PERSPEKTYWY ROZWOJU SEKTORA KULTURY W EUROREGIONIE ŚLĄSK CIESZYŃSKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PERSPEKTYWY ROZWOJU SEKTORA KULTURY W EUROREGIONIE ŚLĄSK CIESZYŃSKI"

Transkrypt

1 Joanna Kurowska-Pysz Joanna Łodziana-Grabowska Zdeněk Mikoláš Łukasz Wróblewski PERSPEKTYWY ROZWOJU SEKTORA KULTURY W EUROREGIONIE ŚLĄSK CIESZYŃSKI Wybrane zagadnienia Dąbrowa Górnicza 2014

2 Recenzent prof. dr hab. Henryk Mruk Copyright by Wyższa Szkoła Biznesu w Dąbrowie Górniczej 2014 ISBN Zdjęcie na okładce: Teatr im. Adama Mickiewicza w Cieszynie, autor Janusz Szczotka. Zdjęcie znajduje się w Banku Fotografii Śląska Cieszyńskiego, wspólnej bazy zdjęć SRiWR Olza z Cieszyna oraz Rady Regionalnej z Trzyńca (www.fotobank.olza.pl). Wyższa Szkoła Biznesu w Dąbrowie Górniczej ul. Cieplaka 1c Dąbrowa Górnicza Tel./ Fax. (032) Skład, korekta, druk i oprawa: Przedsiębiorstwo Poligraficzne Modena sp. z o.o Cieszyn, ul. Mała Łąka 17 tel. (033) Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska Rzeczpospolita Polska i budżetu państwa za pośrednictwem Euroregionu Śląsk Cieszyński

3 Spis treści Wstęp... 5 Rozdział I TRANSGRANICZNY KLASTER KULTURALNY UWARUNKOWANIA DZIAŁALNOŚCI, WNIOSKI Z BADAŃ... 9 Joanna Kurowska-Pysz Rozdział II OCENA SKUTECZNOŚCI PROMOCJI KULTURY W EUROREGIONIE ŚLĄSK CIESZYŃSKI I REKOMENDACJE DO DALSZYCH DZIAŁAŃ Analiza i ocena w kontekście inicjatyw realizowanych w ramach wybranych Mikroprojektów Euroregionu Śląsk Cieszyński Programu Współpracy Transgranicznej Republika Czeska Rzeczpospolita Polska Joanna Łodziana-Grabowska Rozdział III TRANSFORMACJA PROFILU KULTURY CZESKIEJ CZĘŚCI EUROREGIONU CIESZYŃSKIEGO Wpływ na tożsamość regionu w kontekście praktycznych przejawów Zdeněk Mikoláš Rozdział IV ROLA INSTYTUCJI KULTURY W KREOWANIU WIZERUNKU REGIONU NA PRZYKŁADZIE EUROREGIONU ŚLĄSK CIESZYŃSKI Łukasz Wróblewski

4

5 5 Wstęp Bogate dziedzictwo kulturowe pogranicza polsko-czeskiego, naturalne tendencje do integracji i współpracy transgranicznej, wysoka aktywność działających na tym terenie licznych instytucji i organizacji kulturalnych, jak też ich atrakcyjna i różnorodna oferta to tylko niektóre czynniki sprzyjające rozwojowi sektora kultury w Euroregionie Śląsk Cieszyński. Kojarzony dotychczas często stereotypowo, głównie z tradycją i poszanowaniem dziedzictwa minionych lat sektor kultury początkiem XXI wieku rozwija się wyjątkowo dynamicznie, zarówno w nurcie klasycznej, jak też innowacyjnej oferty, odpowiadającej na zapotrzebowanie odbiorców o różnych upodobaniach i oczekiwaniach. Coraz częściej mamy do czynienia z profesjonalizacją zarządzania w kulturze, jak również świadomym wykorzystywaniem innowacyjnych strategii marketingowych, w tym różnorodnych instrumentów promocji. Widoczna jest także tendencja do współpracy sieciowej, którą na pograniczu polsko-czeskim dodatkowo wzmacniają rozwijające się dynamiczne kontakty transgraniczne. Bogactwo współczesnego rynku dóbr i usług kultury wynika m.in. z niezliczonych relacji między odbiorcami szeroko pojętej kultury oraz tymi, którzy ją oferują. Podmioty kultury to jej twórcy, organizatorzy i instytucje. Odbiorcami kultury są najczęściej mieszkańcy, turyści krajowi i zagraniczni, a także przedsiębiorcy potencjalni inwestorzy, dla których sektor kultury, jak też współpraca z instytucjami kultury, stanowią szansę na rozwój innowacyjności i kreatywności. Analiza rynku dóbr i usług kultury w wymiarze pogranicza polsko-czeskiego, w tym Euroregionu Śląsk Cieszyński, wymaga jednakże uwzględnienia specyficznego kontekstu transgranicznego, który w istotny sposób oddziałuje na tutejszy sektor kultury, działalność oraz ofertę instytucji kultury, jak również oczekiwania i potrzeby odbiorców. Publikacja przybliża zagadnienia dotyczące uwarunkowań oraz perspektyw rozwoju sektora kultury w Euroregionie Śląsk Cieszyński. Na podstawie analizy literatury przedmiotu oraz przeprowadzonych badań empirycznych sformułowano wnioski i rekomendacje, istotne dla rozwoju polsko-czeskiego rynku dóbr i usług kultury, które wskazują na możliwości dalszego zacieśniania współpracy na tym rynku. Zaprezentowane w pracy badania zrealizował międzynarodowy zespół złożony z pracowników naukowo-dydaktycznych Wyższej Szkoły Biznesu w Dąbrowie Górniczej

6 6 oraz Vysokéj Školy Podnikání v Ostravě. Badania stanowiły jedno z działań projektu Kulturalna inicjatywa edukacyjno-naukowa RAZEM DLA POGRANICZA współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska Rzeczpospolita Polska i budżetu państwa za pośrednictwem Euroregionu Śląsk Cieszyński. Praca składa się z czterech rozdziałów. Pierwszy rozdział zawiera rozważania dotyczące uwarunkowań sprzyjających rozwijaniu bilateralnych i wielostronnych partnerstw transgranicznych w dziedzinie kultury na obszarze Euroregionu Śląsk Cieszyński. W oparciu o analizę wyników badań, w których uczestniczyli polscy i czescy przedstawiciele sektora kultury, zdiagnozowano m.in. kształt kulturalnej współpracy transgranicznej oraz bariery, które ją ograniczają, a następnie zdefiniowano kluczowe korzyści i potrzeby uczestników polsko-czeskiego rynku kultury na pograniczu. Sformułowano również rekomendacje dotyczące warunków utworzenia i działalności transgranicznego klastra kulturalnego na obszarze Euroregionu Śląska Cieszyńskiego. W rozdziale drugim przedstawiono zagadnienie skuteczności promocji kultury w Euroregionie Śląsk Cieszyński. W tym nurcie rozważań zaprezentowano specyfikę, funkcje, formy promocji kultury, a także wyjaśniono pojęcie i uwarunkowania jej skuteczności. Rozdział zawiera charakterystykę przedsięwzięć realizowanych w ramach wybranych mikroprojektów w latach , które promowały kulturę Euroregionu. W oparciu o wyniki badań ankietowych przeprowadzonych w dwóch grupach docelowych, wśród polskich i czeskich respondentów, dokonano analizy i oceny skuteczności podejmowanych aktywności w zakresie promocji kultury w Euroregionie Śląsk Cieszyński. Analiza uzyskanych opinii umożliwiła m.in.: identyfikację sfer kultury i wydarzeń wymagających wsparcia aktywnością promocyjną, ocenę stopnia dotarcia różnych środków promocji i reklamy kultury do adresatów, ocenę znajomości inicjatyw i przedsięwzięć projektowych, zbadanie postrzegania znaczenia projektów dofinansowania sfery kultury ze środków Unii Europejskiej, skuteczności promocji kultury oraz znaczenia promocji kultury Euroregionu w przyszłości. Pierwotne źródła danych stały się podstawą wnioskowania oraz rekomendacji odnośnie kierunków działań podejmowanych w obszarze komunikacji marketingowej na rzecz kultury Euroregionu Śląsk Cieszyński.

7 Kolejny rozdział poświęcono transformacji profilu kultury czeskiej części Euroregionu Śląsk Cieszyński, w szczególności jego wpływowi na tożsamość regionu. Po roku 2005, pod wpływem koreańskiej inwestycji ( Hyundai) w sąsiednim Euroregionie Beskidy oraz jej satelickich inwestycji realizowanych na obszarze Euroregionu Śląsk Cieszyński, rozpoczęła się silna multikulturyzacja regionu. Doszło do zmiany codziennych, komunikacyjnych, językowych, zawodowych oraz innych form kultury w regionie, konsekwencją czego jest stopniowa i intensywna zmiana tożsamości regionu. Rozdział zawiera charakterystykę czeskiej części Euroregionu Śląsk Cieszyński, prezentuje współczesne aspekty przedsiębiorczości oddziałujące na kulturę regionu, a także oczekiwane trendy transformacji profilu kulturowego czeskiej części Euroregionu Śląsk Cieszyński. Wizerunek ma dla regionu znaczenie strategiczne, zaś proces jego kreowania powinien rozpocząć się od analizy jego aktualnego stanu. W ostatnim rozdziale pracy dokonano analizy wizerunku Euroregionu Śląsk Cieszyński, przeprowadzono także ocenę działających w Euroregionie instytucji kultury pod kątem ich roli w kreowaniu wizerunku. Badania przeprowadzone metodą ankietową zarówno wśród polskich, jak i czeskich respondentów pozwoliły m.in. na zidentyfikowanie głównych wyróżników Euroregionu Śląsk Cieszyński. Zaprezentowano również proces kreowania wizerunku regionu, dokonano krótkiej charakterystyki wybranych instytucji kultury oraz wydarzeń artystycznych Euroregionu Śląsk Cieszyński. Na koniec sformułowano wnioski oraz rekomendacje służące budowie pożądanego wizerunku Euroregionu Śląsk Cieszyński. Opracowanie adresowane jest przede wszystkim do osób zajmujących się problematyką współpracy transgranicznej w obszarze kultury: samorządowców, menedżerów instytucji kultury, osób zatrudnionych w organizacjach trzeciego sektora, a także przedsiębiorców współpraca biznesu i kultury może bowiem przynosić wymierne korzyści wszystkim partnerom. W tym miejscu pragniemy złożyć serdeczne podziękowania wszystkim, którzy przyczynili się do powstania niniejszego opracowania. Wyrazy wdzięczności kierujemy do Pana Jerzego Nogowczyka Starosty Powiatu Cieszyńskiego, Pana Henryka Pieszki Naczelnika Wydziału Kultury, Sportu, Turystyki i Informacji Powiatu Cieszyńskiego, Pana Łukasza Konarzewskiego Zastępcy Naczelnika tego Wydziału, Pana Janusza Pierzyny Przewodniczącego Rady Euroregionu Śląsk Cieszyński, Prezesa Stowarzyszenia Rozwoju i Współpracy Regionalnej Olza, Pana Bogdana Kasperka, Dyrektora Stowarzyszenia Rozwoju i Współpracy Regionalnej 7

8 8 Olza w Cieszynie oraz Współpracowników, Pana Jana Ryłki Prezesa Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Republice Czeskiej, Pana Leszka Richtera Prezesa Sekcji Ludoznawczej Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Republice Czeskiej, Pana Doktora Janusza Karpety, pracownika naukowo-dydaktycznego Uniwersytetu Śląskiego w Opawie oraz Pani Joanny Litwin-Widery, aktorki Tesinskeho Divadla w Czeskim Cieszynie. Autorzy

9 9 Rozdział I TRANSGRANICZNY KLASTER KULTURALNY UWARUNKOWANIA DZIAŁALNOŚCI, WNIOSKI Z BADAŃ Joanna Kurowska-Pysz Wprowadzenie Mimo stereotypowego postrzegania granicy jako formalnej linii podziału 1, może ona mieć również charakter integrujący oraz mobilizować do pokonywania barier i ograniczeń we współpracy. Choć tłem dla współczesnych relacji polsko-czeskich są skomplikowane uwarunkowania historyczne oraz geopolityczne z odleglejszej i relatywnie bliskiej przeszłości 2, oba kraje łączą obecnie coraz bliższe stosunki oraz wspólne interesy w integrującej się Europie. Współpraca polsko-czeska zyskała nowy wymiar w 2004 roku, po wstąpieniu obu krajów do Unii Europejskiej. To zbliżenie jest szczególnie widoczne na pograniczach, przejawiając się m.in. w rosnącej wymianie gospodarczej 3, wysokiej aktywności obu krajów we wspólnym pozyskiwaniu funduszy unijnych, rosnącej liczbie zawieranych umów partnerskich i umów o zbliźniczeniu jednostek samorządu terytorialnego z obu krajów 4. Kamieniem milowym okazało się zawarcie umowy dotyczącej powstania Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej TRITIA z siedzibą w Cieszynie, do którego należą: Województwo Śląskie i Województwo Opolskie oraz Kraj Morawsko-Śląski i dodatkowo ze strony słowackiej Żyliński Kraj Samorządowy 5. Ten i wiele innych przykładów potwierdzających silne, naturalne tendencje do integracji sąsiadujących ze sobą społeczności Polski i Czech, opiera się na realiza- 1 L. A. Sanguin, Quelles minorités pour quels territoires. Les Minorités ethniques en Europe. L Harmattan, Paryż 1993, s J. Bahlcke, D. Gawrecki, R. Kaczmarek (red.), Historia Górnego Śląska. Polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu, Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, Gliwice M. Jakubiec, J. Kurowska-Pysz, Jakość kształcenia zawodowego na pograniczu polsko-czeskim jako determinanta konkurencyjności przedsiębiorstw, Wydawnictwo Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Biaej, Bielsko-Biała 2013, s F. Adamczuk, Economic cooperation in Polish-Czech border spatial and institutional aspects, Research Papers of Wrocław University of Economics, nr 315, 1/2013, s Konwencja o utworzeniu Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej TRITIA z ograniczoną odpowiedzialnością, [dostęp: ].

10 10 cji projektów transgranicznych, podejmowanych wspólnie przez partnerów z obu części pogranicza, przy wsparciu środków Unii Europejskiej. Dodatkowym bodźcem sprzyjającym rozwijaniu polsko-czeskich partnerstw terytorialnych, była i jest nadal bardzo aktywna działalność euroregionów, m.in. Euroregionu Śląsk Cieszyńki, który po obu stronach Olzy ożywia kontakty i współpracę w różnych dziedzinach pomiędzy Polakami i Czechami zamieszkującymi pogranicze. Kluczową rolę Euroregion Śląsk Cieszyński pełni m.in. w zakresie dysponowania środkami Unii Europejskiej przeznaczonym na realizację polsko-czeskich przedsięwzięć, stanowiących odpowiedź na problemy i potrzeby mieszkańców pogranicza 6. Na tym polu aktualnie podejmowanych jest szereg działań, które koncentrują się na wspólnym rozwijaniu kluczowych elementów potencjału przyrodniczego i antropogenicznego obszarów pogranicza, m.in. kultury. Kultura, zarówno ta łączona z historią, tradycją, spuścizną minionych epok, jak również kultura nowoczesna, aktywna, bliska zarówno sferze publicznej, jak też komercyjnej, stanowi aktualnie jeden z najpopularniejszych obszarów tematycznych polsko-czeskiej współpracy transgranicznej. Wśród licznych, przede wszystkim bilateralnych partnerstw zawieranych na pograniczu polsko-czeskim, relacje oparte na wspólnym rozwijaniu i promowaniu szeroko rozumianej kultury należą do tych najczęstszych i najbardziej efektywnych. A zatem w dyskusji o formach i uwarunkowaniach dalszego rozwoju współpracy transgranicznej nie powinno zabraknąć również rozważań o wspólnych polsko-czeskich działaniach w sferze kultury, która podobnie jak wiele innych dziedzin, może stać się autentycznym spoiwem zacieśniającym relacje polsko-czeskie na pograniczu. Jak wynika z diagnozy opracowanej wspólnie przez Wydział Zamiejscowy w Cieszynie Wyższej Szkoły Biznesu w Dąbrowie Górniczej oraz Polski Związek Kulturalno-Oświatowy w Republice Czeskiej Euroregion Śląsk Cieszyński stanowi obszar cechujący się wysokimi walorami kulturowymi. Znajduje to odbicie w różnorodnej i intensywnej działalności kulturalnej oraz zauważalnej aktywności wszelkich instytucji kultury, organizacji pozarządowych oraz innych osób i instytucji, których działalność związana jest z tworzeniem kultury i udostępnianiem jej m.in. mieszkańcom pogranicza i turystom. Wzajemnie dopełniająca się po stronie czeskiej i polskiej oferta kulturalna pogranicza, jak również produkty turystyki kulturowej, 6 Stowarzyszenie Rozwoju i Współpracy Regionalnej Olza w Cieszynie, [dostęp: ].

11 stają się rozpoznawalnymi markami tego obszaru, a zarazem jego atrybutem i cenną wartością, którą należy pielęgnować, rozwijać i profesjonalizować. Współcześni odbiorcy kultury są świadomi i coraz bardziej wymagający, stąd przygotowanie profesjonalnej oferty kulturalnej, spełniającej rosnące oczekiwania społeczne, jest dość skomplikowane i wymaga także wiedzy np. z dziedziny zarządzania jednostkami kultury. We współczesnej gospodarce opartej na wiedzy, narastające tendencje do powstania klastrów, sieci, jak również partnerstw terytorialnych nieobce są także interesariuszom rozwoju pogranicza polsko-czeskiego. Efektywność tak prowadzonej współpracy międzyorganizacyjnej, jak również korzyści jakie mogą dzięki niej zyskać podmioty i instytucje rynku kultury oraz odbiorcy dóbr i usług kultury skłoniły Autorkę do podjęcia rozważań o uwarunkowaniach niezbędnych do stworzenia transgranicznego klastra kulturalnego. Badania o tej tematyce zrealizowane zostały w ramach wspomnianej już wyżej współpracy Wydziału Zamiejscowego w Cieszynie Wyższej Szkoły Biznesu w Dąbrowie Górniczej oraz Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Republice Czeskiej, w związku z projektem pn. Kulturalna inicjatywa edukacyjno-naukowa Razem dla pogranicza, w latach Celem pracy jest zdiagnozowanie zainteresowania polskich i czeskich podmiotów, instytucji i organizacji działających na transgranicznym rynku kultury zacieśnieniem współpracy i utworzeniem transgranicznego klastra kulturalnego, jak również określenie oczekiwanych korzyści z takiej współpracy i warunków przystąpienia do klastra. Autorka żywi przekonanie, że w kolejnej perspektywie finansowej Unii Europejskiej na lata , w związku z zapowiadaną kontynuacją Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska Rzeczpospolita Polska, stworzone zostaną dogodne warunki, umożliwiające powstanie klastra kulturalnego, jako efektywnej i zinstytucjonalizowanej formy kooperacji transgranicznej różnego typu podmiotów, instytucji i organizacji działających na rynku kultury. Wnioski i rekomendacje płynące z przedstawionych w pracy badań Autorka traktuje jako głos w dyskusji o przyszłym kształcie i warunkach działania tego typu klastra, licząc na zainteresowanie tą problematyką ze strony wszystkich interesariuszy rynku dóbr i usług kultury na pograniczu polsko-czeskim, a szczególnie w Euroregionie Śląsk Cieszyński. 11

12 12 1. Klastry i sieci współpracy wprowadzenie teoretyczne W nowoczesnej, opartej na wiedzy gospodarce istotnym wyróżnikiem innowacyjnych i konkurencyjnych organizacji jest ich skłonność do współpracy, odsuwająca często na dalszy plan klasyczną rywalizację rynkową. Wiedza, jako kluczowy zasób pozwalający budować wartość organizacji, w szczególny sposób sprzyja tendencjom do rozwijania różnego typu relacji społecznych o charakterze sieciowym, nakierowanych na tworzenie, przepływ i wykorzystywanie wiedzy. Sieć określić można m.in. jako zbiór zależności między różnymi jednostkami mającymi te same interesy 7 lub jako zbiór środków i zasad umożliwiających podmiotom, które mają do nich dostęp, podejmowanie i realizowanie wspólnych projektów 8. W innym ujęciu sieć stanowi pewien zestaw (zbiór) autonomicznych organizacji posiadających bezpośrednie lub pośrednie relacje wynikające z porozumień (aliansów) między uczestnikami grupy 9. Charakterystyczne jest to, iż sieć stanowi strukturę, w której jednostki i grupy, działając niezależnie, współpracują na rzecz wspólnego celu 10. Współpraca ta przejawia się w różnego typu relacjach, wśród których warto wspomnieć omówione niżej klastry czy też partnerstwa terytorialne, jedno- i wielosektorowe. Liczba i częstotliwość różnego typu więzi tworzonych pomiędzy organizacjami, dowodzi, iż uznać je można za elementy rozległej i dynamicznej sieci zależności. Wynika to m.in. z konieczności utrzymywania i zarządzania przez współczesną organizację wieloma współwystępującymi relacjami z szerokim kręgiem interesariuszy 11. Celem sieci jest uzyskiwanie przewagi konkurencyjnej dla poszczególnych uczestników sieci oraz dla sieci jako całości. W sieci istnieje możliwość wyznaczenia granic. Relacje między jej uczestnikami są bliższe niż ich relacje z organizacjami spoza sieci. Cechą sieci jest także niezależność jej członków i posiadanie przez nich autonomicznych celów, które mogą osiągać dzięki uczestnictwu w sieci. 7 M. Hopej, Struktury niehierarchiczne strukturami przyszłości, [w:] L.M. Pacholski, S. Trzcieliński (red.), Koncepcje zarządzania przedsiębiorstwem, Instytut Inżynierii Zarządzania Politechniki Poznańskiej, Poznań 2003, s J. Brilman, Nowoczesne metody zarządzania, PWE, Warszawa 2002, s P. Pachura, Analiza potencjału budowy efektywnych struktur transgranicznych sieci innowacyjnych na przykładzie województwa śląskiego oraz regionów Czech i Słowacji, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Częstochowa 2009, [dostęp: ], s J. Lipnack, J. Stamps, The age of network. Organizing Principles for the 21st Century, Oliver Wight Publication, 1994, s M. Castells, Społeczeństwo sieci, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

13 13 W obliczu obecnego przełomu cywilizacyjnego, struktury sieciowe stają się coraz bardziej popularne w wielu dziedzinach, stwarzając nowe warunki i możliwości kształtowania relacji międzyorganizacyjnych w czasie i przestrzeni. Relacje sieciowe, zarówno wertykalne, jak też horyzontalne, tworzą unikalną płaszczyznę sprzyjającą kooperacji, ale także osiąganiu efektów synergii i skali. Szczególnego znaczenia nabierają aktualnie sieci społeczne, stanowiące trwałe struktury organizacji współpracujących ze sobą w sposób formalny i nieformalny. Są one użyteczne zarówno dla firm, jak też innych interesariuszy działalności sieci. Rolą tych sieci jest pośredniczenie w wymianie informacji w relacjach jedno- i dwustronnych 12. Wśród licznych przesłanek rozwoju sieci organizacji wskazać można m.in. 13 : rozszerzenie się obszarów otoczenia bliższego, lokalnego, a kurczenie otoczenia zewnętrznego, dalszego, rozwój technologii informacyjnych i komunikacyjnych, wzrost ryzyka i niepewności działania, rosnącą złożoność produktu, usługi, oferty, tendencje do specjalizacji. Obecnie szczególnego znaczenia nabiera podejście do struktur sieciowych w regionach, opierające się na procesie tworzenia klastrów. Podejście takie można uzasadnić poprzez: możliwość zlokalizowania poszczególnych elementów sieci (geograficzna bliskość), możliwość inicjowania i rozwijania bezpośrednich kontaktów pomiędzy uczestnikami sieci, dążenie do efektu synergii poprzez wspólnotę działania na rzecz określonej społeczności i terytorium oraz najczęściej wspólne wzorce psychologiczne i kulturowe 14. M. Porter określa klaster geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących usługi, firm działających w pokrewnych sektorach i związanych z nimi instytucji w poszczególnych dziedzinach, konkurujących między sobą, ale również współpracujących 15. Z kolei S. Rosenfeld twierdzi, iż klaster to geograficznie ograniczona aglomeracja firm 16, wypracowujących razem synergiczne efekty. Klaster de- 12 E. Skawińska, R. Zalewski, Klastry biznesowe w rozwoju konkurencyjności i innowacyjności regionu, PWE, Warszawa 2009, s Ibidem, s P. Pachura, Analiza potencjału budowy efektywnych struktur transgranicznych sieci innowacyjnych na przykładzie województwa śląskiego oraz regionów Czech i Słowacji, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Częstochowa [dostęp: ], s M. E. Porter, Porter o konkurencji, PWE, Warszawa 2001, s S. A. Rosenfeld, Community College/Cluster Connections: Specialization and Competitiveness in the United States and Europe, Economic Development Quarterly 2000, No. 14, s. 52

14 14 finiują kluczowe elementy: członkowie klastra i relacje między nimi, generowana wiedza i innowacja oraz wpływ ekonomiczny (efekt ekonomiczny) działań klastra. Klastry cechuje również specjalizacja w określonym sektorze lub branży, pokrewieństwo wykorzystywanych technologii i umiejętności, spójność celów i oferowanych na rynku produktów bądź usług 17. Długoterminowo o sukcesie klastra rozstrzyga jakość wewnętrznej współpracy i dominacja wspólnych celów jego uczestników nad przejawami wzajemnej rywalizacji. Istotne jest również wyłonienie lidera, który potrafi animować i rozwijać rodzące się w klastrze relacje współpracy, wbrew wielu barierom i hamulcom, które ten proces ograniczają (tabela 1). TABELA 1. BARIERY ROZWOJU KLASTRÓW Bariery endogeniczne 1. Bariera psychologiczna, nie pozwalająca na zastąpienie rywalizacji kooperacją, dominacja partykularnych interesów. 2. Niska kultura innowacyjna, niedobór pracowników wiedzy, niechęć do zmian i obawa przed ryzykiem z tym związanym. 3. Niewielkie doświadczenie i brak kompetencji potencjalnych animatorów klastrów. 4. Relatywnie niski poziom wiedzy na temat klastrów 5. Niedobór kapitału własnego na rozwój klastrów. Bariery egzogeniczne 1. Niewielka liczba rozwiązań formalno-prawnych dotyczących współpracy klastrowej. 2. Ograniczone wsparcie zewnętrzne głównie szkolenia, warsztaty przygotowujące do założenia klastra, mniejsze wsparcie dla inicjatyw już działających. 3. Brak stałych źródeł wsparcia dla rozwoju klastrów. 4. Słabe zainteresowanie lokalnych samorządów oraz jednostek naukowych wspieraniem inicjatyw klastrowych. Źródło: Opracowanie własne na podstawie: J. Kurowska-Pysz, Klaster kultury i turystyki przemysłowej w województwie śląskim jako przykład rozwoju współpracy marketingowej na rynku dóbr i usług kultury [w:] Ł. Wróblewski (red.), Zarządzanie w instytucjach kultury, CeDeWu, Warszawa Klastry praktycznie zawsze służą realizacji określonych celów biznesowych, ale również społecznych, co oddaje uczestnictwo w nich również instytucji szeroko pojętego otoczenia okołobiznesowego, organizacji pozarządowych, szkół wyższych, samorządów różnych szczebli, lokalnych agencji rozwoju, szkół oraz instytucji bankowych. W niektórych przypadkach klaster może być zdominowany przez podmioty niekomercyjne np. instytucje edukacyjne i naukowe. Stopień instytucjonalizacji klastrów jest zróżnicowany. Mogą działać jako stowarzyszenia, fundacje, spółki prawa handlowego ale także jako grupy nieformalne. Klastry jako formy sieci cechują często luźne i dobrowolne powiązania, inwestowanie w tworzenie relacji i transfer zaso- 17 A. Rialland, Cluster Dynamics and Innovation, IGLO-MP2020 Working Paper, Trondheim 2009, s. 2.

15 15 bów pomiędzy jednostkami, w tym transfer informacji i wiedzy. Na tle typowych struktur sieciowych klastry wyróżniają się koncentracją przestrzenną współpracujących organizacji, realizacją wspólnych celów, działaniami ukierunkowanymi zarówno na interesariuszy zewnętrznych, jak i wewnętrznych. W obliczu powszechnej rywalizacji rynkowej w praktycznie każdym sektorze gospodarki, dla uczestników klastra dużym wyzwaniem staje się budowanie wzajemnego zaufania, utrzymanie dobrych relacji i wewnętrznej spójności klastra. Szczególna wartość dodana, płynąca ze współpracy klastrowej, wiąże się głównie z synergicznością działań uczestników klastra w wielu obszarach, takich jak: wspólne rozwijanie innowacyjności, projektowanie spójnych strategii marketingowych oraz kształtowanie relacji z otoczeniem. Można wskazać szereg korzyści, jakie osiągają organizacje działające w klastrach. Wśród nich istotne miejsce zajmuje intensyfikacja transferu wiedzy i wzrost innowacyjności, jak również zdobycie nowych umiejętności i doświadczeń. 2. Rola klastrów w rozwoju współpracy transgranicznej Wśród interesariuszy rozwoju klastrów i sieci wymienić można również regiony. Wskazuje na to m.in. memorandum Komisji Europejskiej, z którego wynika, iż regiony łączące w sobie kapitał ryzyka, kompetencje i wysokiej klasy badania naukowe z szerokim portfelem klastrów mają szansę stać się węzłami innowacji 18. Klastry wywierają pośrednio wpływ zarówno na potencjał konkurencyjny regionów, jak też ich strategie i pozycje konkurencyjne 19. Takie impulsy rozwojowe są istotne m.in. w regionach przygranicznych, często peryferyjnych i zmarginalizowanych, charakteryzujących się przeważnie niższymi wskaźnikami rozwoju ekonomiczno-społecznego, posiadających też słabszy potencjał niż obszary korzystniej zlokalizowane. Dla takich regionów szczególnie istotny jest dostęp do wartościowej wiedzy oraz umiejętność przezwyciężania różnego typu barier rozwoju, w tym barier w relacjach transgranicznych, a tym samym umacnianie spójności społeczno-gospodarczej pograniczy. W procesach uczenia się regionów 18 [dostęp: ]. 19 K. Fuks, M. Gorynia, B. Jankowska, A. Kania, K. Mroczek, Konkurencyjność regionalna w świetle uwarunkowań ekonomicznych i normatywnych [w:] E. Łaźniewska, M. Gorynia, Konkurencyjność Regionalna, PWE, Warszawa 2012, s

16 16 przygranicznych oraz w rozwijaniu współpracy transgranicznej istotną rolę odegrać mogą właśnie klastry. Przepływy wiedzy wynikające z bliskości geograficznej uznaje się za jeden z ważniejszych czynników sprawczych powstawania i rozwoju klastrów. Wynika to z faktu, iż przekazywanie nowej wiedzy odbywa się w sposób bardziej efektywny pomiędzy podmiotami zlokalizowanymi blisko siebie 20. Problem zacieśniania relacji uczestników współpracy klastrowej nabiera nowego znaczenia w kontekście umiejscowienia klastra w środowisku transgranicznym. W takim aspekcie, na przedstawione w tabeli 1 bariery rozwoju klastrów nakładają się ogólne i powszechnie odczuwane bariery rozwoju współpracy transgranicznej 21. Współpraca transgraniczna to jedna z form współpracy terytorialnej różnego typu jednostek w regionach przygranicznych, która może w zasadzie odnosić się do wszystkich dziedzin życia. Partnerstwo terytorialne zasadniczo dotyczy partnerów, reprezentujących co najmniej dwa z trzech sektorów: publicznego, prywatnego i pozarządowego, którzy wspólnie realizują długoterminowe działania na rzecz określonego regionu, doskonaląc je i monitorując oraz zachowując zasady równości w dzieleniu zasobów, odpowiedzialności, ryzyka i korzyści 22. Najkorzystniej jest, gdy w partnerstwie uczestniczą przedstawiciele wszystkich trzech sektorów 23. M. Furmankiewicz podkreśla, że o partnerstwie terytorialnym można mówić w przypadku, gdy dotyczy ono podmiotów i działań realizowanych na określonym, zwartym geograficznie obszarze 24. Partnerstwo takie może mieć wymiar lokalny np. dotyczyć jednej lub kilku gmin bądź powiatów, ale często występuje również partnerstwo regionalne i partnerstwo międzynarodowe, a także partnerstwo transgraniczne 25. Współpraca transgraniczna 20 P. Pachura, Analiza potencjału budowy efektywnych struktur transgranicznych sieci innowacyjnych na przykładzie województwa śląskiego oraz regionów Czech i Słowacji, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Częstochowa [dostęp: ], s J. Kurowska-Pysz, Wiedza, innowacje, konkurencyjność uwarunkowania działalności przemysłowego klastra technologicznego na pograniczu polsko-słowackim, CEIT a.s., Żylina 2013, s M. Furmankiewicz, M. Foryś, Partnerstwa terytorialne na rzecz rozwoju obszarów wiejskich w polskiej części Sudetów historia powstania i pierwsze efekty działań, [w:] M. Furmankiewicz, J. Jadczyk, (red.), Problemy współpracy na rzecz ekorozwoju Sudetów, Muzeum Przyrodnicze w Jeleniej Górze, Katedra Planowania i Urządzania Terenów Wiejskich Akademii Rolniczej we Wrocławiu, Jelenia Góra 2006, s M. J. Bielecka, Partnerstwo terytorialne dla rozwoju regionalnego i lokalnego, Barometr Regionalny 2011, nr 4 (26), s M. Furmankiewicz, Współpraca międzysektorowa w ramach tzw. partnerstw terytorialnych na obszarach wiejskich w Polsce, Studia Regionalne i Lokalne 2006, nr 2 (24), s H. Howaniec, J. Kurowska-Pysz, Klaster jako instrument rozwoju polsko-słowackiej współpracy trans granicznej, Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Biznesu w Dąbrowie Górniczej, Dąbrowa Górnicza 2014, s

17 17 (partnerstwo) polega na tworzeniu sieci powiązań na szczeblu lokalnym i regionalnym, dzięki którym rozwija się współdziałanie w zakresie gospodarki oraz ustępują bariery kulturowe i socjalne w lokalnych społecznościach 26. Współpraca transgraniczna stwarza szerokie możliwości nawiązywania nowych relacji społeczno-gospodarczych, jak też poszerzania wcześniejszych kontaktów między społecznościami lokalnymi na pograniczu, poprzez szereg działań służących realizacji wspólnych celów np. promocję regionu, pozyskiwanie inwestorów, rozwój turystyki itp. 27 Tak przedstawione założenia dotyczące współpracy transgranicznej odnoszą się również do możliwości powoływania klastrów. Zakres i cele współpracy określają przeważnie sami partnerzy według własnych potrzeb oraz zgodnie ze swoimi oczekiwaniami. Współpracę bilateralną lub sieciową, w różnych formach, prowadzić mogą m.in. następujące podmioty rynku transgranicznego 28 : samorządy wszystkich szczebli, przedsiębiorstwa komunalne, samorządowe jednostki organizacyjne, firmy i grupy kapitałowe, organizacje pozarządowe: stowarzyszenia, kluby, fundacje itp. klastry. We współpracy transgranicznej należy wziąć pod uwagę również relacje z kontrahentami zewnętrznymi obszaru pogranicza, do których należą m.in. turyści, inwestorzy, migranci, organy władzy państwowej, inne partnerskie regiony, organizacje międzynarodowe, dostawcy i odbiorcy produktów/usług komercyjnych i społecznych oferowanych przez dany region. Proces zakładania i rozwijania działalności klastrów na obszarach pograniczy można uznać za jedno z nowych wyzwań stawianych wobec współpracy transgranicznej, która ewaluuje obecnie stopniowo od partnerstw bilateralnych w kierunku sieciowości. Takie klastry mają szansę stać się efektywną, przyszłościową formą współpracy transgranicznej, która przyczyni się do lepszego wykorzystania różnorodnego potencjału całego pogranicza, skuteczniejszego przełamywania barier w budowaniu wzajemnych relacji pomiędzy sąsiadującymi społecznościami, jak również zwiększenia dynamiki rozwoju całego regionu transgranicznego. Funkcjonowanie struktur 26 Współpraca transgraniczna. Aspekty prawno-ekonomiczne, M. Perkowski (red), Fundacja Prawo i Partnerstwo, Białystok 2010, s M. Proniewski, Zewnętrzna granica Unii Europejskiej Białoruś możliwość wykorzystania dla dynamizacji procesów rozwojowych. Współpraca transgraniczna, [w:] Espertyzy do Strategii rozwoju społeczno-gospodarczego Polski Wschodniej do 2020 roku, Tom II, MRR, Warszawa 2007, s A. Szromnik, Marketing terytorialny, Oficyna a Wolters Kluwer Business, Warszawa 2010, s. 238 i 248.

18 18 klastrowych w regionie transgranicznym przyczynia się m.in. do: pokonania negatywów peryferyjnego położenia obszarów przygranicznych, wykorzystania szans rozwojowych wynikających z bliskości sąsiedniego kraju, popierania idei jedności europejskiej i współdziałania międzynarodowego, przenikania wpływów społeczno-kulturalnych, rozprzestrzeniania się innowacji Współpraca transgraniczna w dziedzinie kultury. Perspektywy utworzenia transgranicznego klastra kulturalnego w świetle badań ankietowych 3.1. Metodyka i charakterystyka przeprowadzonych badań Euroregion Śląsk Cieszyński jako obszar charakteryzuje się wysokim nasyceniem aktywności w dziedzinie kultury ze strony różnego typu instytucji, podmiotów, organizacji czy też grup nieformalnych. Kultura jest nie tylko unikalnym walorem tego transgranicznego regionu, ale również jego istotnym zasobem i potencjałem, na którym można budować przyszłość. Duża liczba, wysoka jakość i dynamika polsko-czeskich kontaktów transgranicznych w dziedzinie kultury wskazuje, iż właśnie ten sektor może w przyszłości jeszcze bardziej zintegrować się, czemu sprzyjają m.in.: ważne miejsce kultury w strategiach rozwoju powiatów i województw po obu stronach granicy oraz w działaniach podejmowanych przez tamtejsze jednostki samorządu terytorialnego, duża liczba różnego typu podmiotów: publicznych, komercyjnych, pozarządowych zajmujących się kulturą po obu stronach granicy, żywe zainteresowanie aktywnym uczestnictwem w kulturze ze strony mieszkańców obu części Euroregionu Śląsk Cieszyński, znaczenie kultury jako elementu potencjału turystycznego regionu, mnogość i względna trwałość bilateralnych partnerstw opartych na projektach transgranicznych w dziedzinie kultury, w tym przede wszystkim projektach dofinansowanych ze środków Unii Europejskiej 30, które sprzyjają umacnianiu współpracy transgranicznej. 29 E. Dynia, Współpraca transgraniczna jako element współpracy międzynarodowej, Rzeszowskie Zeszyty Naukowe, Prawo Ekonomia 2000, t. XXIX, s. 116; G. Ślusarz, Potrzeby rozwoju współpracy transgranicznej, [w:] G. Ślusarz (red.), Uwarunkowania działalności gospodarczej w sektorze rolno-spożywczym Ukrainy jako podstawa rozwoju współpracy transgranicznej, UR, Lwowski Państwowy Uniwersytet w Dublanach, Regionalny Związek Spółdzielni Produkcji Rolnej w Rzeszowie, Rzeszów 2006, s M.in. Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska Rzeczpospolita Polska , [dostęp ].

19 19 Opisane wyżej uwarunkowania skłaniają do refleksji nad aktualnym stanem współpracy transgranicznej w dziedzinie kultury, jak również potrzebami i oczekiwaniami polskich i czeskich uczestników rynku kultury Euroregionu Śląsk Cieszyński w zakresie dalszej integracji i nawiązania jeszcze ściślejszej współpracy transgranicznej. Mając na uwadze współczesne, światowe tendencje do rozwoju relacji sieciowych w dziedzinie gospodarczej i społecznej, odnosząc je do naturalnej wręcz potrzeby przełamywania ograniczeń i rozwijania współpracy transgranicznej na pograniczach, Autorka zrealizowała badania, których celem poznawczym była ocena obecnego kształtu i znaczenia współpracy w dziedzinie kultury dla podmiotów działających na obszarze Euroregionu Śląsk Cieszyński, jak również zdiagnozowanie ich zainteresowania dalszym rozwojem współpracy sieciowej w postaci transgranicznego klastra kulturalnego. Celem aplikacyjnym badań było zdefiniowanie uwarunkowań sprzyjających powstaniu polsko-czeskiego transgranicznego klastra kulturalnego. W oparciu o zrealizowane badania, Autorka sformułowała wnioski i rekomendacje, które mogą znaleźć zastosowanie m.in. w kolejnych projektach transgranicznych, realizowanych przy wsparciu ze środków Unii Europejskiej w ramach czesko-polskiego programu operacyjnego na lata jak również np. w działalności Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej TRITIA 32. Problem badawczy pracy dotyczył aktualnych partnerstw w dziedzinie kultury, w tym partnerstw transgranicznych, jak też charakteru nawiązanych relacji, uzyskanych korzyści i zdobytych dzięki temu doświadczeń badanych podmiotów. Obszarem analizy objęte zostały również takie problemy jak: zainteresowanie uczestników rynku kultury zacieśnieniem dotychczasowej współpracy, m.in. w formie klastra, korzyści i bariery współpracy klastrowej w dziedzinie kultury na pograniczu polsko-czeskim oraz ewentualny, przyszły kształt klastra kulturalnego. Do zrealizowania celów badawczych pracy posłużyły badania studialne i empiryczne jakościowe. Badania studialne opierały się na krytycznej analizie piśmiennictwa związanego z problematyką pracy. W badaniach jakościowych wykorzystano metodę ankietową (ankieta audytoryjna i elektroniczna). Kwestionariusz ankiety zawierał 13 pytań zamkniętych 31 Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska Rzeczpospolita Polska (projekt) , [dostęp ]. 32 Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej TRITIA, / [dostęp ].

20 20 (kafeteryjnych) lub półotwartych. Badania wykonano w okresie od czerwca do lipca 2014 r., w oparciu o narzędzie badawcze przygotowane w maju 2014 r. i po wykonaniu badania pilotażowego w czerwcu 2014 r. W badaniu zastosowano nielosowy dobór próby, typując jako respondentów podmioty/instytucje/organizacje pozarządowe z sektora kultury, działające na pograniczu polsko-czeskim, głównie na obszarze Euroregionu Śląsk Cieszyński. W badaniu wzięło udział po 20 podmiotów z polskiej i czeskiej części Euroregionu Śląsk Cieszyński. Celowy dobór próby wynikał z zamiaru wytypowania do udziału w badaniach podmiotów/instytucji/organizacji pozarządowych, które: reprezentują największe segmenty rynku kultury (np. komórki organizacyjne zajmujące się kulturą w jednostkach samorządu terytorialnego, domy kultury, biblioteki, stowarzyszenia kulturalne), prowadzą działalność kulturalną rozpoznawalną w skali co najmniej lokalnej, mają potencjał do dalszego rozwoju swojej aktywności na rynku kultury, posiadają doświadczenia we współpracy z innymi podmiotami na rynku kultury, w tym doświadczenia we współpracy transgranicznej, mogą być potencjalnie zainteresowane dalszym rozwijaniem działalności kulturalnej w formie klastra. Ze względu na uzyskaną liczbę 40 odpowiedzi (po 20 ze strony polskiej i czeskiej), przeprowadzone badanie ankietowe należy traktować jako poglądowe w skali całego sektora kultury na pograniczu polsko-czeskim, tym nie mniej, w odniesieniu do przebadanej grupy 40 respondentów są to reprezentatywne badania, których wyniki stanowią wiarygodną diagnozę skali ich zainteresowania ewentualnym udziałem w polsko-czeskim klastrze kulturalnym. Tak liczna grupa podmiotów/instytucji/organizacji, która wyraziłaby zainteresowanie powołaniem klastra kulturalnego, jest w zupełnością wystarczającą liczbą podmiotów, które mogłyby utworzyć tzw. inicjatywę klastrową. Mimo braku możliwości uogólnienia, rezultaty tego badania mogą mieć istotne znaczenie poznawcze m.in. dla podmiotów odpowiedzialnych za kształtowanie polityki kulturalnej na pograniczu polsko-czeskim, jak też dla głównych aktorów i interesariuszy rozwoju kultury w Euroregionie Śląsk Cieszyński. Być może staną się one również inspiracją dla liderów sektora kulturalny na tym obszarze, którzy podejmą wysiłek utworzenia klastra, mając na uwadze wnioski i rekomendacje płynące z tej pracy.

21 Omówienie wyników badań Na wstępie badania ankietowanych zapytano o partnerów, z którymi współpracują reprezentowane przez nich organizacje. Respondentom polskim i czeskim zaproponowano w pytaniu kafeteryjnym, wielokrotnego wyboru, 10 potencjalnych możliwości odpowiedzi. Uzyskane wyniki przedstawiono na wykresie nr 1. WYKRES 1. WSPÓŁPRACA Z PARTNERAMI Z SEKTORA KULTURY (LICZBA WSKAZAŃ) 1. Z samorządem lokalnym ze swojej gminy 2. Z samorządowymi i państwowymi jednostkami kultury 3. Z organizacjami pozarządowymi działającymi w sferze kultury 4. Ze szkołami muzycznymi i innymi placówkami edukacyjnymi zajmującymi się również kulturą 5. Z mediami 6. Z firmami komercyjnymi działającymi w branży kulturalnej np. impresariaty, komercyjne firmy organizujące imprezy 7. Z dostawcami różnego typu produktów / usług niezbędnych do prowadzenia działalności kulturalnej np. firmy nagłaśniające, firmy eventowe, firmy oferujące rozrywkę np. place zabaw 8. Z podmiotami prowadzącymi działalność turystyczną np. punkty informacji turystycznej, administratorzy obiektów zabytkowych wykorzystywanych na cele turystyczne itp. 9. Ze sponsorami 10. Nie mam zdania Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań.

22 22 Najwięcej badanych (30) współpracuje z samorządowymi i państwowymi jednostkami kultury, praktycznie tyle samo (29) z samorządem lokalnym. Ponad połowa badanych (24) współpracuje również z organizacjami pozarządowymi działającymi w sferze kultury, natomiast 18 respondentów także z mediami. Pozostałe warianty odpowiedzi wskazało znacznie mniej badanych. Z kolei wykres 2 prezentuje opinię respondentów dotyczącą znaczenia współpracy kulturalnej dla działalności badanych podmiotów. Aż 95% badanych tj. 38 respondentów uznaje, ze współpraca ta ma znaczenie dla ich działalności, zaś 2 badanych (5%) twierdzi, że nie jest ona istotna. Kolejne zadane respondentom pytanie dotyczyło ich doświadczenia w zakresie współpracy z innymi podmiotami z branży kulturalnej. Było to pytanie jednokrotnego wyboru, zaś uzyskane odpowiedzi przedstawia wykres 3. Aż 31 badanych stwierdziło, że doświadczenia te są jednoznacznie pozytywne, natomiast 9 respondentów określiło je jako ani pozytywne, ani negatywne. WYKRES 2. OCENA ZNACZENIA WSPÓŁPRACY Z INNYMI PARTNERAMI Z BRANŻY KULTURALNEJ W DZIAŁALNOŚCI BADANYCH PODMIOTÓW (W %) Tak Nie Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Badani zostali także poproszeni o ocenę współpracy z partnerami czeskimi z branży kulturalnej. Szczegółowe odpowiedzi na to pytanie przedstawia wykres 4. Największa grupa badanych podmiotów (16) deklaruje, iż jest to współpraca stała, zarówno w projektach, jak też poza projektami, 9 respondentów potwierdza jedynie okresową współpracę, wynikającą z realizacji wspólnych projektów unijnych, kolejnych 6 badanych raczej takiej współpracy nie podejmuje bądź nie ma zdania na ten temat, zaś 3 respondentów zdecydowanie deklaruje, że nie współpracuje z partnerami czeskimi.

23 23 WYKRES 3. OCENA DOŚWIADCZEŃ RESPONDENTÓW WE WSPÓŁPRACY Z INNYMI PARTNERAMI Z BRANŻY KULTURALNEJ (LICZBA WSKAZAŃ) Nie mam zdania Bardzo negatywnie Negatywnie Ani pozytywnie, ani negatywnie Pozytywnie Bardzo pozytywnie Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. WYKRES 4. OCENA WSPÓŁPRACY Z PARTNERAMI CZESKIMI Z BRANŻY KULTURALNEJ (LICZBA WSKAZAŃ) 1. Tak i jest to stała współpraca w dziedzinie kultury, w projektach i poza projektami 2. Tak, ale jest to jedynie okresowa współpraca, wynikająca głównie ze wspólnej realizacji projektów unijnych 3. Raczej takiej współpracy nie podejmujemy, mamy kontakty ze stroną czeską jedynie podczas wydarzeń, imprez, spotkań itp. organizowanych przez inne podmioty 4. Nie współpracujemy z partnerami czeskimi 5. Nie mam zdania Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań.

24 24 Kolejnym poruszanym w ankiecie zagadnieniem były aktualne korzyści wynikające ze współpracy z innymi podmiotami/instytucjami/organizacjami ze sfery kultury. Szczegółowe odpowiedzi na to pytanie wielokrotnego wyboru przedstawia tabela 2. Największym zainteresowaniem respondentów cieszy się możliwość wspólnego przygotowywania przedsięwzięć kulturalnych w partnerstwie, co wiąże się z optymalizacją kosztów, m.in. dzięki wspólnemu pozyskiwaniu środków unijnych (21). Relatywnie duża liczba badanych widzi również możliwość współpracy w zakresie wspólnych szkoleń czy szeroko pojętej wymiany informacji, baz danych o artystach (18), prowadzenia wspólnej informacji i promocji kulturalnej (17), jak również podejmowania wspólnych działań w zakresie dotarcia do nowych grup odbiorców oferty kulturalnej (16) oraz pomocy organizacyjnej w prowadzeniu działalności kulturalnej (15). Pozostałe proponowane warianty współpracy cieszyły się dużo mniejszym zainteresowaniem respondentów. TABELA 2. KLUCZOWE KORZYŚCI ZE WSPÓŁPRACY Z INNYMI PODMIOTAMI/ INSTYTUCJAMI/ORGANIZACJAMI ZE SFERY KULTURY Rodzaj korzyści prowadzenie wspólnej informacji i promocji kulturalnej dla odbiorców oferty kulturalnej (np. wspólny portal internetowy, wspólny punkt informacji kulturalnej) wymiana informacji oraz doświadczeń i know-how ułatwiających prowadzenie działalności kulturalnej np. wspólne szkolenia, udostępnianie baz danych o artystach itp. dotarcie do nowych grup odbiorców oferty kulturalnej np. zapraszanie na imprezy mieszkańców sąsiednich gmin przy współpracy z tamtejszymi instytucjami kultury synchronizacja działalności kulturalnej np. wspólne układanie kalendarza imprez w danej gminie, powiecie itp. Liczba odpowiedzi pozyskiwanie środków na rozwój działalności kulturalnej np. od samorządów 13 pomoc organizacyjna w prowadzeniu działalności kulturalnej np. udostępnienie obiektu 15 przygotowywanie przedsięwzięć kulturalnych w partnerstwie, optymalizacja kosztów np. wspólne pozyskiwanie środków unijnych wzajemne udostępnianie sobie zasobów do prowadzenia działalności kulturalnej np. umożliwienie innej instytucji/podmiotowi skorzystania z pomocy własnych wykwalifikowanych pracowników, a także artystów i ekspertów, wypożyczanie nagłośnienia, infrastruktura ekspozycyjna itp. sceny itp. wspólne doskonalenie kadr i standardów działania organizacji np. wspólne opracowanie strategii rozwoju kultury urozmaicenie oferty kulturalnej np. wzajemne udostępnianie sobie repertuaru 6 Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań ankietowych.

25 25 Następnie badani zostali poproszeni o udzielenie odpowiedzi, czy dla reprezentowanej przez nich instytucji, podmiotu, organizacji korzystne byłoby zacieśnienie współpracy w dziedzinie kultury. Jak wynika z udzielonych odpowiedzi (wykres nr 5) zdecydowana większość respondentów (28) jest zainteresowana zacieśnianiem współpracy, zarówno z partnerami czeskimi, jak i polskimi, natomiast aż 6 respondentów wskazuje jednoznacznie, że chce zacieśniać współpracę, ale tylko z partnerami z sąsiedniego kraju, gdyż współpraca z partnerami z tego samego kraju jest na odpowiednim poziomie. Jedynie 2 respondentów zamierza zacieśniać współpracę na poziomie lokalnym np. w gminie, bez udziału partnerów zagranicznych. WYKRES 5. ZAINTERESOWANIE ZACIEŚNIANIEM WSPÓŁPRACY W DZIEDZINIE KULTURY (LICZBA WSKAZAŃ) 1. Tak, ale tylko z partnerami polskimi, w skali mikro, tj. na forum gminy, powiatu itp. 2. Tak, zarówno z partnerami polskimi, jak też z partnerami czeskimi 3. Tak, ale tylko z partnerami czeskimi, gdyż współpraca z partnerami polskimi jest na odpowiednim poziomie 4. Nie 5. Nie mam zdania Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. W dalszej części badania ankietowani pytani byli o skojarzenia dotyczące działalności na rynku kultury: 30 respondentów odpowiedziało, że rozumieją ją bardziej jako kooperację niż rywalizację, 3 ankietowanych stwierdziło, iż jest to w większym stopniu rywalizacja, a w mniejszym kooperacja, natomiast 7 ankietowanych nie miało zdania. Kolejne pytanie dotyczyło już bezpośrednio rozwoju współpracy w dziedzinie kultury w formie klastra tj. porozumienia podmiotów, instytucji i organizacji, których zamiarem jest wspólne dążenie do wzrostu efektywności własnych działań i konkurencyjności na rynku kultury, dzięki podejmowanym wspólnie inicjatywom i przedsięwzięciom polegającym na kooperacji, a nie rywalizacji. W tej kwestii 27 ankietowanych wypo-

26 26 wiedziało się pozytywnie, stwierdzając, że współpraca kulturalna mogłaby być prowadzona w formie klastra, przeciwnego zdania było 3 respondentów, a 10 nie miało zdania w tej sprawie. Jeśli chodzi o formułę działania przyszłego klastra, przeważały opinie, że klaster powinien być otwarty dla wszystkich bezwarunkowo (5), ale pod pewnymi warunkach (25), natomiast 1 badany wyraził zdanie, iż klaster powinien mieć formułę zamkniętą; aż 9 respondentów nie miało zdania w tej sprawie (wykres 6). WYKRES 6. PROPONOWANA FORMUŁA DZIAŁANIA PRZYSZŁEGO KLASTRA (LICZBA WSKAZAŃ) 1. Otwarta bezwarunkowo dla wszystkich zainteresowanych 2. Otwarta dla wszystkich zainteresowanych pod pewnymi warunkami 3. Zamknięta dostępna tylko dla podmiotów, które założyły klaster 4. Nie mam zdania Źródło: opracowanie własne na podstawie wyników badań. Ponadto 25 respondentów stwierdziło, że klaster powinien ściśle współpracować z jednostkami naukowymi, 3 było temu przeciwnych a 12 nie miało zdania w tej sprawie. Spośród badanych instytucji, podmiotów, organizacji 16 wyraziło zainteresowanie udziałem w transgranicznym klastrze kulturalnym, 3 respondentów nie wyraziło chęci udziału w klastrze, 5 nie miało zdania w tej sprawie a 16 stwierdziło, że decyzja nie należy do nich. Respondentów poproszono również o odnowienie się do potencjalnych korzyści i barier współpracy klastrowej. Szczegółowe odpowiedzi na te pytania przedstawiono w tabelach 3 i 4. Do kluczowych, oczekiwanych korzyści z uczestnictwa w klastrze respondenci zaliczyli te działania, które mogą się dla nich wiązać z optymalizacją kosztów przedsięwzięć kulturalnych w partnerstwie, m.in. dzięki pozyskiwaniu środków unijnych (23). Na drugim miejscu wskazano możliwość synchronizacji działalności kulturalnej (18), a w dalszej kolejności prowadzenie wspólnej informacji i promocji kulturalnej dla odbiorców (17). Pozostałe, potencjalne korzyści płynące ze współpracy klastrowej

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości

Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości Dlaczego warto działać w klastrze? Klastry a rozwój lokalnej przedsiębiorczości DEFINICJE KLASTRA: Klastry to geograficzne skupiska wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych dostawców, jednostek świadczących

Bardziej szczegółowo

Klaster szansą dla innowacyjności w turystyce

Klaster szansą dla innowacyjności w turystyce Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Klaster szansą dla

Bardziej szczegółowo

Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej TRITIA z o.o.

Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej TRITIA z o.o. Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej TRITIA z o.o. POCZĄTKI WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ Strategia Województwa Śląskiego zakłada działania zapobiegające marginalizacji terenów przygranicznych

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!!

Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Działania w ramach projektu Od inicjatywy klastrowej do Sopockiego Klastra Turystycznego program wsparcia i rozwoju zostały już rozpoczęte!!! Głównym celem projektu jest umożliwienie podmiotom z sopockiej

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013

Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 1 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013 CEL PROGRAMU 2 POWT Republika Czeska - Rzeczpospolita

Bardziej szczegółowo

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r.

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Radlin, 14 marca 2014 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Cele Obserwatoriów Specjalistycznych 1. Wsparcie i usprawnienie zarządzania

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 SEKTOR EKONOMII SPOŁECZNEJ W MAŁOPOLSCE 1. Małopolska jest uznawana za lidera ekonomii społecznej:

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 Umowa Partnerstwa Zwiększaniu szans na zatrudnienie grup defaworyzowanych służyć będzie wsparcie sektora ekonomii społecznej oraz zapewnienie jego skutecznego i efektywnego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing

Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing http://www.varbak.com/fotografia/olbrzym-zdj%c4%99%c4%87-sie%c4%87-paj%c4%85ka; 15.10.2012 Jak stworzyć i rozwijać sieć agroturystyczną. Koncepcje, finanse, marketing dr Anna Jęczmyk Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 12 czerwca 2007 Misją Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPARCIA EKONOMII SPOŁECZNEJ W GMINIE OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI NA LATA 2015-2021

PROGRAM WSPARCIA EKONOMII SPOŁECZNEJ W GMINIE OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI NA LATA 2015-2021 PROGRAM WSPARCIA EKONOMII SPOŁECZNEJ W GMINIE OSTROWIEC ŚWIĘTOKRZYSKI NA LATA 2015-2021 Ostrowiec Świętokrzyski 2015 Wstęp Program Wsparcia Ekonomii Społecznej w Gminie Ostrowiec Świętokrzyski na lata

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Klastry i ich wpływ na gospodarkę. dr Maciej Woźniak Wydział Zarządzania AGH

Klastry i ich wpływ na gospodarkę. dr Maciej Woźniak Wydział Zarządzania AGH Klastry i ich wpływ na gospodarkę dr Maciej Woźniak Wydział Zarządzania AGH Definicja klastra Klaster jest to specyficzna forma organizacji produkcji, polegająca na koncentracji w bliskiej przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Możliwości uzyskania wsparcia na realizację polsko-czeskich projektów

Możliwości uzyskania wsparcia na realizację polsko-czeskich projektów Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej RCz-RP 2007-2013 Możliwości uzyskania wsparcia na realizację polsko-czeskich projektów 23.11.2007 Racibórz / 30.11.2007 Cieszyn / 7.12.2007 Bielsko-Biała spotkanie

Bardziej szczegółowo

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH

SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH Milena Ratajczak-Mrozek SIECI BIZNESOWE A PRZEWAGA KONKURENCYJNA PRZEDSIĘBIORSTW ZAAWANSOWANYCH TECHNOLOGII NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO W POZNANIU POZNAŃ 2010 SIECI

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG)

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (IG) Priorytet 1 - Badania i rozwój nowoczesnych technologii Działanie1.1. Wsparcie badań naukowych dla budowy gospodarki opartej na wiedzy Identyfikacja kierunków prac B+R mających na celu zdynamizowanie rozwoju

Bardziej szczegółowo

WNIOSKI I REKOMENDACJE

WNIOSKI I REKOMENDACJE Prowadzenie Centrum Wdrażania Projektów przy BPN Zadanie A działania analityczne WNIOSKI I REKOMENDACJE Białowieża, 26.06.2014 dr hab. Artur Bołtromiuk, prof. IRWiR PAN Institute of Rural and Agricultural

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne

Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Fundusze Europejskie dla rozwoju innowacyjnej gospodarki Formalnoprawne aspekty funkcjonowania klastrów powiązania kooperacyjne Projekt Rozwój Mazowieckiego Klastra Efektywności Energetycznej i Odnawialnych

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Efektywne kształtowanie relacji B2B w kanałach dystrybucji

Efektywne kształtowanie relacji B2B w kanałach dystrybucji Efektywne kształtowanie relacji B2B w kanałach dystrybucji Nowy Sącz, 3 grudnia 2010 dr Marek Rutkowski Relacje to stosunki zachodzące między dwoma (lub więcej) osobami, organizacjami, przedmiotami, zdarzeniami;

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach POWT Republika Czeska Rzeczpospolita Polska 2007-2013

Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach POWT Republika Czeska Rzeczpospolita Polska 2007-2013 1 Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach POWT Republika Czeska Rzeczpospolita Polska 2007-2013 Wałbrzych, 21.11.2013 r. 2 Jak to się zaczęło... I połowa 2010 r.

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra...

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra... Załącznik nr 2 do ZZW Kwestionariusz dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012 A. CHARAKTERYSTYKA KLASTRA 1. Nazwa klastra... 2. Rok utworzenia klastra (podjęcia inicjatywy lub

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna

Bardziej szczegółowo

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Gliwice, 21 listopada 2013 r.

Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych. Gliwice, 21 listopada 2013 r. Sieć Regionalnych Obserwatoriów Specjalistycznych Gliwice, 21 listopada 2013 r. Sieć regionalnych obserwatoriów specjalistycznych Cele Obserwatoriów Specjalistycznych 1. Wsparcie i usprawnienie zarządzania

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

Badanie potrzeb dotyczących inicjatyw promujących postawy przedsiębiorcze i wspierających rozwój przedsiębiorczości

Badanie potrzeb dotyczących inicjatyw promujących postawy przedsiębiorcze i wspierających rozwój przedsiębiorczości 2010 Badanie potrzeb dotyczących inicjatyw promujących postawy przedsiębiorcze i wspierających rozwój przedsiębiorczości STRESZCZENIE Zamawiający: Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości ul. Pańska 81/83

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia Załącznik nr 5 Analiza zgodności endogenicznych dokumentów strategicznych ze Strategią Marki Rzeszów. Wizja Cele strategiczne Rdzeń i Submarki Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce

Bardziej szczegółowo

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy

Klaster. Powiązanie kooperacyjne (PK) Inicjatywa klastrowa (IK) DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy DEFINICJE ROBOCZE najistotniejsze elementy Klaster skupisko podmiotów występujących na danym terenie, ogół podmiotów w danej branży/sektorze gospodarki itd. Powiązanie kooperacyjne (PK) podstawowy, niesformalizowany

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. 1. Dane dotyczące podmiotu/podmiotów realizujących lub zasłużonych dla realizacji opisanych inicjatyw lub praktyk

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. 1. Dane dotyczące podmiotu/podmiotów realizujących lub zasłużonych dla realizacji opisanych inicjatyw lub praktyk OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu/podmiotów realizujących lub zasłużonych dla realizacji opisanych inicjatyw lub praktyk nazwa inicjatywy Wspieranie partnerstwa transgranicznego i współpracy

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ

Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia podyplomowe TWORZENIE I ZARZĄDZANIE STRUKTURĄ KLASTROWĄ Studia objęte patronatem Doliny Lotniczej Czy chcesz poznać odpowiedzi na pytania: Co to jest inteligentna specjalizacja - IS (ang. smart

Bardziej szczegółowo

MARKETING TERYTORIALNY

MARKETING TERYTORIALNY MARKETING TERYTORIALNY PROJEKT PROGRAMU STRATEGICZNEGO Posiedzenie Komisji ds. Budowy Marki Małopolski oraz Organizacji Imprez Sportowych o Zasięgu Międzynarodowym SWM 16 kwietnia 2013 r. Program strategiczny

Bardziej szczegółowo

Seminarium naukowe nt. Współpraca transgranicznamałych i średnich przedsiębiorstw po stronie polskiej i czeskiej Wrocław, dn. 17 czerwca 2010 r.

Seminarium naukowe nt. Współpraca transgranicznamałych i średnich przedsiębiorstw po stronie polskiej i czeskiej Wrocław, dn. 17 czerwca 2010 r. 1 2 Seminarium naukowe nt. Współpraca transgranicznamałych i średnich przedsiębiorstw po stronie polskiej i czeskiej Wrocław, dn. 17 czerwca 2010 r. Projekt transgraniczny przyczynia się do tworzenia trwałych

Bardziej szczegółowo

Wielkopolskie Centrum Klastrowe

Wielkopolskie Centrum Klastrowe Wielkopolskie Centrum Klastrowe Platforma klastrów Założenia koncepcji Brokera Technologicznego Marek Dondelewski Poznao 10.09.2012r. LMC www.ines.org.pl Program rozwoju klasteringu Program ekspercki Konsorcjum

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI

OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI OPOLSKIE CENTRUM ROZWOJU GOSPODARKI Inicjatywy klastrowe na Śląsku Opolskim dr Rafał Klimek 1. Pojęcie i charakterystyka klastrów. Klaster to geograficzne skupisko wzajemnie powiązanych firm, wyspecjalizowanych

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r. Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 Warszawa, 14 października 2014 r. 1 Cele tematyczne 2 Programy operacyjne na poziomie krajowym i regionalnym 3 Programy ramowe Unii Europejskiej Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Energetyczny Portal Innowacyjny CZ - PL

Energetyczny Portal Innowacyjny CZ - PL KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT z PROGRAMU OPERACYJNEGO WSPÓŁPRACY TRANSGRANICZNEJ REPUBLIKA CZESKA RZECZPOSPOLITA POLSKA 2007-2013 Energetyczny Portal Innowacyjny CZ - PL dr inż. Kazimierz Herlender

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie współpracy dla innowacji

Rozwijanie współpracy dla innowacji Rozwijanie współpracy dla innowacji Warsztat dr inż. Anna Sworowska na zlecenie Górnośląskiej Agencji Przedsiębiorczości i Rozwoju Sp. z o.o. Radlin, 14 marca 2014 r. Cel spotkania Po co to wszystko? uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości W imieniu Świętokrzyskiego Centrum Innowacji i Transferu Technologii Sp. z o.o. oraz Targów Kielce pragnę Państwa serdecznie zaprosić do bezpłatnego udziału w IX Świętokrzyskiej Giełdzie Kooperacyjnej

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania

INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania INTERREG IIIA Polska-Czechy Priorytety i działania Departament Koordynacji Programów Operacyjnych UMWO Priorytety i działania Priorytet 1 Dalszy rozwój i modernizacja infrastruktury dla zwiększenia konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami... 13

Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami... 13 Spis treści Słowo wstępne (Marek Matejun).................................................. 11 Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami.................................

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO

ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO ROZWÓJ POTENCJAŁU GOSPODARCZEGO POWIATU ŚWIDNICKIEGO POPRZEZ UTWORZENIE INKUBATORA LOTNICZEGO projekt realizowany przez Powiat Świdnicki w Świdniku w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa

Bardziej szczegółowo

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF.

This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Gdańsk This project is implemented through the CENTRAL EUROPE Programme co-financed by the ERDF. Dlaczego przemysły kreatywne są ważne? Sektory kreatywne mają wymierny wpływ na poziom rozwoju gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r.

Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r. Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r. PRZEGLĄD REGULACJI UE Zestawienie aktualnych dokumentów Strategia Europa 2020

Bardziej szczegółowo

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa

Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Program jest instrumentem realizacji Strategii Województwa Cel realizacji Podkarpackiego Programu Odnowy Wsi na lata 2011-2016: Szeroko rozumiana poprawa jakości życia na wsi, zaspokajanie potrzeb społeczno-kulturalnych mieszkańców a także zidentyfikowanie i promowanie

Bardziej szczegółowo

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP

Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP 2014 Joanna Podgórska Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Mapa drogowa przygotowania procesu wyłaniania KKK - perspektywa PARP Wsparcie klastrów na poziomie krajowym i regionalnym Konferencja

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER

O nas. Małopolski. Rys. Cele fundacji EKLASTER EKLASTER O nas Fundacja eklaster powstała z inicjatywy środowisk reprezentujących MŚP oraz samorządowców i naukowców województwa małopolskiego. Duży i wciąż w niewielkim stopniu wykorzystany potencjał

Bardziej szczegółowo

WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE

WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE RCITT to: Doświadczony Zespół realizujący projekty Baza kontaktów w sferze nauki i biznesu Fachowe doradztwo Otwartość na nowe pomysły

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

CZĘŚĆ I. UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Nowoczesne podejście do zarządzania organizacjami. redakcja naukowa Anna Wasiluk Książka podejmuje aktualną problematykę zarządzania organizacjami w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu. Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

Łukasz Urbanek. Departament RPO. Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego 1 Łukasz Urbanek Kierownik Działu Programowania i Ewaluacji Departament RPO Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Strategia lizbońska 2007-2013 Strategia Europa 2020 2014-2020 Główne założenia

Bardziej szczegółowo

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU 151 KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU Nazwa programu: Kulturalny Poznań nr programu: 7 Kontynuacja Planu Rozwoju Miasta Poznania Cele strategiczne: Zwiększenie znaczenia miasta jako ośrodka wiedzy, kultury,

Bardziej szczegółowo

Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie w Krakowie, Nowym Sączu i Tarnowie

Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie w Krakowie, Nowym Sączu i Tarnowie Instytucje otoczenia biznesu w subregionie krakowskim L.p. Instytucja Adres www Rodzaje oferowany usług 1. Agencja Rozwoju Miasta S.A. www.arm.krakow.pl ul. Floriańska 31 31-019 Kraków 12/ 429-25-13 12/

Bardziej szczegółowo

Inicjatywy Wspólnotowe

Inicjatywy Wspólnotowe Inicjatywy Wspólnotowe INTERREG III Podstawowe informacje i dokumenty AUTOR: DOMINIKA RARÓG-OŚLIŹLOK 1.06.2004 Opracowano na podstawie informacji z Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach, MGPiPS oraz stron

Bardziej szczegółowo

I. ORGANIZATOR II. CEL KONKURSU

I. ORGANIZATOR II. CEL KONKURSU REGULAMIN KONKURSU O TYTUŁ FIRMA DOBRZE WIDZIANA Edycja II (2010 roku) i Edycja III (2011 rok) I. ORGANIZATOR 1. Organizatorem konkursu o tytuł Firma Dobrze Widziana jest Business Centre Club jako Partner

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia niestacjonarne I stopnia Kierunek Gospodarka Przestrzenna Specjalność STRATEGIE ROZWOJU REGIONALNEGO

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia niestacjonarne I stopnia Kierunek Gospodarka Przestrzenna Specjalność STRATEGIE ROZWOJU REGIONALNEGO Kierunek Gospodarka Przestrzenna Specjalność STRATEGIE ROZWOJU REGIONALNEGO Profil Absolwenta Absolwent specjalności zostanie wyposażony w interdyscyplinarną wiedzę z zakresu przestrzennej organizacji

Bardziej szczegółowo

Wykaz skrótów... Wykaz autorów... Wstęp...

Wykaz skrótów... Wykaz autorów... Wstęp... Wykaz skrótów... Wykaz autorów... Wstęp... XI XIII XV Rozdział I. Uwarunkowania prawne funkcjonowania instytucji kultury w Polsce, podział instytucji działających w obszarze kultury i ich specyfika w kontekście

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu. Najlepsza Pozarządowa Inicjatywa Transgraniczna. Najlepsza inicjatywa dotycząca współpracy polsko-słowackiej w ramach III sektora

Regulamin Konkursu. Najlepsza Pozarządowa Inicjatywa Transgraniczna. Najlepsza inicjatywa dotycząca współpracy polsko-słowackiej w ramach III sektora Regulamin Konkursu Najlepsza Pozarządowa Inicjatywa Transgraniczna Najlepsza inicjatywa dotycząca współpracy polsko-słowackiej w ramach III sektora ROZDZIAŁ I INFORMACJE OGÓLNE 1 Idea Konkursu 1. Ideą

Bardziej szczegółowo

Instalacje fotowoltaiczne - praktyczne aspekty instalowania systemów PV

Instalacje fotowoltaiczne - praktyczne aspekty instalowania systemów PV Oferta szkolenia z zakresu PV: Instalacje fotowoltaiczne - praktyczne aspekty instalowania systemów PV Długo oczekiwana przez cały sektor energetyki odnawialnej Ustawa o Odnawialnych Źródłach Energii (OZE)

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Przekazanie Państwu specjalistycznej wiedzy z zakresu zarządzania, marketingu, finansów, rozwoju zasobów ludzkich oraz współpracy międzynarodowej.

Przekazanie Państwu specjalistycznej wiedzy z zakresu zarządzania, marketingu, finansów, rozwoju zasobów ludzkich oraz współpracy międzynarodowej. Szanowni Państwo, Mamy zaszczyt zaprosić do wzięcia udziału w projekcie organizowanym na zlecenie Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości POWIĄZANIA KOOPERACYJNE POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW, skierowanym

Bardziej szczegółowo

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne. Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia i wynikające z nich Programy Operacyjne ze szczególnym uwzględnieniem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa, 28 stycznia 2007 1 Narodowe Strategiczne

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020. Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego

Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020. Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego Strategia Rozwoju Polski Południowej do roku 2020 Mirosław Sekuła Marszałek Województwa Śląskiego Strategia Rozwoju Polski Południowej -budowanie przewagi kooperacyjnej - od konkurencji do kooperacji

Bardziej szczegółowo

Program LEADER 2014-2020 realizowany będzie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program LEADER 2014-2020 realizowany będzie w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Leśna Kraina Górnego Śląska współfinansowana jest ze środków

Bardziej szczegółowo