ZWIĄZKI AKTYWNE BIOLOGICZNIE W ŚRODOWISKU Problemy i wyzwania

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZWIĄZKI AKTYWNE BIOLOGICZNIE W ŚRODOWISKU Problemy i wyzwania"

Transkrypt

1 ZWIĄZKI AKTYWNE BIOLOGICZNIE W ŚRODOWISKU Problemy i wyzwania Jacek Namieśnik Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej ul. G. Narutowicza 11/12, Gdańsk tel: , Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych , Ślesin 1

2 Cele i zadania analityki i monitoringu środowiska Identyfikacja źródeł i oszacowanie wielkości i zasięgu oddziaływania emisji, Oszacowanie poziomu imisji, Badania losu środowiskowego ksenobiotyków, Ocena skuteczności zabiegów sozotechnicznych, Ocena toksyczności i ekotoksyczności zanieczyszczeń, Badania procesów bioakumulacji zanieczyszczeń przez organizmy żywe. Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 2

3 Związki podlegające uregulowaniom prawnym Zanieczyszczenia środowiska Związki nie podlegające uregulowaniom prawnym Klasyfikacja zanieczyszczeń środowiska Dioksyny (PCDD+PCDF) Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne Polichlorowane bifenyle Pestycydy chloroorganiczne Kompleksy metali Estrogeny Fitoestrogeny Bisfenol A Bromowane opóźniacze zapłonu Surfuktanty niejonowe i produkty ich rozkładu i metabolizmu Alkilofenole Pozostałości farmaceutyków Związki wywołujące zakłócenia równowagi hormonalnej w organizmach żywych (związki endokrynne) Pochodne ftalanów Syntetyczne związki zapachowe Środki higieny osobistej Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 3

4 Tendencje zmian stężenia związków cynoorganicznych w środowisku i wzrost świadomości o ich wpływie na organizmy żywe Wzrost czułości i selektywność INFORMACJE ANALITYCZNE GFAAS CT / QFAAS CGC / FPD AED CGC / ICP-MS Zmiana stężenia związków cynoorganicznych w wodach przybrzeżnych (jednostki umowne) Zakaz stosowania TBT w farbach służących do malowania statków o długości poniżej 25 m Zatrucia ostryg i wpływ na życie biologiczne w środowisku Występowanie związków cynoorganicznych w wodach morskich i akumulacja w tkankach Oddz ssaków morskich iaływ anie zwią zków Występowanie związków cynoorganicznych w systemach wody wodociągowej i produktach używanych w gospodarstwach domowych Zjawisko maskulinizacji/feminizacji (ang. imposex) u organizmów żyjących w wodach przybrzeżnych i otwartym oceanie cyno orga nicz nych na orga nizm y żywe CZAS Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 4

5 Oddziaływanie zanieczyszczeń na część nieożywioną i ożywioną środowiska Zanieczyszczenia (ksenobiotyki) Podstawowe właściwości ksenobiotyku Właściwości układu (zmienność, złożoność) emisja Środowisko nieożywione rozmieszczenia Woda powierzchniowa przemiany powietrze gleba woda gruntowa Osady denne pobieranie Biota metabolizm rozmieszczenie Los środowiskowy Biodostępność Toksykokinetyka i dynamika Los chemiczny Ekspozycja Ekspozycja wewnętrzna Skutki Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 5

6 Ekotoksykologia Ocena ryzyka ekologicznego Rakotwórczość Mutagenność Zakłócenia lub zanik sygnałów chemicznych Ocena ryzyka środowiskowego Bioakumulacja Podział międzyfazowy Degradacja Toksyczność ostra/chroniczna Informacja analityczna Transport Interferencje pomiędzy indywiduami chemicznymi g/l Specjacja chemiczna Parametry grupowe Parametry sumaryczne Specyficzność ANALIZA ŚRODOWISKOWA g/l 10-9 g/l 10-6 g/l Czułość Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 6

7 Związki endokrynne (Endocrine Disrupting Compounds EDC s) An exogenous agent that interfaces with synthesis, secretion, transport, binding, action or elimination of natural hormones in the body that is responsible for the maintenance of homeostasis, reproduction or behavior. U.S. EPA Special Report on Environmental Endocrine Disruption: An effect assessment and analysis. EPA/630/R-96/012 (1997) Czynnik zewnętrzny (pozaustrojowy), który wpływa na: Syntezę, Wydzielanie, Transport, Wiązanie, Działanie, Eliminacje naturalnych hormonów w organizmie, które są odpowiedzialne za utrzymanie homeostazy, zachowanie organizmu i jego reprodukcję. Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 7

8 Efekty biologiczne działania dioksyn (PCDD+PCDF) Efekty hormonalne (działanie endokrynne), Indukcja enzymu (cytochrom P4501A), Działanie rakotwórcze, Zakłócenia w reprodukcji. Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 8

9 Potencjał endokrynny Potencjał endokrynny różnych ksenobiotyków może być porównywany poprzez określenie stężenia równoważnikowego endokrynności (ang. Estrogen equivalent concetration -EEQ) EEQi = Ci EEFi EEQt = Σ EEQi gdzie: Ci stężenie danego ksenobiotyku EEF współczynnik endokrynności Wartości liczbowe współczynnika EEF wyrażają wzgledną endokrynność danego ksenobiotyku w stosunku do endokrynności estradiolu lub 17 ß-estradiolu. Właściwości endokrynne są określane za pomocą różnych biotestów (ER-CALUX, YES, E-screen transgenic zebrafish). Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 9

10 Los środowiskowy związków endokrynnych Uzdatnianie wody do picia Ścieki komunalne i przemysłowe Depozycja atmosferyczna Odparowywanie Obszarowe źródła wód spływnych Sorpcja Pobieranie przez organizmy żywe i biowzbogacanie Sedymentacja Pobieranie przez rośliny Rozkład Frakcja rozpuszczalna Remobilizacja i depozycja Rozkład (mineralizacja) Frakcja osadu Ch. G. Campbell, S. E. Borglin, F. B. Green, A. Grayson, E. Wozei, W. T. Stringfellow, Chemosphere, 65, (2006) Transport do wód gruntowych Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 10

11 Budowa strukturalna naturalnych i syntetycznych związków endokrynnych Naturalne 17β-estradiol (E2) MM α-estradiol (α-e2) MM Estron (E1) MM Estriol (E3) MM Testosteron (Test) MM Progesteron (Pg) MM Kortyzon (Cor) MM Dehydroepiandrosteron (DHEA) MM Syntetyczne Noretyndron (Nore) MM Lewonorgestrol (LNor) MM α-etynyloestradiol (EE2) MM Prednizon (Pd) MM E. Vulliet, J. B. Baugros, M. M. Flament-Waton, M. F. Grenier- Loustalot, Anal. Bioanal. Chem., 387, (2007) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 11

12 Przykłady związków endokrynnych ZWIĄZEK SKRÓT /AKRONIM UWAGI 17β-estradiol i 17 α-estradiol Β-E2 i α-e2 Estrogeny naturalne Estron E1 Estrogen, metabolit E2 Estriol E3 Estrogen naturalny 17 α-etynyloestradiol EE2 Syntetyczny estrogen ogólnie stosowany w łączonej profilaktyce antykoncepcyjnej Testosteron Test Naturalny androgen Progesteron Pg Naturalny androgen Dehydroepiandrosteron DHEA Androgen, precursor hormonów płciowych Lewonorgestrol LNor Syntetyczny progestagen powszechnie stosowany w antykoncepcji z zastosowaniem wyłącznie progestagenów Noretyndron Nore Syntetyczny progestagen powszechnie stosowany w antykoncepcji z zastosowaniem wyłącznie progestagenów Kortyzon Cor Glukokortykoid syntetyczny homolog kortyzonu Prednizon Pd Glukokortykoid syntetyczny homolog kortyzonu Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 12

13 Przykłady organizmów wykorzystywanych jako wskaźniki ekspozycji na związki endokrynne GATUNEK NAZWA ZWYCZAJOWA Rana pipiens Żaba lamparcia Anomalie gonad Chrysemys picta Żółw malowany Indukcja witellogeniny ZMIANY WYWOŁYWANE PRZEZ ZWIĄZKI Oncorhynchus mykiss Pstrąg tęczowy Zakłócenia w rozrodzie, indukcja witellogeniny Primephales promelas Ciernik promienisty Anomalie gonad, zakłócenia w rozrodzie, indukcja witellogeniny Cyprinodon variegates Karpieniec zwyczajny Indukcja witellogeniny Danio rerio Brachydanio rerio Danio pręgowany Anomalie gonad, zakłócenia w rozwoju fizjologicznym, indukcja witellogeniny i lucyferyny Oryzias latipes Ryżówka japońska Anomalie gonad, Zakłócenia w reprodukcji Platichthys flesus Stornia (flądra) Anomalie gonad, zakłócenia w rozwoju fizjologicznym, indukcja witellogeniny Salmo salar Łosoś atlantycki Zmiany białek warstwy promienistej, indukcja witellogeniny Haliaeetus leucocephala Bielik amerykański Skutki teratogenne i zakłócenia w reprodukcji Coturnix japonica Colinus virginianus Przepiórka japońska Przepiórka błękitna Zmiany zachowań seksualnych, zakłócenia w rozwoju embrionu, zmiany w grubości skorupek jaj Gallus domesticus Kura domowa Zakłócenia w rozwoju embrionu, zmiany w grubości skorupek jaj Daphnia magna Rozwielitka Zakłócenia fizjologiczne i biochemiczne Tisbe battagliai Skorupiak morski Zmiany w płodności i zakłócenia w szybkości rozwoju Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 13

14 Przykłady niekomórkowych biotestów i bioczujników wykorzystywanych do wykrywania związków endokrynnych NAZWA BIOTESTU MIERZONY SYGNAŁ DETEKTOR ELISA (Enzyme-linked immunosorbent assays) ELRA (Enzyme-linked receptor assay) Endotect TM RIANA (River analysis) Biacore TM Bioczujniki (elektrochemiczne) SCCoR (Single cell coactivator recruitment) RBA (Microarray relative binding assay) Natężenie promieniowania świetlnego Natężenie promieniowania świetlnego Fluorescencja Fluorescencja Rezonans powierzchni plazmonu Wskaźnik fluorescencyjny Wskaźnik fluorescencyjny Spektrofotometr Spektrofotometr Fluorometr Fluorometr Detekcja promieniowania laserowego Multimetr Fluorometr Fluorometr Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 14

15 Przykłady testów komórkowych przeznaczonych do wykrywania związków endokrynnych Nazwa zwyczajowa (handlowa) Rodzaj komórki Efekt wywoływany przez związki endokrynne E-SCREEN MCF-7 komórki raka piersi proliferacja Yeast Estrogen Screen (YES) - łącznie z wariantami LYES i BLYES Analiza ER-lucyferazy z komórkami HEK 293 Różnorakie (Sachcaromyces spp., Cryptococcus spp., Candida spp.) Ludzka nerka embrionalna (HEK) luminescencja kolorymetria luminescencja NA E. coli luminescencja Ekspresja czułej na estrogen lucyferazy chemicznie aktywowanej (ER- CALUS ) T47D Komórka raka gruczołu piersiowego luminescencja IR-bio-amplifikacja Komórki ssaków Funkcja komórkowa Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 15

16 Granice wykrywalności związków z grupy związków endokrynnych E-Screen ER-CALUX YES ELISA LC-MS/MS GC-MS GC-MS/MS SPME-HPLC HPLC/ESI MS/MS MEKC Technika Granica wykrywalności (ng/l) ER-CALUX: estrogen responsive chemically activated luciferase expression YES: yeast estrogen screen ELISA: enzyme-linked immunosorbent assay LC-MS/MS: liquid chromatography tandem mass spectrometer GC-MS: gas chromatography mass spectrometer GC-MS/MS: gas chromatography tandem mass spectrometer SPME-HPLC: solid-phase microextraction high performance liquid chromatography HPLC/ESi-MS/MS: high-performance liquid chromatography with positive electrospray ionization and tandem mass spectrometry MEKC: micellar electrokinetic chromatography Sources: Wozei (2004), Fan et al. (2005), Huang and Sedlak (2001), heisterkamp et al. (2004), Zhang et al. (2004), Voulvoulis (2003, Table 3.5) Note: See Petrovic and Barcelo (2004, Table 1) for analytical methods and detection limits for sediment and sludge. Ch. G. Campbell, S. E. Borglin, F. B. Green, A. Grayson, E. Wozei, W. T. Stringfellow, Chemosphere, 65, (2006) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin

17 Granice wykrywalności technik bioanalitycznych [pg/ml] CALUX Micro-EROD CEH-EROD EIA-2 EIA-DF GRAB 0.04 AhR Ah-l Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 17

18 Występowanie wybranych steroidowych hormonów płciowych w strumieniu ścieków oczyszczonych w dwóch różnych oczyszczalniach Odnośnik literaturowy Pieree-Benite St. Fons Data pobierania próbek Analit E1 E2 α- E2 EE2 E3 DHEA Test Pg Nore LNor Pd Cor 12,4 14,8 12,6 n.w. n.w. 4,8 10,0 16,9 13,0 17,6 n.w. <LOD 196,7 n.w. <LOD <LOD n.w. n.w. 30,3 9,7 41,0 12,5 n.w. n.w 20,8 9,4 <LOD n.w. n.w. n.w. 11,8 12,0 28,7 17,9 n.w. n.w. 18,7 6,1 6,4 n.w. n.w. 4,6 8,4 9,2 20,9 10,8 <LOD n.w. 28,1 28,1 n.w. 5,6 n.w. 7,8 3,0 8,6 5,2 11,4 10,00 95,4 9,9 <LOD 9,7 <LOD n.w. n.w. 1,3 8,0 5,9 0,9 n.w. 13,7 66,4 42,6 9,1 Zanieczyszczenia <LOD 4,5 7,6 8,6 23,1 17,2 n.w. 88,5 n.w. nie wykryto < LOD poniżej granicy oznaczalności Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 18

19 Parametry walidacyjne metodyki oznaczania związków endokrynnych w próbkach wody Analit Parametr walidacyjny Granica wykrywalności (S/N =3) Granica oznaczalności (S/N =10) Estron 17 ß-estradiol Estriol Etynyloestradiol 0,03 pg 0,02 pg 0,05 pg 0,24 pg 0,04 ng/l ppq 0,04 ng/l ppq 0,08 ng/l ppq 0,32 ng/l ppq ETAPY PROCEDURY ANALITYCZNEJ FILTRACJA EKSTRACJA (SPE) ELUCJA ODPAROWANIE NADMIARU ROZPUSZCALNIKA DERYWATYZACJA (PFPA) GC-MS A. Mounatassim-Souali, S. L. Tamisier-Karolak, D. Perdiz, M. Cargouet, Y. Levi, J. Sep. Sci, 26, 105 (2003) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 19

20 POZOSTAŁOŚCI FARMACEUTYKÓW (Pharmaceutical residue) Myśl przewodnia Pollution from pharmaceuticals in surface and groundwater is becoming recognized as an environmental concern in many countries leading to the area of study labelled PIE PHARMACEUTICALS IN THE ENVIRONMENT S.K. Khetan, T.J. Collins, Chem. Rev., 107, (2007) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 20

21 Pozostałości farmaceutyków w środowisku Pharmaceutical Products PP s Pharmaceutical and Personal Care Products Endocrine Disrupting Compounds Non steroidal Anti-inflammatory Drugs PPCP s EDC s NSAID s Active Pharmaceutical Ingredients API s Pharmaceutical in the Environment PIE Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 21

22 Pozostałości farmaceutyków w środowisku kamienie milowe 1981 Stwierdzenie obecności oraz ilościowe oznaczenie kwasu klofibrowego w próbkach środowiskowych (USA) 1997 Oznaczanie pozostałości farmaceutyków w ściekach szpitalnych (Niemcy) 1997 Badania dotyczące toksyczności antybiotyków w środowisku wodnym (Dania) 1998 Monitorowanie wód rzecznych i ścieków w Niemczech na obecność pozostałości farmaceutyków (Niemcy) 1998 Oznaczanie związków z grupy antybiotyków w różnych próbkach wody (Niemcy) 1999 Opracowanie metodyki analitycznej umożliwiającej stwierdzenie obecności estrogenów w wodach powierzchniowych (USA) 2002 Pierwsza metodyka jednoczesnego oznaczania pozostałości wielu farmaceutyków w próbkach środowiskowych (Dania) Oznaczanie pozostałości farmaceutyków w wodach pitnych (Niemcy) 2003 Opracowanie odpowiednich modeli matematycznych do przewidywania stężenia i losu poszczególnych farmaceutyków w środowisku (Belgia) 2005 Oznaczanie pozostałości farmaceutyków próbkach stałych (Hiszpania) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 22

23 Liczba opakowań leków rocznie kupowanych przez statystycznego mieszkańca Francja, 2. Polska 3. Niemcy, 4. USA, 5. Japonia Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 23

24 Klasyfikacja farmaceutyków Parametr klasyfikujący Grupy związków Charakter chemiczny Powinowactwo Przeznaczenie Kwasowe Zasadowe Neutralne Hydrofilowe Lipofilowe Antybiotyki Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) Regulatory tłuszczów Hormony (estrogeny) Leki przeciwdrgawkowe Beta-blokery Środki cieniujące (kontrastujące) Leki uspakające Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 24

25 Antybiotyki Erytromicyn Ofloxacin Chlortetracycline Oxytetracycline Streptomycin Flumequine Ciprofloxacin Trimetoprim Sulfamethoxazole Lincomycin Penicillin Lincomycin Amoxicillin Spiramycin Sterydy i hormony pokrewne 17-β-estradiol Estrone 17 α-ethinyl estradiol Dietylstilbestrol Dietylstilbestrol aceton Leki przeciwzapalne Kwas acetylosalicylowy (Aspiryna) Diklofenak Ibuprofen Acetaminofen Metamizol Codeina Indometacina Naproxen Fenazon Najpopularniejsze farmaceutyki występujące w środowisku Leki przeciwrakowe Cyclofosfamid Ifosfamid Środki moczopędne Furosemid Leki przeciwpadaczkowe Carbamazepin Leki antydepresyjne Mianserin Leki uspakajające Diazepam Typowe przykłady związków biologicznie aktywnych środowisku Leki hipolipemizujące Bezafibrat Gemfibrozil Kwas klofibrowy Fenofibrat Beta-blokery Metoprolol Propranolol Nadolol Atenolol Sotalol Betaxolol A. Nikolaou, S. Meric, D. Fatta, Anal. Bioanal. Chem., 387, 1225 (2007) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 25

26 Przykłady substancji farmaceutycznych wykrywanych w ściekach Zastosowanie Antybiotyki Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) Regulatory tłuszczu Estrogeny Leki przeciwdrgawkowe Beta-blokery Środki cieniujące Leki uspakajające Przykładowe substancje Sulfametoksazol, trimetoprim, klarytromycyna Roksyromycyna, erytromycyna Diklofenak, ibuprofen, naproksen, ketoprofen Bezafibrat, gemfibrozil, kwas klofibrowy Estron, 17b-estradiol, 17a-etynyloestradiol Carbmazepina, primidon Metaprolol, propranolol Lopromid, lopamidol, diatrizoat Diazepam Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 26

27 Główne przyczyny pojawiania się w środowisku różnorodnych związków leczniczych: Produkcja odpowiednich preparatów i oddziaływanie na środowisko zakładów przemysłu farmaceutycznego i weterynaryjnego, Zrzucanie do środowiska dużej ilości przeterminowanych środków (bez ich utylizacji) zarówno z gospodarstw domowych (na małą skalę), jak i ściekami i odpadami szpitalnymi (na znacznie większą skalę) Wydalanie pozostałości leków i ich metabolitów przez ludzi zwierzęta. Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 27

28 Źródła emisji i los środowiskowy związków o znaczeniu farmaceutycznym STOSOWANIE SKŁADOWANIE Wykorzystanie przez człowieka APTEKI ODPADY Z GOSPODARSTW DOMOWYCH TOALETA metabolizm Pojemniki/ Toalety Składowiska odpadów FARMY HODOWLANE GOSPODARSTWA WIEJSKIE metabolizm Ścieki/ gromadzenie i rozprowadzanie nawozu i gnojowicy GLEBA OCZYSZCZALNIA ŚCIEKOW Degradacja chemiczna i biologiczna WODY POWIERZCHNIOWE Wody powierzchniowe Oczyszczalnia odcieków Degradacja chemiczna i biologiczna A. Nikolaou, S. Meric, D. Fatta, Anal. Bioanal. Chem., 387, 1225 (2007) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 28

29 Wybrane związki włączone do listy substancji priorytetowych (Holandia) Związki Obecność w wodach odpływowych z oczyszczalni ( WWTP ) ścieków Min [µg l-1 ] Stężenie Max [µg l-1 ] Związki endokrynnie czynne 17 α-ethinyl estradiol Bisfenol A Estron n.d < Substancje medyczne Ibuprofen Anhydroerytromecyna Sulfometoksazol Karbamazepina Sotalol n.d nie wykryto + wykryto od 5% do 50% w badanych próbek z oczyszczalni ścieków ++ wykryto od 50% do 95% w badanych próbek z oczyszczalni ścieków +++ wykryto więcej niż 95% badanych próbek z oczyszczalni ścieków P. De Jong, J. F. Kramer, W. F. Slotema, K. A. Third, STOWA REPORT , ISBN Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 29

30 Wybrane grupy farmaceutyków i ich wskaźniki ryzyka środowiskowego Antybiotyki Lek Leki przeciwbólowe Beta blokery i leki przeciwpadaczkowe Leki hipolipemizujące Leki przeciwdepresyjne Hormony Leki przeciwhistaminowe Przykłady Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NSLPZ np.. Ibuprofen): inne leki ( Acetaminofen przeciwbólowe (np.. Penicylina, sulfametoksazol Propanolol, metoprolol Karbamazepina, fenobarbital ( Klofibrat Statyny (np.. Atorvastin, Fluoksetyna, Risperidon Tabletki antykoncepcyjne 17 -etinyloestradiol Loratadyna, Cymetydyna Wskaźnik ryzyka Bardzo często stosowane : wykrywane w środowisku Duże ilości Wykrywane w środowisku Dotyczy toksyczności i oporu antybakteryjnego Duże ilości: wykrywane w środowisku Duże ilości Długoterminowe stosowanie Trwałe Długoterminowe stosowanie Często wykrywane Przedmiot testów toksyczności Zakrojone na szeroką skalę badania Właściwości toksyczne Często wykrywane Często stosowany lek bez recepty ( 2007 ) Rev., 107, S. K. Kethan, T. J. Collins, Chem. Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 30

31 Skuteczność usuwania farmaceutyków w procesach oczyszczania ścieków Farmaceutki Technologie oczyszczania ścieków Osad czynny Zaawansowane procesy utleniania Konwencjonale oczyszczanie ścieków SBR MBR Ozonowanie UV/ O 3 (lub H 2 O 2 ) O 3 / H 2 O 2 Odczynnik Fentona TiO 2 / H 2 O 2 Antybiotyki ** *** ** *** *** *** *** *** NLPZ* ** ** ** ** NPX, IBP ** ** ** ** *** *** *** *** DCL * * * *** Regulatory tłuszczu ** ** *** *** *** *** *** *** Estrogeny *** ** ** *** *** *** *** *** Leki przeciwdrgawkowe * * bu ** *** *** *** *** Beta-blokery ** bd ** *** *** *** *** *** Środki cieniujące ** ** ** ** ** *** *** *** Środki uspakajające * * * ** *** *** *** *** Stopień usuwania ze ścieków: * <39% ** < 40-79% *** >80% bu nie stwierdzono usunięcia ze ścieków bd brak danych SBR Reaktor Sekwencyjny (Sequencing Batch Reactor) MBR Membranowy Reaktor Biologiczny (Membrane Biological Reactor) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 31

32 Badania własne W Katedrze Chemii Analitycznej Wydziału Chemicznego Politechniki Gdańskiej od kilku już lat prowadzone są prace ukierunkowane na: OPRACOWANIE NOWYCH PROCEDUR PRZEZNACZONYCH DO OZNACZANIA ZWIĄZKÓW AKTYWNIE BIOLOGICZNYCH W PRÓBKACH ŚRODOWISKOWYCH Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 32

33 Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NSLPZ) HOOC H N Cl F F COOH OH Cl Diklofenak O H 3 C CH 3 COOH Diflunisal NSLPZ Naproxen O CH 3 COOH HO CH 3 N O Fenoprofen H 3 C H 3 C CH 3 COOH O Tolmetin CH 3 Ibuprofen Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 33

34 Zastosowanie technik chromatograficznych Intensywność sygnału t ri t ri+1 i+1 t ri+2 i+2 Czas Identyfikacja odbywa się na podstawie czasu retencji. ALE TO JUŻ DZISIAJ NIE WYSTARCZY! Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 34

35 Analiza dwuwymiarowa Problem 1 - nakładanie się pików Rozwiązanie Powtórzyć analizę przy użyciu kolumny z innym typem wypełnienia. Charakter oddziaływań pomiędzy analitem a fazą stacjonarną musi być inny niż w przypadku pierwszej kolumny. Zalety: - łatwość wykonania - niski koszt Wady: -czasochłonność!! Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 35

36 Analiza dwuwymiarowa Problem 2 - identyfikacja nieznanych substancji Rozwiązanie Zastosować detektor umożliwiający uzyskanie informacji o strukturze analitu. Innymi słowy zastosować techniki łączone. Zalety: -możliwość identyfikacji nieznanych związków - informacja o ich masie cząsteczkowej i/lub strukturze - szybsze uzyskanie wyniku końcowego - łatwe wykrywanie faktu nakładania się pików Wady: - wysokie koszty inwestycyjne - wysokie wymagania co do kwalifikacji personelu Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 36

37 intensywność sygnału Techniki łączone Dzięki wykorzystaniu technik łączonych informacja analityczna zyskuje dodatkowy wymiar (struktura) m/z czas Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin

38 Zakres zastosowań różnych typów technik łączonych (GC-MS i LC-MS) analitu Masa cząsteczkowa APCI GC/MS ESI (elektrojonizacja) TERMOROZPYLANIE FAB PBI niepolarne Polarność analitu bardzo polarne Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 38

39 Problemy analityczne w zależności od składu matrycy próbki Wody pitne Wody powierzchniowe Wody ściekowe Poziom zawartości Poziom zawartości Poziom zawartości pg/l - ng/l ng/l- μg/l μg/l-mg/l prosty skład matrycy próbki prosty ale zróżnicowany złożony i zróżnicowany skład skład matrycy próbki matrycy próbki Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 39

40 Procedury analityczne dla różnych obiektów materialnych SPE w układzie off-line Pasywne techniki pobierania próbek analitów SPE SPE w układzie on-line Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 40

41 SPE w układzie off-line MeOH H 2 O Próbka H 2 O MeOH naniesienie próbki ( sorpcja ) przemycie złoża sorbentu elucja analitów ( desorpcja ) odparowanie rozpuszczalnika do sucha w strumieniu azotu rozpuszczenie suchej pozostałości w fazie ruchomej oznaczenie końcowe za pomocą techniki HPLC/DAD/MS Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 41

42 SPE w układzie on-line Kolumna analityczna Detektory Kolumna SPE Pompa 2 DAD MS PRÓBKA Ściek ETAP 1- izolacja i wzbogacanie analitów z próbek wody Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 42

43 Porównanie etapu ekstrakcji (SPE) w układzie off-line i on-line Objętość próbki 1000 ml Objętość próbki 100 ml SPE (w układzie off-line) Wstępne przygotowanie próbki t= 2 min Przygotowanie kolumienek t= 18 min Wstępne przygotowanie próbki t= 2 min Przygotowanie kolumienek t= 8 min SPE (w układzie on-line) EKSTRAKCJA SPE t= 70 min EKSTRAKCJA SPE t= 35 min Suszenie złoża kolumienki SPE t= 5 min Przełączenie zaworu Elucja analitów t= 20 min Odparowanie rozpuszczalnika t= 200 min ANALIZA HPLC-DAD-MS t= 25 min Czas całkowity 70 minut Rozpuszczenie pozostałości t= 30 min Czas całkowity 370 minut Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 43

44 PORÓWNANIE TECHNIKI SPE- HPLC-DAD DAD-MS W UKŁADZIE ON- LINE WZGLĘDEM UKŁADU OFF- LINE: PORÓWNANIE TECHNIKI SPE- HPLC-DAD DAD-MS W UKŁADZIE OFF-LINE WZGLĘDEM UKŁADU ON-LINE : Bardzo dobra odtwarzalność wyników Mała objętość próbek do analizy Krótszy czas analizy Możliwość automatyzacji procesu Wysoki koszt wyposażenia efekty pamięci złoża, brak możliwości powtórzenia danej analizy, brak możliwości wzbogacania analitów z kilku próbek równocześnie (w przypadku układu of-line jest możliwe prowadzenie kilku operacji ekstrakcji równocześnie) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 44

45 Technika SPE-HPLC-DAD-MS umożliwia wykrywanie śladowych ilości (na poziomie ppt) rożnych farmaceutyków w próbkach wody Ekstrakcja (SPE) w układzie: Off-line On-line RSD % <11 <7 Odtwarzalność % Granica wykrywalności ng/l ,7-50 Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 45

46 Techniki pasywne pobierania próbek analitów SPMD paski LDPE MESCO POCIS Pobieranie analitów następuje na drodze swobodnego transportu masy przez membranę do medium zatrzymującego, na skutek różnicy potencjałów chemicznych związków w medium zatrzymującym i środowiskiem wodnym, w którym umieszczany jest próbnik. Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 46

47 Konstrukcja próbnika typu CHEMCATCHER Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 47

48 Konstrukcja próbnika typu CHEMCATCHER Budowa próbnika: - obudowa - membrana - medium zatrzymujące Próbnik typu Chemcatcher został zaprojektowany na University of Portsmouth, UK. STAMPS = Standardised Aquatic Monitoring of Priority Pollutants by Passive Sampling Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 48

49 Konfiguracja próbnika typu CHEMCATCHER użyte w badaniach Typ próbnika Chemcatcher typ 1 Chemcatcher typ 2 Chemcatcher typ 3 Chemcatcher typ 4 Medium zatrzymujące krążek ekstrakcyjny C18 krążek ekstrakcyjny C18 krążek ekstrakcyjny SDB-RPS krążek ekstrakcyjny SDB-XC Membrana polieterosulfo- nowa Analiza LC-DAD DAD-MS LC-DAD DAD-MS LC-DAD DAD-MS LC-DAD -MS Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 49

50 Kalibracja próbnika typu CHEMCATCHER wzorce Zużyta woda mieszadło Próbniki woda pompa 100 μl/min Komora ekspozycyjna pompa 30 ml/min Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 50

51 Produkty farmaceutyczne (PP s) w środowisku (podejście zintegrowane) Cykl życia produktów farmaceutycznych Wytwórcy Dystrybutorzy Konsumenci Wody odpływowe z oczyszczalni ( WWTP ) ścieków Receptory środowiskowe Narażenie organizmów Typ dostępnych danych Farmakologiczne Fizyko-chemiczne Konsumpcja Lista PPs i ich metabolitów Skuteczność terapii Emisja PPs i produktów ich przemian MECs (naturalna i pitna woda, osady ( gleba i Los środowiskowy (biodostępność, ( trwałość Toksyczność Bioakumulacja Inne efekty Podejście zintegrowane Działania W celu zmniejszenia występowania i niekorzystne oddziaływanie PPs (zapobieganie emisji, nowe sposoby oczyszczania scieków ) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 51

52 Analityka i monitoring środowiska Problemy i wyzwania Niskie i bardzo niskie poziomy stężeń analitów w próbkach charakteryzujących się złożonym składem matrycy Możliwość fluktuacji czasowych i przestrzennych stężeń ksenobiotyków Niebezpieczeństwo interferencji związanych z występowaniem składników o zbliżonych właściwościach fizykochemicznych Nieznajomość szlaków przemian poszczególnych ksenobiotyków Konieczność oznaczania nie tylko zanieczyszczeń pierwotnych ale także i produktów przemian i metabolizmu Brak odpowiednich wzorców i materiałów odniesienia Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 52

53 Problemy z wykorzystaniem informacji o środowisku DYLEMAT Z DANYMI (Data dilemma) WYTWARZANIE INFORMACJI ZAPOTRZEBOWANIE NA INFORMACJE Wytwarzane informacje są tak poszatkowane (fragmentacyjne) i niespójne, że różne a czasem nawet i przeciwstawne wnioski mogą być wyciągnięte w oparciu o dostępne zbiory danych. PROBLEM ORIENTACJI (wykorzystania dostępnych danych) Mogą stanowić podstawę do udzielenia różnych odpowiedzi na następujące cztery pytania: 1 Jakie są luki w dostępnych informacjach i jaki typ danych jest potrzebny? 2 Jaka jest możliwość wykorzystania uzyskanych wyników? 3 Jaki jest konkretny cel podjętych badań? 4 Jakie są właściwe metody do przeprowadzenia badań określonego obiektu w celu uzyskania zamierzonego celu. Brak jest naukowych informacji, które mogłyby ułatwić ocenę istniejących zagrożeń środowiskowych i alternatywnych rozwiązań danego problemu Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 53

54 PUBLIKACJE poświęcone problematyce pozostałości farmaceutyków w środowisku Kot-Wasik A., Dębska J., Namieśnik J., Analytical techniques in studies of the environmental fate of pharmaceuticals and person-care products, Trends in Analytical Chemistry, 26, (2007) Wilga J., Kot-Wasik A., Namieśnik J., Comparison of extraction techniques of robenidine from poultry feed samples, Talanta, 73, (2007) Kot-Wasik A., Dębska J., Wasik A., Namieśnik J., Determination of non-steroidal anti-inflammatory drugs in natural waters using off-line and on-line SPE followed by LC coupled with DAD-MS, Chromatographia, 64, 13-21(2006) Dąbrowska D., Kot-Wasik A., Namieśnik J. Pathways and analytical tools in degradation studies of organic pollutants. Crit. Rev. Anal. Chem., (2005) 35, s Dębska J., Kot-Wasik A., Namieśnik J., Determination of nonsteroidal antiinflammatory drug in water samples using liquid chromatography coupled with diode-array detector and mass sepctromentry, J. Sep. Sci, (2005),28 s kolejne w druku Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 54

55 GRANT BADAWCZO-ROZWOJOWY Nowe standardowe procedury analityczne przeznaczone do badania poziomu zanieczyszczenia ekosystemów wodnych przez ksenobiotyki należące do grupy farmaceutyków i związków endokrynnych na okres: UDZIAŁOWCY: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie (kierownik prof. I.Wojnowska-Baryła) Politechnika Śląska, (kierownik prof. I. Baranowska) Uniwersytet im. Adama Mickiewicza (kierownik: prof. J. Nawrocki) Uniwersytet Opolski (kierownik: prof. P. Wieczorek) Uniwersytet Mikołaja Kopernika (kierownik: prof. B. Buszewski) Politechnika Warszawska (Kierownik: prof. M. Jarosz Politechnika Gdańska (Kierownik prof. J. Namieśnik) Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 55

56 Katedra Chemii Analitycznej /analit.html Lista publikacji Wykłady prezentowane w czasie konferencji Kursy i szkolenia Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 56

57 Kursy i szkolenia Kursy indywidualne "Na zamówienie" Wysokosprawna chromatografia cieczowa Wysokosprawna Chromatografia Cieczowa - poziom podstawowy Wysokosprawna Chromatografia Cieczowa - poziom zaawansowany Chromatografia Gazowa - poziom podstawowy Aspekty praktyczne wykorzystania Chromatografii Gazowej Przygotowanie próbek do analizy ABC techniki SPE Technika HPLC w analizie żywności Techniki łączone Kurs Kontrola i jakość wyników pomiarów analitycznych Biotesty w ocenie zanieczyszczenia środowiska Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 57

58 Ocena i kontrola jakości wyników pomiarów analitycznych Praca zbiorowa pod. red. P. Konieczki i J. Namieśnika ISBN: Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 58

59 Opracowanie książkowe należało do 10 NAJLEPIEJ SPRZEDAJĄCYCH SIĘ KSIĄŻEK w roku Nakład został wyczerpany Wydawnictwo WNT podjęło decyzje o przygotowaniu drugiego wydania (1 000 egzemplarzy). Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 59

60 Nowe opracowanie (w języku angielskim) będzie wyposażone w CD z arkuszami kalkulacyjnymi. Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 60

61 Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 61

62 ISEAC 08 Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 62

63 Katedra Chemii Analitycznej Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 63

64 Dziękuję za uwagę! Nowoczesne przyrządy pomiarowe jako narzędzia w pozyskiwaniu informacji naukowych, , Ślesin 64

PROBLEMY ZWIĄZANE Z OZNACZANIEM ZWIĄZKÓW CZYNNYCH BIOLOGICZNIE W PRÓBKACH ŚRODOWISKOWYCH

PROBLEMY ZWIĄZANE Z OZNACZANIEM ZWIĄZKÓW CZYNNYCH BIOLOGICZNIE W PRÓBKACH ŚRODOWISKOWYCH PROBLEMY ZWIĄZANE Z OZNACZANIEM ZWIĄZKÓW CZYNNYCH BIOLOGICZNIE W PRÓBKACH ŚRODOWISKOWYCH Jacek Namieśnik Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Ul. G. Narutowicza 11/12 80-952

Bardziej szczegółowo

ANALITYKA POZOSTAŁOŚCI FARMACEUTYKÓW W PRÓBKACH ŚRODOWISKOWYCH

ANALITYKA POZOSTAŁOŚCI FARMACEUTYKÓW W PRÓBKACH ŚRODOWISKOWYCH ANALITYKA POZOSTAŁOŚCI FARMACEUTYKÓW W PRÓBKACH ŚRODOWISKOWYCH Jacek NAMIEŚNIK Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-233 Gdańsk 14-15.10.2010, Warszawa

Bardziej szczegółowo

ZWIĄZKI ENDOKRYNNE- EMISJA, WYSTĘPOWANIE, LOŚ ŚRODOWISKOWY ORAZ PROBLEMY ANALITYCZNE CZYLI ZWIAZKI ENDOKRYNNE OD A DO Z.

ZWIĄZKI ENDOKRYNNE- EMISJA, WYSTĘPOWANIE, LOŚ ŚRODOWISKOWY ORAZ PROBLEMY ANALITYCZNE CZYLI ZWIAZKI ENDOKRYNNE OD A DO Z. ZWIĄZKI ENDOKRYNNE- EMISJA, WYSTĘPOWANIE, LOŚ ŚRODOWISKOWY ORAZ PROBLEMY ANALITYCZNE CZYLI ZWIAZKI ENDOKRYNNE OD A DO Z. Natalia Szczepańska*, Katarzyna Owczarek*, Błażej Kudłak*, Zofia Mazerska#, Jacek

Bardziej szczegółowo

OKREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYCH TOKSYN PRZY ZASTOSOWANIU TECHNIKI CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETREM MASOWYM (HPLC-MS)

OKREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYCH TOKSYN PRZY ZASTOSOWANIU TECHNIKI CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETREM MASOWYM (HPLC-MS) KREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYC TKSYN PRZY ZASTSWANIU TECNIKI CRMATGRAFII CIECZWEJ SPRZĘŻNEJ ZE SPEKTRMETREM MASWYM (PLC-MS) Dr inż.agata Kot-Wasik Dr anna Mazur-Marzec Katedra Chemii Analitycznej, Wydział

Bardziej szczegółowo

ROLA INNOWACYJNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH W PRZEMYŚLE CHEMICZNYM

ROLA INNOWACYJNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH W PRZEMYŚLE CHEMICZNYM ROLA INNOWACYJNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH W PRZEMYŚLE CHEMICZNYM Jacek Namieśnik Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny, Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12, 80-233 Gdańsk e-mail: jacek.namiesnik@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

ZWIĄZKI AKTYWNE BIOLOGICZNIE. Problemy i wyzwania

ZWIĄZKI AKTYWNE BIOLOGICZNIE. Problemy i wyzwania ZWIĄZKI AKTYWNE BIOLOGICZNIE W ŚRODOWISKU Problemy i wyzwania Jacek Namieśnik Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej ul. G. Narutowicza 11/12, 80-952 Gdańsk tel: 058 347 1010,

Bardziej szczegółowo

Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny, Politechniki Gdańskiej, "Analityczne zastosowania chromatografii cieczowej" Warszawa, 18-19.10.

Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny, Politechniki Gdańskiej, Analityczne zastosowania chromatografii cieczowej Warszawa, 18-19.10. WYKORZYSTANIE TECHNIKI LC-MS W BADANIACH ŚRODOWISKOWYCH Agata KOT-WASIK, Jacek NAMIEŚNIK Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny, Politechniki Gdańskiej, 80-952 Gdańsk "Analityczne zastosowania

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych

Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Interdyscyplinarny charakter badań równoważności biologicznej produktów leczniczych Piotr Rudzki Zakład Farmakologii, w Warszawie Kongres Świata Przemysłu Farmaceutycznego Łódź, 25 VI 2009 r. Prace badawczo-wdrożeniowe

Bardziej szczegółowo

Biznes Mixer w ramach Forum Inicjowania Rozwoju 2014

Biznes Mixer w ramach Forum Inicjowania Rozwoju 2014 Biznes Mixer w ramach Forum Inicjowania Rozwoju 2014 Oferta rozwiązań naukowych dla biznesu i innych partnerów InnoDoktorant, VI edycja Magdalena Śliwińska prof. dr hab. inż. Waldemar Wardencki dr. inż.

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie materiałów odniesienia

Zastosowanie materiałów odniesienia STOSOWANIE MATERIAŁÓW ODNIESIENIA W PRAKTYCE LABORATORYJNEJ 1 Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK e-mail:piotr.konieczka@pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie -

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie - Chromatografia cieczowa jako technika analityki, przygotowania próbek, wsadów do rozdzielania, technika otrzymywania grup i czystych substancji Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii aparatura

Bardziej szczegółowo

2. Ż. Bargańska, J. Namieśnik, Pesticide analysis of bee and bee product samples, Crit. Rev. Anal. Chem., 40 (2010) 159.

2. Ż. Bargańska, J. Namieśnik, Pesticide analysis of bee and bee product samples, Crit. Rev. Anal. Chem., 40 (2010) 159. Publikacje w czasopismach z Listy Filadelfilskiej: 1. A. Dołęga, K. Baranowska, Ż. Jarząbek, ((4-Hydroxymethyl-1H-imidazole-N3)bis(tritert-butoxysilanethiolato-2O,S)cadmium(II), Acta Crystal., E64 (2008)

Bardziej szczegółowo

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA

NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH. Piotr KONIECZKA 1 NARZĘDZIA DO KONTROLI I ZAPEWNIENIA JAKOŚCI WYNIKÓW ANALITYCZNYCH Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 GDAŃSK e-mail: kaczor@chem.pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Ozon w uzdatnianiu wody UTLENIANIE MIKROZANIECZYSZCZEŃ W OBIEGU WODY

Ozon w uzdatnianiu wody UTLENIANIE MIKROZANIECZYSZCZEŃ W OBIEGU WODY Ozon w uzdatnianiu wody UTLENIANIE MIKROZANIECZYSZCZEŃ W OBIEGU WODY Substancje farmaceutyczne w obiegu wody Eliminacja mikrozanieczyszczeń z wykorzystywanej przez nas wody jest wyzwaniem, z którym musi

Bardziej szczegółowo

Centrum Doskonałości Analityki i Monitoringu Środowiska CEEAM

Centrum Doskonałości Analityki i Monitoringu Środowiska CEEAM Centrum Doskonałości Analityki i Monitoringu Środowiska CEEAM Politechnika Gdańska Wydział Chemiczny Katedra Chemii Analitycznej ul. G. Narutowicza 11/12 80-952 Gdańsk Tel: (+45 58) 348 60 79 Fax: (+48

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 2 OPTYMALIZACJA ROZDZIELANIA MIESZANINY WYBRANYCH FARMACEUTYKÓW METODĄ

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Sympozjum "Nauka i przemysł - metody spektroskopowe w praktyce, nowe wyzwania i możliwości", 8-10.06.2010

Sympozjum Nauka i przemysł - metody spektroskopowe w praktyce, nowe wyzwania i możliwości, 8-10.06.2010 ANALITYKA ŚLADÓW PROBLEMY I WYZWANIA Jacek Namieśnik Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej 80-952 Gdańsk, ul. G. Narutowicza 11/12 E-mail: chemanal@pg.gda.pl 1 SKŁAD PRÓBKI

Bardziej szczegółowo

Potencjalne źródła i emisje HBCDD do środowiska w Polsce Jacek Czerwiński

Potencjalne źródła i emisje HBCDD do środowiska w Polsce Jacek Czerwiński Potencjalne źródła i emisje HBCDD do środowiska w Polsce Jacek Czerwiński Wydział Inżynierii Środowiska, Politechnika Lubelska j.czerwnski@wis.pol.lublin.pl Laboratorium Analiz Środowiskowych Wydział Inżynierii

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie środowiska wodnego obecnością środków farmaceutycznych

Zagrożenie środowiska wodnego obecnością środków farmaceutycznych InŜynieria i Ochrona Środowiska 2012, t. 15, nr 3, s. 249-263 Anna SZYMONIK, Joanna LACH Politechnika Częstochowska, Instytut Inżynierii Środowiska ul. Brzeźnicka 60a, 42-200 Częstochowa Zagrożenie środowiska

Bardziej szczegółowo

Występowanie, toksyczność i problemy analityczne oznaczani chlorowanych parafin w środowisku Jacek Czerwiński

Występowanie, toksyczność i problemy analityczne oznaczani chlorowanych parafin w środowisku Jacek Czerwiński Występowanie, toksyczność i problemy analityczne oznaczani chlorowanych parafin w środowisku Jacek Czerwiński Wydział Inżynierii Środowiska, Politechnika Lubelska j.czerwnski@wis.pol.lublin.pl Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Dr Marek Gołębiowski INSTYTUT OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA CZŁOWIEKA ZAKŁAD ANALIZY ŚRODOWISKA WYDZIAŁ CHEMII, UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

RATOWNICTWO MEDYCZNE 2014/2015 Toksykologia stacjonarne

RATOWNICTWO MEDYCZNE 2014/2015 Toksykologia stacjonarne S t r o n a 1 RATOWNICTWO MEDYCZNE 2014/2015 Toksykologia stacjonarne semestr letni Wykłady (5 x 3 godziny) PONIEDZIAŁEK godzina 10.00 12.15, ul. Żołnierska 14c, sala Katedry Farmakologii Lp. data temat

Bardziej szczegółowo

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a

Ana n l a i l za z a i ns n tru r men e t n al a n l a Analiza instrumentalna rok akademicki 2014/2015 wykład: prof. dr hab. Ewa Bulska prof. dr hab. Agata Michalska Maksymiuk pracownia: dr Marcin Wojciechowski Slide 1 Analiza_Instrumentalna: 2014/2015 Analiza

Bardziej szczegółowo

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Błąd gruby, systematyczny, przypadkowy, dokładność, precyzja, przedział

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka ekologicznego dla miejsca badawczego w Jaworznie

Ocena ryzyka ekologicznego dla miejsca badawczego w Jaworznie Ocena ryzyka ekologicznego dla miejsca badawczego w Jaworznie Dr Anicenta Bubak, Dr Grażyna Płaza, Dr Jadwiga Gzyl Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych Dr Edoardo Puglisi, Università Cattolica del

Bardziej szczegółowo

Targi POL-EKO-SYSTEM. Strefa RIPOK NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU

Targi POL-EKO-SYSTEM. Strefa RIPOK NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU NANOODPADY JAKO NOWY RODZAJ ODPADÓW ZAGRAŻAJĄCYCH ŚRODOWISKU Beata B. Kłopotek Departament Gospodarki Odpadami Poznań, dnia 28 października 2015 r. Zakres prezentacji 1. Nanomateriały definicja, zastosowania,

Bardziej szczegółowo

RATOWNICTWO MEDYCZNE 2014/2015 Toksykologia niestacjonarne

RATOWNICTWO MEDYCZNE 2014/2015 Toksykologia niestacjonarne S t r o n a 1 RATOWNICTWO MEDYCZNE 2014/ Toksykologia niestacjonarne semestr letni Wykłady (4 x 5 godziny) Piątek godzina 7.45 11.30, ul. Żołnierska 14C, sala Katedry Farmakologii Lp. data temat Liczba

Bardziej szczegółowo

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs Metody izolowania analitu z matrycy i oznaczenia substancji toksycznych oraz ich metabolitów z zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE

JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE JAK WYZNACZA SIĘ PARAMETRY WALIDACYJNE 1 Przykład walidacji procedury analitycznej Piotr KONIECZKA Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska ul. G. Narutowicza 11/1 80-33 GDAŃSK

Bardziej szczegółowo

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika Koszty i wykaz badań wykonywanych w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Stawka podstawowa wynosi 40,41 zł. 2. Wyliczenie kosztów usługi następuje w sposób następujący: koszt usługi

Bardziej szczegółowo

Problemy i wyzwania w analityce specjacyjnej z wykorzystaniem technik łączonych. Magdalena Jabłońska-Czapla

Problemy i wyzwania w analityce specjacyjnej z wykorzystaniem technik łączonych. Magdalena Jabłońska-Czapla Problemy i wyzwania w analityce specjacyjnej z wykorzystaniem technik łączonych Magdalena Jabłońska-Czapla Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska PAN ul. M.Skłodowskiej-Curie 34 Zabrze Mobility of arsenic

Bardziej szczegółowo

Kontrola substancji niebezpiecznych w regionie Morza Bałtyckiego COHIBA rezultaty projektu w zakresie Hg i Cd

Kontrola substancji niebezpiecznych w regionie Morza Bałtyckiego COHIBA rezultaty projektu w zakresie Hg i Cd Kontrola substancji niebezpiecznych w regionie Morza Bałtyckiego COHIBA rezultaty projektu w zakresie Hg i Cd Warszawa, 18.10.2011 Urszula Zielonka, Bartosz Nowak, Janusz Krupanek, Joanna Piasecka Pakiety

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu: Data wydruku: 23.01.2016. Dla rocznika: 2015/2016. Kierunek: Opis przedmiotu. Dane podstawowe. Efekty i cele. Opis.

Sylabus przedmiotu: Data wydruku: 23.01.2016. Dla rocznika: 2015/2016. Kierunek: Opis przedmiotu. Dane podstawowe. Efekty i cele. Opis. Sylabus przedmiotu: Specjalność: W: Aktywność biologiczna naturalnych związków organicznych Wszystkie specjalności Data wydruku: 23.01.2016 Dla rocznika: 2015/2016 Kierunek: Wydział: Zarządzanie i inżynieria

Bardziej szczegółowo

Pozostałości substancji niepożądanych w żywności i paszach - ocena zagrożeń. Andrzej Posyniak, Krzysztof Niemczuk PIWet-PIB Puławy

Pozostałości substancji niepożądanych w żywności i paszach - ocena zagrożeń. Andrzej Posyniak, Krzysztof Niemczuk PIWet-PIB Puławy Pozostałości substancji niepożądanych w żywności i paszach - ocena zagrożeń Andrzej Posyniak, Krzysztof Niemczuk PIWet-PIB Puławy Substancje niepożądane w żywności i paszach Substancje anaboliczne hormonalne

Bardziej szczegółowo

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH WSTĘP Spełnianie wymagań jakościowych stawianych przed producentami leków jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta.

Bardziej szczegółowo

Siła ekobiznesu. Spis treści: E K O L O G I A I B I Z N E S W J E D N Y M M I E J S C U. Siła ekobiznesu nr 7/2014

Siła ekobiznesu. Spis treści: E K O L O G I A I B I Z N E S W J E D N Y M M I E J S C U. Siła ekobiznesu nr 7/2014 Nrr 7/2014(lipiec) Siła ekobiznesu E K O L O G I A I B I Z N E S W J E D N Y M M I E J S C U Numer 7/ 2014 Spis treści: Enviromental Technology and Business Konferencja USA VI/2014 2 1 Nr 7/ 2014 (lipiec

Bardziej szczegółowo

Rozwój metod analitycznych i badanie sposobów rozprzestrzeniania się wybranych farmaceutyków w środowisku

Rozwój metod analitycznych i badanie sposobów rozprzestrzeniania się wybranych farmaceutyków w środowisku AUTOREFERAT Omówienie cyklu publikacji pt. Rozwój metod analitycznych i badanie sposobów rozprzestrzeniania się wybranych farmaceutyków w środowisku Jolanta Kumirska Wydział Chemii Uniwersytetu Gdańskiego

Bardziej szczegółowo

System MICROTOX światowy standard w ocenie toksyczności ścieków przemysłowych

System MICROTOX światowy standard w ocenie toksyczności ścieków przemysłowych System MICROTOX światowy standard w ocenie toksyczności ścieków przemysłowych Grzegorz Piętowski TIGRET Sp. z o.o. www.tigret.eu Jak ocenić parametry ścieków? Podejście chemiczne (analizy chemiczne skażeń)

Bardziej szczegółowo

Metody analityczne jako podstawowe narzędzie w ocenie stopnia zanieczyszczenia substancjami priorytetowymi środowiska wodnego

Metody analityczne jako podstawowe narzędzie w ocenie stopnia zanieczyszczenia substancjami priorytetowymi środowiska wodnego Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych Metody analityczne jako podstawowe narzędzie w ocenie stopnia zanieczyszczenia

Bardziej szczegółowo

HETEROGENICZNOŚĆ STRUKTURALNA ORAZ WŁAŚCIWOŚCI ADSORPCYJNE ADSORBENTÓW NATURALNYCH

HETEROGENICZNOŚĆ STRUKTURALNA ORAZ WŁAŚCIWOŚCI ADSORPCYJNE ADSORBENTÓW NATURALNYCH Uniwersytet Mikołaja Kopernika Monografie Wydziału Chemii MYROSLAV SPRYNSKYY HETEROGENICZNOŚĆ STRUKTURALNA ORAZ WŁAŚCIWOŚCI ADSORPCYJNE ADSORBENTÓW NATURALNYCH (KLINOPTYLOLIT, MORDENIT, DIATOMIT, TALK,

Bardziej szczegółowo

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź

Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich. dr Marek Dobecki - IMP Łódź Wymagania dotyczące badania czynników chemicznych w środowisku pracy w normach europejskich dr Marek Dobecki - IMP Łódź 1 DOSTĘPNE NORMY EUROPEJSKIE: BADANIA POWIETRZA NA STANOWISKACH PRACY PN-EN 689:2002

Bardziej szczegółowo

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak

TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA. Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak TECHNIK OCHRONY ŚRODOWISKA Opracowała: mgr inż. Joanna Depta- Ładak Charakterystyka zawodu Technik ochrony środowiska koordynuje pracę w zakresie ochrony powietrza, wód, powierzchni ziemi, ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Teoria do ćwiczeń laboratoryjnych

Teoria do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedry Analizy Środowiska Teoria do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie wstępne Monitoring - wstęp MONITORING ŚRODOWISKA Gdańsk, 2010 MONITORING ŚRODOWISKA

Bardziej szczegółowo

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji

Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Walidacja metod analitycznych Raport z walidacji Małgorzata Jakubowska Katedra Chemii Analitycznej WIMiC AGH Walidacja metod analitycznych (według ISO) to proces ustalania parametrów charakteryzujących

Bardziej szczegółowo

Obecność farmaceutyków i środków kosmetycznych w środowisku wodnym jako nowy problem zdrowia środowiskowego

Obecność farmaceutyków i środków kosmetycznych w środowisku wodnym jako nowy problem zdrowia środowiskowego Medycyna Środowiskowa - Environmental Medicine 2015, Vol. 18, No. 1, 62-69 www.medycynasrodowiskowa.pl www.environmental-medicine-journal.eu Obecność farmaceutyków i środków kosmetycznych w środowisku

Bardziej szczegółowo

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł / Kurs 1:

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł / Kurs 1: Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł / Kurs 1: Metody izolowania analitu z matrycy i oznaczania substancji toksycznych oraz ich metabolitów z zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska

GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska Chromatografia podstawa metod analizy laboratoryjnej GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska Chromatografia gr. chromatos = barwa grapho = pisze Michaił Siemionowicz Cwiet 2 Chromatografia jest metodą

Bardziej szczegółowo

OFERTA: 2. Szkolenia praktyczne z technik biochemicznych i analitycznych

OFERTA: 2. Szkolenia praktyczne z technik biochemicznych i analitycznych OFERTA: 1. Szkolenia otwarte, zamknięte i na życzenie 2. Szkolenia praktyczne z technik biochemicznych i analitycznych 3. Konsulting przy wdrażaniu GLP/GMP, ISO 17025, HACCP, ISO 9001, GMP Kosmetyczne,

Bardziej szczegółowo

Jakość wyników specjacyjnego oznaczania pierwiastków techniką HPLC-ICP-MS

Jakość wyników specjacyjnego oznaczania pierwiastków techniką HPLC-ICP-MS Jakość wyników specjacyjnego oznaczania pierwiastków techniką HPLC-ICP-MS Danuta Barałkiewicz, Izabela Komorowicz, Barbara Pikosz, Magdalena Belter Pracownia Analizy Spektroskopowej Pierwiastków Wydział

Bardziej szczegółowo

NOWE PRZEPŁYWOWE METODY OZNACZANIA PLATYNOWCÓW WYKORZYSTUJĄCE BIOSORPCJĘ I ZJAWISKO CHEMILUMINESCENCJI (streszczenie)

NOWE PRZEPŁYWOWE METODY OZNACZANIA PLATYNOWCÓW WYKORZYSTUJĄCE BIOSORPCJĘ I ZJAWISKO CHEMILUMINESCENCJI (streszczenie) UNIWERSYTET W BIAŁYMSTOKU WYDZIAŁ BIOLOGICZNO-CHEMICZNY NOWE PRZEPŁYWOWE METODY OZNACZANIA PLATYNOWCÓW WYKORZYSTUJĄCE BIOSORPCJĘ I ZJAWISKO CHEMILUMINESCENCJI (streszczenie) Julita Malejko Praca doktorska

Bardziej szczegółowo

WSTĘPNA OCENA POTENCJAŁU MONITORINGU ŚRODOWISKA W ZAKRESIE TRWAŁYCH ZANIECZYSZCZEŃ ORGANICZNYCH

WSTĘPNA OCENA POTENCJAŁU MONITORINGU ŚRODOWISKA W ZAKRESIE TRWAŁYCH ZANIECZYSZCZEŃ ORGANICZNYCH Faza inwentaryzacji projektu GEF w Polsce MATERIAŁY ROBOCZE DO SPORZĄDZENIA PROFILU TZO W POLSCE (do ograniczonego korzystania) GF/POL/INV/R.19 WSTĘPNA OCENA POTENCJAŁU MONITORINGU ŚRODOWISKA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP.

Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP. Źródła błędów i ich eliminacja w technice ICP. Irena Jaroń Centralne Laboratorium Chemiczne Państwowy Instytut Geologiczny, Rakowiecka 4, 05-975 Warszawa Atomowa spektrometria emisyjna ze wzbudzeniem w

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne)

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) mgr inż. Maria Sadowska mgr Katarzyna Furmanek mgr inż. Marcin Młodawski Laboratorium prowadzi prace badawcze w zakresie: Utylizacji

Bardziej szczegółowo

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH

BADANIA WYMAGANE PRZEZ REACH DANIA WYMAGANE PRZEZ REACH WYKONYWANE W INSTYTUCIE PRZEMYSŁU ORGANICZNEGO Poz. w zał. VII i IX Badania fizykochemiczne Warszawa 7.1. Stan skupienia substancji w 20 o C i 101,3 kpa BF 7.2. Temperatura topnienia/krzepnięcia

Bardziej szczegółowo

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych HPLC cz.1 ver. 1.0 Literatura: 1. Witkiewicz Z. Podstawy chromatografii 2. Szczepaniak W., Metody instrumentalne w analizie chemicznej 3. Snyder L.R., Kirkland J.J., Glajch J.L. Practical HPLC Method Development

Bardziej szczegółowo

Kontrola substancji niebezpiecznych w regionie Morza Bałtyckiego COHIBA rezultaty projektu w zakresie HBCD

Kontrola substancji niebezpiecznych w regionie Morza Bałtyckiego COHIBA rezultaty projektu w zakresie HBCD Kontrola substancji niebezpiecznych w regionie Morza Bałtyckiego COHIBA rezultaty projektu w zakresie HBCD Warszawa, 17.10.2011 Urszula Zielonka, Bartosz Nowak, Janusz Krupanek, Joanna Piasecka Pakiety

Bardziej szczegółowo

Substancje radioaktywne w środowisku lądowym

Substancje radioaktywne w środowisku lądowym KRAKÓW 2007 Substancje radioaktywne w środowisku lądowym Andrzej Komosa Zakład Radiochemii i Chemii Koloidów UMCS Lublin Radioizotopy w środowisku Radioizotopy pierwotne, istniejące od chwili powstania

Bardziej szczegółowo

Selen, Se ŚLESIN. Toksyczność. Se 78.96. Konieczność. Niedobór

Selen, Se ŚLESIN. Toksyczność. Se 78.96. Konieczność. Niedobór Opracowanie metod analitycznych przeznaczonych do charakterystyki dodatków żywnościowych i pasz przygotowanych na bazie drożdży wzbogaconych w selen 2006 dr inż. Aleksandra Polatajko 1 15.05.06 Selen,

Bardziej szczegółowo

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2)

Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Wykład 5 Ciśnieniowe techniki membranowe (część 2) Opracowała dr Elżbieta Megiel Nanofiltracja (ang. Nanofiltration) NF GMM 200 Da rozmiar molekuły 1 nm, TMM 5 30 atm Membrany jonoselektywne Stopień zatrzymywania:

Bardziej szczegółowo

OBECNOŚĆ FARMACEUTYKÓW W WODACH POWIERZCHNIOWYCH I PRZEZNACZONYCH DO SPOŻYCIA *

OBECNOŚĆ FARMACEUTYKÓW W WODACH POWIERZCHNIOWYCH I PRZEZNACZONYCH DO SPOŻYCIA * Proceedings of ECOpole DOI: 10.2429/proc.2013.7(2)096 2013;7(2) Anna SZYMONIK 1 i Joanna LACH 1 OBECNOŚĆ FARMACEUTYKÓW W WODACH POWIERZCHNIOWYCH I PRZEZNACZONYCH DO SPOŻYCIA * PHARMACEUTICALS IN SURFACE

Bardziej szczegółowo

11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C

11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C 11.01.2009 r. GRANULACJA OSADÓW W TEMPERATURZE 140 O C * Firma TUZAL Sp. z o.o. jako współautor i koordynator międzynarodowego Projektu pt.: SOILSTABSORBENT w programie europejskim EUREKA, Numer Projektu:

Bardziej szczegółowo

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001

FIZYKA I CHEMIA GLEB. Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 FIZYKA I CHEMIA GLEB Literatura przedmiotu: Zawadzki S. red. Gleboznastwo, PWRiL 1999 Kowalik P. Ochrona środowiska glebowego, PWN, Warszawa 2001 Tematyka wykładów Bilans wodny i cieplny gleb, właściwości

Bardziej szczegółowo

Bezpośrednia analiza pierwiastkowa próbek stałych metodą LA ICP-MS: moŝliwości i ograniczenia

Bezpośrednia analiza pierwiastkowa próbek stałych metodą LA ICP-MS: moŝliwości i ograniczenia Bezpośrednia analiza pierwiastkowa próbek stałych metodą LA ICP-MS: moŝliwości i ograniczenia Barbara Wagner, Ewa Bulska Pracownia Teoretycznych Podstaw Chemii Analitycznej Wydział Chemii Uniwersytet Warszawski

Bardziej szczegółowo

Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia

Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia Narzędzia badawcze stosowane w pomiarach środowiska - możliwości wykorzystania w procesie nauczania metodą projektu na różnych poziomach kształcenia Dr hab. Tomasz Stuczyński, SGS Eko-Projekt Założenia

Bardziej szczegółowo

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie

Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne. Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja metody analitycznej podejście metrologiczne Waldemar Korol Instytut Zootechniki-PIB, Krajowe Laboratorium Pasz w Lublinie Walidacja potwierdzenie parametrów metody do zamierzonego jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

Chromatografia. Chromatografia po co? Zastosowanie: Podstawowe rodzaje chromatografii. Chromatografia cienkowarstwowa - TLC

Chromatografia. Chromatografia po co? Zastosowanie: Podstawowe rodzaje chromatografii. Chromatografia cienkowarstwowa - TLC Chromatografia Chromatografia cienkowarstwowa - TLC Chromatografia po co? Zastosowanie: oczyszczanie wydzielanie analiza jakościowa analiza ilościowa Chromatogram czarnego atramentu Podstawowe rodzaje

Bardziej szczegółowo

Renata Czeczko* ZASTOSOWANIE METOD CHROMATOGRAFICZNYCH DO OZNACZANIA POZOSTAŁOŚCI PESTYCYDÓW W OWOCACH I WARZYWACH

Renata Czeczko* ZASTOSOWANIE METOD CHROMATOGRAFICZNYCH DO OZNACZANIA POZOSTAŁOŚCI PESTYCYDÓW W OWOCACH I WARZYWACH Ochrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 48, 2011 r. Renata Czeczko* ZASTOSOWANIE METOD CHROMATOGRAFICZNYCH DO OZNACZANIA POZOSTAŁOŚCI PESTYCYDÓW W OWOCACH I WARZYWACH APPLICATION OF CHROMATOGRAPHIC

Bardziej szczegółowo

Toksykologia SYLABUS A. Informacje ogólne

Toksykologia SYLABUS A. Informacje ogólne Toksykologia SYLABUS A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod przedmiotu Język przedmiotu Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej / preparatu niebezpiecznego*

Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej / preparatu niebezpiecznego* Karta charakterystyki substancji niebezpiecznej / preparatu niebezpiecznego* Strona: 1/7 1. Identyfikacja substancji/preparatu i identyfikacja przedsiębiorstwa Styrodur* 3035 CS 1265x615x100mm Zastosowanie:

Bardziej szczegółowo

Materiały do ćwiczenia: Oznaczanie wybranych związków powierzchniowo-czynnych w różnych elementach środowiska (wykorzystanie chromatografii jonowej)

Materiały do ćwiczenia: Oznaczanie wybranych związków powierzchniowo-czynnych w różnych elementach środowiska (wykorzystanie chromatografii jonowej) Katedra Chemii Analitycznej Materiały do ćwiczenia: Oznaczanie wybranych związków powierzchniowo-czynnych w różnych elementach środowiska (wykorzystanie chromatografii jonowej) Politechnika Gdańska Wydział

Bardziej szczegółowo

Zanieczyszczenia naftowe w gruncie. pod redakcją Jana Surygały

Zanieczyszczenia naftowe w gruncie. pod redakcją Jana Surygały Zanieczyszczenia naftowe w gruncie pod redakcją Jana Surygały Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej Wrocław 2000 Zanieczyszczenia naftowe w gruncie pod redakcją Jana Surygały Oficyna Wydawnicza

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1.

USTAWA. z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1. Dz.U.02.175.1433 z późn. zm. USTAWA z dnia 13 września 2002 r. o produktach biobójczych. (Dz. U. z dnia 21 października 2002 r.) [wyciąg] Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Ustawa określa warunki wprowadzania

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW I WÓD TECHNOLOGICZNYCH Z RÓŻNYCH GAŁĘZI PRZEMYSŁU Z ZASTOSOWANIEM ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII: BIOLOGICZNEJ I ULTRAFILTRACJI MGR INŻ. ANNA MUSIELAK DI (FH) DR. TECHN. SIMON JABORNIG

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

Inżynieria Środowiska II stopnia (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) dr hab. Lidia Dąbek, prof. PŚk.

Inżynieria Środowiska II stopnia (I stopień / II stopień) ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) dr hab. Lidia Dąbek, prof. PŚk. Załącznik nr 7 do Zarządzenia Rektora nr 10/12 z dnia 21 lutego 2012r. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z rozporządzeniem wczesne wykrywanie skażeń promieniotwórczych należy do stacji wczesnego ostrzegania, a pomiary są prowadzone w placówkach.

Zgodnie z rozporządzeniem wczesne wykrywanie skażeń promieniotwórczych należy do stacji wczesnego ostrzegania, a pomiary są prowadzone w placówkach. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych i placówek prowadzących pomiary skażeń promieniotwórczych Joanna Walas Łódź, 2014

Bardziej szczegółowo

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO oczyszczanie, ścieki przemysłowe, przemysł cukierniczy Katarzyna RUCKA, Piotr BALBIERZ, Michał MAŃCZAK** BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE. BioProcessLab. Dr inż. Karina Michalska

CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE. BioProcessLab. Dr inż. Karina Michalska CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII W OBSZARZE OZE BioProcessLab Dr inż. Karina Michalska PLAN PREZENTACJI 1.Opieka merytoryczna 2.Obszar badawczy 3.Wyposażenie 4.Oferta współpracy OPIEKA MERYTORYCZNA 1. Praca

Bardziej szczegółowo

OPTYMALIZACJA PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH W ZAKŁADZIE FARMACEUTYCZNYM

OPTYMALIZACJA PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH W ZAKŁADZIE FARMACEUTYCZNYM OPTYMALIZACJA PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH W ZAKŁADZIE FARMACEUTYCZNYM POZNAŃ / kwiecień 2013 Wasilewski Cezary 1 Cel: Obniżenie kosztów wytwarzania Kontrolowanie jakości wyrobu Zasady postępowania Odpowiednio

Bardziej szczegółowo

RECENZJA. wykonanej w Instytucie Oceanologii Polskiej Akademii Nauk w Sopocie pod kierunkiem dr hab. Kseni Pazdro, prof. nadzw.

RECENZJA. wykonanej w Instytucie Oceanologii Polskiej Akademii Nauk w Sopocie pod kierunkiem dr hab. Kseni Pazdro, prof. nadzw. Gdańsk, 05.05.2014 r. prof. hab. dr inż. Agata Kot-Wasik Katedra Chemii Analitycznej Wydział Chemiczny Politechnika Gdańska RECENZJA pracy doktorskiej autorstwa mgr Grzegorza Siedlewicza zatytułowanej

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Zielona chemia

Wykład 2. Zielona chemia Wykład 2 Zielona chemia Definicja zielonej chemii Szukanie, projektowanie i wdrażanie chemicznych produktów i procesów umożliwiających redukcję lub eliminację używania i wytwarzania niebezpiecznych substancji.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 749

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 749 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 749 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 24 kwietnia 2014 r. Nazwa i adres AB 749 POLITECHNIKA

Bardziej szczegółowo

cz. III leki przeciwzapalne

cz. III leki przeciwzapalne Oddziaływanie leków z celami molekularnymi cz. III leki przeciwzapalne Prof. dr hab. Sławomir Filipek Wydział Chemii oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytet Warszawski 1 Leki przeciwzapalne

Bardziej szczegółowo

3.10 Czyszczenie i konserwacja kanalizacji 121 3.11 Kontrola odprowadzania ścieków rzemieślniczo-przemysłowych (podczyszczanie ścieków) 127 3.

3.10 Czyszczenie i konserwacja kanalizacji 121 3.11 Kontrola odprowadzania ścieków rzemieślniczo-przemysłowych (podczyszczanie ścieków) 127 3. Spis treści 1. Wiadomości ogólne, ochrona wód 17 1.1 Gospodarkawodna 17 1.2 Polskie prawo wodne 25 1.2.1 Rodzaj wód 27 1.2.2 Własność wód 27 1.2.3 Koizystaniezwód 28 1.2.3.1 Powszechne koizystaniezwód

Bardziej szczegółowo

Techniki immunochemiczne. opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami

Techniki immunochemiczne. opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami Techniki immunochemiczne opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami Oznaczanie immunochemiczne RIA - ( ang. Radio Immuno Assay) techniki radioimmunologiczne EIA -

Bardziej szczegółowo

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza

WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 (Pobieranie próbek) Metoda badawcza WYKAZ METOD BADAWCZYCH w WBJ-2 () L.p. Badany obiekt 1 Gazy odlotowe E) 2 Gazy odlotowe E) 3 Gazy odlotowe E) 4 Gazy odlotowe E) 5 Gazy odlotowe E) 6 Gazy odlotowe E) Oznaczany składnik lub parametr pyłu

Bardziej szczegółowo

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 Spis treści III. Wstęp... 9 III. Zasady porządkowe w pracowni technologicznej... 10 1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 III. Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Jerzy Oszczudłowski Instytut Chemii UJK Kielce e-mail: josz@ujk.edu.pl Alternatywne metody unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów, 07-10-2010 r. 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (INŻYNIERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (INŻYNIERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (INŻYNIERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Strona 1 z 37 Sposoby rozbijania emulsji Oczyszczanie ścieków jest istotnym elementem

Bardziej szczegółowo

Innowacyjna usługa MULTI-CHEM. Wykrywanie substancji SVHC w wyrobach rynkowych.

Innowacyjna usługa MULTI-CHEM. Wykrywanie substancji SVHC w wyrobach rynkowych. Instytut Ciężkiej Syntezy Organicznej Blachownia Innowacyjna usługa MULTI-CHEM. Wykrywanie substancji SVHC w wyrobach rynkowych. Ewa Sabura, Renata Kulesza Zakład Analityczny Projekt MULTI-CHEM Opracowanie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 799 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 8 Data wydania: 12 lipca 2012 r. Nazwa i adres AB 799 INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

ANALITYKA ŚLADÓW PROBLEMY I WYZWANIA

ANALITYKA ŚLADÓW PROBLEMY I WYZWANIA ANALITYKA ŚLADÓW PROBLEMY I WYZWANIA Jacek Namieśnik Katedra Chemii Analitycznej, Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej 80-952 Gdańsk, ul. G. Narutowicza 11/12 E-mail: chemanal@pg.gda.pl 1 SKŁAD PRÓBKI

Bardziej szczegółowo

za kartę charakterystyki

za kartę charakterystyki Karta charakterystyki zgodnie z 1907/2006/EC, artykuł 31 Elektrolit KCl 3 mol/l nasycony AgCl (9811) 1. Identyfikacja substancji / mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa Nazwa handlowa Elektrolit

Bardziej szczegółowo

Obieg węgla w Morzu Bałtyckim

Obieg węgla w Morzu Bałtyckim Obieg węgla w Morzu Bałtyckim Karol Kuliński Zakład Chemii i Biochemii Morza Promotor: Prof. dr hab. inż. Janusz Pempkowiak Finansowanie: Działalność statutowa IOPAN, Temat II.2 Grant promotorski MNiSW

Bardziej szczegółowo

Wymagania, jakim powinna odpowiadać dokumentacja niezbędna do oceny substancji czynnej pochodzenia biologicznego zawartej w produkcie biobójczym

Wymagania, jakim powinna odpowiadać dokumentacja niezbędna do oceny substancji czynnej pochodzenia biologicznego zawartej w produkcie biobójczym Załącznik nr 2 Wymagania, jakim powinna odpowiadać dokumentacja niezbędna do oceny substancji czynnej pochodzenia biologicznego zawartej w produkcie biobójczym I. Zakres wymaganej dokumentacji 1. Wnioskodawca.

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo