DEHYDROEPIANDROSTERON W LECZENIU DYSFUNKCJI SEKSUALNYCH W PRZEBIEGU CHOROBY AFEKTYWNEJ DWUBIEGUNOWEJ OPIS PRZYPADKU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "DEHYDROEPIANDROSTERON W LECZENIU DYSFUNKCJI SEKSUALNYCH W PRZEBIEGU CHOROBY AFEKTYWNEJ DWUBIEGUNOWEJ OPIS PRZYPADKU"

Transkrypt

1 DEHYDROEPIANDROSTERON W LECZENIU DYSFUNKCJI SEKSUALNYCH W PRZEBIEGU CHOROBY AFEKTYWNEJ DWUBIEGUNOWEJ OPIS PRZYPADKU dr med. Justyna Holka-Pokorska, lek. med. Agnieszka Piróg-Balcerzak Streszczenie W artykule skupiono si na szczególnej formie zaburzeƒ seksualnych jakimi sà objawy dysfunkcji seksualnych wprzebiegu chorób afektywnych. Omówiono istotne badania dotyczàce rodzaju i cz stoêci dysfunkcji seksualnych w przebiegu chorób afektywnych oraz rodzajów podejmowanych interwencji terapeutycznych majàcych na celu popraw funkcjonowania seksualnego w tej grupie chorych. Jako jednà ze strategii proponowanych, w celu poprawy libido oraz leczenia zaburzeƒ erekcji, mo e byç stosowanie androgenów (w tym androgenu nadnerczowego-dehydroepiandrosteronu). W pracy zaprezentowano opis terapii pacjenta cierpiàcego na chorob afektywnà dwubiegunowà, u którego w celu terapii zaburzeƒ erekcji oraz os abienia libido podawano dehydroepiandrosteron w dawce 100 mg przez okres 12 miesi cy. S owa kluczowe: zaburzenia seksualne, choróby afektywne, dehydroepiandrosteron DEHYDROEPIANDROSTERONE IN THE TREATMENT OF SEXUAL DYSFUNCTION IN BIPOLAR DISORDER PAPIENT CASE REPORT This article focuses on a peculiar form of sexual disorder, namely on sexual dysfunction symptoms observed in bipolar disorders. Crucial research concerned with the type and frequency of sexual dysfunctions observed in bipolar disorders has been described, along with the selection of therapeutic interventions aimed at augmenting the sexual functions in this group of the diseased. One of the strategies suggested to increase libido and to treat erection disorders is to apply androgens (including an adrenal androgen dehydroepiandrosterone). The paper contains a description of a therapy of a patient suffering from the affective bipolar disease, who was receiving, over a period of 12 months, a 100 mg dose of dehydroepiandrosterone in order to treat his reduced libido and erection disorders. dr med. Justyna Holka- -Pokorska III Klinika Psychiatryczna, Instytut Psychiatrii i Neurologii wwarszawie lek. med. Agnieszka Piróg-Balcerzak Oddzia Leczenia Zespo ów Abstynencyjnych, Instytut Psychiatrii i Neurologii wwarszawie Key words: Sexual dysfunctions, bipolar disorder, dehydroepiandrosterone PRACA RECENZOWANA WPROWADZENIE W obraz kliniczny oraz przebieg choroby afektywnej dwubiegunowej wpisane sà objawy zwiàzane z zaburzeniami sfery seksualnej. Wed ug Dziesiàtej Rewizji Mi dzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10) w trakcie epizodów hypomaniakalnych i maniakalnych, obok zwi kszonej energii i aktywnoêci, obserwuje si wzmo enie pop du seksualnego 10 Przeglàd Seksuologiczny, lipiec/wrzesieƒ 2012, nr 31

2 oraz zmniejszonà potrzeb snu. Natomiast w przebiegu zaostrzeƒ depresyjnych obni- eniu nastroju podstawowego towarzyszy spadek energii i zmiejszone libido (ICD-10). W literaturze przedmiotu istnieje szereg opisów zaburzeƒ seksualnych towarzyszàcych zarówno chorobie afektywnej dwubiegunowej jak i zaburzeniom depresyjnym nawracajàcym. W badaniu Dell Osso i wspó pracowników opartym na analizie funkcjonowania seksualnego 142 chorych (60 z rozpoznaniem choroby afektywnej dwubiegunowej oraz 82 z chorobà afektywnà jednobiegunowà w porównaniu do 101 chorych z grupy kontrolnej) wykazano, e u osób z chorobami afektywnymi d ugoterminowe zaburzenia cyklu reakcji seksualnej w àczajàc w to poziom libido, zaburzenia podniecenia jak i orgazmu wyst pujà istotnie cz Êciej, ni u osób z grupy kontrolnej (Dell Osso 2009). Uwa a si, e zaburzenia seksualne wyst pujàce w przebiegu zaburzeƒ afektywnych zazwyczaj przemijajà wraz z ustàpieniem lub skutecznym leczeniem epizodów zaburzeƒ nastroju (Lew-Starowicz 1992). Odr bnà kwesti stanowià objawy dysfunkcji seksualnych towarzyszàcych ró nym strategiom farmakologicznym stosowanym w terapii zaburzeƒ afektywnych. W opisywanym powy ej badaniu Dell Osso i wsp. nie uwzgl dniono wp ywu rodzaju terapii farmakologicznej stosowanej w celu zapobiegania nawrotom choroby jedno- lub dwubiegunowej na przejawiane przez chorych objawy zaburzeƒ seksualnych, koncentrujàc si jedynie na rodzaju wyst pujàcych w badanym okresie zaburzeƒ (Dell Osso 2009). Natomiast w badaniu Zuncheddnu i Carpiniello wykazano, e a 18% spoêród 51 osobowej grupy chorych obojga p ci, cierpiàcych na chorob afektywnà dwubiegunowà typu I i typu II, raportowa o pogorszenie funkcjonowania seksualnego nak adajàce si u nich na poczàtek zaburzeƒ afektywnych, bez zwiàzku ze stosowanymi w leczeniu tego schorzenia preparatami normotymicznymi (Zuncheddnu i Carpiniello 2006). W opisywanym badaniu 30% osób, spoêród badanej grupy, wiàza o pogorszenie funkcjonowania seksualnego nie tyle z samym przebiegiem zaburzeƒ psychicznych, co kuracjà normotymicznà przy u yciu litu. Ponad 37% z grupy badanej w porównaniu do 9,5% z grupy kontrolnej raportowa o, e nigdy lub prawie nigdy nie odczuwa po àdania seksualnego, natomiast jedynie 57% z grupy chorych z CHAD w porównaniu do 83% chorych z grupy kontrolnej, odczuwa satysfakcj w przebiegu stosunku seksualngo. Z wyników francuskiego badania ELIXIR, którym obj to populacj 4557 chorych z depresjà nawracajàcà wynika, e a u 65% chorych obojga p ci nieleczonych farmakologicznie wyst pujà zaburzenia funkcjonowania seksualnego. Odsetek ten by jedynie nieznacznie wy szy (wynosi 71%) wêród podgrupy chorych, którzy byli z powodu depresji leczeni farmakologicznie (Bonierbale 2003). Mimo, e rozpowszechnienie zaburzeƒ seksualnych w przebiegu chorób afektywnych jest tak wysokie, nie opracowano szczegó owych standardów dotyczàcych post powania terapeutycznego w leczeniu tej szczególnie uwarunkowej etiologicznie grupy dysfunkcji seksualnych. Z wyników przytoczonego ju wczeêniej badania ELIXIR wynika, e wobec chorych z depresjà nawracajacà, a w 39% przypadków lekarze próbowali diagnozowaç poziom nasilenia dysfunkcji seksualnych oraz wdro yç ró nego rodzaju post powanie terapeutyczne wobec takich dysfunkcji. Jednak, mimo podejmowanych ze strony lekarzy prób poprawy funkcjonowania seksualnego u chorych z depresjà, najcz Êciej stosowanà strategià (w 42% przypadków) by o oczekiwanie na spontanicznà remisj. Takie metody jak przerwy w przyjmowaniu leku mogàcego powodowaç lub nasilaç dysfunkcj tzw. drug holidays lub proponowanie terapii korygujàcej wobec konkretnych dysfunkcji seksualnych proponowane by y niezmiernie rzadko (Bonierbale 2003). DEHYDROEPIANDROSTERON Dehydroepiandrosteron jest hormonem wytwarzanym w warstwie siatkowatej kory nadnerczy o s abo androgennym fizjologicznym efekcie klinicznym. Nadal stosunkowo niewiele wiadomo na temat biologicznej funkcji oraz sekrecji dehydroepiandrosteronu w organiêmie cz owieka, mimo, e w porównaniu do innych substancji steroidowych, st enie dehydroepiandrosteronu (w postaci sulfonowanej DHEA-S) jest Przeglàd Seksuologiczny, lipiec/wrzesieƒ 2012, nr 31 11

3 spoêród nich najwy sze. I tak w porównaniu do DHEA-S, st enie testosteronu jest 1000 krotnie ni sze, natomiast wartoêci st eƒ estradiolu sà ni sze o (Labrie 2004). DHEA stanowi prekursor steroidów p ciowych i w organiêmie cz owieka jest przekszta cany do androstendionu, a nast pnie do testosteronu lub estradiolu, w oparciu o procesy intrakrynne tzn. konwersj w obr bie tej samej komórki (Arlt & Hewison 2004, cyt. za Bancroft 2009). Uwa a si, e wi kszoêç tkanek obwodowych efektywnie przekszta ca DHEA i DHEA-S do aktywnych androgenów lub estrogenów, które z kolei zwrotnie nie sà uwalniane do krwioobiegu (Labrie 2004). Wed ug Bancrofta nadal nie ustalono w jakich proporcjach prohormony DHEA i DHEA-S przekszta cane sà do aktywnych estrogenów i androgenów u m czyzn, a w jakich u kobiet, oraz czy DHEA posiada w organiêmie odmiennà pierwotnà funkcj fizjologicznà ni prekursory innych aktywnych hormonów steroidowych (Bancroft 2009). Z badaƒ innych autorów wynika, e 30% wszystkich androgenów u m czyzn oraz 90% u kobiet po menopauzie pochodzi z konwersji z DHEA/DHEA-S, (Yen 2001 cyt. za Krysiak 2008). Proporcje te zmieniajà si w zakresie ró nych narzàdów docelowych. Dla przyk adu dla gruczo u krokowego przyjmuje si, e jedynie 50% testosteronu dociera do prostaty z krwià obwodowà, a druga po owa pochodzi z miejscowej konwersji z DHEA/DHEA-S (Labrie 2004). Do odczuwania subiektywnie zadowalajàcego poziomu po àdania seksualnego oraz wyst powania prawid owego cyklu reakcji seksualnych u ludzi, konieczne jest wystarczajàco wysokie st enie testosteronu przy udziale innych zwiàzków neurochemicznych tj. oksytocyny, dopaminy, acetylocholiny oraz tlenku azotu (Steers 2000, Swann 2003). U zwierzàt hypogonadyzm objawia si znacznym zmniejszeniem poziomu libido i zmianami dotyczàcymi mi Êni g adkich cia jamistych, przejawiajàcych si zaburzeniami erekcji, które mogà byç odwracalne przy pomocy suplementacji testosteronu. Testosteron stosowany jest w terapii zaburzeƒ seksualnych (g ównie zaburzeƒ erekcji) zwiàzanymi z obni onym poziomem tego hormonu i traktowany bywa jako substytucja hormonalna u m czyzn po 50 roku ycia z objawami potweirdzonego klinicznie i biochemicznie hypogonadyzmu (Lew-Starowicz 2004). Wiele badaƒ wykaza o przewag korzyêci nad niebezpieczeƒstwami testosteronowej terapii zastepczej (TTZ) u starzejàcych si m czyzn, chocia nie potwierdzono jednoznacznie ca kowitego bezpieczeƒstwa onkologicznego takiej kuracji (Nieschlag 2005). Z tego wzgl du nadal bardzo atrakcyjne klinicznie mo e byç rozwa anie suplementacji androgenów nadnerczowych w przypadku niedoboru andgrogenów oraz objawów hypogonadyzmu, zw aszcza w sytuacji zwi kszonego ryzyka onkologicznego lub wtedy gdy istnieje ryzyko destabilizacji stanu psychicznego i zwi kszenia poziomu dra liwoêci przy suplementacji testosteronu u chorych z zaburzeniami afektywnymi. Istniejà teoretyczne podstawy, eby podejrzewaç, i niskie lub niewystarczajàce st enie DHEA/DHEA-S jest stanem niekorzystnym dla organizmu cz owieka. Dotychczas nie opisano ani nie wyodr bniono konkretnego zespo u syndromologicznego niedoboru androgenów nadnerczowych u cz owieka. Model zespo u niedoboru androgenów nadnerczowych mogà natomiast stanowiç objawy obserwowane u chorych z niedoczynnoêcià nadnerczy, u których nawet po wyrównaniu poziomu glikokortykoidów oraz mineralokortykoidów obserwuje si syndromy przewlek ego zm czenia oraz zmniejszone libido (Labrie 2004). Natomiast po wyrównaniu poziomu DHEA/DHEA-S u chorych z niewydolnoêcià nadnerczy obserwowano popraw ogólnego samopoczucia, nastroju oraz obni onego poziomu libido (Achermann i Sliverman 2001). Z badaƒ dotyczacych suplementacji DHEA u m czyzn i kobiet z depresjà wynika, e podawanie egzogennego dehydroepiandrosteronu w monoterapii, wp ywa na popraw nastroju oraz funkcjonowania seksualnego zarówno u kobiet jak i u m czyzn (Schmidt 2005). W randomizowanym, kontrolowanym placebo badaniu Schmidt a i wsp. obserwowano 17% wzrost st enia wolnego testosteronu u badanych m czyzn oraz ponad pi ciokrotny wzrost st enia tego hormonu u kobiet. Nie wiadomo jednak, czy poprawa funkcjonowania seksualnego by a wtórna wobec pierwotnej poprawy nastroju 12 Przeglàd Seksuologiczny, lipiec/wrzesieƒ 2012, nr 31

4 podstawowego, czy stanowi a efekt ca kowicie niezale ny. Przeprowadzono dotychczas nieliczne badania randomizowane dotyczàce wp ywu egzogennego dehydroepiandrosteronu na objawy zaburzeƒ erekcji u m czyzn. W sze- Êciomiesi cznym, randomizowanym badaniu Wernera i wsp., przeprowadzonym na grupie 40 m czyzn z zaburzeniami erekcji przy prawid owym st eniu testosteronu, dihydrotestosteronu, prolaktyny i PSA, oraz obni onym poziomem dehydroepiandrosteronu wykazano korzystny wp yw suplementacji 50 mg dehydroepiandrosteronu wobec objawów zaburzeƒ erekcji ju od 8 tygodnia obserwacji (Werner 1999). Natomiast w 16- tygodniowym badaniu Moralesa z 2009 r., w którym uczestniczy o 86 m czyzn w wieku lat z obni onym st eniem testosteronu oraz/lub DHEA oceniano skutecznoêç dehydroepiandrosteronu w dawce 100 mg/dob w porównaniu do testosteronu i placebo wobec objawów zaburzeƒ erekcji przy jednoczesnym niedoborze androgenów (Morales 2009). Wyniki powy szego badania nie wykaza y korzystnego efektu stosowania DHEA, ani testosteronu u m czyzn z zaburzeniami erekcji oraz wspó istniejàcym hypogonadyzmem. Nadal niewiele wiadomo na temat wp ywu suplementacji dehydroepiandrosteronu na objawy zaburzeƒ erekcji zarówno w przypadku stosowania DHEA w monoterapii lub jako ewentualnego preparatu uwra liwiajàcego na dzia anie inhibitorów 5-fosfodiesterazy. Poni ej zaprezentowano prób terapii zaburzeƒ seksualnych pod postacià obni onego libido oraz zaburzeƒ erekcji u pacjenta z chorobà afektywnà dwubiegunowà. OPIS PRZYPADKU Pacjent A.Z. lat 30, kawaler, wykszta cenie Êrednie, mieszkajàcy z rodzicami, pracujàcy w warunkach chronionych. Wywiad rodzinny obcià ony chorobà afektywnà u ciotecznej siostry pacjenta. Bez istotnych odchyleƒ w badaniu fizykalnym, z prawid owymi wartoêciami ciênienia t tniczego oraz bez objawów zespo u metabolicznego. Od oko o 10 lat poprzedzajàcych opisywany okres by leczony z powodu zaburzeƒ psychicznych, gdzie rozpoznawano u niego poczàtkowo zaburzenia urojeniowe, schizofreni, depresj poschizofrenicznà, zaburzenia schizoafektywne. W ostatnich latach w obrazie klinicznym choroby obserwowano natomiast wyraênà biegunowoêç nastroju, przerywanà okresami bardzo dobrej remisji objawów psychopatologicznych, co skutkowa o ostatecznie postawieniem diagnozy choroby afektywnej dwubiegunowej. W latach poprzedzajàcych rozwój objawów zaburzeƒ psychicznych kilkunastomiesi czny okres palenia marihuany 1 2x w tygodniu. W przebiegu terapii choroby afektywnej dwubiegunowej by leczony normotymicznie kwasem walproinowym, okresowo preparatami przeciwdepresyjnymi (g ównie wenlafaksynà) oraz lekami przeciwpsychotycznymi spo- Êród których najbardziej efektywna i najd u ej stosowana by a olanzapina. W ciàgu kilku ostatnich lat poprzedzajàcych opisywany okres, chory zaczà obserwowaç u siebie dysfunkcje seksualne pod postacià obni enia libido oraz zaburzeƒ erekcji. Objawy te utrzymywa y si bez wzgl du na aktualne wyst powanie u niego objawów zaostrzeƒ choroby afektywnej dwubiegunowej lub okresów remisji zaburzeƒ (w przebiegu terapii farmakologicznej lub spontanicznych remisji choroby). Objawy obni onego libido obecne by y nawet w okresach podwy szonej aktywnoêci i wzmo onego nap du w przebiegu epizodów hypomaniakalnych lub maniakalnych. W tych okresach powraca do przejawianych wczeêniej w trakcie epizodów maniakalnych zachowaƒ promiskuitywnych, pod postacià wizyt w agencjach towarzyskich, ale z powodu dysfunkcji seksualnych nie podejmowa tam e aktywnoêci seksualnej. W ostatnich kilku latach chory poszukiwa pomocy seksuologicznej i endokrynologicznej. W trakcie pierwszej konsultacji endokrynologicznej nie ujawniono ewidentnego pod o a endokrynologicznego zaburzeƒ seksualnych prezentowanych przez chorego. W wykonanych oznaczeniach laboratoryjnych ujawniono doêç niski, w stosunku do wieku, poziom testosteronu, ale nie przekraczajàcy dolnej granicy normy laboratoryjnej. Nie oznaczano wtedy poziomu dehydroepiandrosteronu ani siarczanu dehydroepiandrosteronu (Tab. I). Przeglàd Seksuologiczny, lipiec/wrzesieƒ 2012, nr 31 13

5 Tabela I. Badany Wyniki Norma hormon laboratoryjna Estradiol 39,6 pg/ml 0 5 pg/ml LH 2,69 IU/L 0,8 7,6 IU/L FSH 2,28 IU/L 0,7 11,1 IU/L Prolaktyna 16,4 ng/ml 2,5 17,0 ng/ml TSH 2,58 0,27 4,20 mikrog/ml mikrog/ml Testosteron 329,2 ng/dl ng/dl Ze wzgl du na to, e nie obserwowano u chorego ewidentnych odchyleƒ w zakresie podstawowych oznaczeƒ hormonalnych, w trakcie konsultacji endokrynologicznej nie podj to adnej interwencji farmakologicznej. U chorego jednak ukszta towa o si przekonanie racjonalizujàce obecne u niego dysfunkcje seksualne, jako jednoznacznie zwiàzane z niskim poziomem testosteronu. W trakcie kolejnych konsultacji seksuologicznych w ramach prywatnej praktyki ambulatoryjnej zlecono choremu iniekcje z gonadotropiny kosmówkowej w dawce 1500 j w odst pach tygodniowych przez kilkanaêcie tygodni, co spowodowa o wzrost st enia testosteronu do górnej granicy normy (32,3 nmol/l, przy normie laboratoryjnej 10,2 41,2 nmol/l), przy obni onym do 14 nmol/l poziomie SHBG (N nmol/l) oraz prawid owych wartoêciach oznaczeƒ estradiolu oraz hormonu luteotropowego. Chory obserwowa w tym okresie nieznaczny wzrost libido oraz popraw jakoêci erekcji do poziomu wystarczajàcego do penetracji, ale nie w pe ni zadowalajàcego. Zaprzesta leczenia seksuologicznego ze wzgl du na wysoki koszt terapii gonadotropinà kosmówkowà. Próbowa stosowaç bli ej nieokreêlone substancje o charakterze afrodyzjaków, które nabywa w sex-shopach lub za poêrednictwem internetu. W okresie mojego pierwszego kontaku z chorym, pozostawa on w stanie psychicznym bliskim wyrównanego po przebytym zaostrzeniu choroby afektywnej dwubiegunowej pod postacià epizodu maniakalnego. By leczony olanzapinà i kwasem walproinowym. Jego podstawowe badania laboratoryjne, PSA oraz profil lipidowy pozostawa y prawid owe. WartoÊç BMI wynosi a 27,4. Zg asza os abienie libido oraz zaburzenia erekcji na poziomie 2 punktów w Skali twardoêci wzwodu (Erection Hardness Grading Scale). W pomiarze Skalà DoÊwiadczeƒ Seksualnych ASEX uzyska 15 punktów (przy normie 5 punktów, a maksymalnym nasileniu zaburzeƒ dla wartoêci 30 punktów). W wykonanych oznaczeniach hormonalnych ujawniono podwy szony poziom estradiolu, stosunkowo niski poziom testosteronu oraz relatywnie wysoki poziom androgenu nadnerczowego siarczanu dehydroepiandrosteronu (Tab. II). Tabela II. Badany Wyniki Norma hormon laboratoryjna Estradiol 51,50 pg/ml 11,6 41,2 pg/ml LH 5,3 IU/L 1,50 9,30 IU/L FSH 1,44 IU/L 1,40 18,10 IU/L Prolaktyna 4,29ng/ml 2,10 17,70 ng/ml TSH 1,193 0,550 4,780 mikrog/ml mikrog/ml Testosteron 403,0 ng/dl ng/dl DHEA-S 568 mikrog/dl mikrogramów/dl dla m czyzn w przedziale wiekowym lat Podejrzewano, e zaburzenia seksualne mogà wspó towarzyszyç u chorego innym objawom choroby afektywnej dwubiegunowej, a z drugiej strony àczyç si z dysregulacjà proporcji hormonów androgennych do estrogenów (przy wyraênie podwy szonym poziomie estradiolu). Chory zdecydowanie odmawia wprowadzenia do leczenia inhibitorów 5-fosfodiesterazy. Suplementacja testosteronu mog a u chorego spowodowaç pogorszenie stanu psychicznego z uwagi na ryzyko zwi kszenia poziomu dra liwoêci, czy nawet indukcj objawów epizodu maniakalnego (Weiss 1999). Z tego wzgl du podj to prób zmiany równowagi hormonalnej w kierunku androgenów przy u yciu suplementacji dehydroepiandrosteronu. Chory przez 3 miesiàce otrzymywa dehydroepiandrosteron w dawce poczàtkowej 50 mg, a po 2 tygodniach zwi kszonej do 100 mg. Po 12 tygodniach terapii relacjonowa jedynie nieznacznà subiektywnà popraw poziomu libido oraz popraw erekcji z 2 do 3 punktów w Skali twardoêci wzwodu. W oznaczeniach poziomu hormonów ujawniono narmalizacj ste enia estradiolu, utrzymywanie si doêç niskiego poziomu testosteronu oraz dalsze podwy sze- 14 Przeglàd Seksuologiczny, lipiec/wrzesieƒ 2012, nr 31

6 nie st enia siarczanu dehydroepiandrosteronu (Tab. III). Tabela III. Badany Wyniki Norma hormon laboratoryjna Estradiol 29,50 pg/ml 11,6 41,2 pg/ml LH 3,07 IU/L 1,50 9,30 IU/L FSH 1,76 IU/L 1,40 18,10 IU/L Prolaktyna 8,35ng/ml 2,10 17,70 ng/ml TSH 1,259 0,550 4,780 mikrog/ml mikrog/ml Testosteron 370,0 ng/dl ng/dl DHEA-S 857, mikrog/dl mikrog/dl dla m czyzn w przedziale wiekowym lat W ocenie skalà ASEX chory ponownie uzyska 15 punktów, co odpowiada o Êredniemu nasileniu dysfunkcji seksualnej i oznacza o, e subiektywna sumaryczna ocena poziomu funkcjonowania seksualnego pacjenta nie uleg a istotnej zmianie, mimo deklarowania niewielkiej poprawy parametrów erekcji. Chory kontynuowa terapi dehydroepiandrosteronem przez kolejne 9 miesi cy, bez istotnych zmian w zakresie objawów klinicznych, parametrów hormonalnych lub subiektywnej oceny funkcjonowania seksualnego. Pacjent nadal àczy swojà dysfunkcj seksualnà z doêç niskim poziomem testosteronu i nie wyra a zgody na terapi inhibitorami 5-fosfodiesterazy, gdy taka terapia w jego subiektywnej ocenie wiàza aby si z ca kowità utratà m skoêci. PODSUMOWANIE Przedstawiony opis kliniczny ilustruje prób terapii obni onego libido oraz zaburzeƒ erekcji wyst pujàcych u m czyzny w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, z powodu której by leczony olanzapnà i kwasem walproinowym. Przebieg terapii komplikowa fakt utrwalonej przez pacjenta racjonalizacji swojej dysfunkcji seksualnej przez po àczenie jej z doêç niskim (ale nieprzekraczajàcym dolnej granicy normy) poziomem testosteronu oraz niech ç chorego do przyjmowania inhibitorów 5-fosfodiesterazy. Ze wzgl du na ryzyko pogorszenia stanu psychicznego zmiana podstawowej kuracji normotymicznej, w celu oceny jej ewentualnego zwiàzku z prezentowanà przez chorego dysfunkcjà seksualnà, nie by a na etapie obserwacji mo liwa. Przy wprowadzeniu suplementacji testosteronu u pacjenta z zaburzeniami psychicznymi istnia o równie ryzyko destabilizacji stanu psychicznego. Z tego wzgl du zdecydowano o suplementacji androgenu nadnerczowego dehydroepiandrosteronu, aby przez zmian proporcji estrogenów do androgenów (przy podwy szonym poziomie estradiolu) osiàgnàç efekt poprawy libido. Z uwagi na istniejàce przes anki teoretyczne oraz pozytywny efekt randomizowanego prospektywnego badania klinicznego, które ujawni o korzystny wp yw suplementacji dehydroepiandrosteronu w dawce 50 mg u m czyzn z zaburzeniami erekcji ju od 8 tygodnia terapii (Reiter 1999), mo na by o przewidywaç tak e wystàpienie korzystnego efektu takiego leczenia wobec obecnych u pacjenta zaburzeƒ erekcji. Badania farmakodynamiki i biodost pno- Êci wykaza y dimorficzny model konwersji egzogennego dehydroepiandrosteronu (Allolio i Arlt 2002), z których wynika, e u m czyzn konwersja ta przebiega w kierunku estradiolu, mimo ostatecznego klinicznego efektu s abo androgennego. Natomiast w prezentowanym przypadku obserwowano obni enie wyjêciowego podwy szonego poziomu estradiolu do wartoêci fizjologicznych. Mimo tego laboratoryjny efekt wyrównania proporcji estrogenów do androgenów oraz podwy szenie poziomu siarczanu dehydroepiandrosteronu w surowicy, nie wp yn o na istotnà popraw w zakresie dysfunkcji seksualnych u prezentowanego pacjenta. Nie obserwowano adnych objawów ubocznych stosowanej terapii, ani destabilizujàcego wp ywu wobec objawów zaburzeƒ psychicznych. Z badaƒ eksperymentalnych i klinicznych wynika, e st enie siarczanu dehydroepiandrosteronu w surowicy nie odzwierciedla ostatecznego zró nicowanego tkankowo intrakrynnego dzia ania dehydroepiandrosteronu. Oddzielanà kwesti stanowi rola dehydroepiandrosteronu jako neurosteroidu, który mo e byç syntetyzowany w OUN i wywiera dzia anie modulujàce wobec receptorów dla neuroprzekaêników (Allolio & Arlt 2002). Natomiast coraz wi cej danych wskazuje na to, e do prawid owego cyklu reakcji seksualnych konieczne jest odpowiednie st enie Przeglàd Seksuologiczny, lipiec/wrzesieƒ 2012, nr 31 15

7 substancji steroidowych (w tym steroidów p ciowych), które prawdopodobnie oddzia- ywujà w odpowiednich rejonach mózgu tworzàcych sieç neuronalnà z projekcjami do bocznej cz Êci Êrodkowego obszaru przedwzrokowego, co powoduje przenoszenie sygna ów do obszarów odpowiedzialnych za kontrol nad mi Êniami, prowadzàc do pe nej reakcji seksualnej (w tym erekcji) (Swann 2003). Zarówno prezentowany opis przypadku jak i przeprowadzone dotychczas badania randomizowane (Reiter 1999, Schmidt 2005, Morales 2009), nie pozwalajà jednoznacznie odpowiedzieç, czy mo na stosowaç dehydroepiandrosteron w leczeniu dysfunkcji seksualnych w przebiegu chorób afektywnych, jak i u osób bez zaburzeƒ psychicznych. Z uwagi na to, e istniejà teoretyczne podstawy uzasadniajàce ewentualny korzystny wp yw dehydroepiandrosteronu w terapii lub wspomaganiu terapii zaburzeƒ erekcji przy pomocy inhibitorów 5-fosfodiesterazy u m czyzn z dysfunkcjami seksualnymi, prowadzenie dalszych badaƒ z tego zakresu wydaje si byç kwestià uzasadnionà klinicznie i wartà dalszej naukowej eksploracji. PiÊmiennictwo: Achermann J.C., Silverman B.L. (2001) Dehydroepiandrosterone replacement for patients with adrenal insufficiency. Lancet. 357, Allolio B., Arlt W. (2002) DHEA treatment: myth or reality? Trends Endocrinol. Metab. 12, Arlt W., Hewison M. (2009) Hormones and immune function: implication of aging. Aging Cell 3, cyt. za Bancroft J. Human sexuality and its problems. Churchill Livingstone Elsevier. Third Edition. 23. Bonierbale M., Lancon C., Tignol J. (2003) The ELIXIR study: evaluation of sexual dysfunction in 4557 depressd patients in France. Curr. Med. Res. Opin. 19 (2), Dell Osso L., Carmassi C., Carlini M., Rucci P., Torri P., Cesari D., Landi P., Ciapparelli A., Maggi M. (2009) Sexual dysfunctions and suicidality in patients with bipolar disorders and unipolar depression. J. Sex. Med. 6 (11), Labrie F. (2004) Adrenal androgens and intracrinology. Semin. Reprod. Med. 22, Lew-Starowicz Z. (1992) Zaburzenia seksualne w psychiatrii. W: Problemy seksualne w ró nych specjalnoêciach lekarskich. PZWL Lew Starowicz Z. (2004) Zaburzenia seksualne w praktyce ogólnolekarskiej. Termedia. 59. Mi dzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. Rewizja dziesiàta. Klasyfikacja zaburzeƒ psychicznych i zaburzeƒ zachowania w ICD-10. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne Vesalius. Instytut Psychiatrii i Neurologii. Kraków Warszawa Morales A., Black A., Emerson L., Barkin J., Kuzmarov I., Day A. (2009) Androgens and sexual function: a placebo controlled, randomized, double-blind study of testosterone vs. dehydroepiandrosterone in men with sexual dysfunction and androgen deficiency. The Aging Male. December. 12 (4, Nieschlag E., Swerldoff R., Behre H.R., Hellstrom W.J., Gooren L.J. i wsp. (2009) Investigation, treatment and monitoring of late-onset hypogonadism in males. Eur. Urol. 55, Reiter W.J., Pycha A., Schatzl G., Pokorny A., Gruber D.M., Huber J.C., Marberger M. (1999) Dehydroepiandrosterone in the treatment of erectile dysfunction: a prospective, double-blind, randomized, placebo-controlled study. Urology. 53, Schmidt P.J., Daly R.C., Bloch M., Smith M.J., Danaceau M.A., Simpson St. Clair L., Murphy J.H., Haq N., Rubinow D.R. (2005) Dehydroepiandrosterone monotherapy in midlife-onset major and minor depression. Archives of General Psychiatry. 62, Steers W.D. (2000) Neural pathways and central sites involved in penile erection: neuroanatomy and clinical implications. Neurosci. Biobehav. Rev. 24 (5), Swann J.M., Wang J. i wsp. (2003) The MNP mag: introducing a critical area mediating pheromonal and hormonal regulation of male sexual behavior. Ann. N.Y. Acad. Sci. 1007, Weiss E.L., Bowers M.B. Jr., Mazure C.M. (1999) Testosterone- patch induced psychotic mania. Am. J. Psychiatry. 156 (6), 969. Yen S.S. (2008) Dehydroepiandrosterone-sulfate and longevity new clues for an old friend. Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 2001, 98, Cyt. za Krysiak R., Frysz-Naglak D., Okopieƒ B. Wspó czesne poglàdy na temat roli dehydroepiandrosteronu w fizjologii, patologii i terapii. Pol. Merk. Lek. XXIV, 139, 66. Zuncheddu C., Carpiniello B. (2006) Sexual dysfunctions and bipolar disorders: a study of patients submitted to a long-term lithum treatment. Clin. Ter. 157 (5), Przeglàd Seksuologiczny, lipiec/wrzesieƒ 2012, nr 31

BADANIE Z ZAKRESU ZDROWIA SEKSUALNEGO I OGÓLNEGO SAMOPOCZUCIA Raport z badaƒ (Better Sex Survey Report in EME 2010)

BADANIE Z ZAKRESU ZDROWIA SEKSUALNEGO I OGÓLNEGO SAMOPOCZUCIA Raport z badaƒ (Better Sex Survey Report in EME 2010) BADANIE Z ZAKRESU ZDROWIA SEKSUALNEGO I OGÓLNEGO SAMOPOCZUCIA Raport z badaƒ (Better Sex Survey Report in EME 2010) prof. dr hab. med. Zbigniew Lew-Starowicz Streszczenie Z badania 608 kobiet i m czyzn

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r.

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu Êwiadczeƒ opieki zdrowotnej, w tym badaƒ przesiewowych, oraz okresów, w których

Bardziej szczegółowo

Evaluation of upper limb function in women after mastectomy with secondary lymphedema

Evaluation of upper limb function in women after mastectomy with secondary lymphedema IV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Polskiego Towarzystwa Pielęgniarstwa Aniologicznego Bydgoszcz, 21-22 maj 2014 r. Ocena sprawności funkcjonalnej kończyny górnej u kobiet z wtórnym obrzękiem

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ

WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Załącznik nr 7 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego Warunki realizacji

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA (Część 3 Ustawy o zdrowiu psychicznym z 1983 roku [Mental Health Act 1983]) 1. Imię i nazwisko pacjenta 2. Imię i nazwisko osoby sprawującej opiekę nad pacjentem ( lekarz

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa Tekst: dr n. med. Mikołaj Dąbrowski, Klinika Chirurgii Kręgosłupa, Ortopedii Onkologicznej i Traumatologii, Ortopedyczno-Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. Wiktora Degi Uniwersytetu Medycznego im. Karola

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Stan zdrowia jest jednym z ważniejszych czynników determinujących jakość życia Brak zdrowia stanowi znaczne

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. z kontroli przeprowadzonej w dniach 27 29 sierpnia 2014 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w Szczecinie, ul. Mickiewicza 39, 70-383 Szczecin.

PROTOKÓŁ. z kontroli przeprowadzonej w dniach 27 29 sierpnia 2014 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w Szczecinie, ul. Mickiewicza 39, 70-383 Szczecin. Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki w Szczecinie PROTOKÓŁ z kontroli przeprowadzonej w dniach 27 29 sierpnia 2014 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w Szczecinie, ul. Mickiewicza 39, 70-383 Szczecin. Kontrola

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA. z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Dziennik Ustaw Nr 237 13670 Poz. 1654 1654 USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

Depressive-to-manic phase inversion in the course oj antidepressive treatment oj patients witll bipolar affective disorder IWONA KOSZEWSKA

Depressive-to-manic phase inversion in the course oj antidepressive treatment oj patients witll bipolar affective disorder IWONA KOSZEWSKA Postępy Psychiatrii i Neurologii, 1994,3,511-520 Streszczenie rozprawy doktorskiej Zmiana fazy depresyjnej w maniakalną w toku farmakoterapii depresji u osób z chorobą afektywną dwubiegunową1 Depressive-to-manic

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Dolegliwoœci i objawy Co siê ze mn¹ dzieje? Co mo e wskazywaæ na problem z tarczyc¹? Prawdê mówi¹c, trudno to jednoznacznie stwierdziæ. Niektórzy pacjenci czuj¹ siê zmêczeni i przygnêbieni,

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje:

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydaje: orzeczenia o niepełnosprawności dla osób, które nie ukończyły 16 roku życia, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla osób, które ukończyły

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY LEKCJA 3 STRES POURAZOWY Stres pourazowy definicje Stres pourazowy definiuje się jako zespół specyficznych symptomów, które mogą pojawić się po przeżyciu ekstremalnego, traumatycznego zdarzenia. Są to

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Warszawa, 10 czerwca 2016 r. Niniejsza Polityka określa zasady i zakres

Bardziej szczegółowo

CZAS TRWANIA EREKCJI: nowe iloêciowe kryterium oceny skutecznoêci leczenia zaburzeƒ wzwodu

CZAS TRWANIA EREKCJI: nowe iloêciowe kryterium oceny skutecznoêci leczenia zaburzeƒ wzwodu CZAS TRWANIA EREKCJI: nowe iloêciowe kryterium oceny skutecznoêci leczenia zaburzeƒ wzwodu dr n. biol. Tadeusz Lietz Streszczenie Podstawà oceny skutecznoêci doustnych inhibitorów fosfodiesterazy 5 (PDE-5)

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03.

Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej. Lublin, 25.03. Wsparcie dla osób niepełnosprawnych z zaburzeniami psychicznymi szansą na rozwój lokalnej gospodarki społecznej mgr Marzena Kruk Katedra Polityki Społecznej i Etyki Politycznej Katolicki Uniwersytet Lubelski

Bardziej szczegółowo

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu

1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu 1. Najnowsze dane dotyczące zapotrzebowania energetycznego w okresie wzrostu Im wi kszy pies doros y, tym proporcjonalnie mniejsza waga urodzeniowa szczeni cia. Waga nowonarodzonego szczeni cia rasy Yorkshire

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 2007 r.

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 2007 r. Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 27 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności realizuje zadania z zakresu administracji rządowej

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia afektywne. Justyna Andrzejczak Kognitywistyka

Zaburzenia afektywne. Justyna Andrzejczak Kognitywistyka Zaburzenia afektywne Justyna Andrzejczak Kognitywistyka Podział wg ICD-10 F30 Epizod maniakalny F31 Zaburzenia afektywne dwubiegunowe F32 Epizod depresyjny F33 Zaburzenia depresyjne nawracające F34 Uporczywe

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Departament Pracy, Spraw Socjalnych i Zdrowia

Najwyższa Izba Kontroli Departament Pracy, Spraw Socjalnych i Zdrowia Najwyższa Izba Kontroli Departament Pracy, Spraw Socjalnych i Zdrowia Warszawa, dnia sierpnia 2011 r. KPZ-4101-02-02/2011 P/11/092 Pani Barbara Jarosz Dyrektor Ośrodka Opiekuńczo- Wychowawczego w Płocku

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

HTA (Health Technology Assessment)

HTA (Health Technology Assessment) Krzysztof Łanda 1 z 5 HTA (Health Technology Assessment) Ocena leków stosowanych w okre lonych wskazaniach podlega tym samym generalnym regu om, co inne technologie terapeutyczne, jednak specyfika interwencji

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY CZASU PRACY. 1. PODSTAWOWY [art. 129 KP]

SYSTEMY CZASU PRACY. 1. PODSTAWOWY [art. 129 KP] 1. PODSTAWOWY [ 129 KP] Podstawowy system czasu w typowych (standardowych) stosunkach : do 8 godzin Standardowo: do 4 miesięcy Wyjątki: do 6 m-cy w rolnictwie i hodowli oraz przy ochronie osób lub pilnowaniu

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Usługa e-tranzyt System NCTS 2 Aktualny stan wdrożenia Ogólnopolskie

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji...

Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji... Spis treści Wprowadzenie... 11 MIEJSCE PSYCHOLOGII W BADANIACH NAD PROKREACJA Rozdział 1 Biologiczne, kulturowe i społeczne aspekty prokreacji... 21 Prokreacja, zdrowie reprodukcyjne, zdrowie prokreacyjne...

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja autyzmu wg ICD 10 (1994) zakłada, że jest to całościowe zaburzenie rozwojowe (F84)- autyzm dziecięcy (F.84.0) charakteryzujące się:

Klasyfikacja autyzmu wg ICD 10 (1994) zakłada, że jest to całościowe zaburzenie rozwojowe (F84)- autyzm dziecięcy (F.84.0) charakteryzujące się: Co to jest autyzm? Autyzm to całościowe, rozległe zaburzenie rozwojowe charakteryzujące się licznymi nieprawidłowościami w rozwoju, uwidaczniającymi się przed ukończeniem trzeciego roku życia w co najmniej

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.14.2014 Łódź, dnia 01 lipca 2014 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2013/2014. Forma studiów: Stacjonarne Kod kierunku: 12.

Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2013/2014. Forma studiów: Stacjonarne Kod kierunku: 12. Państwowa Wyższa Szko la Zawodowa w Nowym Sa czu Instytut Kultury Fizycznej Karta przedmiotu obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 01/01 Kierunek studiów: Fizjoterapia Profil:

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak 1 Wyniki badań ankietowych nt.,,bezpieczeństwa uczniów w szkole przeprowadzone wśród pierwszoklasistów Zespołu Szkól Technicznych w Mielcu w roku szkolnym 2007/2008 Celem ankiety było zdiagnozowanie stanu

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Nowy program terapeutyczny w RZS i MIZS na czym polega zmiana.

Nowy program terapeutyczny w RZS i MIZS na czym polega zmiana. Nowy program terapeutyczny w RZS i MIZS na czym polega zmiana. Brygida Kwiatkowska Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher Programy lekowe dla

Bardziej szczegółowo

Finansowanie świadczeń w zakresie leczenia chorób uroonkologicznych w świetle Dyrektywy o Opiece Transgranicznej. lek. med., MBA Maciej Nowicki

Finansowanie świadczeń w zakresie leczenia chorób uroonkologicznych w świetle Dyrektywy o Opiece Transgranicznej. lek. med., MBA Maciej Nowicki Finansowanie świadczeń w zakresie leczenia chorób uroonkologicznych w świetle Dyrektywy o Opiece Transgranicznej lek. med., MBA Maciej Nowicki Koszyk świadczeń gwarantowanych Zbiór świadczeń zdrowotnych

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016 SERCE I UKŁAD KRĄŻENIA > Model : 8217012 Producent : - POLIXAR 10 NA WYSOKI CHOLESTEROL Preparat przeznaczony dla osób pragnących zmniejszyć ryzyko podwyższenia poziomu cholesterolu we krwi. POLIXAR 5

Bardziej szczegółowo

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów.

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów. Ogółem w szkoleniach wzięły udział 92 osoby, które wypełniły krótką ankietę mającą na celu poznanie ich opinii dotyczących formy szkolenia, osób prowadzących, a także przydatności przekazywanych informacji.

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

Policjanci szkolili pracowników socjalnych

Policjanci szkolili pracowników socjalnych Policjanci szkolili pracowników socjalnych Napisano dnia: 2016-02-12 09:32:59 W czwartek 11 lutego 2016 roku funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w Lwówku Śląskim przy współudziale funkcjonariuszy

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 12 grudnia 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie wzorów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i us ug oraz

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Data publikacji 2016-04-29 Rodzaj zamówienia Tryb zamówienia

Bardziej szczegółowo

Hormony płciowe. Macica

Hormony płciowe. Macica Hormony płciowe Macica 1 Estrogeny Działanie estrogenów Działanie na układ rozrodczy (macica, endometrium, pochwa) Owulacja Libido Przyspieszenie metabolizmu Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej Tworzenie

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C Raport TNS Polska Warszawa, luty 2015 Spis treści 1 Informacje o badaniu Struktura badanej próby 2 Kluczowe wyniki Podsumowanie 3 Szczegółowe wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1253 OBWIESZCZENIE PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 13 sierpnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie

LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wąbrzeźnie Bydgoszcz, dnia sierpnia 2008 r. NajwyŜsza Izba Kontroli Delegatura w Bydgoszczy ul. Wały Jagiellońskie 12 85-950 BYDGOSZCZ (052) 33-90-610 (052) 33-90-660 LBY 41013-1/08 P/08/097 Sz. P. Justyna Przybyłowska

Bardziej szczegółowo

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych.

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. 13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. Przyjęte w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców rozwiązania uwzględniły fakt, że

Bardziej szczegółowo

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem

DZIAŁ ÓSMY. Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem DZIAŁ ÓSMY Uprawnienia pracowników związane z rodzicielstwem Art. 176. Nie wolno zatrudniać kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.15.2015 Łódź, dnia 17 czerwca 2015 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 5/2012 z dnia 27 lutego 2012 r. w zakresie zakwalifikowania/niezasadności zakwalifikowania leku Valdoxan (agomelatinum)

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO STYMEN, 10 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY i ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNEJ Jedna tabletka zawiera 10 mg Prasteronum (prasteronu).

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT

Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT Sprawa numer: BAK.WZP.230.2.2015.34 Warszawa, dnia 27 lipca 2015 r. ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT 1. Zamawiający: Skarb Państwa - Urząd Komunikacji Elektronicznej ul. Kasprzaka 18/20 01-211 Warszawa 2.

Bardziej szczegółowo

Rzeszów, dnia października 2012 r.

Rzeszów, dnia października 2012 r. Rzeszów, dnia października 2012 r. Pan Artur Bożek Przewodniczący Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim LRZ-4101-06-03/2012 P/12/105 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BÓLU OPARZENIOWEGO U DZIECI

LECZENIE BÓLU OPARZENIOWEGO U DZIECI LECZENIE BÓLU OPARZENIOWEGO U DZIECI Krzysztof Kobylarz, Iwona Szlachta-Jezioro, Ma³gorzata Maciejowska-Sata³a 15 Ból jest sta³ym objawem choroby oparzeniowej. Leczenie go u dzieci jest zadaniem niezwykle

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI Załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI ICD-10 E 22.8 Przedwczesne dojrzewanie płciowe

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r.

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r. Zadania polityki pomocy społecznej i polityki rynku pracy w zwalczaniu wykluczenia społecznego Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 18.11.2010 r. Piotr B dowski2010

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego

Załącznik nr 6. Lp. Profil oraz rodzaj komórki organizacyjnej Warunki realizacji świadczenia gwarantowanego Załącznik nr 6 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH AMBULATORYJNYCH PSYCHIATRYCZNYCH I LECZENIA ŚRODOWISKOWEGO (DOMOWEGO) ORAZ WARUNKI ICH REALIZACJI Lp. Profil oraz rodzaj komórki

Bardziej szczegółowo

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych Kamila Mroczek Plan prezentacji 1. Definicje: stary, starzenie się, zdrowie 2. Naturalny proces starzenia a inne czynniki wpływające na stan zdrowia 3. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu w Przewodniczący Jan Robert Halina Podsekretarz Sprawozdanie z realizacji zadań Komitetu Audytu dla dzialów administracja publiczna, informatyzacja, łączność, wyznania religijne oraz mniejszości narodowej

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015. Forma studiów: Stacjonarne Kod kierunku: 12.

Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015. Forma studiów: Stacjonarne Kod kierunku: 12. Państwowa Wyższa Szko la Zawodowa w Nowym Sa czu Instytut Kultury Fizycznej Karta przedmiotu obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 01/01 Kierunek studiów: Fizjoterapia Profil:

Bardziej szczegółowo

Odkrywanie wiedzy z danych przy użyciu zbiorów przybliżonych. Wykład 3

Odkrywanie wiedzy z danych przy użyciu zbiorów przybliżonych. Wykład 3 Odkrywanie wiedzy z danych przy użyciu zbiorów przybliżonych Wykład 3 Tablice decyzyjne Spójnośd tablicy decyzyjnej Niespójna tablica decyzyjna Spójnośd tablicy decyzyjnej - formalnie Spójnośd TD a uogólniony

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Organizacja awansu zawodowego nauczycieli W ZESPOLE SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W GŁOGOWIE

Organizacja awansu zawodowego nauczycieli W ZESPOLE SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W GŁOGOWIE Organizacja awansu zawodowego nauczycieli W ZESPOLE SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W GŁOGOWIE I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa bez bliższego określenia o : 1) Szkole

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU. Lek. med. Ali Akbar Hedayati UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. PIASTÓW ŚLĄSKICH WE WROCŁAWIU Lek. med. Ali Akbar Hedayati starszy asystent Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej Szpitala Wojewódzkiego w Zielonej Górze Analiza wyników operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy

Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Zarząd Stalprodukt S.A. podaje do wiadomości treść projektów uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy, które odbędzie się

Bardziej szczegółowo

Koszty realizacji Programu zostaną pokryte z budżetu Miasta Ząbki wydatki dział 900, rozdział 90013, 4300 i 4210.

Koszty realizacji Programu zostaną pokryte z budżetu Miasta Ząbki wydatki dział 900, rozdział 90013, 4300 i 4210. UCHWAŁA Nr... RADY MIASTA ZĄBKI z dnia... 2015 r. w sprawie Programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na obszarze Miasta Ząbki Na podstawie art. 11a ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego Umowy Dodatkowe Przewodnik Ubezpieczonego Umowy dodatkowe sà uzupe nieniem umowy ubezpieczenia na ycie. Za cz sto niewielkà sk adk mo esz otrzymaç dodatkowà ochron. Dzi ki temu Twoja umowa ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA RODZICÓW. Będąc odpowiedzialnym za wychowanie mojego dziecka, wyrażam zgodę na uczestnictwo. ... imię i nazwisko dziecka, klasa

DEKLARACJA RODZICÓW. Będąc odpowiedzialnym za wychowanie mojego dziecka, wyrażam zgodę na uczestnictwo. ... imię i nazwisko dziecka, klasa DEKLARACJA RODZICÓW wyrażam zgodę na uczestnictwo...... data i podpis DEKLARACJA RODZICÓW wyrażam zgodę na uczestnictwo...... data i podpis ZGŁOSZENIE SPRZECIWU wyrażam sprzeciw wobec uczestnictwa... ZGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

Pieczęć LGD KARTA OCENY OPERACJI WG LOKALNYCH KRYTERIÓW LGD

Pieczęć LGD KARTA OCENY OPERACJI WG LOKALNYCH KRYTERIÓW LGD Załącznik 7 do procedury wyboru Wzór karty oceny wg lokalnych kryteriów LGD.. Pieczęć LGD KARTA OCENY OPERACJI WG LOKALNYCH KRYTERIÓW LGD CZĘŚĆ I. Informacje o projekcie Nr ewidencyjny wniosku:..... Nr

Bardziej szczegółowo

ŁOKIEĆ GOLFISTY, OSZCZEPNIKA (epicondylis radii, Medial Epicondylitis)

ŁOKIEĆ GOLFISTY, OSZCZEPNIKA (epicondylis radii, Medial Epicondylitis) ŁOKIEĆ GOLFISTY, OSZCZEPNIKA (epicondylis radii, Medial Epicondylitis) Łokieć golfisty - (zapalenie nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej) Zespół bólowy tkanek miękkich położonych bocznie w stosunku

Bardziej szczegółowo

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 08.09.2006 06291421.3

(12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 08.09.2006 06291421.3 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) TŁUMACZENIE PATENTU EUROPEJSKIEGO (19) PL (11) PL/EP 1769798 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (96) Data i numer zgłoszenia patentu europejskiego: 08.09.2006 06291421.3

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów Ćwiczenie 63 Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów 63.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu określa się współczynnik sprężystości pojedynczych sprężyn i ich układów, mierząc wydłużenie

Bardziej szczegółowo