to examine several sites in the vicinity of the camp (the archaeologically rich region of Upper Danube valley), then to organize a small archaeological museum in one of the camp barracks and finally to prepare a monograph of the excavated area that was handed to Heinrich Himmler, chief of the SS and Gestapo and an enthusiastic amateur of archaeology, during his visit. KEY WORDS: World War II, Nazi Germany, concentration camps, Gusen, Mauthausen-Gusen, rescue excavations, Upper Austria, Upper Danube, archaeological biograms Od roku 2010 autor tych słów prowadzi kwerendę archiwalną dot. biografii i dorobku prof. Józefa Kostrzewskiego. Jednym z jej pierwszych rezultatów było odkrycie w spuściźnie Profesora, przechowywanej w poznańskim oddziale Archiwum Polskiej Akademii Nauk, relacji Kazimierza Gelinka ( ; ryc. 1-2) w latach międzywojennych kustosza Muzeum Towarzystwa Naukowego Płockiego 1, o zapewne najbardziej ekstremal- 1 Towarzystwo Naukowe Płockie jedno z najstarszych towarzystw naukowych w Polsce, działające od r do nym epizodzie w dziejach polskiej archeologii 2. Tekst ten zawiera bowiem szczegółowy opis ponad pięcioletniego okresu uwięzienia Gelinka w osławionym niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen 3 w Górnej Audziś, z przerwą w l , spowodowaną represjami rosyjskiego zaborcy po powstaniu listopadowym. 2 Wkrótce po jego dokonaniu, odkrycie to opisano wstępnie w krótkim artykule popularnonaukowym (Prinke 2010). 3 Konzentrationslager (KL) Mauthausen (od 1940 r.: KL Mauthausen-Gusen) niemiecki nazistowski obóz

2 168 andrzej prinke strii. Na rozkaz komendanta, SS-Standartenführera Franza Ziereisa 4 (ryc. 3), K. Gelinek przez cały czas swego pobytu w Gusen kierował ratowniczymi badaniami wykopaliskowymi w rejonie tego obozu, położonego w bogatej archeologicznie dolinie górnego Dunaju. Co więcej, wypełniając kolejne polecenia F. Ziereisa, w jednym z baraków obozowych Gelinek zorganizował muzeum, w którym wyeksponował pozyskane zabytki, a następnie, przy udziale współpracowników, podsumował wyniki swych badań w formie obszernej monografii. Tę niezwykłą gorliwość komendanta obozu w odniesieniu do odkrytych zabytków należy zapewne tłumaczyć ogólnie znanymi zainteresowaniami jego najwyższego przełożonego Heinricha Himmlera, który od dziecka fascynował się archeologią; najdobitniejszym spełnieniem tych marzeń, już po jego dojściu do władzy, było założenie organizacji Ahnenerbe 5. Ziereis osiągnął założony cel: Himmler dwukrotnie odwiedził obóz, wizytując również wykopaliska; podczas jednej z tych wizyt (ok. 24 XII 1942) wręczono mu gotowy egzemplarz monografii archeologicznej okolic Gusen. koncentracyjny, założony w 1938 (po tzw. Anschlussie, czyli przyłączeniu Austrii do Rzeszy Niemieckiej) w Mauthausen koło Linzu (Austria), w pobliżu największego austriackiego kamieniołomu granitu; miejsce kaźni niemieckich i austriackich przeciwników nazizmu oraz polskiej inteligencji (w ramach tzw. Intelligenzaktion). Od 17 II 1939 jego komendantem był SS-Standartenführer Franz Ziereis. Od XII 1939 obóz powiększono o odległy o 4,5 km podobóz Gusen. Mauthausen-Gusen uchodził za najcięższy z hitlerowskich obozów koncentracyjnych, co potwierdzali również osadzeni tam b. więźniowie Auschwitz. 4 Franz Ziereis ( ) niemiecki nazistowski zbrodniarz wojenny; w SS od 1936 r.; 1937 dowódca oddziału SS-Totenkopf w Brandenburgii; 1938 przeniesiony do Austrii jako instruktor dywizji SS-Totenkopf; komendant obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen w stopniu SS-Standartenführera. Tuż przed wyzwoleniem obozu przez armię amerykańską zbiegł wraz z rodziną w pobliskie góry. Ujęty, a następnie ciężko postrzelony przy próbie ucieczki; przesłuchiwany przed śmiercią przez oficerów wywiadu amerykańskiego, bronił się, zarzucając swym najbliższym współpracownikom, zwłaszcza K. Chmielewskiemu, samowolny sadyzm. 5 Ahnenerbe Studiengesellschaft für Geistesurgeschichte, Deutsches Ahnenerbe e.v. (Towarzystwo Badawcze nad Pradziejami Spuścizny Duchowej, Niemieckie Dziedzictwo Przodków niemiecka nazistowska organizacja badawcza, założona przez Reichsführera SS Heinricha Himmlera (1935). Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze uznał ją za organizację zbrodniczą. Ryc. 1. Kazimierz Gelinek (1938) Fig. 1. Kazimierz Gelinek (1938) Używając terminologii archeologicznej, można zatem powiedzieć, iż K. Gelinek wypełniał w tym tragicznym miejscu wszystkie główne zadania profesjonalnego archeologa: ratowniczo-konserwatorskie, muzealne i naukowo-analityczne. To zdumiewające, że ów unikatowy nie tylko w skali Polski przypadek archeologicznego losu był dotąd zupełnie nieobecny w świadomości naszego środowiska zawodowego. Jedyną, krótką wzmiankę na ten temat zawarł Tomasz Kordala w swej pracy poświęconej dziejom badań archeologicznych na Mazowszu Płockim (Kordala 2000). A przecież obszerne opisy archeologicznej działalności K. Gelinka w Gusen 6 znaleźć można w kilku książkach wspomnieniowych, wydanych już wiele lat temu przez jego towarzyszy niedoli (Dobosiewicz 1979; Gębik 1972; Iwiński 1989; Murasiewicz 1962; Wnuk 1985). Wszyscy oni wystawili jego postawie etyczno-moralnej najwyższą ocenę. Owa niewie- 6 KL Gusen podobóz obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen, utworzony wiosną 1940 r. przy tamtejszych zakładach zbrojeniowych; wkrótce w pobliżu powstał KL Gusen II, a w 1944 r. KL Gusen III. W 1945 r. kompleks Mauthausen-Gusen liczył łącznie 56 podobozów.

3 ocaliła go archeologia: działalność badawcza kazimierza gelinka 169 Zarówno Kostrzewski, jak i Gelinek, żyli jeszcze wiele lat (obaj zmarli w r. 1969), nie mamy jednak, jak dotąd, dowodów na ich bezpośrednie kontakty po wojnie. Dążąc do odpowiedzi na te i inne pytania, autor tych słów przeprowadził dodatkową kwerendę w kilku instytucjach na terenie Płocka, związanych z działalnością Kazimierza Gelinka. Dwa maszynopisy jego autorstwa, przechowywane w miejscowym oddziale Związku Nauczycielstwa Polskiego, tj. życiorys (Gelinek 1956b) oraz druga, niedatowana wersja opisu jego badań archeologicznych w Gusen (Gelinek b.d.), a także korespondencja z okresu międzywojennego (w zbiorach Towarzystwa Naukowego Płockiego) rzuciły dodatkowe światło na tę niezwykłą postać, lecz większość związanych z nią zagadek pozostaje nadal nierozwiązana. W sumie dysponujemy więc dziś dwoma tekstami Kazimierza Gelinka, w których przedstawia on szczegółowo swe uwięzienie i pięcioletnią działalność archeologiczną w obozie koncentracyjnym w Gusen. Są to: (a) maszynopis z 1946 r. o objęto- Ryc. 2. Kazimierz Gelinek po powrocie z obozu Gusen (ok. 1946) Fig. 2. Kazimierz Gelinek after his return from the Gusen camp (circa 1946) dza jest również skutkiem szczególnego i przyznać trzeba niezrozumiałego sposobu potraktowania relacji Gelinka przez Józefa Kostrzewskiego. Otóż Profesor, którego Gelinek poznał jeszcze przed wojną podczas swego pobytu w Biskupinie, w żaden sposób nie wykorzystał tego gotowego do publikacji tekstu (wraz z wykreślonymi na kalce ilustracjami). Jest to tym bardziej zadziwiające, gdy weźmie się pod uwagę łatwość, z jaką J. Kostrzewski chwytał za pióro, gdy tylko napotkał temat choćby pośrednio związany z archeologią, nierzadko przedstawiając go nawet na kilka sposobów np. jako rozprawę naukową, a równolegle jako artykuł dla prasy codziennej (por. np. uzupełnioną bibliografię J. Kostrzewskiego: Prinke 2011). Relacja K. Gelinka powstała jeszcze w Austrii, zapewne podczas jego pobytu w alianckim obozie przejściowym po wyzwoleniu Gusen przez wojska amerykańskie (5 V 1945); nosi ona sygnaturę: Schärding, dnia 28.lutego 1946.r. i napisana jest na maszynie pozbawionej polskich czcionek. Nie wiemy, kiedy tekst ten dotarł do rąk Profesora. Ryc. 3. Franz Ziereis ( ) komendant obozu koncentracyjnego Mauthausen- Gusen; hitlerowski zbrodniarz wojenny Fig. 3. Franz Ziereis ( ) commandant of the German Nazi concentration camp at Mauthausen-Gusen; Hitlerite war criminal

4 170 andrzej prinke ści 8 stron, opracowany w trzech wersjach językowych: polskiej, angielskiej i niemieckiej (Gelinek 1946a, 1946b, 1946c; oryginał w zbiorach Archiwum PAN, Oddział w Poznaniu, w spuściźnie po prof. Józefie Kostrzewskim, sygn. P-III 51, jedn. 17;), (b) wspomniany już, późniejszy (niedatowany) maszynopis o objętości 11 stron (Gelinek b.d.). Oba teksty są częściowo tożsame. Poniżej przedstawiamy łączne streszczenie obu relacji, poprzedzając je skrótem życiorysu (Gelinek 1956b), aby umożliwić Czytelnikowi prześledzenie drogi Kazimierza Gelinka do archeologii; będąc z wykształcenia geografem uczniem prof. Eugeniusza Romera 7 z Uniwersytetu Stefana Batorego we Lwowie, w okresie międzywojennym posiadał on zarazem bliskie i różnorodne związki ze środowiskiem polskich archeologów. W cytatach zachowano pisownię i interpunkcję oryginału. Uwagi autora podano w nawiasach kwadratowych. 7 Eugeniusz Romer ( ) polski geograf i kartograf; studia w Krakowie, Lwowie, Wiedniu, Halle i Lozannie. Od 1899 profesor Uniwersytetu Stefana Batorego we Lwowie. Członek polskiej delegacji na konferencję pokojową w Paryżu, zwanej też konferencją wersalską ( ). ŻYCIORYS KAZIMIERZA GELINKA ( ) Kazimierz Gelinek urodził się 23 sierpnia 1882 r. w Brzeżanach (d. woj. tarnopolskie, ob. zachodnia Ukraina) w rodzinie inteligenckiej. Przed ukończeniem pierwszego roku życia utracił ojca. W dzieciństwie kilkakrotnie ciężko chorował (tyfus, szkarlatyna i czarna ospa). Wstępne wykształcenie otrzymał w Tarnopolu. Po śmierci matki, tuż przed maturą ponownie zachorował; po trzyletniej kuracji powrócił do zdrowia, by przez następne trzy lata odbyć obowiązkową służbę wojskową w armii austriackiej (VII pułk ułanów pamiętający jeszcze czasy polskie, gdyż w magazynie wojskowym tegoż pułku, były zachowane mundury polskie oraz hełmy z rogatywką, szable i lance ; Gelinek 1956b, 1). Pułk ten stacjonował w Stockerau pod Wiedniem; jego dowódcą był Ritter von Donderf, a właścicielem arcyksiążę Franciszek Ferdynand 8. Oszczędności z żołdu wojskowego umożliwiły Gelinkowi dokończenie edukacji gimnazjalnej, uwieńczonej maturą. Po jej uzyskaniu nie przyjął proponowanej mu posady urzędnika kolejowego, lecz zatrudnił się jako nauczyciel szkół powszechnych wiejskich z zamiarem kontynuowania dalszych studiów naukowych Praca nauczyciela w Zazulińcach 9 nad Dniestrem otworzyła mi oczy 8 Franciszek Ferdynand Habsburg ( ) arcyksiążę Austrii-Este, bratanek cesarza Franciszka Józefa I; od 1896 następca tronu Austro-Węgier. Jego śmierć w zamachu w Sarajewie stała się bezpośrednią przyczyną wybuchu pierwszej wojny światowej. 9 Zazulińce duża wieś na lewym brzegu Dniestru; w II Rzeczpospolitej w gm. Sińków, pow. Zaleszczyki, woj. tarnopolskim; ob.: Ukraina. na piękno krajobrazu; a jar Dniestru i jego tak zwane <ścianki> t.j. strome brzegi, pociągały ku sobie. Często więc na łódce przeprawiałem się na drugą stronę brzegu Dniestru, czyli <ścianki> interesując się skałami i ich układem, których jeszcze nie znałem i nie rozumiałem. Zacząłem więc szukać źródeł naukowych, które naprowadziły mie do głównego źródła: geografii (Gelinek 1956, 2). Z początkiem pierwszej wojny światowej jako żołnierz przywdziałem wówczas po raz wtóry mundur ułański, który wreszcie doczekał się Wolnej Polski. W roku 1916 w mundurze tym, zacząłem już pracować tylko dla wolnej swej Ojczyzny i realizować dawniejszą swoją myśl, dalszych studiów... Z początkiem sierpnia 1916 r. radca szkolny Dr. Marian Reiter z Lublina, zwrócił się do mnie z propozycją otwarcia szkół w powiecie i w Zamościu mianując równocześnie inspektorem. Dwojąc się i trojąc, nie śpiąc i nie jedząc, w ciągłych rozjazdach wykonałem zadanie. Oto na początek września tegoż roku otwartych zostało około sto szkół. Niezależnie od tego zaangażowałem w początkach sierpnia, to znaczy przed otworzeniem szkół, 16 pań nauczycielek - Polek do pracy i urządziłem kurs, który zakończony został w dniu 19 sierpnia 1916 roku. Angażowanie dalszych osób i następny kurs oraz konferencja w których wzięło udział przeszło sto nauczycieli obojga płci były dalszym ciągiem moich wysiłków. Kursy i konferencje zakończyły się w początkach września 1916 roku. W Zamościu otwarte zostało gimnazjum realne męskie i żeńskie oraz seminarium nauczycielskie również męskie i żeńskie (Gelinek 1956b, 2). Dodatkowym jego osiągnięciem organizacyjnym

5 ocaliła go archeologia: działalność badawcza kazimierza gelinka 171 było pozyskanie w 1917 r. przez wpływy na Jeneralne Gubernatorstwo w Lublinie (Gelinek 1956b, 3) budynku kasyna oficerskiego na siedzibę szkolnego internatu. Po tak pomyślnym debiucie na polu pedagogicznym Gelinek wraca do zamiaru kontynuowania własnej edukacji: Przyjąłem więc posadę nauczyciela szkoły ćwiczeń przy założonym seminarium nauczycielskim męskim w Zamościu, a w roku 1922 zapisałem się na studia uniwersyteckie wydziału geografii w Instytucie profesora Ludomira Sawickiego 10 w Krakowie. Wykłady, ćwiczenia, prace seminaryjne i wycieczki naukowe, dały mi bardzo dużo wiedzy naukowej; którą zauważył i uznał prof. Sawicki angażując mnie do swej wyprawy naukowej ogólnie znanym samochodem Orbis do Afryki - tragicznie zresztą zakończonej, gdyż w czasie wyprawy profesor Sawicki ciężko zachorował i nieprzytomny wracał przez Anatolię: w drodze zmarł. Ja zaś, dziwnym trafem nie mogłem wziąć udziału w tej wyprawie, gdyż żona moja i córka obłożnie zachorowały na szkarlatynę. Po dwóch latach studiów w Krakowie, przeniosłem się na studia we Lwowie; gdzie w Instytucie geograficznym profesora Romera uzyskałem dyplom na nauczyciela szkół średnich ogólnokształcących i seminariów nauczycielskich w dniu 9 listopada 1926 roku (Gelinek 1956b, 5). Z zaproponowanych mu przez kuratorium trzech możliwości zatrudnienia (Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec lub Płock) Gelinek wybrał tę ostatnią. Przed decyzją wyboru, pojechałem z Zamościa do Płocka. W tym czasie, nie było jeszcze połączenia z Warszawy koleją: płynąłem więc statkiem. Malownicze brzegi Wisły, miasta i wsie nadwiślańskie, pociągały ku sobie. Piękne położenie dawnej stolicy Mazowsza i Polski - Płocka, oraz nieznana mi dotychczas budowa geologiczna, zdecydowały o wyborze tego miasta na miejsce pracy (Gelinek 1956b, 5). Podczas tej pierwszej wizyty w Płocku Gelinek trafił do miejscowego Muzeum Mazowsza Płockiego, gdzie poznał jego założycielkę i kustosza Halinę Rutską 11. Już wkrótce, po osiedleniu 10 Ludomir Sawicki ( ) polski geograf, podróżnik i wydawca; współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Geograficznego (1918); od 1919 profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. 11 Halina Rutska ( ) kustosz Muzeum Mazowsza Płockiego, które dało początek obecnemu Musię na stałe w Płocku (1 IX 1924), Gelinek, poza pracą pedagogiczną ( wykłady geografii w państwowym seminarium nauczycielskim męskim, a potym w gimnazjum im króla Władysława Jagiełły i seminarium nauczycielskim żeńskim ; Gelinek 1956b, 5), podjął stałą współpracę naukową zarówno z Muzeum, jak i z Towarzystwem Naukowym Płockim, obejmującą m.in. wycieczki badawcze geologiczno-archeologiczne po okolicy. W pierwszym roku, zwróciłem uwagę na dno Wisły i na jej brzegi. Kępa Radziwska zaprowadziła mnie do Popłacina i Duninowa. Na pograniczu Radziwia i Popłacina, na piaskach, natknąłem się na okrzeski krzemienne z okresu neolitu dowiedziałem się od prof. Rudzkiej 12, że na wydmach Ośnicy koło Borowiczek, spotykają się takie same okrzeski jaki i w Osinach koło Radziwia Na ten temat wygłosiłem pierwszy referat w Towarzystwie Naukowym ilustrując zebranym materiałem i rysunkami (Gelinek 1956b, 6). Już po wojnie, Gelinek opublikował wyniki swych zwiadów terenowych w miejscowych Notatkach Płockich (Gelinek 1956a). Po ukazaniu się tego artykułu, w sierpniu 1956 r. mieszkaniec Płocka Henryk Biedrzycki przyniósł zebrane przez niego okrzeski na zboczach gór tumskich. Po sprawdzeniu tych miejsc, uzupełniłem zbiorek; w ten sposób ugruntowałem tezę istnienia przemysłu neolitycznego w Osinach oraz korzystania z tego przemysłu przez ówczesnych osadników Płocka (ryc. 15; Gelinek 1956b, 6). W dniu 3 października 1926 r., Prof. Romer dał mi pisemną ocenę: <Pan Kazimierz Gelinek przedłożył mi swą pracę p.t.; <<Studia nad usuwiskami Płockimi>>. Praca ta jest oparta na oryginalnych studiach w terenie, a po części na zdięciu fotograficznym, wykonanym przez autora z osobliwym dowcipem i cierpliwością metodami najpierwotniejszymi. Całość zaopatrzona w bogaty materiał ilustracyjny - fotografie i blok diagramy jako też w materiał kartograficzny, częściowo archiwalny, jest cennym przyczynkiem do fizjografii wysokich brzegów nadwiślańskich ilustrującym i wyjaśniającym wiele w problemie ruchów tego brzegu Podkreślam to by poprzeć starania p. Gelinka o jak zeum Mazowieckiemu w Płocku. Zasłużona społeczniczka, m.in. działaczka Towarzystwa Naukowego Płockiego; współzałożycielka (wraz z mężem Stefanem, , profesorem gimnazjum męskiego w Płocku) Biblioteki im. Zielińskich TNP. 12 Winno być: Rutskiej; por. przyp. 11.

6 172 andrzej prinke najrychlejsze dopuszczenie do egzaminu uproszczonego, który by mu pozwolił poświęcić się w całości i swobodnie zawodowi nauczycielskiemu, a wierzę i nauce>. Prof. Eugeniusz Romer (Gelinek 1956b, 7). Rezultaty tej pracy K. Gelinek przedstawił w 1927 r. w Krakowie na II Zjeździe Słowiańskich Geografów i Etnografów w Polsce (Gelinek 1929). Na koniec lat 1920-tych datują się pierwsze kontakty K. Gelinka z archeologią. W r zostaje kustoszem Muzeum Mazowsza Płockiego 13 z zadaniem utworzenia Działu Przyrodniczo-Ludoznawczego, obejmującego również zbiory archeologiczne. Odtąd aż do wybuchu wojny K. Gelinek prowadzi systematyczną współpracę z Urzędem Konserwatorskim Zabytków Przedhistorycznych w Warszawie jako przewodniczący Pogotowia Ratunkowego Wykopalisk Towarzystwa Naukowego Płockiego. W l przeprowadził interwencje konserwatorskie na przypadkowo odkrytych stanowiskach w Staroźrebach, Rogowie, Rembielinie, Popłacinie i Sójkach (Kordala 2000, 42). Nadzorował też pod względem archeologicznym budowę linii kolejowej Płock-Sierpc. Szczególnie spektakularnego odkrycia dokonał w dniu 6 VII 1931 r. w Parzeniu nad Skrwą Prawą, gdzie na terenie cmentarzyska pozyskał dla zbiorów swego Działu kielich szklany z okresu wpływów rzymskich, który opublikował już po wojnie (Gelinek 1954). 13 Muzeum Mazowsza Płockiego: placówka Towarzystwa Naukowego Płockiego, zał r. jako Muzeum Publiczne i Szkolne Województwa Płockiego; reaktywowana 1907; od 1928 przemianowana na: Muzeum Mazowsza Płockiego im. Prof. Ignacego Mościckiego, Prezydenta Rzeczypospolitej. Równolegle rozwijał szeroką działalność oświatową w dziedzinie historii, archeologii i geografii, m.in. w formie lekcji muzealnych dla szkół różnych typów (Kordala 2000, 42). Podejmował również badania problemowe w zakresie archeologii, m.in. nad początkami osadnictwa ludzkiego w rejonie Płocka. W lutym 1932 r. na Mazowszu nastąpiło trzęsienie ziemi z epicentrum w Łubkach. Samochodem starostwa Płockiego sprawdziłem niesłychane dotychczas zjawisko na przestrzeni tysiąc siedemdziesiąt kilometrów i zebrałem duży materiał naukowy, który przepadł jak też i inne materiały również naukowe w czasie pobytu mego w obozach koncentracyjnych w okresie przeszło 5 lat (Gelinek 1929; 1956b, 7). Po klęsce wrześniowej 1939 r. niemieckie władze okupacyjne trzykrotnie nakłaniały Gelinka do zadeklarowania się jako Volksdeutsch, bo nazwisko moje nie kończyło się na <ski>, ani na <eki> (Gelinek 1956b, 8), lecz każdorazowo spotkały się z jego odmową. Wkrótce potem, z pozoru mało znaczący incydent stał się dla Gelinka początkiem pięcioletniej dramatycznej odysei okupacyjnej, w unikatowy sposób splecionej z archeologią. W listopadzie 1939 r. grupa żołnierzy niemieckich wtargnęła do muzeum i zaczęła samowolnie wynosić stamtąd zabytki archeologiczne. Gdy kustosz próbował protestować, oskarżono go o obrazę munduru niemieckiego żołnierza. W dniu 9 IV 1940 r. aresztowano go o godzinie 5-tej rano; zamknięto w więzieniu płockim i wywieziono w następnym dniu do obozu koncentracyjnego najpierw w Działdowie, potym w Dachau, w końcu do Mauthausen-Gusen. ( ) W Gusen przebyłem pełne pięć lat. W trzy miesiące zmarła żona, córki zaś wywieziono do Guberni. W Gusen pracowałem najpierw w kamieniołomach Kastenhof, a potem przy budowie kolei w robotach ziemnych (Gelinek 1956b, 8). DZIAŁALNOŚĆ ARCHEOLOGICZNA KAZIMIERZA GELINKA W OBOZIE KONCENTRACYJNYM MAUTHAUSEN-GUSEN W LATACH Podczas prowadzonych na wielką skalę ziemnych prac budowlanych, związanych z rozbudową kompleksu obozów Mauthausen-Gusen, dwóch polskich więźniów, niezależnie od siebie, napotkało i trafnie rozpoznało cenne stanowiska archeologiczne. Jeden z nich Kazimierz Gelinek odkrył stanowisko neolityczne (zapewne cmentarzysko); robota przy stanowiskach archeologicznych była mi znana, gdyż w okolicach Płocka odkryłem wiele takich stanowisk, prócz tego poznałem roboty tego rodzaju w Biskupinie dokonywane przez ekipę profesora Kostrzewskiego. (Gelinek 1956b, 9). Drugim odkrywcą był pochodzący z Warszawy dr chemii Józef Iwiński 14, który 14 Józef Eugeniusz Iwiński ( ) polski chemik, towaroznawca; po II wojnie światowej dziekan Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Łodzi.

7 ocaliła go archeologia: działalność badawcza kazimierza gelinka 173 nieco później natknął się na bogato wyposażony grób jeźdźca, pochowanego wraz z koniem. Gelinek zdołał skłonić dowództwo obozu do zawiadomienia o swym odkryciu Instytutu Ochrony Zabytków (Institut für Denkmalpflege) w Wiedniu. Jego dyrektor, prof. Oswald Menghin 15 (ryc. 4), już następnego dnia przybył do Gusen, gdzie potwierdził konieczność kontynuowania prac archeologicznych i przydzielił Gelinkowi fachowe wsparcie w oso- 15 Oswald Menghin ( ) austriacki prehistoryk, prof. Uniwersytetu Wiedeńskiego ( ) i w Kairze ( ); założyciel (1914) i redaktor (do 1946) czasopisma Wiener Prähistorische Zeitschrift ; rektor Uniwersytetu Wiedeńskiego ( ); minister oświaty w pierwszym rządzie austriackim po tzw. Anschlussie (1938), tj. w okresie czystek politycznych i antysemickich na Uniwersytecie Wiedeńskim; członek NSDAP od Po wojnie na liście przestępców wojennych; uniknął oficjalnego oskarżenia, lecz trafił do amerykańskiego obozu dla internowanych; 1948 zbiegł do Argentyny; prof. uniwersytetu w Buenos Aires, a od 1957 również w La Plata. Postępowanie karne przeciwko O. Menghinowi w Austrii umorzono w 1956 r.; od 1959 członek-korespondent Austriackiej Akademii Nauk w Wiedniu. Ryc. 4. Prof. Oswald Menghin ( ) Fig. 4. Prof. Oswald Menghin ( ) Ryc. 5. Ruiny zamku Spielberg koło Gusen (Górna Austria). Stan obecny Fig. 5. Ruins of the Spielberg Castle near Gusen (Upper Austria). Present state

8 174 andrzej prinke bach swej asystentki, Herthy von Orel (Laden bauer- Orel; ryc. 13) i preparatora, Josefa Vockenhubera. Od tej chwili władze i instytucje naukowe niemieckie zainteresowały się Gusen. W pierwszym rzędzie wspomniany prof. Dr. Oswald Menghin, archeolog światowej sławy, a następnie dr. Kurt Willvonseder 16, starosta z Perg dr. Brachmann, historycy starożytności profesorowie dr. Rudolf Egger 17 i dr. Camillo Proschniker, dr. Stroh 18 z Lincu [Linz] i inni. (Gelinek 1956b, 9). Wówczas to rozpoczęła się unikatowa, niemal pięcioletnia misja archeologiczna Kazimierza Gelinka w tragicznej scenerii hitlerowskiego obozu koncentracyjnego, misja, która bez wątpienia uratowała mu życie, gwarantując znacznie lżejsze warunki pracy i bytu w porównaniu z losem większości więźniów Gusen, skazanych na nieludzką pracę w miejscowych kamieniołomach lub w podziemnych fabrykach zbrojeniowych. Wystarczy wspomnieć, że średnia życia w obozie wynosiła trzy miesiące oraz, że K. Gelinek w chwili aresztowania był już w dość zaawansowanym wieku (57 lat). Wnioski sformułowane przez O. Menghina na podstawie jego wizji lokalnej były podstawą do stworzenia Komendy Wykopaliskowej, zwanej początkowo Komando 19 Spielberg w której pracowali tylko więźniowie Polacy. Tworząc komendę wykopaliskową żądano ode mnie żebym został kapem i oberkapem, ale propozycji tych nie przyjąłem. (Gelinek 1956b, 9). Tzw. Komando Spielberg zostało powołane przez dowództwo obozu KL Gusen w dniu 19 XI 16 Kurt Willvonsender SS-Obersturmführer, zaufany współpracownik szefa pseudonaukowej instytucji badawczej SS-Ahnenerbe Standartenführera Wolframa Sieversa, niemieckiego nazistowskiego zbrodniarza wojennego, straconego w 1948 r.). Od 1948 dyrektor muzeum Carolinum Augusteum w Salzburgu. Jego śmierć w 1968 r. rząd krajowy w Salzburgu uczcił minutą ciszy. 17 Rudolf Egger ( ) austriacki historyk starożytności, epigrafik i archeolog; od 1912 sekretarz Austriackiego Instytutu Archeologicznego; habilitacja na Uniwersytecie Wiedeńskim z historii starożytnego Rzymu i epigrafiki; liczne wykopaliska w Austrii (m.in. ponad 20-letnie wykopaliska osady w Magdalensbergu w Karyntii d. prowincja rzymska Noricum). 18 Franz Stroh ( ) austriacki prehistoryk; od 1932 kierownik Działu Pradziejów i Starożytności Rzymskich Górnoaustriackiego Muzeum Krajowego w Linzu. 19 Właśc.: Kommando; w nomenklaturze obozowej oddział roboczy. Ryc. 6. Karl Chmielewski ( ) komendant obozów koncentracyjnych w Gusen i Hertogenbusch; hitlerowski zbrodniarz wojenny Fig. 6. Karl Chmielewski ( ) commandant of the German Nazi concentration camps at Gusen and Hertogenbusch; Hitlerite war criminal 1940 r. Liczyło ono 30 więźniów ( heftlingów ); dwudziestu siedmiu spośród nich to polscy księża, których wkrótce potem wysłano do KL Dachau. Jego pierwszym zadaniem były prace wykopaliskowe w ruinach zamku Spielberg na granitowej wyspie na Dunaju, gdzie dowództwo obozu spodziewało się prawdopodobnie pozyskać ukryte tam skarby (ryc. 5). W grudniu 1940 r. księży zastąpiono polskimi nauczycielami i działaczami harcerskimi w liczbie 15 osób. W czerwcu następnego roku w Komandzie pozostał jedynie K. Gelinek; dowódca obozu Gusen Karl Chmielewski polecił mu założyć w jednym z baraków muzeum obozowe, przydzielając do pomocy wspomnianego już dr. J. Iwińskiego. Po ponad roku wspólnej, intensywnej pracy, w dniu 1 IX 1942 Iwińskiego nieoczekiwanie zwolniono z obozu. Wkrótce potem (24 X 1942) reaktywowano Kommando Spielberg, powołując doń ośmiu więźniów, wybranych, a potem przeszkolonych przez Gelinka, który następnie (od 7 XI 1942) kontynuował wraz z nimi prace wykopaliskowe (ryc. 7-10). Nieco później do Kommanda dołączył więzień austriacki ks. dr Johannes Gruber z Linzu.

9 ocaliła go archeologia: działalność badawcza kazimierza gelinka 175 Ryc. 7. Fragment mapy topograficznej w skali 1: z zasięgiem prac wykopaliskowych Kommanda Spielberg w latach (ilustracja do opracowania K. Gelinka Wykopaliska na lewym brzegu Dunaju ). Rys. K. Gelinek Fig. 7. Fragment of the 1: topographic map with extension of archaeological excavations of the Kommando Spielberg in (illustration from the monograph by K. Gelinek: Excavation on the left bank of Danube ). Drawn by K. Gelinek Ryc. 8. Wzgórze Kogelberg koło Gusen. Fragment terenu badań wykopaliskowych cmentarzyska (1942 r.) Fig. 8. Kogelberg Hill near Gusen. Fragment of the excavation of the cemetery (1942 r.)

10 176 andrzej prinke Ryc. 9. Tablica ilustracyjna z opracowania K. Gelinka Wykopaliska na lewym brzegu Dunaju. Rys. K. Gelinek Fig. 9. Illustration from the monograph by K. Gelinek: Excavation on the left bank of Danube ). Drawn by K. Gelinek Tuż przed świętami Bożego Narodzenia 1942 r. komendant obozu KL Gusen, Schutzhaftlagerführer K. Chmielewski rozkazał Gelinkowi przygotować publikację wyników dotychczasowych wykopalisk w związku z zapowiedzianą rychłą wizytą H. Himm lera. W dniu 17. grudnia 1942.r.t.j. w czasie, kiedy cały wydobyty materiał przedhistoryczny był w stanie surowym, t.j. zupełnie nie opracowany, gdyż leżał w pudełkach i skrzynkach tak jak po przyniesieniu, schutzhaftlagerführer (sic!) Chmielewski zażądał wydrukowania prac przedhistorycznych do dnia 21. grudnia tegoż roku t.j Pracowano dzień i noc, i w dniu oznaczonym terminem, wyszło pierwsze pięć egzemplarzy ze stroną tytułową, ze słowem wstępnem Chmielewskiego i przedmową prof. Dra Menghina, mapką terenu, planami, dwoma profilami geologicznemi i 431 rysunkami. W odbitkach wyszły wszystkie

11 ocaliła go archeologia: działalność badawcza kazimierza gelinka 177 Ryc. 10. Tablica ilustracyjna z opracowania K. Gelinka Wykopaliska na lewym brzegu Dunaju. Rys. K. Gelinek Fig. 10. Illustration from the monograph by K. Gelinek: Excavation on the left bank of Danube ). Drawn by K. Gelinek rysunki Dra Iwińskiego, i niektóre plany oraz profile sprawozdawcy tylko odpowiednio dostosowane do formatu książki. W wielkim pośpiechu, niektóre rysunki Dra Iwińskiego zostały odwrotnie przerysowane i odbite. Z pięciu odbitych egzemplarzy, jeden pozostał w muzeum, jeden pozostawił sobie hauptsturmführer Chmielewski, jeden otrzymał Himmler, jeden sturmbannführer Ziereis, jeden Instytut Ochrony Zabytków we Wiedniu. W latach 1943 i 1944, pierwsze 5 egzemplarze uzyskały dalsze uzupełnienie, w których też umieszczono mapki historyczne Dra Pfeffera, poprzednio wydruko-

12 178 andrzej prinke Ryc. 11. Okładka kalendarzyka na rok 1943 przygotowanego przez Kommando Spielberg z rysunkami zabytków, odkrytych w rejonie obozu koncentracyjnego w Gusen Fig. 11. Cover of the calender for 1943 prepared by the Kommando Spielberg with the drawings of the artefacts discovered at the Gusen concentration camp wane w czasopiśmie Oberdonau Heft September November Jeden egzemplarz z pierwszego wydania i uzupełnienie jak też szkicownik sprawozdawcy zabrał do przechowania z wielkim narażeniem swej osoby, preparator Jozef Vockenhuber. Przechował je w Hallstacie, [a] właściwie u siostry mieszkającej w St. Florian koło Lincu, aż do czasu zakończenia wojny i w ten sposób uratowane zostały te dowody prac. (Gelinek 1942; 1946, 2-3; Kordala 2000, 50). W samą Wielkanoc 1944 r. zginął ks. dr J. Gruber, zakatowany za kolportaż podręczników do nauki jęz. angielskiego. Pod koniec 1944 r. komando Spielberg liczyło zaledwie dwie osoby (K. Gelinek oraz T. Murasiewicz, który opracowywał znaki Ryc. 12. Fragment kalendarzyka na rok 1943 z rysunkiem grobu szkieletowego, odkrytego w rejonie obozu koncentracyjnego w Gusen Fig. 12. Fragment of the calender for 1943 with the drawing of the skeleton grave discovered at the Gusen concentration camp garncarskie na ceramice średniowiecznej). Komando prowadziło badania wykopaliskowe aż do dnia wyzwolenia obozu przez wojska amerykańskie (5 V 1945). Oprócz prac przedhistorycznych i historycznych, były też wykonywane prace geologiczne i paleontologiczne. Sprawozdawca wykonał wiele profili geologicznych, planów, szkiców, rysunków, i zebrał wiele próbek geologicznych. (Gelinek 1946, 3). Wkrótce potem K. Gelinek zastrzegł swoje prawa autorskie do całości wyników swych badań z lat w miejscowym (już zdenazyfikowanym) starostwie (O.O. Landeshauptmannschaft Linz, Abt. Presse Pr.), a także poprzez zamieszczenie ogłoszenia w miejscowej gazecie Tagblatt (29 IX 1945). Maszynopis wspomnień K. Gelinka pt. Wykopaliska na lewym brzegu Dunaju powstał w lutym 1946 r., podczas jego pobytu w obozie przejściowym w Schärding, przeznaczonym dla

13 ocaliła go archeologia: działalność badawcza kazimierza gelinka 179 Ryc. 13. Hertha Landenbauer-Orel ( ) pracowniczka Instytutu Ochrony Zabytków w Wiedniu (Instutut für Denkmalpflege Wien), oddelegowana do udziału w wykopaliskach w Gusen w r Fig. 13. Hertha Landenbauer-Orel ( ) archaeologist at the Institute of Cultural Heritage Protecion in Vienna (Instutut für Denkmalpflege Wien), delegated to the Gusen excavations in 1942 b. więźniów KL Mauthausen-Gusen. Zbiory z lat pozostały w Gusen i na Spielbergu nad Dunajem. Trzy pełne skrzynie z bardzo ważnemi zbiorami przedhistorycznemi, zostały wywiezione do Forschungsabteilung beim Kaastroche batallion, Pottenstein Oberfranken Station: Behringermühle über Nürnberg Foochheim. Trzy duże szkicowniki własność sprawozdawcy [K. Gelinka] z dużym naukowym materiałem, z planami i rysunkami na papierze technicznym wykonanymi i do odbitek przygotowanemi, fotografie etc. etc. pozostały w Gusen. Wszystkie były oznaczone numerem heftlingowskim [tj. numerem więznia] sprawozdawcy t.j (Gelinek 1946, 3). OKRES POWOJENNY Po wojnie K. Gelinek wrócił do Płocka: Wyszedłem z obozu w Gusen po pięcioletnim pobycie w pasiakach i bez grosza, ważyłem około 34 kg bo brakowało jeszcze 40 dkg. ( ) Wróciłem do Płocka. Tu się przekonałem, że straciłem wszystko: żonę, córkę, całe urządzenie, bibliotekę, a z nią cenne i rzadkie dzieła naukowe, moje materiały naukowe zebrane w terenie w ciągu piętnastu lat przy pomocy których miałem się doktoryzować Los nie szczędził mnie w niczym, gdyż dla mnie kustosza muzeum w Towarzystwie Naukowym już miejsca nie było. Nawet nie było miejsca, gdzie bym mógł głowę złożyć, bo trzy miesiące mieszkałem na ulicy. Znajomi nocowali mnie po kolei. Pod koniec 1946 r. rozpocząłem pracę w technikum t. zw. Ośrodku Szkolenia Zawodowego, którego dyrektorem i twórcą był inż. Synoradzki... Zima z 1946 na 1947 była mroźna tak, że w kancelarii dyrektora będącej zarazem pokojem nauczycielskim woda w szklance zamarzała. (Gelinek 1956b, 9-11). Na początku lat 1950-tych K. Gelinek pozostawał przez jakiś czas bez pracy, po czym zatrudnił się jako kierownik internatu szkoły ogólnokształcącej im. króla Władysława Jagiełły, a od 1 września 1956 r. do przejścia na emeryturę pracował jako nauczyciel w Liceum Ogólnokształcącym dla Pracujących. Był też konsultantem z zakresu geologii dla szeregu płockich instytucji.

14 180 andrzej prinke ZAKOŃCZENIE W wojennej epopei Kazimierza Gelinka pozostaje nadal wiele białych plam; będzie je można wypełnić treścią historyczną jedynie w przypadku odkrycia kolejnych dokumentów źródłowych, gdyż żaden z uczestników opisywanych wydarzeń już nie żyje. Tytułem podsumowania, wymieńmy zatem najważniejsze z nasuwających się pytań, aby ułatwić przyszłym badaczom dalszą rekonstrukcję tego fascynującego i unikatowego wątku polskiej archeologii: 1/ Na pierwszym miejscu należy ponownie wymienić wspomniany już na wstępie niezrozumiały fakt przemilczenia przez prof. J. Kostrzewskiego tak intensywnych i długofalowych badań archeologicznych w Gusen i kluczowej roli, jaką odegrał w nich K. Gelinek. Jest to tym bardziej intrygujące, iż omawiany tu tekst Gelinka, znajdujący się w spuściźnie J. Kostrzewskiego, zawiera również oryginalne ilustracje, wykonane tuszem na kalce technicznej i sygnowane nazwiskiem ich autora, co świadczy o przeznaczeniu całości do druku. Nasuwają się dwa przypuszczenia: (a) J. Kostrzewski krytycznie ocenił działalność K. Gelinka w Gusen, uznając, że posunął się on zbyt daleko we współpracy ze swymi prześladowcami; (b) przeciwnie: J. Kostrzewski uznał, że nadmierne eksponowanie osoby Gelinka i jego wojennej działalności na terenie Austrii może wywołać negatywną reakcję ze strony ówczesnych władz komunistycznych (i to negatywną zarówno dla samego K. Gelinka, jak i dla środowiska archeologicznego) z uwagi na szeroko rozpowszechnioną podejrzliwość, a nawet wrogość ówczesnych władz wobec osób powracających po wojnie do Polski z tzw. Zachodu. Dzisiejszego Czytelnika może zdumiewać fakt stosowania tej zasady również w odniesieniu do b. więźniów hitlerowskich obozów koncentracyjnych, lecz ogólnie znana w pierwszych latach powojennych repre- Ryc. 14. Michałkowo, pow. Lipno. Grób podkoszowy (badania wykopaliskowe Zygmunta Szmita w r. 1927). Rys. K. Gelinek Fig. 14. Michałkowo, district of Lipno. Bell grave (excavations by Zygmunt Szmit in 1927). Drawn by K. Gelinek

15 ocaliła go archeologia: działalność badawcza kazimierza gelinka 181 Ryc. 15. Płock-Tumska Góra. Zabytki krzemienne z amatorskich badań powierzchniowych. Rys. K. Gelinek Fig. 15. Płock-Tumska Góra. Flint artefacts from the amateur surveys. Drawn by K. Gelinek syjność władz w tym zakresie mogła upoważniać J. Kostrzewskiego do zastosowania zasady przezornego milczenia. 2/ Osobną kwestią jest nieprzychylne przyjęcie przez środowisko płockie Kazimierza Gelinka, powracającego po latach gusenowskiej gehenny do swego przedwojennego środowiska. Jak sam wspomina z goryczą, nie znalazł on ponownie miejsca dla siebie w żadnej ze swych dawnych macierzystych instytucji, tj. ani w Towarzystwie Naukowym Płockim, ani też w gronie miejscowej profesury gimnazjalnej, pomimo, iż w obu tych sferach legitymował się w okresie międzywojennym znaczącym dorobkiem i wynikającym stąd wysokim prestiżem. Czy zaważyły tu względy polityczne, czy też stosunki międzyludzkie? tego jak dotąd nie wiemy. 3/ Na koniec należy krótko scharakteryzować percepcję działalności Kommanda Spielberg ze strony przedstawicieli powojennej archeologii austriackiej. O uznaniu naukowej wartości odkryć z lat najlepiej świadczy fakt, że pozyskane wówczas materiały zabytkowe zostały ponownie opracowane i opublikowane pod koniec ub. stulecia zgodnie ze współczesnymi standardami w czołowym roczniku Archaeologia Austriaca (Szameit 1992, Tovornik 1986, Trnka, Ladenbauer- Orel 1992). Jednocześnie jest rzeczą zastanawiającą, iż w relacjach austriackich zarówno w w/w monografiach archeologicznych, jak i w zarysach dziejów obozu Mauthausen-Gusen, niemal zupełnie pomijana jest rola polskich więźniów Kazimierza Gelinka i jego współtowarzyszy. Według zgodnych relacji naocznych świadków, zawartych w opublikowanych przez nich wspomnieniach, nawet SSmani z załogi KL Gusen okazywali respekt dla fachowej wiedzy archeologicznej Gelinka, nazywając go der alte Professor. Tym bardziej dziwi fakt, iż współczesne relacje austriackie jako czołowego inicjatora omawianych badań wymieniają dr. Johanna Grubera katolickiego księdza z pobliskiego Linzu, który, po uwiezieniu, dołączył do komanda w końcu 1942 r. Postać ta, niewątpliwie szlachetna i zasłużona (czołowy działacz austriackiego ruchu antyfaszystowskiego), w badaniach w Gusen pełniła jednak według zgodnych relacji świadków rolę uboczną, dowództwo obozu powierzyło mu bowiem jedynie obowiązki administracyjne, m.in. wysyłkę odkrytych zabytków do Wiednia. BIBLIOGRAFIA Askanas K Zarys dziejów Muzeum Mazowieckiego w Płocku, Nauka Polska, nr 5-6, Dobosiewicz S Mauthausen Gusen obóz zagłady, Warszawa. Gancarz J Gelinek Kazimierz ( ), (w:) T. Kurpiowski (red.), Słownik bibliograficzny zasłużonych nauczycieli województwa płockiego, Płock,

16 182 andrzej prinke Gelinek K Osuwiska nad Wisłą (przyczynek do fizjografji wysokich brzegów nadwiślańskich), (w:) L. Sawicki (red.), Pamiętnik II. Zjazdu Geografów i Etnografów odbytego w Polsce 1927 r., t. 1, Kraków, s Krótki zarys kursu geologii, Płock Ausgrabungen in der Umgebung des KLM Gusen, , Gusen (maszynopis powielany; wstęp K. Chmielewski, przedmowa O. Menghin, 431 rys.). 1946a Ausgrabungen am linken Donauufer der Umgebung von Linz (maszynopis w Archiwum PAN Oddział w Poznaniu). 1946b Excavations at the left Bank of the Danube in the Environs of Linz (maszynopis w Archiwum PAN Oddział w Poznaniu). 1946c Wykopaliska na lewym brzegu Dunaju w okolicy Lincu w latach (maszynopis w Archiwum PAN Oddział w Poznaniu) Kielich szklany, znaleziony w miejscowości Parzeń, pow. Płock, Wiadomości Archeologiczne, t. 20, z. 4, a Wiek Płocka i okolicy pod względem osadniczym, Notatki Płockie, nr b (ok.) Życiorys Kazimierza Gelinka (maszynopis w Oddziale Związku Nauczycielstwa Polskiego w Płocku). b.d. Komando Spielberg z Umschulungslager Mauthausen-Gusen. Wspomnienia z lat (oryginał w Oddziale Związku Nauczycielstwa Polskiego w Płocku). Gębik W Z diabłami na ty (W obozach Tapiau, Hohenburuch, Stutthof, Sachsenhausen i Gusen), Gdańsk Iwiński J.E Walka o życie i godność ludzką w obozie koncentracyjnym Gusen w latach , Warszawa. Kordala T Z dziejów badań archeologicznych na Mazowszu Płockim, Płock. Murasiewicz T Trudno zapomnieć, (w:) K. Bidakowski, T. Wójcik (red.), Pamiętniki nauczycieli z obozów i więzień hitlerowskich , Warszawa. Papierowski A.J., Stefański J. (red.) 2002 Płocczanie znani i nieznani. Słownik biograficzny, hasło: Gelinek Kazimierz ( ), Płock, Płock od A do Z w tysiącletnich dziejach, hasło: Gelinek Kazimierz ( ), Płock, 163. Prinke A Archeologia w piekle, Archeologia Żywa, nr 4, Bibliografia prac prof. Józefa Kostrzewskiego. Wersja z dn. 16 XI 2011, pdf Stogowska A Wojenne losy Kazimierza Gelinka, Notatki Płockie, nr 3/140, Szameit E Zu frühmittelalterlichen Funden aus Gusen und Langenstein, Oberösterreich. Mit Exkursen zur Datierung des slawischen Gräberfeldes von Gusen und zur frühmittelalterlichen Graphittontechnik, Archaeologia Austriaca, t. 76, Wien, Tovornik V Die frühmittelalterlichen Gräberfelder von Gusen und Auhof bei Perg in Oberösterreich. Teil 2: Auhof bei Perg, Archaeologia Austriaca, t. 70, Wien, Trnka G., Ladenbauer-Orel H Das urnenfelderzeitliche Gräberfeld von Gusen in Oberösterreich, Archaeologia Austriaca, t. 76, Wien, Wnuk W Byłem z wami, Warszawa. REScUED BY ARCHAEOLOGY: THE RESEARCH ACTIVITIES OF KAZIMIERZ GELINEK ( ) AS A PRISONER OF THE GERMAN NAZI CONCENTRATION CAMP AT MAUTHAUSEN-GUSEN (UPPER AUSTRIA) IN summary The following summary is composed of the excerpts of the English version of Kazimierz Gelinek s report (1946) on his archaeological activities as a prisoner of the German Nazi concentration camp at Mauthausen-Gusen. The report was found in the archival legacy of Prof. Józef Kostrzewski ( ), one of the most distinguished Polish archaeologists. It is still difficult to explain why Kostrzewski did not publish it or even mention this unique story. He used to write eagerly on any archaeological event, both in academic and in popular way. The author suggests

17 ocaliła go archeologia: działalność badawcza kazimierza gelinka 183 two possible explanations: (1) either Kostrzewski admitted Gelinek s archaeological activities as reaching beyond the border of collaboration with the Nazis, or (2) on the contrary, he knew the policy of the post-war Polish Communist authorities who used to be very suspicious towards anybody returning from the West. Below is the summary of Gelinek s war odyssey in his own words (in italics), describing probably the most peculiar way of practising archaeology (spelling as in the original). The works in the region had begun on November 19th The working group Spielberg counting 30 prisoners began the works on the ruins of the castle. [ ] the authorities hoped finding a treasure there because of the great attention paid by the 17 SS-guards to the [castel] chapel. In June 1941 Hauptsturmführer Chmielewski ordered the author to arrange a camp-museum. [ ] As the work in the museum was steadily growing, the author of this report asked for an assistance. Chmielewski then ordered as an assistant the prisoner Dr. Josef Iwinski who was a chemist. He made the drawings of the ruins as well as of the objects of bronze and of the urns being found there. [ ] In this time the diggings were begun on the so-called Kogelberg hill. Near-by prehistoric graves were found [ ] On August 24th 1942 the group was enlarged to 8 workers. At first the author had to teach all the new-comers and on October 7th they were ready for their new work. At that time also Dr. Hans Gruber came from Linz taking the administration. [ ] The institute for the conservation of monuments in Vienna was interested too, and sent Dr. Kurt Willvonseder and Prof. Dr. Oswald Menghin as well as the lady assistant Dr. Herta von Orel and the preparatory Mr. Vockenhuber to Gusen. [ ] The museum was also twice visited by Himmler. On December 17th 1942 that is in the time in which all the excavated prehistorical material was not arranged, the leader of the concentration camp Chmielewski demanded a printed edition which had to be finished by December 21th. We worked night and day and on December 21th the edition of the first 5 copies was ensued. [ ] The above mentionned [!] edition was provided with the preface of Chmielewski and an introduction of Prof. Dr. O. Menghin. One of the 5 copies remained in the museum, one got Hauptsturmfuhrer [!] Chmielewski, one Himmler, one Sturmbannfuhrer [!] Ziereis and one was sent to the institute for the conservation of monuments in Vienna. In 1943 and 1944 the first 5 copies were further completed, in which also historical maps drawn by Dr. Pfeffer were printed and [instead of and here should be rather: which were first ] published in the periodical Oberdonau (Upper Danube) September-November copy 1941[ ]. The excavations were carried on till May 5th 1945 [the day of liberation of the camp]. Besides prehistorical and historical works also geological and paleontological [!] ones were made. Many geological profiles, plans, sketches, drawings and geological proofs were taken. The collections from the years remained in Gusen and Spielberg on Danube. Three boxes fully loaded with important prehistorical articles were sent anywhere into the Alps. Three thick sketch-books the property of the author with much scientific material, tracing paper, clichés, photos etc. remained in Gusen. They all were signed with the number [ie. the prisoner s number of Kazimierz Gelinek]. Adres Autora: Dr Andrzej Prinke Muzeum Archeologiczne w Poznaniu ul. Wodna Poznań

18 184 andrzej prinke

Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii

Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii Historia Grabowca, Feliks Boczkowski 1 Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii Chłopak ze wsi, radca z Warszawy, więzień z Oświęcimia w pamięci naszej

Bardziej szczegółowo

Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes

Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes NOTATKI 186 Z notatników Tadeusza Szymanowskiego From Tadeusz Szymanowski s notes ROCZNIK DENDROLOGICZNY Vol. 55 2007 187-192 BRONISŁAW JAN SZMIT Dwie zapomniane Botaniki Leśne autorstwa Henryka Edera

Bardziej szczegółowo

Henryk Rutkowski. Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku

Henryk Rutkowski. Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku Henryk Rutkowski Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku Przedmiotem zainteresowania jest terytorium województwa kaliskiego na dawnych mapach, z których tylko późniejsze przedstawiają

Bardziej szczegółowo

BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU

BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU KRZYSZTOF DĄBROWSKI BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU W sierpniu 1963 r. kontynuowano 1 prace badawcze na cmentarzysku lateńsko- -rzymskim. Na obszarze 1026 m 2 odkryto i wyeksplorowano

Bardziej szczegółowo

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska Alwernia Moja Mała Ojczyzna Opracowała: Karolina Hojowska Nazywam się Karolina Hojowska, mam trzynaście lat i mieszkam w Alwerni. Tutaj też chodzę do Szkoły Podstawowej, jestem uczennicą klasy szóstej.

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

ZBIGNIEW ŁUCZAK. Dzieje bibliotek w Sieradzu. od powstania miasta do końca XX wieku

ZBIGNIEW ŁUCZAK. Dzieje bibliotek w Sieradzu. od powstania miasta do końca XX wieku ZBIGNIEW ŁUCZAK Dzieje bibliotek w Sieradzu od powstania miasta do końca XX wieku Czego się chcesz nauczyć, napisz o tym dzieło. Joachim Lelewel Miejska Biblioteka Publiczna w Sieradzu Sieradz 2007 NADZÓR

Bardziej szczegółowo

Monika Markowska. Biblioteka Pedagogiczna zachowuje prawa autorskie do prezentacji.

Monika Markowska. Biblioteka Pedagogiczna zachowuje prawa autorskie do prezentacji. Monika Markowska Biblioteka Pedagogiczna zachowuje prawa autorskie do prezentacji. Przy prezentacji wykorzystano m.in.: zbiory Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie Wlkp., Kroniki Komendy Hufca

Bardziej szczegółowo

II Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Mechanicznych im. Stefana Czarnieckiego w Łapach

II Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Mechanicznych im. Stefana Czarnieckiego w Łapach II Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Mechanicznych im. Stefana Czarnieckiego w Łapach Opracowała: Dorota KONDRATIUK 1. Wprowadzenie historyczne. Zespół Szkół Mechanicznych im. Stefana Czarnieckiego

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin jubileusze nauczycieli akademickich Prof. dr hab. Hieronim Bartel Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin płk prof. dr. hab. n. med. Tadeusza Brzezińskiego Zgodnie z kontynuowanym od lat zwyczajem, na

Bardziej szczegółowo

CZŁONKOSTWO I UDZIAŁ WŁODZIMIERZA ANTONIEWICZA W PRACACH INSTYTUCJI NAUKOWYCH POLSKICH I ZAGRANICZNYCH

CZŁONKOSTWO I UDZIAŁ WŁODZIMIERZA ANTONIEWICZA W PRACACH INSTYTUCJI NAUKOWYCH POLSKICH I ZAGRANICZNYCH CZŁONKOSTWO I UDZIAŁ WŁODZIMIERZA ANTONIEWICZA W PRACACH INSTYTUCJI NAUKOWYCH POLSKICH I ZAGRANICZNYCH 1914 Sekretarz Towarzystwa Numizmatyczno-Archeologicznego w Krakowie Członek Polskiego Towarzystwa

Bardziej szczegółowo

Andrzej Rossa Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel. Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14

Andrzej Rossa Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel. Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14 Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14 2007 Profesor Tadeusz Kmiecik... 11 AP SŁUPSK PROFESOR TADEUSZ KMIECIK ŻOŁNIERZ, UCZONY, WYCHOWAWCA,

Bardziej szczegółowo

Urodził się w 8.02. 1940 roku w Wilkowie, gmina Duszniki, powiat szamotulski. Miał trzech braci: Michała, Grzegorza i Zygmunta.

Urodził się w 8.02. 1940 roku w Wilkowie, gmina Duszniki, powiat szamotulski. Miał trzech braci: Michała, Grzegorza i Zygmunta. Urodził się w 8.02. 1940 roku w Wilkowie, gmina Duszniki, powiat szamotulski. Miał trzech braci: Michała, Grzegorza i Zygmunta. Tata profesora Lecha Krzyżaniaka Leon pracował w szkole jako nauczyciel.

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Regulamin IV Powiatowego Konkursu Historycznego: Dla przeszłych i przyszłych lat. Edycja 2015: Powiat Chrzanowski pod okupacją niemiecką

Regulamin IV Powiatowego Konkursu Historycznego: Dla przeszłych i przyszłych lat. Edycja 2015: Powiat Chrzanowski pod okupacją niemiecką Regulamin IV Powiatowego Konkursu Historycznego: Dla przeszłych i przyszłych lat. Edycja 2015: Powiat Chrzanowski pod okupacją niemiecką dla uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to take a rest - odpocząć Muszę odpocząć. (5) Czy chcesz

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej.

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej. Wycieczka klas 2 A i 2 D Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie w dniu 26 września 2014 roku - - Dąbrowa Tarnowska - cmentarz I wojny światowej nr 248 i Ośrodek Spotkania Kultur Park Historyczny

Bardziej szczegółowo

Bazy Biblioteki Narodowej

Bazy Biblioteki Narodowej Bazy Biblioteki Narodowej Wyszukiwanie i gromadzenie informacji Opracowała: Jolanta Nowakowska Biblioteka Narodowa al. Niepodległości 213 02-086 Warszawa tel. (0-22) 608 29 99 (centrala), (0-22) 452 29

Bardziej szczegółowo

Wstęp do inwentarza. Zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA STANISŁAWA OKOŃSKIEGO

Wstęp do inwentarza. Zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA STANISŁAWA OKOŃSKIEGO ARCHIWUM OŚRODKA KARTA 02-536 Warszawa ul. Narbutta 29 Wstęp do inwentarza Zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA STANISŁAWA OKOŃSKIEGO 1905-1908; 1912-1913; 1915; 1917-1919; 1922;1925; 1930-1932; 1939; 1945;

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Na świecie żyło wielu ludzi, których losy uznano za bardzo ciekawe i zamieszczono w pięknie wydanych książkach. Zdarzało się też to w gminie Trzebina, gdzie

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

Sem. Stanislaus SZYMANOWSKI. Kl. Stanisław SZYMANOWSKI

Sem. Stanislaus SZYMANOWSKI. Kl. Stanisław SZYMANOWSKI Kl. Stanisław SZYMANOWSKI dzięki uprzejmości anpate Urodził się 4 października 1919 roku w Pasierbach koło Gostynia jako trzecie w kolejności z czworga dzieci Walentego i Marii Szymanowskich. Miał trzech

Bardziej szczegółowo

I Etap Dzieciństwo Witolda

I Etap Dzieciństwo Witolda Załącznik nr 1 Strona 1 Przykład planszy tworzącej trasę podróży śladami Witolda Pileckiego I Etap Dzieciństwo Witolda Wartości: Załącznik nr 2 Strona 2 Karta pracy dla ucznia: Dzieciństwo Witolda: Na

Bardziej szczegółowo

1/2. Dokumenty (sensu stricto) dotyczące osoby relatora. 1/3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące osoby relatora "

1/2. Dokumenty (sensu stricto) dotyczące osoby relatora. 1/3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące osoby relatora 1 SPIS ZAWARTOŚCI TECZKI 3 U. ^, W.h R 1/1. Relacja k. 5 " ł 1/2. Dokumenty (sensu stricto) dotyczące osoby relatora 1/3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące osoby relatora " 111/1 - Materiały dotyczące

Bardziej szczegółowo

Bibliografia załącznikowa do prac naukowych, dyplomowych inżynierskich i magisterskich

Bibliografia załącznikowa do prac naukowych, dyplomowych inżynierskich i magisterskich Bibliografia załącznikowa do prac naukowych, dyplomowych inżynierskich i magisterskich Każda praca naukowa i dyplomowa (inżynierska i magisterska) powinna mieć dołączony wykaz materiałów źródłowych wykorzystanych

Bardziej szczegółowo

I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- "I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora

I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora 1 I./l. Relacja ^ /I I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- "I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora "II. Materiały uzupełniające relację III./l. Materiały dotyczące rodziny

Bardziej szczegółowo

Tomasz Ekert Wizytator ds. ewaluacji Kuratorium Oświaty w Gdańsku

Tomasz Ekert Wizytator ds. ewaluacji Kuratorium Oświaty w Gdańsku Tomasz Ekert Wizytator ds. ewaluacji Kuratorium Oświaty w Gdańsku Sprawozdanie z wizyty studyjnej wizytatorów ds. ewaluacji w ramach projektu Program wzmocnienia efektywności systemu nadzoru pedagogicznego

Bardziej szczegółowo

Wstęp do inwentarza. zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA HENRYKA EBERSA

Wstęp do inwentarza. zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA HENRYKA EBERSA ARCHIWUM OŚRODKA KARTA 02-536 Warszawa ul. Narbutta 29 Wstęp do inwentarza zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA HENRYKA EBERSA 1884; 1887; 1889-1891; 1893-1896; 1898-1899; 1903-1904; 1906-1907; 1909-1910;

Bardziej szczegółowo

http://www.rcin.org.pl

http://www.rcin.org.pl Archeologia Polski, t. XXXVIII : 1993, z. I PL ISSN 0003-8180 MAŁGORZATA WINIARSKA-KABACIŃSKA ANALIZA FUNKCJONALNA OSTRZA KOŚCIANEGO ZBROJONEGO KRZEMIENNYMI WKŁADKAMI Z TŁOKOWA, WOJ. OLSZTYŃSKIE 1 Analizę

Bardziej szczegółowo

Wstęp do inwentarza. zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA HENRYKA EBERSA

Wstęp do inwentarza. zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA HENRYKA EBERSA ARCHIWUM OŚRODKA KARTA 02-536 Warszawa ul. Narbutta 29 Wstęp do inwentarza zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA HENRYKA EBERSA 1884, 1887, 1889-1891, 1893-1896, 1898-1899, 1903-1904, 1906-1907, 1909-1910,

Bardziej szczegółowo

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO WARSZAWA KRAKÓW: INSTYTUT HISTORII NAUKI PAN, 2015 ISBN 978-83-86062-23-2 Życiorys Bolesław Szymon Romanowski urodził

Bardziej szczegółowo

01. Rodzaj publikacji artykuł, recenzja, sprawozdanie, wywiad 01.1 Język publikacji Nazwa języka, np. polski 02. Autor/autorzy publikacji

01. Rodzaj publikacji artykuł, recenzja, sprawozdanie, wywiad 01.1 Język publikacji Nazwa języka, np. polski 02. Autor/autorzy publikacji Dokumentował/a: imię i nazwisko studenta Źródło cytujące: 01. Rodzaj publikacji artykuł, recenzja, sprawozdanie, wywiad 01.1 Język publikacji Nazwa języka, np. polski 02. Autor/autorzy publikacji Nazwisko/imiona/(rodzaj

Bardziej szczegółowo

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim urodził się 21 czerwca 1873 r. w Kamionku jako jedno z siedmiorga dzieci Szczepana i Pelagii (z Krugerów) Draheimów. Dnia 16 kwietnia 1884 r.,

Bardziej szczegółowo

Sławny mieszkaniec Strzelec Opolskich Jan Rychel. Szkolny projekt o sławnych mieszkańców Strzelec Opolskich.

Sławny mieszkaniec Strzelec Opolskich Jan Rychel. Szkolny projekt o sławnych mieszkańców Strzelec Opolskich. Sławny mieszkaniec Strzelec Opolskich Jan Rychel. Szkolny projekt o sławnych mieszkańców Strzelec Opolskich. Jan Rychel - ur. 1902r 27 października, zmarł w 1974r 16 lutego. Jan Rychel był jednym z założycieli

Bardziej szczegółowo

Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie

Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie Prace dyplomowe powinny być drukowane według następujących zaleceń: 1) druk jednostronny dotyczy tylko następujących

Bardziej szczegółowo

Anna Marsula Pracownia UKD Instytut Bibliograficzny BN. Języki informacyjno-wyszukiwawcze w bazach bibliotek Sulejówek, 14 listopada 2013 r.

Anna Marsula Pracownia UKD Instytut Bibliograficzny BN. Języki informacyjno-wyszukiwawcze w bazach bibliotek Sulejówek, 14 listopada 2013 r. Anna Marsula Pracownia UKD Instytut Bibliograficzny BN Języki informacyjno-wyszukiwawcze w bazach bibliotek Sulejówek, 14 listopada 2013 r. Pracownia UKD rozpoczęła prace nad nowym wydaniem Tablic skróconych

Bardziej szczegółowo

Ignacy Domeyko. Obywatel Świata

Ignacy Domeyko. Obywatel Świata Ignacy Domeyko Obywatel Świata Czasy młodości Ignacy Domeyko urodził się 31 lipca 1802 w Niedźwiadce na terenie dzisiejszej Białorusi. Od najmłodszych lat interesował się naukami ścisłymi, a w szczególności

Bardziej szczegółowo

Hubalczycy z Oświęcimia

Hubalczycy z Oświęcimia Łukasz Ksyta Hubalczycy z Oświęcimia Po raz pierwszy o żołnierzach majora Hubala pisał w swojej krótkiej opowieści pt. Hubalczycy Maciej Kalenkiewicz w 1940 roku. Opowieść ta w 1942 roku została opublikowana

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Regionalna Akademia Twórczej Przedsiębiorczości ul. Piłsudskiego 2, 96-100 Skierniewice tel. 46/ 833 70 93

Regionalna Akademia Twórczej Przedsiębiorczości ul. Piłsudskiego 2, 96-100 Skierniewice tel. 46/ 833 70 93 Regionalna Akademia Twórczej Przedsiębiorczości ul. Piłsudskiego 2, 96-100 Skierniewice tel. 46/ 833 70 93 akademia@mokskierniewice.pl Zabytkowa Willa Kozłowskich, w której mieści się Regionalna Akademia

Bardziej szczegółowo

JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI

JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI CELE PROJEKTU: przybliżenie uczniom sylwetki Janusza Korczaka, zapoznanie z jego nowatorskimi poglądami na wychowanie dzieci; uświadomienie dzieciom posiadania

Bardziej szczegółowo

1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny

1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny 1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości 1. Cele ogólne: a. Uczeń rozumie charakter wystąpień społecznych przeciw władzy w okresie

Bardziej szczegółowo

Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu

Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu Szkoła Podstawowa nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu swoją obecną siedzibę przy ul. Wawel 13 zajmuje od 1924 roku. Fragment internetowego

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 149/XXXIV/2014 RADY DZIELNICY URSUS M.ST. WARSZAWY z dnia 27 marca 2014 r.

UCHWAŁA Nr 149/XXXIV/2014 RADY DZIELNICY URSUS M.ST. WARSZAWY z dnia 27 marca 2014 r. UCHWAŁA Nr 149/XXXIV/2014 RADY DZIELNICY URSUS M.ST. WARSZAWY w sprawie wystąpienia do Rady m.st. Warszawy o nadanie nazwy ulicy w Dzielnicy Ursus m.st. Warszawa Na podstawie art. 13 ust. 2 Statutu Dzielnicy

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. inż. Jan Henryk Obrąpalski. wspaniały naukowiec wybitny organizator życia gospodarczego na Górnym Śląsku

Prof. dr hab. inż. Jan Henryk Obrąpalski. wspaniały naukowiec wybitny organizator życia gospodarczego na Górnym Śląsku Prof. dr hab. inż. Jan Henryk Obrąpalski wspaniały naukowiec wybitny organizator życia gospodarczego na Górnym Śląsku 1881-1958 Profesor Jan Obrąpalski urodził się 13.07.1885 roku w Warszawie ojciec Erazm

Bardziej szczegółowo

AUSCHWITZ MOJA ZIEMIA HISTORIA I PAMIĘĆ PO SZEŚĆDZIESIĘCIU LATACH PROGRAM EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI I UCZNIÓW

AUSCHWITZ MOJA ZIEMIA HISTORIA I PAMIĘĆ PO SZEŚĆDZIESIĘCIU LATACH PROGRAM EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI I UCZNIÓW AUSCHWITZ MOJA ZIEMIA HISTORIA I PAMIĘĆ PO SZEŚĆDZIESIĘCIU LATACH PROGRAM EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI I UCZNIÓW W POSZUKIWANIU SKRADZIONEGO DOMU PROJEKT 2006 ORGANIZATORZY: MCEAH, PANSTWOWE MUZEUM AUSCHWITZ-BIRKENAU

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

KONKURS WIEDZY O POLSKIM PAŃSTWIE PODZIEMNYM, ARMII KRAJOWEJ I SZARYCH SZEREGACH EDYCJA VI 2014/2015

KONKURS WIEDZY O POLSKIM PAŃSTWIE PODZIEMNYM, ARMII KRAJOWEJ I SZARYCH SZEREGACH EDYCJA VI 2014/2015 KONKURS WIEDZY O POLSKIM PAŃSTWIE PODZIEMNYM, ARMII KRAJOWEJ I SZARYCH SZEREGACH EDYCJA VI 2014/2015 DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH, GIMNAZJALNYCH I PONADGIMNAZJALNYCH ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE I REJONU

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR LVI/1321/14 RADY MIASTA GDAŃSKA. z dnia 28 sierpnia 2014 roku

UCHWAŁA NR LVI/1321/14 RADY MIASTA GDAŃSKA. z dnia 28 sierpnia 2014 roku UCHWAŁA NR LVI/1321/14 RADY MIASTA GDAŃSKA z dnia 28 sierpnia 2014 roku w sprawie nadania imienia Stefana Banacha Gimnazjum Nr 33 oraz XXIV Liceum Ogólnokształcącemu, wchodzącym w skład Zespołu Szkół Ogólnokształcących

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA V

KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA V Anita Leszczyńska KONSPEKT LEKCJI JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA V SUBJECT: Christmas in Poland and in England. (Boże Narodzenie w Polsce i Anglii.) Realizowane cele programu nauczania: - rozwijanie ciekawości

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady rekrutacji uczniów do klasy pierwszej XX Liceum Ogólnokształcącego w Krakowie, ul. Szlak 5 na rok szkolny 2012/2013

Szczegółowe zasady rekrutacji uczniów do klasy pierwszej XX Liceum Ogólnokształcącego w Krakowie, ul. Szlak 5 na rok szkolny 2012/2013 Szczegółowe zasady rekrutacji uczniów do klasy pierwszej XX Liceum Ogólnokształcącego w Krakowie, ul. Szlak 5 na rok szkolny 2012/2013 Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu

Bardziej szczegółowo

POLSKA AKADEMIA NAUK ARCHIWUM W WARSZAWIE ODDZIAŁ W POZNANIU

POLSKA AKADEMIA NAUK ARCHIWUM W WARSZAWIE ODDZIAŁ W POZNANIU POLSKA AKADEMIA NAUK ARCHIWUM W WARSZAWIE ODDZIAŁ W POZNANIU Roman Dąbrowski (Poznań) MATERIAŁY MARII ALEKSANDRY SMOCZKIEWICZOWEJ (1910-2006) (P.III-126) Strona 1 Maria Aleksandra Smoczkiewicz urodziła

Bardziej szczegółowo

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich.

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich. Historia Szkoły bogata, ciekawa, mało znana Odcinek 17. Czy wiesz, że uznanym artystą malarzem i równocześnie nauczycielem tej szkoły był Jan Kazimierz Olpiński, który uczył w niej rysunków, a jego twórczość

Bardziej szczegółowo

Czynności przewodu doktorskiego DOTYCHCZASOWA PROCEDURA NOWA PROCEDURA. (obowiązuje do 30.09.2013r.) (obowiązuje od 01.10.2013r.)

Czynności przewodu doktorskiego DOTYCHCZASOWA PROCEDURA NOWA PROCEDURA. (obowiązuje do 30.09.2013r.) (obowiązuje od 01.10.2013r.) Szczegółowa procedura przeprowadzania przewodu doktorskiego w Wydziale Etnologii i Nauk o Edukacji Uniwersytetu Śląskiego na podstawie przepisów dotychczasowych i przepisów znowelizowanych obowiązujących

Bardziej szczegółowo

dr inż. Zygmunt Rozewicz 1927-2005

dr inż. Zygmunt Rozewicz 1927-2005 dr inż. Zygmunt Rozewicz 1927-2005 Dr inż. Zygmunt Rozewicz Urodził się 17 marca 1927 r. w Wieliczce. Tu ukończył szkołę powszechną w 1939 r i zdał do gimnazjum. Po wybuchu wojny wyjechał z rodziną do

Bardziej szczegółowo

HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA

HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA Scenariusz lekcji do filmu edukacyjnego Noc w galerii HABSBURGOWIE I JAGIELLONOWIE RODZINNA RYWALIZACJA. CZĘŚĆ I: WPROWADZENIE 2 Czas pracy: 45 minut.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 26 maja 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 26 maja 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 113 6925 Poz. 661 661 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze gazowej obozu zagłady w Treblince) polski pedagog, publicysta,

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT 2. The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry. Conference information:

KOMUNIKAT 2. The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry. Conference information: AT 1 KOMUNIKAT 2 The 44 th International Biometrical Colloquium and IV Polish-Portuguese Workshop on Biometry Conference information: AT 1 PLACE OF CONFERENCE Address: ACH - DS "Krakowiak" 30-150 Kraków

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to eat out jeść poza domem Czy często jadasz poza domem?

Bardziej szczegółowo

Andrzej Olaszek. Piastowski Słownik Biograficzny

Andrzej Olaszek. Piastowski Słownik Biograficzny Andrzej Olaszek Piastowski Słownik Biograficzny Mieszkaniec Piastowa od urodzenia. Aktywny działacz harcerstwa w Piastowie. Działacz Koła Seniorów przy Harcerskiej Izbie Pamięci. Współtwórca Harcerskiej

Bardziej szczegółowo

A/ Prace w zakresie nauk biomedycznych

A/ Prace w zakresie nauk biomedycznych Uwaga! Do prac licencjackich można mieć wgląd tylko na podstawie pisemnej zgody promotora. Wymagane jest podanie konkretnego tytułu pracy. Udostępniamy prace do wglądu tylko z ostatniego roku akademickiego.

Bardziej szczegółowo

SPIS ZAWARTOŚCI TECZKI >

SPIS ZAWARTOŚCI TECZKI > 1 SPIS ZAWARTOŚCI TECZKI >. Q ^ :. U 0 ^ ę ^,... I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora 1./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora *'»» "II. Materiały uzupełniające relację III./l.

Bardziej szczegółowo

Maria urodziła się7 listopada 1867 rokuw Warszawie. Była najmłodsza. dzieci państwa Skłodowskich.

Maria urodziła się7 listopada 1867 rokuw Warszawie. Była najmłodsza. dzieci państwa Skłodowskich. śycie i dokonania naukowe Marii Skłodowskiej Curie Maria urodziła się7 listopada 1867 rokuw Warszawie. Była najmłodsza spośród pięciorga dzieci państwa Skłodowskich. Kształciła się początkowo na pensji

Bardziej szczegółowo

M Z A UR U SKI SK E I J HIST

M Z A UR U SKI SK E I J HIST NATROPACH MAZURSKIEJHISTORII I WOJNA ŚWIATOWA W KRAJOBRAZIE POWIATU GIŻYCKIEGO Projekt edukacyjny skierowany do uczniów szkół ponadgimnazjalnych powiatu giżyckiego I WOJNA ŚWIATOWA W KRAJOBRAZIE POWIATU

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej

Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach WYDZIAŁ PEDAGOGICZNY I ARTYSTYCZNY Instytut Edukacji Muzycznej Struktura pisemnej pracy licencjackiej / magisterskiej 1. STRONA TYTUŁOWA

Bardziej szczegółowo

nauczyciel naszej szkoły

nauczyciel naszej szkoły Pan Apolinary Nosalski - poeta, pisarz i nauczyciel naszej szkoły Praca zbiorowa Urodził się 22 czerwca 1930 roku we wsi Brudno koło Parczewa. Po ukończeniu w 1944 r. Szkoły Powszechnej w Koczergach kontynuował

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMAT PUNKTOWANIA KWIEIEŃ 2014 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie proste,

Bardziej szczegółowo

Język angielski. Gry i zabawy. Podróże dalekie i bliskie

Język angielski. Gry i zabawy. Podróże dalekie i bliskie Język angielski Gry i zabawy Podróże dalekie i bliskie Tytuł oryginału: 365 gier i zabaw dla całej rodziny. Język angielski Autorzy oryginału: Natalia Kertyczak, Ewa Mikołajska, Radosław Mikołajski, Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Comiesięczne spotkania dla wszystkich zainteresowanych historią najnowszą

Comiesięczne spotkania dla wszystkich zainteresowanych historią najnowszą Przystanek Historia Źródło: http://przystanekhistoria.ipn.gov.pl/ph/imprezy-otwarte/4430,imprezy-otwarte.html Wygenerowano: Niedziela, 31 stycznia 2016, 22:39 Imprezy otwarte Comiesięczne spotkania dla

Bardziej szczegółowo

JĘZYK POLSKI WE FRYBURGU SZWAJCARIA

JĘZYK POLSKI WE FRYBURGU SZWAJCARIA JĘZYK POLSKI WE FRYBURGU SZWAJCARIA Fryburg to niewielkie miasto na drodze ze stolicy Berna do Lozanny i Genewy. Jest stolicą kantonu Fryburg. Leży nad rzeką Sariną, która wyznacza granicę dwóch wielkich

Bardziej szczegółowo

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV 26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV Początki 26. pułku artylerii lekkiej sięgają utworzenia tego pułku, jako 26. pułku artylerii polowej w którego składzie były trzy baterie artyleryjskie

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna i przyjazna szkoła

Bezpieczna i przyjazna szkoła Zespół Szkół Nr 3 Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Gustawa Morcinka, Gimnazjum nr 4 ul. Mickiewicza 11 43-430 Skoczów to Bezpieczna i przyjazna szkoła Budynek główny Zespołu Szkół nr 3 Tel./fax: 33 853 37 12

Bardziej szczegółowo

W imieniu Polski Walczącej

W imieniu Polski Walczącej Pisarski i publicystyczny dorobek Korbońskiego otwiera trylogia, W imieniu Kremla i W imieniu Polski Walczącej. Tom po raz pierwszy opublikował w ramach Biblioteki Kultury Instytut Literacki w Paryżu w

Bardziej szczegółowo

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania MICHAIŁ DARAGAN Życzliwy gubernator i jego dokonania RODZINA Szlachecka rodzina Daraganów bierze swój początek z dwóch ziem ukraińskich. Najstarszym znanym przodkiem gubernatora był jego pradziadek Iwan

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 Przedstawianie się

Lekcja 1 Przedstawianie się Lekcja 1 Przedstawianie się i poznawanie innych 2 Wysłuchaj dialogów, najpierw w wersji oryginalnej, później z tłumaczeniem. Powtarzaj poszczególne kwestie za lektorami. Dialog 1 Przedstawianie się w sytuacji

Bardziej szczegółowo

Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów

Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów Materiały Zachodniopomorskie, Nowa Seria t. VI/VII: 2009/2010, z. 1: Archeologia, s. 443-447 ISSN 0076-5236 Andrzej Kuczkowski Wczesnośredniowieczny topór z Jeziora Bobięcińskiego, gm. Miastko, pow. Bytów

Bardziej szczegółowo

Kartograficzny obraz życia kulturalnego Warszawy na dawnych planach miasta.

Kartograficzny obraz życia kulturalnego Warszawy na dawnych planach miasta. Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna 25 listopada 2015 Warszawa Polska Akademia Nauk Archiwum ul. Nowy Świat 72 Pałac Staszica, sala 022 9.00-9.30 Otwarcie konferencji

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1)

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY (A1) ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA KWIECIEŃ 2013 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie

Bardziej szczegółowo

WŁASNOŚĆ, POSIADANIE, WYKORZYSTANIE - problemy muzeów polskich. w związku z implementacją dyrektywy 2013/37/EU

WŁASNOŚĆ, POSIADANIE, WYKORZYSTANIE - problemy muzeów polskich. w związku z implementacją dyrektywy 2013/37/EU WŁASNOŚĆ, POSIADANIE, WYKORZYSTANIE - problemy muzeów polskich w związku z implementacją dyrektywy 2013/37/EU Dorota Folga Januszewska Polski Komitet Narodowy ICOM PONOWNE WYKORZYSTANIE ZASOBÓW KULTURY

Bardziej szczegółowo

OBOZY ZAGŁADY i ZBRODNIE HITLEROWSKIE

OBOZY ZAGŁADY i ZBRODNIE HITLEROWSKIE Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Bydgoszczy FILIA w INOWROCŁAWIU ul. Narutowicza 47 tel. (052) 357-44-09 e-mail: bpino@poczta.fm OBOZY ZAGŁADY i ZBRODNIE HITLEROWSKIE W LATACH II WOJNY ŚWIATOWEJ. bibliografia

Bardziej szczegółowo

Zasady redagowania tekstu Studenckie Zeszyty Naukowe Instytutu Slawistyki UJ

Zasady redagowania tekstu Studenckie Zeszyty Naukowe Instytutu Slawistyki UJ Zasady redagowania tekstu Studenckie Zeszyty Naukowe Instytutu Slawistyki UJ Redakcja Studenckich Zeszytów Naukowych Instytutu UJ prowadzi nabór tekstów dotyczących obszaru Słowiańszczyzny południowej

Bardziej szczegółowo

Ameryka Łacińska została naniesiona na chińskie mapy już przed Kolumbem

Ameryka Łacińska została naniesiona na chińskie mapy już przed Kolumbem 28.02.2015 Ameryka Łacińska została naniesiona na chińskie mapy już przed Kolumbem Autor: Wieczorna Image not found http://wieczorna.pl/uploads/photos/middle_ Ameryka Łacińska została naniesiona na chińskie

Bardziej szczegółowo

BIBLIOTEKA W TUSZOWIE NARODOWYM STRAŻNICĄ PAMIĘCI O GENERALE WŁADYSŁAWIE SIKORSKIM. Autor: Renata Paterak

BIBLIOTEKA W TUSZOWIE NARODOWYM STRAŻNICĄ PAMIĘCI O GENERALE WŁADYSŁAWIE SIKORSKIM. Autor: Renata Paterak BIBLIOTEKA W TUSZOWIE NARODOWYM STRAŻNICĄ PAMIĘCI O GENERALE WŁADYSŁAWIE SIKORSKIM Autor: Renata Paterak PLAN PREZENTACJI I. Generał Sikorski atutem gminy, dom jego urodzenia siedzibą Gminnej Biblioteki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM IMPREZ WAKACYJNYCH W 2014 r. Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Chełmie

PROGRAM IMPREZ WAKACYJNYCH W 2014 r. Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Chełmie PROGRAM IMPREZ WAKACYJNYCH W 2014 r. LIPIEC 2014 DATA WYDARZENIE MIEJSCE ORGANIZATORZY Karolina Zdunek. Malarstwo Stalag 319, niemiecki obóz jeniecki Zaczęło się od Ewy. Kobieta w sztuce ludowe Powrót

Bardziej szczegółowo

Ogólne zasady druku pracy: Układ pracy

Ogólne zasady druku pracy: Układ pracy Instrukcja pisania prac dyplomowych obowiązująca na Wydziale Profilaktyki i Zdrowia Niepublicznej Wyższej Szkoły Medycznej we Wrocławiu studia od roku 2007 Ogólne zasady druku pracy: Papier biały wielkość

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej w kl. V VI SP i I III G TEMAT: NASZA SZKOŁA ZASŁUGUJE NA PATRONA.

Scenariusz lekcji wychowawczej w kl. V VI SP i I III G TEMAT: NASZA SZKOŁA ZASŁUGUJE NA PATRONA. Scenariusz lekcji wychowawczej w kl. V VI SP i I III G TEMAT: NASZA SZKOŁA ZASŁUGUJE NA PATRONA. Cele; - przedstawienie historii szkoły, - omówienie przebiegu i znaczenia Powstania Wielkopolskiego (znajomość

Bardziej szczegółowo

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca Zespół Szkół Zawodowych im. R. Mielczarskiego w Katowicach 40-870 Katowice, al. B. Krzywoustego 13 e-mail:

Bardziej szczegółowo

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Pan Ziemowit Maślanka urodził się w 1924r. w miejscowości Witosówka pow. Trembowla w woj. Tarnopolskim na terenach wschodnich II Rzeczypospolitej.

Bardziej szczegółowo

ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ

ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ ZASADY I WYTYCZNE OCENY NAUCZYCIELI AKADEMICKICH WYDZIAŁU ELEKTRYCZNEGO POLITECHNIKI WROCŁAWSKIEJ (zatwierdzone przez Radę Wydziału Elektrycznego w dn. 22.02.2010r.) Oceny nauczycieli akademickich Wydziału

Bardziej szczegółowo

Pomoc PCK jeńcom wojennym w okręgu kielecko-radomskim w latach 1939-1945

Pomoc PCK jeńcom wojennym w okręgu kielecko-radomskim w latach 1939-1945 Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Pomoc PCK jeńcom wojennym w okręgu kielecko-radomskim w latach 1939-1945 zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie Bożena Lewandowska Kielce

Bardziej szczegółowo

TRYB POSTĘPOWANIA W PRZEWODACH DOKTORSKICH PRZEPROWADZANYCH W INSTYTUCIE BIOLOGII SSAKÓW PAN W BIAŁOWIEŻY

TRYB POSTĘPOWANIA W PRZEWODACH DOKTORSKICH PRZEPROWADZANYCH W INSTYTUCIE BIOLOGII SSAKÓW PAN W BIAŁOWIEŻY Załącznik nr 1 do Regulaminu Rady Naukowej Instytutu Biologii Ssaków PAN TRYB POSTĘPOWANIA W PRZEWODACH DOKTORSKICH PRZEPROWADZANYCH W INSTYTUCIE BIOLOGII SSAKÓW PAN W BIAŁOWIEŻY Podstawa prawna: - Ustawa

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 3. Jednostka prowadząca przedmiot Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Archeologii

OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 3. Jednostka prowadząca przedmiot Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Archeologii OPIS PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu/modułu w języku polskim Muzealnictwo i ochrona zabytków 2. Nazwa przedmiotu/modułu w języku angielskim 3. Jednostka prowadząca przedmiot

Bardziej szczegółowo

PODANIE NA STUDIA I STOPNIA KIERUNEK GOSPODARKA PRZESTRZENNA KWESTIONARIUSZ OSOBOWY

PODANIE NA STUDIA I STOPNIA KIERUNEK GOSPODARKA PRZESTRZENNA KWESTIONARIUSZ OSOBOWY data przyjęcia nr albumu tryb język wypełnia Dział Organizacji Studiów PODANIE NA STUDIA I STOPNIA KIERUNEK GOSPODARKA PRZESTRZENNA KWESTIONARIUSZ OSOBOWY WYPEŁNIĆ DRUKOWANYMI LITERAMI WYBRANY PRZEZ KANDYDATA

Bardziej szczegółowo

Historia Rodziny Anny i Michała ANDRZEJEWSKICH. Mój życiorys

Historia Rodziny Anny i Michała ANDRZEJEWSKICH. Mój życiorys Mój życiorys Dosyć trudno jest pisać o sobie. Wyręczę się więc tekstem Edwarda Kopówki, który przygotował mój życiorys na użytek strony internetowej www.zbirek.3w.pl 1 : Mirosław Andrzejewski, pseudonim

Bardziej szczegółowo