Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology"

Transkrypt

1 Vol. 2/2003 Nr 3(4) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Adrenarche praecox u 5-letniej dziewczynki z rodzinnie występującym niedoborem dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej Premature adrenarche in a 5-year-old girl with family history of 3β-hydroxysteroid dehydrogenase deficiency 1 Barbara Garanty-Bogacka, 2 Teresa Adamczyk, 1 Małgorzata Syrenicz, 3 Maria Ginalska-Malinowska, 4 Ewa Małunowicz, 2 Mieczysław Walczak 1 Samodzielna Pracownia Propedeutyki Chorób Dzieci Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie 2 II Klinika Chorób Dzieci Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie 3 Klinika Endokrynologii Instytutu Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie 4 Pracownia Hormonów Instytutu Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie Adres do korespondencji: Barbara Garanty-Bogacka, Samodzielna Pracownia Propedeutyki Chorób Dzieci Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie Słowa kluczowe: przedwczesne adrenarche, niedobór dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej Key words: premature adrenarche, β-hydroxysteroid dehydrogenase deficiency STRESZCZENIE/ABSTRACT W pracy przedstawiono obraz kliniczny i wyniki badań laboratoryjnych u 5-letniej dziewczynki z przedwczesnym adrenarche. U matki pacjentki, u której również owłosienie łonowe pojawiło się przedwcześnie, badanie steroidów w moczu ujawniło łagodną postać wrodzonego przerostu nadnerczy z niedoboru dehydrogenazy 3βhydroksysteroidowej. Poruszono kwestię trudności diagnostycznych w rozpoznaniu nieklasycznej postaci wrodzonego przerostu nadnerczy spowodowanego niedoborem dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej. The paper presents a clinical picture and laboratory findings in a 5-year-old girl with premature adrenarche and family history of 3β-hydroxysteroid dehydrogenase (3β-HSD) deficiency. The difficulties related to the detection of non-classic form of congenital adrenal hyperplasia due to 3 β-hsd deficiency were also discussed. Wstęp Terminem przedwczesnego adrenarche (adrenarche praecox) określa się pojawienie się izolowanego owłosienia łonowego i/lub pachowego przed 7. rokiem życia u dziewcząt i 8. rokiem życia u chłopców [1]. Jako przyczyny przedwczesnego adrenarche wymienia się przedwczesne dojrzewanie i ak- Vol. 2/2003, Nr 3(4) 71

2 Praca kazuistyczna Endokrynol. Ped., 2/2003;3(4):71-78 tywację warstwy siatkowatej kory nadnerczy, zmienioną aktywność enzymów steroidogenezy nadnerczowej i/lub zwiększoną wrażliwość mieszków włosowych na fizjologiczne stężenia androgenów nadnerczowych [2, 3]. Poza pojawieniem się owłosienia łonowego i/lub pachowego, u dzieci z adrenarche praecox obserwuje się nieznaczne przyspieszenie wzrastania i dojrzewania kośćca. U niektórych dziewczynek może wystąpić niewielkie powiększenie łechtaczki, a u obu płci trądzik, przetłuszczanie się włosów i pokwitaniowy zapach potu. Stężenie androgenów nadnerczowych jest miernie podwyższone. Adrenarche praecox jest łagodną postacią przedwczesnego dojrzewania płciowego i nie wymaga leczenia; gonadarche występuje w normalnym dla pokwitania wieku i ma przebieg prawidłowy. W diagnostyce różnicowej adrenarche praecox należy uzwlędnić przedwczesne dojrzewanie płciowe prawdziwe GnRH-zależne, wrodzony przerost nadnerczy spowodowany niedoborem 21α- lub 11 β-hydroksylazy oraz dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej (3β-HSD), guzy wytwarzające androgeny lub wydzielające gonadotropinę kosmówkową (hcg), jak również egzogenną podaż androgenów. W pracy przedstawiono przypadek dziewczynki z przedwczesnym adrenarche, u której matki stwierdzono poronną postać wrodzonego przerostu nadnerczy, spowodowaną niedoborem dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej. Zakres wartości referencyjnych dla oznaczanych hormonów przyjętych w pracy oparto na normach podanych w książce Zaburzenia hormonalne u dzieci i młodzieży pod redakcją T. Romera [4]. Wywiad rodzinny: rodzice młodzi, zdrowi, niespokrewnieni ze sobą; u matki pierwsza miesiączka wystąpiła w 13 r. życia, owłosienie łonowe pojawiło się przedwcześnie, około 6 r.ż. W wieku 5 lat dziewczynka zgłosiła się do Przyklinicznej Poradni Fizjo-Patologii Rozwoju z powodu obserwowanego od 7 miesięcy szybkiego rozwoju owłosienia łonowego. Przy przyjęciu stwierdzono przyspieszony rozwój fizyczny: wysokość ciała dziewczynki wynosiła 120,3 cm (powyżej 97 cen., + 2,3 SD), masa ciała 27,7 kg (powyżej 97 cen., + 3,2 SD). Przebieg wzrastania pacjentki przedstawiono na rycinie 1. W badaniu przedmiotowym stwierdzono wyraźne owłosienie wzdłuż warg sromowych większych (P-II), przy braku rozwoju gruczołów piersiowych (Th-I) i owłosienia pachowego (Ax-I) oraz pojedyncze wykwity trądzikowe na twarzy i ostry zapach potu. Opis przypadku M.D., dziewczynka z ciąży pierwszej, przebiegającej prawidłowo, urodzona siłami natury z masą ciała 3200 g, długością 53 cm, oceniona na 10 pkt wg skali Apgar. Rozwój fizyczny i psychomotoryczny w okresie niemowlęcym i wczesnodziecięcym prawidłowy. Z chorób przebytych rodzice podawali świnkę (2 r.ż.), ospę wietrzną (3 r.ż.) oraz sporadyczne zapalenia gardła. 72 Ryc. 1. Krzywa wzrastania pacjentki M.D. Fig. 1. Growth curve of patient M.D.

3 B. Garanty-Bogacka i inni Adrenarche praecox u 5-letniej dziewczynki... Tabela I. Wyniki badań hormonalnych wykonanych w warunkach podstawowych Table I. Results of baseline hormonal tests Wyniki / Results Norma / Reference values Kortyzol 0,77; 0,57 0,110 0,375 μmol/l (DHEAS) 3,265; 4,372; 3,578 μmol/l < 1,0 μmol/l Testosteron (T) 0,59 nmol/l < 0,55 nmol/l Estradiol (E 2 ) 151,6 pmol/l < 62,4 pmol/l TSH 1,937 μj/ml 0,4 4,0 μj/ml FT 4 18,258 pmol/l 10,0 25,0 pmol/l Ryc. 2. Profil dobowy kortyzolu pacjentki M. D. Fig. 2. Diurnal profile of cortisol in the patient M. D. Tabela II. Wydalanie sterydów w moczu dobowym u pacjentki M. D. Table II. Results of steroids excretion in 24-hour urine collection in the patient M. D. Diureza dobowa 24-hour diuresis 17-KS [mg/d] Normy Reference values 17-OHCS [mg/d] Normy Reference values 300 3,7 4, ,1 < 2,5 mg/d 8,1 2-7 mg/d 600 2,82 6,2 Układ oddechowy, krążenia oraz narządy jamy brzusznej badaniem fizykalnym bez odchyleń; ciśnienie tętnicze krwi wynosiło 95/50 mm Hg. Przeprowadzone podstawowe oznaczenia biochemiczne nie wykazały istotnych odchyleń od normy. Wyniki oznaczeń hormonalnych, przeprowadzone w warunkach podstawowych, przedstawiono w tabeli I. Wykazały one podwyższone wartości siarczanu dehydroepiandrosteronu (DHEAS) i nieznacznie podwyższony poziom testosteronu. Pierwsze oznaczenie poziomu estradiolu (E 2 ) wykazało bardzo wysoki poziom tego hormonu, co nie potwierdziło się w kolejnych oznaczeniach (tab. I). Profil dobowy kortyzolu pacjentki był prawidłowy (ryc. 2). Stwierdzono natomiast miernie zwiększone wydalanie 17-ketosterydów (17-KS) w moczu (tab. II). W wykonanym teście z ACTH (Synacthen, 250 μg i.v.) nie zanotowano znaczącego wzrostu poziomu siarczanu dehydroepiandrosteronu. Test stymulacyjny z LHRH (preparat Relisorm, 75 μg/m 2 pow. ciała) wykazał wartości gonadotropin typowe dla adrenarche praecox (tab. III). 73

4 Praca kazuistyczna Endokrynol. Ped., 2/2003;3(4):71-78 Tabela III. Test z GnRH Table III. Results of GnRH test LH [mj/l] FSH [mj/l] E 2 [pmol/l] 0 0,75 0,72 46,9 30 2,50 8, ,70 10,4 48,4 Wykonane u pacjentki zdjęcie rentgenowskie kości dłoni i nadgarstka wykazało przyspieszenie wieku kostnego, który odpowiadał wiekowi dziewczynki 7-letniej. Konsultacja ginekologiczna (dr A. Błogowska): cechy pokwitania M1 P3 A1; hymen bez cech estrogenizacji; przedsionek pochwy wykształcony prawidłowo; wejście do pochwy drożne; per rectum trzon macicy typu dziecięcego, przydatki niebadalne. Badanie USG narządu rodnego: trzon macicy niewidoczny, oba przydatki o wym. 2 x 3 cm z widocznymi pęcherzykami Graafa. Badanie MR jamy brzusznej i miednicy wykonane w sekwencji FSE w obrazach T1, T2 zależnych ze szczególnym uwzględnieniem nadnerczy i jajników nie wykazało zmian patologicznych. Oznaczenie steroidów w moczu, przeprowadzone w Pracowni Hormonów Centrum Zdrowia Dziecka (dr hab. med. E. Małunowicz) wykazało patologiczny profil steroidowy, ze znacznie zwiększonym wydalaniem metabolitów androgenów. Nie stwierdzono markerów wrodzonego przerostu nadnerczy o późnym początku i patologicznych metabolitów (ryc. 3). Z uwagi na szybką progresję owłosienia łonowego, poziomu DHEA-S i wieku kostnego dziewczynkę skierowano do Kliniki Endokrynologii Centrum Zdrowia Dziecka celem pogłębienia diagnostyki. Wyniki przeprowadzonych oznaczeń hormonalnych przedstawiono w tabeli IV. Przeprowadzono także klasyczny test z deksametazonem, który wykazał prawidłowe hamowanie wydzielania hormonów nadnerczowych (tab. V). W badaniu ultrasonograficznym miednicy małej stwierdzono: macica mała dziecięca w całości długości 24 x 3 mm, endometrium niewidoczne. Jajniki o wym. 15 x 6 mm z bardzo drobnymi pęcherzykami. Zatoka Douglasa wolna. Oba nadnercza prawidłowej wielkości i kształtu, jednorodne. Wiek kostny (wg Greulich-Pyle) przyspieszony (8 lat i 4/12), zbliżony do wieku wzrostowego dziewczynki. W czasie pobytu w Klinice Endokrynologii CZD przeprowadzono ponownie badanie profilu steroidowego, który nie wykazał obecności markerów nieklasycznej postaci wrodzonego przerostu nadnerczy i patologicznych metabolitów, przy znacznie zwiększonym wydalaniu Δ 4 -androgenów (ryc. 4). Na podstawie badania profilu steroidowego u matki dziewczynki stwierdzono łagodną postać wrodzonego przerostu nadnerczy z niedoboru dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej. Po otrzymaniu tego wyniku przeprowadzono trzecie badanie profilu steroidowego pacjentki. Ponownie nie wykazało ono markerów wpn i patologicznych metabolitów, przy wydalaniu metabolitów Δ 4 -androgenów odpowiadającym wiekowi ~11 lat (wiek dziewczynki wynosił wówczas 6 lat). Ryc. 3. Profil steroidowy pacjentki M. D. Fig. 3. Urinary steroid profile of patient M. D. 74

5 B. Garanty-Bogacka i inni Adrenarche praecox u 5-letniej dziewczynki... Tabela IV. Wyniki oznaczeń hormonalnych, wykonanych w Klinice Endokrynologii Centrum Zdrowia Dziecka Table IV. Results of hormonal tests (Department of Pediatric Endocrinology, the Children s Memorial Health Institute, Warsaw) Wyniki / Results Wartości prawidłowe Reference values LH 0,31 IU/l 0,1 4 IU/l FSH 0,8 IU/l 1,0 5,0 IU/l Estradiol 20,2 pmol/l < 62,4 pmol/l Androstendion 4,43 nmol/l < 1,75 nmol/l Testosteron 0,69 nmol/l < 0,55 nmol/l Kortyzol 0,359 μmol/l 0,110 0,375 μmol/l DHEA-S 2,7 μmol/l < 0,5 μmol/l SHBG 48,5 nmol/l nmol/l 17-hydroksyprogesteron (17OH-P) 1,68 nmol/l 0,6 4,8 nmol/l Tabela V. Test z deksametazonem Table V. Test with Dexamethasone Warunki podstawowe Baseline conditions 1 dzień / 1 st day (2 mg Dxm) 2 dzień /2 nd day (2 mg Dxm.) 3 dzień / 3 rd day (8 mg Dxm.) 4 dzień / 4 th day Androstendion 4,43 nmol/l - 1,43 nmol/l - 1,26 nmol/l Testosteron 0,69nmol/l - 0,22 nmol/l - 0,46 nmol/l Kortyzol 0,359 μmol/l - 0,005μmol/l - 0,008μmol/l DHEAS 2,7 μmol/l - 1,25 μmol/l - 1,08 μmol/l SHBG 48,5nmol/l - 49,5 nmol/l - 38,2 nmol/l 17-OHP 1,68 nmol/l - < 0,15 nmol/l - < 0,15 nmol/l 17-KS 5,7 mg/d 3,1mg/d 2,3 mg/d 2,4 mg/d 2,6 mg/d Ryc. 4. Drugie badanie profilu steroidowego pacjentki M. D. Fig nd urinary steroid profile of the patient M. D. 75

6 Praca kazuistyczna Endokrynol. Ped., 2/2003;3(4):71-78 Ryc. 5. Punkt działania dehydrogenazy β-hydroksysteroidowej w biosyntezie hormonów steroidowych Fig. 5. Scheme of steroids biosynthesis Omówienie Rozpoznanie idiopatycznej postaci przedwczesnego adrenarche w przedstawionym powyżej przypadku wydawało się stosunkowo proste. Wskazywały na to: konstelacja typowych objawów klinicznych i wyniki badań dodatkowych. Jednakże stosunkowo szybko postępujący rozwój owłosienia łonowego, awansowanie wieku kostnego, a zwłaszcza wynik badania profilu steroidów w moczu matki dziewczynki, w którym stwierdzono wrodzony przerost nadnerczy z niedoboru dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej, skierował naszą uwagę w kierunku ewentualnej możliwości istnienia u pacjentki tej postaci wrodzonego przerostu nadnerczy. Niedobór dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej jest trzecią pod względem częstości występowania postacią wrodzonego przerostu nadnerczy [5]. Dotyczy jednego z trzech enzymów biorących udział w syntezie hormonów steroidowych, które są wspólne dla przemian zachodzących w nadnerczach i gruczołach płciowych. Enzym ten katalizuje przemianę pregnenolonu w progesteron (a następnie poprzez deoksykortyzol do aldosteronu), 17-hydroksypregnenolonu w 17-hydroksyprogesteron (szlak biosyntezy kortyzolu) oraz dehydroepiandrosteronu w androstendion i androstendionu w testosteron (ryc. 5). Aktywność dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej w nadnerczach zmienia się w trakcie życia osobniczego, warunkując zmiany somatyczne i hormonalne obserwowane u dzieci w przebiegu prawidłowego dojrzewania płciowego. Gell i wsp. [2] wykazali zmniejszoną aktywność 3β-HSD w warstwie siatkowatej kory nadnerczy, w porównaniu z warstwą pasmowatą, u dzieci w wieku 8 lat i starszych. Różnic takich nie obserwowano u dzieci 7-letnich i młodszych. Ponadto, ekspresja genu 3β- HSD w warstwie siatkowatej zmniejszała się progresywnie aż do dorosłości. Zdaniem cytowanych autorów, wraz z dorastaniem dziecka, zmniejszający się poziom 3β-HSD w warstwie siatkowatej umożliwia zwiększoną produkcję dehydroepiandrosteronu (DHEA) i siarczanu dehydroepiandrosteronu (DHEA-S), obserwowaną podczas fizjologicznego adrenarche. Istnieją dwie izoformy 3β-HSD kodowane przez oddzielne geny. Aktywność enzymatyczną 3β-HSD obecną w nadnerczach i gonadach koduje gen typu II, podczas gdy enzym kodowany przez genu typu I wykazuje aktywność w łożysku, gruczole piersiowym i tkankach pozagruczołowych [3]. Badania genetyczne wykazały, że niedobór dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej jest wynikiem pojedynczej mutacji genu typu II [3, 6-8]. Rozpoznanie niedoboru 3β-HSD jest często utrudnione z powodu maskującej ten deficyt aktywności dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej obecnej w wątrobie, kodowanej przez typ I genu, a uaktywnianej w przypadku całkowitego braku 3β- HSD w nadnerczach i gonadach [3]. Należy również podkreślić, że dotąd nie znaleziono żadnej mutacji genu typu I, być może z powodu braku produk- 76

7 B. Garanty-Bogacka i inni Adrenarche praecox u 5-letniej dziewczynki... cji progesteronu w łożysku i spontanicznych poronień tych płodów w I trymestrze ciąży [3]. Całkowity niedobór dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej powoduje niedostateczną maskulinizację zewnętrznych narządów płciowych u chłopców, z powodu zaburzeń w wytwarzaniu testosteronu przez płodowe jądra, a u dziewczynek wirylizację zewnętrznych narządów płciowych (głównie w postaci przerostu łechtaczki), na skutek obwodowej konwersji wytwarzanego w nadmiarze DHEA do testosteronu przez pozanadnerczową 3β-HSD typu I. Postać klasyczna niedoboru dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej jest również przyczyną wystąpienia typowego zespołu utraty soli z powodu niedostatecznego wytwarzania aldosteronu [5, 6, 9]. Łagodna postać niedoboru tego enzymu może ujawnić się u dziewcząt w okresie przedpokwitaniowym jako przedwczesne adrenarche, a także, w okresie dojrzewania płciowego i później, jako hirsutyzm, zaburzenia miesiączkowania i trudności z zajściem w ciążę [3, 7, 10, 11]. W piśmiennictwie podkreśla się, że o ciężkości defektu enzymatycznego nie można wnioskować na podstawie wyglądu zewnętrznych narządów płciowych po urodzeniu [5]. Dehydrogenaza 3β-hydroksysteroidowa katalizuje również izomeryzację 3-oksosteroidu Δ 5 Δ 4, czyli przemieszczenie atomów prowadzące do przeniesienia podwójnego wiązania z pierścienia steroidowego B (Δ 5 ) do pierścienia A (Δ 4 ), dlatego patognomoniczny dla rozpoznania jest wysoki wskaźnik Δ 5 /Δ 4 steroidów w surowicy krwi i w moczu. W surowicy krwi podwyższone są stężenia pregnenolonu, 17α-OH-Δ 5 -pregnenolonu oraz dehydroepiandrosteronu (DHEA), które ulegają zwiększeniu po podaniu egzogennego ACTH. W moczu stwierdza się przewagę Δ 5 metabolitów: pregnenetriolu i 16-pregnenetriolu. W opisywanym przypadku obserwowano podwyższone stężenia DHEA-S, androstendionu i testosteronu w surowicy, wszakże bez wyraźnego wzrostu w teście z ACTH, który jest uważany za złoty standard w rozpoznawaniu niedoboru 3β-HSD, szczególnie w postaciach z częściowym niedoborem 3β-HSD. Powszechnie zaleca się również określenie wskaźników: Δ 5-17-hydroksypregnenolonu/ 17-hydroksyprogesteronu, Δ 5 17-OH-pregnenolonu/ kortyzolu oraz DHEA/ Δ 4 androstendionu przed i po stymulacji egzogennym ACTH. Należy jednak podkreślić brak w literaturze wyraźnych kryteriów diagnostycznych odnośnie do rozpoznawania niedoboru 3β-HSD w teście z ACTH. Większość autorów uważa, że wzrost wskaźników Δ 5 do Δ 4 steroidów przekraczający 2-3 odchylenia standardowe (SD) wystarcza do rozpoznania częściowego niedoboru dehydrogenazy β-hydroksysteroidowej, zwanego również postacią nieklasyczną [3, 11]. Natomiast Sakkal-Alkadour i wsp. [9] postulują rozpoznawanie łagodnej postaci niedoboru 3β-HSD dopiero przy wzroście stężenia Δ 5 steroidów przekraczającym wartość 10 SD od średnich wartości prawidłowych dla populacji dziecięcej. Umiarkowany wzrost stężenia Δ 5 /Δ 4 steroidów w teście z ACTH występuje stosunkowo często u dziewcząt i młodych kobiet z objawami przedwczesnego pubarche i/lub hirsutyzmu, u których nie stwierdza się mutacji w genie typu II 3β-HSD [3, 7, 9, 11]. Lutfallah i wsp. [10] podali ostatnio nowe kryteria rozpoznawania niedoboru dehydrogenazy 3βhydroksysteroidowej, w zależności od wieku i objawów klinicznych. O wrodzonym przeroście nadnerczy z niedoboru 3β-HSD świadczy stężenie 17-hydroksypregnenololu (17OH-P) w teście z ACTH: 1) u noworodków z obojnaczymi narządami płciowymi: 378 nmol/l i/lub > 5,3 SD od wartości średniej dla grupy kontrolnej (95 ± 53 nmol/l); 2) u dzieci w okresie przedpokwitaniowym z obojnaczymi narządami płciowymi: 165 nmol/l i/ lub > 35 SD od wartości średniej dla grupy kontrolnej (12 ± 4,3 nmol/l); 3) u dzieci z przedwczesnym pubarche: 294 nmol/ l i/lub > 54 SD od wartości średniej, stwierdzanej u dzieci z II stadium rozwoju owłosienia łonowego wg skali Tannera; 4) u dorosłych kobiet z hirsutyzmem: 289 nmol/l i/lub > 21 SD od wartości średniej prawidłowej (25 ± 12 nmol/l). Zalecany w algorytmie diagnostycznym wpn z niedoboru 3β-HSD test hamowania z deksametazonem, celem wykluczenia guzów nadnerczy lub jajników produkujących steroidy, wykazał u naszej pacjentki prawidłowe hamowanie. Wykonane u dziewczynki kilkakrotne oznaczanie profilu steroidów w moczu wykazywało zawsze przewagę metabolitów Δ 4 nad metabolitami Δ 5 steroidów. Z wymienionych względów nie zdecydowano się na rozpoznanie u pacjentki łagodnej postaci wrodzonego przerostu nadnerczy z niedoboru dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej i leczenie. Należy podkreślić, że rekomendowanym leczeniem późno ujawniającej się postaci wpn z niedoboru 3β-HSD jest podawanie Hydrokortyzonu (u dziewcząt przed osiągnięciem wzrostu ostatecznego) lub Dexameta- 77

8 Praca kazuistyczna Endokrynol. Ped., 2/2003;3(4):71-78 zonu (u dorosłych kobiet), podobnie jak w nieklasycznej postaci wpn z niedoboru 21-hydroksylazy [3, 5]. Obecnie wzrost i rozwój płciowy pacjentki jest monitorowany w Przyklinicznej Poradni Endokrynologicznej. Wykonany ostatnio test z GnRH wykazał przedpokwitaniowe wartości gonadotropin. W podsumowaniu należy podkreślić konieczność długoterminowej obserwacji dziewcząt z adrenarche praecox. Jest to niezwykle istotne ze względu na większe ryzyko wystąpienia u nich w przyszłości czynnościowych zaburzeń steroidogenezy jajnikowej [5, 12]. PIŚMIENNICTWO/REFERENCES [1] Sizonenko P.C.: Disorders of pubertal development. [w:] Endocrinology and Metabolism. Red. Pinchera A. McGraw-Hill International (UK) Ltd., 2001, [2] Gell J.S., Carr B.R., Sasano H. et al.: Adrenarche results from development of a 3β-hydroxysteroid dehydrogenase-deficient adrenal reticularis. J. Clin. Endocrinol. Metab., 1998:83, [3] Miller W.L.: The adrenal cortex and its disorders. [w:] Clinical Pediatric Endocrinology. Red. Brook C.G., Hindmarsh P. C. Blackwell Science Ltd., 2001, [4] Zaburzenia hormonalne u dzieci i młodzieży. Red. Romer T. Omnitech Press Warszawa, [5] New M.I.: Biosynthetic disorders: congenital adrenal hyperplasia. [w:] Endocrinology and Metabolism. Red. Pinchera A. McGraw-Hill International (UK) Ltd., 2001, [6] Chang Y.T., Kappy M.S., Iwamoto K. et al.: Mutations in the type II 3β-hydroxysteroid dehydrogenase gene in a patient with classic salt-wasting 3β-HSD deficiency congenital adrenal hyperplasia. Pediatr. Res., 1993:34, [7] Chang Y.T., Zhang L., Alkaddour H.S.: Absence of molecular defect in the Type II 3β-hydroxysteroid dehydrogenase (3βHSD) gene in premature pubarche children and hirsute female patients with moderately decreased adrenal 3β-HSD activity. Pediatr. Res., 1995:37, [8] Moisan A.M., Rickets M.L., Tardy V. et al.: New insight into the molecular basis of 3 beta-hydroxysteroid dehydrogenase deficiency: identification of eight mutations in the HSD3B2 gene eleven patients from seven new families and comparison of the functional properties of twenty-five mutant enzymes. J. Clin. Endrocrinol. Metab., 1999:84, [9] Sakkal-Alkaddour H, Zhang L., Yang X.: Studies of 3β-hydroxysteroid dehydrogenase genes in infants and children manifesting premature pubarche and increased adrenocorticotropin-stimulated Δ 5 -steroid levels. J. Clin. Endorinol. Metab., 1996: 81, [10] Lutfallah C., Wang W., Mason J.I. et al.: Newly proposed hormonal criteria via genotypic proof for type II 3β-hydroxysteroid dehydrogenase deficiency. J. Clin. Endocrinol. Metab., 2002:87, [11] Pang S.Y., Lerner A.J., Stoner E.: Late-onset adrenal steroid 3β-hydroxysteroid dehydrogenase deficiency. I. A cause of hirsutism in pubertal and postpubertal women. J. Clin. Endocrinol. Metab., 1985:60, [12] Zachurzok-Buczyńska A., Małecka-Tendera E., Lewin-Kowalik J.: Patogeneza i klinika czynnościowych zaburzeń steroidogenezy jajnikowej. Pediatr. Endokrynol., 2002:1,

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI Załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI ICD-10 E 22.8 Przedwczesne dojrzewanie płciowe

Bardziej szczegółowo

Przyczyny hiperkortyzolemii u dzieci. Objawy hiperkortyzolemii u dzieci. Badania laboratoryjne. Cześć korowa

Przyczyny hiperkortyzolemii u dzieci. Objawy hiperkortyzolemii u dzieci. Badania laboratoryjne. Cześć korowa Zaburzenia funkcji nadnerczy. Wrodzony przerost nadnerczy. Cześć korowa 80-90% całego nadnercza. Składa się z trzech warstw o różnej budowie histologicznej: kłębkowatej (zona glomerulosa) pasmowatej (zona

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ

FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ FIZJOLOGIA I PATOLOGIA SUTKÓW U DZIECI I MŁODZIEŻY W DIAGNOSTYCE ULTRASONOGRAFICZNEJ A.JAKUBOWSKA, M.BRZEWSKI, M.GRAJEWSKA-FERENS, A.MARCIŃSKI, J.MĄDZIK ZAKŁAD RADIOLOGII PEDIATRYCZNEJ I KLINIKA ENDOKRYNOLOGII

Bardziej szczegółowo

MEDYCYNA ROZRODU Z SEKSUOLOGIĄ RÓŻNICOWANIE PŁCIOWE

MEDYCYNA ROZRODU Z SEKSUOLOGIĄ RÓŻNICOWANIE PŁCIOWE MEDYCYNA ROZRODU Z SEKSUOLOGIĄ RÓŻNICOWANIE PŁCIOWE Różnicowaniem płciowym nazywamy procesy zachodzące w okresie płodowym, które na podstawie płci genetycznej doprowadzają do powstania różnic w budowie

Bardziej szczegółowo

NADNERCZA. dwa małe gruczoły położone nad górnymi biegunami nerek kształt półksiężycowaty, o masie około 8-10g

NADNERCZA. dwa małe gruczoły położone nad górnymi biegunami nerek kształt półksiężycowaty, o masie około 8-10g CHOROBY NADNERCZY NADNERCZA dwa małe gruczoły położone nad górnymi biegunami nerek kształt półksiężycowaty, o masie około 8-10g W obrębie nadnercza wyróżniamy: 1. Część korową (90% objętości gruczołu)

Bardziej szczegółowo

Wstęp do hiperandrogenizmu. Mateusz Klukowski

Wstęp do hiperandrogenizmu. Mateusz Klukowski Wstęp do hiperandrogenizmu Mateusz Klukowski Plan prezentacji 1. Źródła androgenów i ich rola w ciele kobiety 2. Zagadnienia związane z tematem hiperandrogenizmu 3. Epidemiologia 4. Objawy 5. Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie

Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie DIAGNOSTYKA CHORÓB NARZĄDÓW MIEDNICY MNIEJSZEJ U DZIEWCZĄT Michał Brzewski, Andrzej Marciński, Agnieszka Biejat Zakład Radiologii Pediatrycznej Akademii Medycznej w Warszawie 1 2 2 Cele wykładu Zaprezentowanie

Bardziej szczegółowo

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

Pracownia auksologiczna

Pracownia auksologiczna Pracownia auksologiczna A. Rusińska Klinika Propedeutyki Pediatrii i Chorób Metabolicznych Kości Uniwersytet Medyczny w Łodzi 2012 Rozwój biologiczny składa się z nieodwracalnych procesów wzrastania różnicowania

Bardziej szczegółowo

TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot

TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot Badanie pojedynczych hormonów Tyroksyna całkowita (T4) wyjaśnienie występowania hormonalnych zaburzeń gruczołu tarczycowego np. nadczynności tarczycy, rzadziej niedoczynności.

Bardziej szczegółowo

Parametr służący jedynie warunkowo do wyjaśnienia dysfunkcji tarczycy. Ma większe znaczenie jako parametr uzupełniający.

Parametr służący jedynie warunkowo do wyjaśnienia dysfunkcji tarczycy. Ma większe znaczenie jako parametr uzupełniający. Testy Endokrynologiczne Pies Badanie pojedynczych hormonów Tyroksyna całkowita (T4) Wyjaśnienie postępowania zaburzeń hormonalnych tarczycy (niedoczynności rzadziej nadczynności).parametr mało specyficzny,

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 3/2004 Nr 4(9) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ocena wzrostu końcowego pacjentów z wrodzonym przerostem nadnerczy spowodowanym niedoborem 21-hydroksylazy Height outcome in patients

Bardziej szczegółowo

Molekuły Miłości. Borys Palka Katarzyna Pyzik. www.agh.edu.pl

Molekuły Miłości. Borys Palka Katarzyna Pyzik. www.agh.edu.pl Molekuły Miłości Borys Palka Katarzyna Pyzik www.agh.edu.pl Zakochanie Przyczyną Hormonalnych Zmian Grupa zakochanych, 24 osoby (12 mężczyzn, 12 kobiet ) Grupa kontrolna, 24 osoby (12 mężczyzn, 12 kobiet)

Bardziej szczegółowo

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza lek. Jacek Bujko 17 października 2014 Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza W diagnostyce laboratoryjnej uszkodzenia podwzgórza można stwierdzić cechy niedoczynności

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI

FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI Dodatkowe informacje: FORMULARZ DLA PARY Z PROBLEMEM NIEPŁODNOŚCI DANE OSOBOWE lek. med. Laura Grześkowiak Data wypełnienia: Imiona (męża i żony):.. Nazwisko(a):. Adres:... Tel. kontaktowy: PESEL: CZĘŚD

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Ziora, 2 Elżbieta Borawska-Dziadek, 1 Joanna Oświęcimska, 3 Dariusz Kajdaniuk, 4

Katarzyna Ziora, 2 Elżbieta Borawska-Dziadek, 1 Joanna Oświęcimska, 3 Dariusz Kajdaniuk, 4 Praca oryginalna Endokrynol. Ped. 2015.14.2.51.19-36. Original Paper Pediatr. Endocrinol. 2015.14.2.51.19-36. Analiza stanu somatycznego i rozwoju płciowego chorych z wrodzonym przerostem nadnerczy oraz

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody:

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody: STRESZCZENIE Wstęp: Dzięki poprawie wyników leczenia przeciwnowotworowego u dzieci i młodzieży systematycznie wzrasta liczba osób wyleczonych z choroby nowotworowej. Leczenie onkologiczne nie jest wybiórcze

Bardziej szczegółowo

Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony. anatomia i fizjologia człowieka

Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony. anatomia i fizjologia człowieka Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony Gruczoły dokrewne człowieka PRZYSADKA mózgowa Przysadka mózgowa jest gruczołem wielkości ziarna grochu

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

Układ wewnątrzwydzielniczy

Układ wewnątrzwydzielniczy Układ wewnątrzwydzielniczy 1. Gruczoły dokrewne właściwe: przysadka mózgowa, szyszynka, gruczoł tarczowy, gruczoły przytarczyczne, nadnercza 2. Gruczoły dokrewne mieszane: trzustka, jajniki, jądra 3. Inne

Bardziej szczegółowo

ULTRASONOGRAFIA SUTKÓW u dzieci

ULTRASONOGRAFIA SUTKÓW u dzieci ULTRASONOGRAFIA SUTKÓW u dzieci Katarzyna Czerwińska Anna Jakubowska Zakład Radiologii Pediatrycznej WUM WSKAZANIA DO BADANIA USG SUTKÓW GINEKOMASTIA PRZEDWCZESNE POWIĘKSZENIE SUTKÓW ZNACZĄCA ASYMETRIA

Bardziej szczegółowo

4. Organizacja zajęć z Endokrynologii:

4. Organizacja zajęć z Endokrynologii: Katedra i Klinika Endokrynologii, Przemiany Materii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Ul. Przybyszewskiego 49 60-355 Poznań tel.: 61 869 13 30 fax: 61

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Biosteron 25 mg tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka zawiera 25 mg dehydroepiandrosteronu (Dehydroepiandrosteronum).

Bardziej szczegółowo

HIPERANDROGENIZM. nadmierne wydzielanie androgenów u kobiet objawiające się. defeminizacją wirylizacją zmianami metabolicznymi

HIPERANDROGENIZM. nadmierne wydzielanie androgenów u kobiet objawiające się. defeminizacją wirylizacją zmianami metabolicznymi Zespoły androgenne HIPERANDROGENIZM nadmierne wydzielanie androgenów u kobiet objawiające się defeminizacją wirylizacją zmianami metabolicznymi DEFEMINIZACJA - OBJAWY zaburzenia miesiączkowania zanik gruczołów

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych Program badań prenatalnych 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU BADAŃ PRENATALNYCH, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego W ostatnich latach wzrasta systematycznie średni wiek

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Polskie Towarzystwo Ginekologiczne Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu 2012 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne i Polskie Towarzystwo Medycyny

Bardziej szczegółowo

Tarczyca a ciąża. Kraków 22-23 października 2010. www.tarczycaciaza.cm-uj.krakow.pl

Tarczyca a ciąża. Kraków 22-23 października 2010. www.tarczycaciaza.cm-uj.krakow.pl Tarczyca a ciąża Kraków 22-23 października 2010 Organizator: Katedra i Klinika Endokrynologii Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum www.tarczycaciaza.cm-uj.krakow.pl Szanowni Państwo, Drogie Koleżanki,

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. http://d-nb.info/1046600230 WIADOMOŚCI PODSTAWOWE I PLAN BADANIA. 4.2.2. Wirylizacja żeńskich narządów rozrodczych 21 CZĘSCI

Spis treści VII. http://d-nb.info/1046600230 WIADOMOŚCI PODSTAWOWE I PLAN BADANIA. 4.2.2. Wirylizacja żeńskich narządów rozrodczych 21 CZĘSCI CZĘSCI WIADOMOŚCI PODSTAWOWE I PLAN BADANIA 1. Praktyczne aspekty anatomi i i fizjologii narządów płciowych 3 1.1. Zewnętrzne narządy płciowe 3 1.1.1. Szpara sromowa 3 *1.2. Łechtaczka 4 1.1.3. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Stymen, 10 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jedna tabletka zawiera 10 mg prasteronu (Prasteronum). Substancja pomocnicza o

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Definicja niepłodności:

Definicja niepłodności: Niepłodność kobieca Definicja niepłodności: Brak potomstwa po dwunastomiesięcznym okresie regularnego współżycia bez stosowania środków antykoncepcyjnych. W Polsce niepłodność dotyczy 14 % par. Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika. Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa

Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika. Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa Guzy neuroendokrynne żołądka - klinika Grażyna Rydzewska Klinika Gastroenterologii CSK MSWiA Warszawa Guzy endokrynne żołądka 1% nowotworów narządu, 9% wszystkich tego typu w układzie pokarmowym 1-2 przypadki

Bardziej szczegółowo

Hiperkortyzolemia u dzieci trudny, wielodyscyplinarny problem diagnostyczny i leczniczy

Hiperkortyzolemia u dzieci trudny, wielodyscyplinarny problem diagnostyczny i leczniczy P R A C A O R Y G I N A L N A ISSN 1734 3321 Katarzyna Doleżal-Ołtarzewska 1, Małgorzata Kumorowicz-Kopiec 1, Piotr Kruczek 2, Jacek Józef Pietrzyk 2, Przemysław Tomasik 3, Jerzy Starzyk 1 1 Klinika Endokrynologii

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 4/2005 Nr 4(13) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Rozbieżności w rozpoznaniu klinicznym i histopatologicznym guzów kory nadnerczy u dzieci The differences in clinical and histological

Bardziej szczegółowo

WOLE OBOJĘTNE. Jadwiga Szymczak. Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii AM we Wrocławiu

WOLE OBOJĘTNE. Jadwiga Szymczak. Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii AM we Wrocławiu WOLE OBOJĘTNE Jadwiga Szymczak Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii AM we Wrocławiu Wolem nazywamy każde powiększenie tarczycy Wole obojętne (nietoksyczne) to wole z eutyreozą, nie wykazujące

Bardziej szczegółowo

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników.

Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Choroby związane z wygasaniem czynności jajników. Sytuacja hormonalna przed i po menopauzie Względny hyperestrogenizm - zmiany przerostowe (polipy, mięśniaki, przerost śluzówki macicy, mastopatia) Hypoestrogenizm

Bardziej szczegółowo

Wady narządu rodnego Zaburzenia okresu pokwitania

Wady narządu rodnego Zaburzenia okresu pokwitania Wady narządu rodnego Zaburzenia okresu pokwitania Wady wrodzone żeńskich narządów płciowych Zarośnięcia (gynatresiae) Przegrody (septa) Zdwojenia(duplicationes) Narządy szczątkowe(organa rudimentaria)

Bardziej szczegółowo

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Ciąża ektopowa I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Definicja: ciąża ektopowa - to ciąża rozwijająca się poza jamą macicy. W ostatnim okresie stwierdza się

Bardziej szczegółowo

Niepłodność kobieca Interpretacja wyników badań hormonalnych Cz. 1 Hormony przysadkowe

Niepłodność kobieca Interpretacja wyników badań hormonalnych Cz. 1 Hormony przysadkowe 1 S t r o n a Wszelkie Prawa Zastrzeżone 2007 Dr Ilona Królak Portal endoendo.pl uzyskał zgodę od autora na publikację artykułów. Niepłodność kobieca Interpretacja wyników badań hormonalnych Cz. 1 Hormony

Bardziej szczegółowo

PORADNIK NAJCZĘŚCIEJ WYSTĘPUJĄCYCH CHORÓB ENDOKRYNOLOGICZNYCH

PORADNIK NAJCZĘŚCIEJ WYSTĘPUJĄCYCH CHORÓB ENDOKRYNOLOGICZNYCH PORADNIK NAJCZĘŚCIEJ WYSTĘPUJĄCYCH CHORÓB ENDOKRYNOLOGICZNYCH 1. CHOROBY TARCZYCY Niedoczynność tarczycy: Zespół kliniczny spowodowany niedoborem tyroksyny, a w rzadkich przypadkach zmniejszoną wrażliwością

Bardziej szczegółowo

PEDIATRIA - WYKŁAD 5 marca 2008

PEDIATRIA - WYKŁAD 5 marca 2008 T: Cukrzyca. 1. Cukrzyca choroba genetycznie uwarunkowana, występująca rodzinnie, dotyczy wszystkich chorób metabolicznych ustroju, spowodowana niedomogą komórek β wysp Langerhansa. 2. Klimat a cukrzyca

Bardziej szczegółowo

Przedwczesne dojrzewanie płciowe u chłopców

Przedwczesne dojrzewanie płciowe u chłopców PRACE POGLĄDOWE Robert Krysiak 1 Witold Szkróbka 1 Beata Kowalska 1,2 Bogusław Okopień 1 Przedwczesne dojrzewanie płciowe u chłopców Precocious puberty in boys 1 Klinika Chorób Wewnętrznych i Farmakologii

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA

ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA ULOTKA DOŁĄCZONA DO OPAKOWANIA: INFORMACJA DLA PACJENTA Biosteron, 5 mg, tabletki Biosteron, 10 mg, tabletki Biosteron, 25 mg, tabletki (Dehydroepiandrosteronum) Należy

Bardziej szczegółowo

Położnictwo i ginekologia

Położnictwo i ginekologia CRASH COURSE Redaktor serii Daniel Horton-Szar Położnictwo i ginekologia Nick Panay, Ruma Dutta, Audrey Ryan, J. A. Mark Broadbent Wydanie pierwsze polskie pod redakcją Jerzego Florjańskiego Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 2/2003 Nr 4(5) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Przedwczesne dojrzewanie płciowe jako pierwszy objaw wrodzonego przerostu kory nadnerczy u 4-letniego chłopca Precocious puberty

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

InviMed Bydgoszcz. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Bydgoszcz. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Bydgoszcz In vitro Pakiet IVF 5.500 PLN II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Procedury

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Biosteron lekam, 25 mg, tabletki. (Dehydroepiandrosteronum)

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Biosteron lekam, 25 mg, tabletki. (Dehydroepiandrosteronum) ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Biosteron lekam, 25 mg, tabletki (Dehydroepiandrosteronum) Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zażyciem leku. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie

Bardziej szczegółowo

NIEPRAWIDŁOWE KRWAWIENIA Z DRÓG RODNYCH. Dr n. med. Monika Szymańska

NIEPRAWIDŁOWE KRWAWIENIA Z DRÓG RODNYCH. Dr n. med. Monika Szymańska Dr n. med. Monika Szymańska PRAWIDŁOWE KRWAWIENIE Z Miesiączka Krwawienie maciczne występujące co 25-35 dni Trwające 3-7 dni Utrata krwi 30-80ml Menarche 9-16rż. (Polska 12,8 lat) Menopauza 49-53 rż (Polska

Bardziej szczegółowo

1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi

1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi Płód w płodzie fetus in fetu. Hanna Moczulska 1, Maria Respondek-Liberska 2 1. Studia Doktoranckie Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Zakład Genetyki Klinicznej i Laboratoryjnej w Łodzi, UM w Łodzi 2. Zakład

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY POMPEGO (ICD-10 E 74.0)

LECZENIE CHOROBY POMPEGO (ICD-10 E 74.0) Załącznik B.22. LECZENIE CHOROBY POMPEGO (ICD-10 E 74.0) WIADCZENIOBIORCY Kwalifikacji świadczeniobiorców do terapii dokonuje Zespół Koordynacyjny ds. Chorób Ultrarzadkich powoływany przez Prezesa Narodowego

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 1/2002 Nr 1 Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Leczenie wielohormonalnej niedoczynności przysadki u dziecka z mózgowym porażeniem dziecięcym Hypopituitarism in girl with cerebral

Bardziej szczegółowo

<logo podmiotu odpowiedzialnego> ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Biosteron, 5 mg, tabletki Biosteron, 10 mg, tabletki (Dehydroepiandrosteronum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ

Bardziej szczegółowo

RozmnaŜanie się i rozwój człowieka

RozmnaŜanie się i rozwój człowieka RozmnaŜanie się i rozwój człowieka 1. Zaznacz definicję rozwoju osobniczego. A. Proces prowadzący do uzyskania przez organizm energii. B. Usuwanie z organizmu zbędnych produktów przemiany materii. C. Zmiany

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Malinowska A. i inni: Cykliczny Zespół Cushinga u 15-letniej pacjentki Vol. 8/2009 Nr 2(27) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Cykliczny Zespół Cushinga u 15-letniej pacjentki Cyclical

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Ocena ryzyka nieprawidłowego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i pomoc rodzinie doświadczenia i rekomendacje Warszawa, 10 12 grudnia 2007 Ewa Helwich Klinika Neonatologii

Bardziej szczegółowo

29.11-1.12.2012 Hotel Mercure Kasprowy

29.11-1.12.2012 Hotel Mercure Kasprowy XVIII 29.11-1.12.2012 Hotel Mercure Kasprowy ORGANIZATORZY: Klinika Endokrynologii CMKP Oddział Warszawski PTE Narodowa Fundacja Endokrynologii im. W. Hartwiga Warszawa, 20 sierpnia 2012 r. Zaproszenie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. Dziennik Ustaw Nr 269 15687 Poz. 1597 1597 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 12 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY 1.Kryteria kwalifikacji 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

InviMed Gdynia. In vitro. Wizyta kwalifikująca do procedury. Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Gdynia. In vitro. Wizyta kwalifikująca do procedury. Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Gdynia In vitro Pakiet IVF 5.500 PLN Wizyta kwalifikująca do procedury Kontrola stymulacji (trzy wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Procedury embriologiczne

Bardziej szczegółowo

diagnostyka i leczenie chorób nadnerczy

diagnostyka i leczenie chorób nadnerczy Spis treści 1 Wprowadzenie chirurgia nadnerczy wczoraj, dziś i jutro Tadeusz Tołłoczko 1 11 Wstęp 1 12 Przełomowe osiągnięcia wiedzy o nadnerczach 1 13 Przez myśl, trud i wątpliwości do sukcesów i porażek

Bardziej szczegółowo

HIPOGONADYZM. to obniżenie lub brak wydzielania hormonów sterydowych przez gonady i obniżenie lub brak płodności

HIPOGONADYZM. to obniżenie lub brak wydzielania hormonów sterydowych przez gonady i obniżenie lub brak płodności HIPOGONADYZM to obniżenie lub brak wydzielania hormonów sterydowych przez gonady i obniżenie lub brak płodności Kliniczne różnicowanie hipogonadyzmu testosteron FSH, LH estradiol FSH, LH pierwotny (gonadalny)

Bardziej szczegółowo

Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne?

Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne? Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne? Dr hab. n. med. Anna Oblacińska Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka

Bardziej szczegółowo

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Ciąża ektopowa. I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Ciąża ektopowa I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Definicja: ciąża ektopowa - to ciąża rozwijająca się poza jamą macicy. W ostatnim okresie stwierdza się

Bardziej szczegółowo

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA)

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) RAPORT GENETYCZNY Wyniki testu dla Pacjent Testowy Pacjent Pacjent Testowy ID pacjenta 0999900004112 Imię i nazwisko pacjenta Pacjent Testowy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie choroby Hurler Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY HURLER ICD-10 E-76.0 - Mukopolisacharydoza typu I (MPS I) Dziedzina medycyny: pediatria załącznik nr 23 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008

Bardziej szczegółowo

Prenatalny okres życia człowieka a identyfikacja płciowa. Emilia Lichtenberg-Kokoszka Uniwersytet Opolski Polska

Prenatalny okres życia człowieka a identyfikacja płciowa. Emilia Lichtenberg-Kokoszka Uniwersytet Opolski Polska Prenatalny okres życia człowieka a identyfikacja płciowa Emilia Lichtenberg-Kokoszka Uniwersytet Opolski Polska Seksualność jest zjawiskiem wieloaspektowym, wielowymiarowym, obejmującym szereg cech i czynności

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia determinacji i różnicowania płci

Zaburzenia determinacji i różnicowania płci Choroby układu wewnątrzwydzielniczego IV H Zaburzenia determinacji i różnicowania płci Krzysztof Kula, Jolanta Słowikowska-Hilczer 1. Fizjologia Różnicowanie płciowe to procesy zachodzące w okresie płodowym,

Bardziej szczegółowo

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE

BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE BADANIA KONTROLNE CHORYCH NA NOWOTWORY ZŁOŚLIWE Marian Reinfuss CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE OCENA WARTOŚCI CENTRUM ONKOLOGII ODDZIAŁ W KRAKOWIE PROWADZENIA BADAŃ KONTROLNYCH 1. długość przeŝycia

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r.

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r. . WYIKI Analizie poddano wyniki badań 89 osób, 7 kobiet i mężczyzn w wieku 8-78 lat. Średnia wieku kobiet wynosiła,8 ±,6 lat, średnia wieku mężczyzn wynosiła,89 ± 7, lat. Średnia wieku dla obu płci wynosiła,6

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

Drogie Koleżanki i Koledzy!

Drogie Koleżanki i Koledzy! 11-13.03 2010 Szanowni Państwo! Drogie Koleżanki i Koledzy! Warszawa, 6 listopada 2009 Zapraszamy Was wszystkich bardzo serdecznie w dniach 11-13 marca 2010 roku do nowego hotelu Prezydent w pięknej, słonecznej

Bardziej szczegółowo

Wrodzony przerost nadnerczy wywołany niedoborem 11b-hydroksylazy. Opis przypadku

Wrodzony przerost nadnerczy wywołany niedoborem 11b-hydroksylazy. Opis przypadku /CASE REPORT Endokrynologia Polska/Polish Journal of Endocrinology Tom/Volume 59; Numer/Number 6/2008 ISSN 0423 104X Wrodzony przerost nadnerczy wywołany niedoborem 11b-hydroksylazy. Opis przypadku Congenital

Bardziej szczegółowo

owstręt t psychiczny anoreksja

owstręt t psychiczny anoreksja Jadłowstr owstręt t psychiczny anoreksja Jadłowstr owstręt t psychiczny (anoreksja, an - brak, orexis - apetyt ) został opisany już ponad trzysta lat temu, ale dopiero w ciągu ostatnich trzydziestu lat

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA Załącznik nr do Zarządzenia nr 17/2004 Prezesa NFZ NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWIERANIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROW0TNEJ

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

InviMed Poznań. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu)

InviMed Poznań. In vitro. II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) InviMed Poznań In vitro Pakiet IVF ICSI 6.700 PLN II wizyta (wizyta kwalifikująca do procedury) Kontrola stymulacji (wizyty lekarskie w trakcie monitoringu cyklu) Punkcja jajników (ze znieczuleniem) Zapłodnienie

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 24/2012 z dnia 23 kwietnia 2012 r. w zakresie usunięcia z wykazu świadczeń gwarantowanych /zmiany poziomu lub

Bardziej szczegółowo

Pracownia Analiz Lekarskich CITO TEST ul. Łużycka 55, 30-658 Kraków

Pracownia Analiz Lekarskich CITO TEST ul. Łużycka 55, 30-658 Kraków Pracownia Analiz Lekarskich CITO TEST ul. Łużycka 55, 30-658 Kraków Cennik badań laboratoryjnych obowiązujący od 01.07.2011 HEMATOLOGIA, KOAGUOLOGIA, ANALITYKA OGÓLNA Nr NAZWA BADANIA Cena 1 Morfologia

Bardziej szczegółowo

Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej. Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ

Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej. Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ Genetyka kliniczna nowe wyzwanie dla opieki pediatrycznej Jacek J. Pietrzyk Klinika Chorób Dzieci Katedra Pediatrii Collegium Medicum UJ Kraków, czerwiec 2005 Genetyka kliniczna Kierunki rozwoju Choroby

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Cennik usług dla kobiet

Cennik usług dla kobiet Cennik usług dla kobiet Kliniki Zdrowia Kobiety Cena Profesorska Konsultacja kardiologiczna 150 200 Konsultacja urologiczna 150 200 Konsultacja chirurgiczna 150 200 Konsultacja ortopedyczna 150 200 Konsultacja

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Szalecki M. i inni: Adrenal incidentaloma przypadkowo wykryte guzy nadnerczy u dzieci jako problem diagnostyczny Vol. 10/2011 Nr 1(34) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Adrenal incidentaloma

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów. XX Przedmowa. XXV

Wykaz skrótów. XX Przedmowa. XXV Spis treści Wykaz skrótów XX Przedmowa XXV Fizjologia wydzielania wewnętrznego w ciąży 1 Wpływ chorób endokrynologicznych na płodność kobiety Błażej Męczekalski, Adam Czyżyk, Agnieszka Podfigurna-Stopa,

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Profilaktyka i terapia krwawień u dzieci z hemofilią A i B. Załącznik nr do zarządzenia Nr./2008/DGL Prezesa NFZ Nazwa programu: PROFILAKTYKA I TERAPIA KRWAWIEŃ U DZIECI Z HEMOFILIĄ A I B. ICD- 10 D 66 Dziedziczny niedobór czynnika VIII D 67 Dziedziczny niedobór

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 111/2013 z dnia 26 sierpnia 2013 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Zoladex,

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę Nadciśnienie tętnicze Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę EPIDEMIOLOGIA: Odsetek nadciśnienia tętniczego w populacji Polski w wieku średnim (36-64 lat) wynosi 44-46% wśród mężczyzn i 36-42%

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 4/2005 Nr 4(13) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Diagnostyka ultrasonograficzna ginekomastii wieku rozwojowego Ultrasound diagnosis in gynekomastia of adolescent age 1 Anna Jakubowska,

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Zapobieganie krwawieniom u dzieci z hemofilią A i B.

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Zapobieganie krwawieniom u dzieci z hemofilią A i B. załącznik nr 5 do zarządzenia 45/2008/DGL z dnia 7 lipca 2008 r. załącznik nr 33 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: ZAPOBIEGANIE KRWAWIENIOM U DZIECI Z

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku

Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Nowotwory złośliwe u dzieci w 2005 roku Urszula Wojciechowska, Joanna Didkowska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów, Centrum Onkologii - Instytut, Warszawa Krajowy Rejestr Nowotworów Niniejsze

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Luteina, 50 mg, tabletki dopochwowe. Progesteronum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Luteina, 50 mg, tabletki dopochwowe. Progesteronum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Luteina, 50 mg, tabletki dopochwowe Progesteronum Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 88/2013 z dnia 15 kwietnia 2013 r. o projekcie programu Rak jajnika cichy zabójca. Program badań dla wczesnego

Bardziej szczegółowo