Rozszerzenie zmysłów poprzez komputer pomiary termiczne, optyczne ielektryczne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rozszerzenie zmysłów poprzez komputer pomiary termiczne, optyczne ielektryczne"

Transkrypt

1 Rozszerzenie zmysłów poprzez komputer pomiary termiczne, optyczne ielektryczne Mario Gervasio, Marisa Michelini, Rossana Viola Research Unit in Physics Education, University of Udine, Italy Streszczenie: Przesłanki użycia komputera wszkolnym laboratorium są rozliczne, poczynając od uwarunkowań społecznych współczesnego świata po powody aparaturowe.przedstawionoprzykładyzastosowania komputera wtrzechgałęziachfizyki:1.czteropunktowy pomiartemperatury wfunkcji czasu, 2. pomiar natężenia światła wfunkcji położenia wzjawisku dyfrakcji i3. pomiar oporu elektrycznego nadprzewodników wfunkcji temperatury za pomocą metody czterech punktów.pomiary przeprowadzane były za pomocą sondy konstrukcji Uniwersytetu wudine. Expanding our senses by computer thermal, optical and electrical measurements Abstract:Thereasonstousethecomputerinschoollaboratoriesarediscussed,startingfromsocial demand and ending on technical advantages. Three examples of the use of computer at school experiments are shown variations of temperature vs. time by four point gauge, measurements of the light intensity vs. position in adiffraction experiment, dependence of resistance in superconductors vs. temperature. Measurements were done with the use of asystem constructed at the University of Udine. 1. Znaczenie czujników on-line wszkolnym laboratorium Społeczne, metodologiczno-dyscyplinarne i praktyczne powody przemawiają za użyciem komputerów wszkolnym laboratorium, gdyż: Nasze życie codzienne jest całkowicie skomputeryzowane, staje się zatem ważne ze społecznego punktu widzeniaprzygotowaniestudentówdokorzystaniazmetod inarzędzi technologii informacyjnej. Wlaboratoriach naukowych komputery zarządzają danymi isą nierozłączną (integralną) częścią badań naukowych. Eksperymenty on-line pozwalają studentom poznać metody badawcze fizyki. Na poziomie praktycznym, doświadczenia on-line oferują skuteczność, wydajność, oszczędność czasu, niezawodność, precyzję ipowtarzalność wyników pomiarów.co więcej,pozwalająonenatychmiastowoibezpośredniozapoznaćsięzprzebiegiemzjawiskafizycznego dzięki następującym możliwościom: obserwacjazdarzeńowiele szybszychiwolniejszych niż pozwala na to mierzenie ręczne pomiary wniedostępnych miejscach łatwiejsze gromadzenie danych, pozwalające na porównanie wyników na diagramach iwykresach, poszukiwaniecharakterystykiróżnychinformacjioanalizowanych systemach (np. energetycznych) badanieprocesównieliniowychdziękiszybkiemupobieraniu danych; jest to niemożliwe wtradycyjnym laboratorium,gdzie pomiary wykonujesię wpoczątkowymikońcowymstanierównowagi;pozwalatona porównanie danych doświadczalnych imodeli teoretycznych. Powyższe możliwości czynią przeprowadzanie doświadczeń wszkole bliższymi rzeczywistości, aprzez to bardziej interesującymi istymulującymi. Doświadczenia on-line pozwalają na: oszczędność czasu idobrą powtarzalność pomiarów, przez co jest możliwe skupienie uwagi na uzyskiwanych wynikach ina planowaniu eksperymentu gromadzenie dużej ilości danych pozwalające na użycie metod statystycznych skupienie uwagę na pojęciowym aspekcie procedury pomiaru, tj. ustawieniu ikalibracji systemu, wybieraniu czasu pomiaru, czułości, rozdzielczości itp. śledzenie wczasie rzeczywistym ewolucji zjawiska, co pobudza uczniów do szukania interpretacji oraz wspólnej dyskusji zastosowaniefunkcjikontrolieksperymentu,co pozwala na poznanie takich pojęć, jak sprzężenie zwrotne, stabilność, nieliniowość; pojęcia te są wprowadzeniem do automatyzacji procesów. Oczywiście, doświadczenia on-line nie mogą inie muszą być jedynym tylko sposobem przeprowadzania doświadczeń laboratoryjnych. POSTEPY FIZYKI TOM 60 ZESZYT6 ROK

2 2. Czujniki USB jako propozycja rozszerzenia zmysłów Skutecznie dydaktycznie pomiary on-line wlaboratoriach szkolnych, szczególnie na niższym poziomie nauczania (12 16 lat), wymagają używania prostych systemów, składających się zczujników połączonych bezpośrednio do komputera za pomocą portu USB. Zazwyczaj oprogramowanie oferuje kilka opcji iużytkownik może dokonać np. kalibracji czujnika, włączyć pomiar, zarządzać plikami, ustawiać czas próbkowania,wybieraćliczbę użytych czujników, ustalać skale wykresów itd. Przedstawimy teraz 3przykłady systemów do pomiarów zjawisk termicznych, optycznych ielektrycznych. 3. Pomiary temperatury wczasie rzeczywistym za pomocą układu TERMOCRONO Termocrono to układ on-line umożliwiający pomiary temperatury wczasie rzeczywistym za pomocą czterech czujników.pozwalaon na śledzenienietylkostanówustalonychaleiprocesówtermodynamicznych.podłączeniedo komputera zrealizowane jest za pomocą portu USB. System pomiarowyskładasię zczęści sprzętowejiprogramu. Część sprzętowa zawiera układ do zbierania danych oraz układ konwersji analogowo-cyfrowej.pomiar temperatury jest oparty na mierzeniu wstecznego prądu nasycenia diody germanowej spolaryzowanej zaporowo. Opór diody germanowejspolaryzowanejzaporowo zależy silnie od temperatury. Konwersja jest typu prądowo-czasowego i wykorzystuje dokładność komputerowego oscylatora kwarcowego. Prąd płynący przez każdą zdiod (z tego samego zasilania komputera) ładuje kondensator podłączony do komparatoranapięcia, który reaguje na zadaną minimalną imaksymalną wartość napięcia. Generator monostabilny wytwarzafalęprostokątną,począwszyodmomentu,wktórym została zarejestrowanazadanaminimalnawartośćnapięcia, aż do momentu, wktórym zarejestrowano maksymalną wartość napięcia. Wten sposób czas, przez jaki jest generowana fala, zależy od czasu ładowania się kondensatora, ten zaś od oporu diody wmomencie pomiaru (zgodnie ze wzorem na stałą czasowąτ=rc). Czas trwania fali prostokątnej jest mierzony za pomocą oscylatora kwarcowego (16 MHz) zliczana jest liczba impulsów fali. Liczba ta zależy bezpośrednio od temperaturydiody.licznikimpulsówjest32-bitowy;22-gi bit (tj zliczeń) przerywa pomiar: powyżej tej wartości czujnik może pracować niepoprawnie. Karta interfejsu, używająca mikrokontrolera18f252 firmy Microchip Technology, jest użyta do czytania wtym samym czasie czterechzliczeń zczterech niezależnychczujników. ZliczeniasąprzesyłanedokomputeraprzezportUSBprzy użyciu dekodującego modułu FT245BM. Rysunek 1pokazuje układ znajdujący się wmałym pudełku (9 cm 4cm 1,5 cm). Diodowe czujniki temperaturowe są połączone do czterech kabli bipolarnych (o długości 2m), które są podłączone do pudełka przez jeden tylko łącznik. Cztery czujniki mogą być użyte także niezależnie. Rys. 1. Układ do wykrywania sygnałów ikonwerter analogowo-cyfrowy nabyty przez Termocrono Rysunek 2pokazuje interfejs użytkownika: umożliwia on wizualizację wtym samym czasie wykresu danych zjednego lub wszystkich czujników. Skala wykresów może być dynamiczna lub zadana. Specyficzna funkcja układu pozwala na kalibrację przez porównanie zinnym termometrem wminimalnej (2) imaksymalnej (15) liczbie termicznie równowagowychstanów.wartości temperaturysą wyznaczaneprzezukład poprzezdopasowanie pomiędzy punktami kalibracji, przy zastosowaniu regresji nieliniowej. Rys. 2. Interfejs użytkownika oprogramowania układu Termocrono Zakres pomiarowy układu wynosi [ 10 C,+100 C], czułość:0,1 C,dokładnośćpomiaru:±0,3 C.Każdagrupa POSTEPY FIZYKI TOM 60 ZESZYT6 ROK

3 czujników wymaga kalibracji przed użyciem. Kalibracja jest stabilna dla tej samej grupy sprzętu komputerowego. Funkcja programu Real Time Plot uruchamia pomiar. Pomiar jest dokonywany co sekundę ina ekranie komputera pojawia się wykres wczasie rzeczywistym. Wykresy itabelkimogąbyćzapisywanenadysku,abymożnajeponowniewczytaćdo badaniai/lub wydrukować.formatzapisutabelekzdanymijestzgodnyzkażdymarkuszemkalkulacyjnym. Układ może współpracować zkażdym komputerem posiadającym port USB Przykłady pomiarów Układ pomiarowy Termocrono dzięki swojej prostocie ielastyczności [Michelini istefanel, 2004; Michelini ipighin, 2005] proponowany jest jako rozszerzenie zmysłów dla doświadczalnego badania zjawisk przyrodniczych przez młodszych uczniów lub nawet przedszkolaków. Dzięki czułości, dokładności iszybkości pobierania danych, pozwala doświadczalnie badać procesy dynamiczne. Pozwala on także na badanie stanów przejściowych inietrwałych, takich jak impulsy ifale termiczne [Mazzera 1996]. Poniżej zaprezentowano kilka przykładów pomiarów, istotnych zróżnych powodów dla zrozumienia znaczenia pomiaru temperatury izerowej zasady termodynamiki. A) Dwa czujniki znajdują się na stole; student bierze wręcepierwszyznich,następnieobaiwkońcuponownie kładzie jeden czujnik na stół. Todoświadczenie uświadamia studentowi, że: stółijegoręcesą dwomaukładamioróżnychistałych temperaturach, czujnik mierzy swoją temperaturę, informację o temperaturze otrzymuje się tylko wtedy,kiedyczujnikiukładsąwrównowadzetermicznej, różnica długości czasu trwania faz ogrzewania ioziębiania czujnika jest spowodowana przez różne efektywności sprzężenia termicznego. B) Na rysunku 3pokazano zmiany wczasie temperatury dwóch mas wody (m 1 =300 gwt 1 =10,2 C im 2 =150 gwt 2 =49,8 C). Układ jest złożony zpojemnika zawierającego wodę omasie m 1 iwłożonego do drugiegopojemnika,zwodąomasiem 2.Dwaukładydążą do wspólnej temperatury równowagowej, tj. średniej wa- Rys. 3. Ewolucja wczasie temperatury dwóch mas wody: 300gi150gotemperaturzepoczątkowejodpowiednio10,2 C i49,8 C żonej temperatur początkowych, gdzie wagą statystyczną są masy tych ciał (praworównowagitermicznejfouriera). Końcowątemperaturąstanurównowagijest24,1 C,copozwala obliczyć równoważne masy pojemników ( równoważne masie wody). C) Czujnikileżąnastole(wtemperaturzepokojowej) isą przykrytefoliami zróżnychmateriałów (np.folią metalową, folią plastikową, kartonem); student kładzie rękę na czujniku iczeka na stan równowagi termicznej. Todoświadczenieuświadamiastudentowi,żeczujniki osiągajątakąsamątemperaturę,alewróżnymczasie,który zależy od grubości folii ijej przewodności cieplnej. D)Rysunek4pokazujedaneotrzymane,kiedycztery czujniki są pokryte różnymi masami aluminium (0, 2, 4 i10 g) oraz zostały włożone wdużą masę ciepłej wody (proces izotermiczny). Rys.4. Ewolucjawczasietemperatury 4czujników zróżnymi masami wwielkiej ilości ciepłej wody Zależność uzyskania równowagi masy aluminium od czasu pozwala zrozumieć znaczenie pojęcia czasu odpowiedzi systemu oraz go obliczyć, Możliwe jest badania wykładniczejzależnościzmiantemperaturywtrakcieosiągania równowagi termicznej. 4. Prosty układ do eksperymentów dyfrakcyjnych: Lucegrafo Przedstawiamy poniżej opis sprzętu komputerowego ioprogramowania dla prostych, domowych układów pomiaru on-line natężenia światła wfunkcji położenia. Wyposażenie zestawu doświadczalnego jest elementarne: komercyjny potencjometr liniowy ze znacznikiem, fototranzystor,pudełko montażowe, kabel USB. Rysunek 5pokazujefototranzystorwłożonywaluminiowąobudowęrazemzsuwakiempotencjometrutak, aby sygnał optyczny był skorelowany zpołożeniem poprzez opór potencjometru. Mały prostokątny ekran (12 cm 2cm),umieszczonynawspólnympostumenciepozwalana jakościową ocenę rozkładu natężenia światła. Wcentrum ekranu jest otwór (o powierzchni 1mm 2 )pełniący rolę diafragmy dla sensora optycznego. Dodatkowo możliwe POSTEPY FIZYKI TOM 60 ZESZYT6 ROK

4 jest zamontowanie regulacji położenia za pomocą śruby mikrometrycznej. Oba czujniki (potencjometru ifototranzystora) są połączone do procesora komputera przez port USB. Kalibracja systemu jest wykonywana przez pomiar intensywnościświatławfunkcjiodległościodpunktowego źródła. Eksperymentalna zależność intensywności światła od kwadratu odległości jest zarówno potwierdzeniem założonej funkcji transferu jak isposobem na znalezienie nieznanych parametrów układu. A) Badanie rozkładu natężenia światła wobrazie dyfrakcji. Jakościowe badanie obrazu dyfrakcji na ekranie przy zmianie odległości D pomiędzy szczeliną a ekranem: ekran przechwytuje stały kątowy rozkład natężenia światła tak, że odległości minimów imaksimów od centralnego maksimum wzrastają proporcjonalnie do odległości D. Układ ten nie może przedstawić wtej samej skali natężenia zarówno centralnego maksimum jak itych leżących wpobliżu, chyba że natężenie wejściowe zostanie zredukowane (porównaj rys. 7irys. 8). Daje to możliwośćdyskusjizarównocharakterystykobrazudyfrakcjijak idziałania czujników optycznych. Rys. 5. Układ Lucegrafo Rys. 7. Obraz dyfrakcji zukładem wzakresie minimum czułości Rys. 6. Aparat do pomiarów Układ posiada 3przedziały czułości tak, aby zmierzyć natężenie maksimów dyfrakcyjnych aż do 12-tego maksimum oraz maksimum centralne; pomiaru dokonujemywodległości2modpojedynczegootworuośrednicy 0,1 mm, przy użyciu lasera odługości faliλ 650 Å. Oprogramowanie: Podczas pomiaru układ zbiera iprzedstawia na ekranie pary wartości (I,x) (natężenie światła, położenie), zarówno wformie graficznej inumerycznej, Pomiary dokonywane są co 1s, tak więc przesuwając kursor liniowo otrzymujesięwciągu10minutprzestrzennyrozkładnatężenia światła na długości60 cm. Pomiar ten jest przedstawianywpostacizależnościliniowej:natężenienawykresie jest przedstawione warbitralnie wybranych jednostkach, proporcjonalnych do natężenia światła oddziałującego na czujnik. Poniżej przedstawiono kilka przykładów ćwiczeń, niemożliwych do przeprowadzenia wtradycyjnych laboratoriach dydaktycznychbez czujników komputerowych. Rys.8. Obrazdyfrakcji zukładem wzakresiemaksimumczułości B) Analiza wysokości maksimum PrawodyfrakcjiwprzybliżeniuFraunhoferadlanatężeniaświatła I M wmaksimumrzędu M>0wodniesieniu do natężenia maksimum centralnego I 0 : I M 4 = I 0 π 2 (2M+1) 2 wyraża proporcjonalność pomiędzy szczytowym pikiem aodwrotnością kwadratu odległości od centralnego maksimum na ekranie. POSTEPY FIZYKI TOM 60 ZESZYT6 ROK

5 Itak,przezwprowadzenieprzybliżonejzależnościdla położenia maksimum: X M X 0 D =(2M+1) λ 2a równanie poprzednie może być zapisane prościej: I ( M Dλ ) 2 1 = I 0 πa (X M X 0 ) 2 1 ( πa ) 1 = (X M X 0 ) IM Dλ I0 Wykreślając 1/ I M wzależności od X M X 0 otrzymuje się, wprzybliżeniu, linię prostą (rys. 9). umożliwiającymi pomiar napięcia na próbce (pomiędzy dwoma wewnętrznymi punktami styczności) do poziomu oporu rzędu milioma. Napięcie kontaktowe na stykach możnapominąć,ponieważwyjściowenapięcieodniesienia możebyćustalonepoprzezukładpomiarowy;minimalizujemywtensposóbprądwejściowywzmacniaczaoperacyjnego.zakreswzmocnieniawynosiod5(otwarcieobwodu) do1000.drugiwzmacniaczgwarantujemierzonewartości rzędu mv.pomiartemperaturyjest prowadzonyprzezplatynowy opornikpt100 (R=100Ωw0 C)orozdzielczości 0,4Ω/ C.12-bitowy przetwornik analogowo-cyfrowy (ADC) wystarcza do pomiaru temperatury wzakresie roboczym zdokładnością lepszą od 0,1 C. Pozyskiwanie danych ioprogramowanieinterfejsu: Pomiary temperatury ioporności właściwej są przeprowadzane przy użyciu 12-bitowego przetwornika ADC oraz programowalnego multipleksera PIC 18F252 firmy Microchip Technology. Dane są dostarczane przez USB przy użyciu modułu dekodera. Interfejs (rys. 10) jest bardzoprostyiprzyjazny.wykresysągenerowanenaekranie wczasie rzeczywistym. Rys.9.Odwrotnośćpierwiastkakwadratowegonatężeniamaksimum jako funkcja jego odległości od maksimum głównego. Przypadekdlaszczeliny12µmiodległości ekranu D=1,4m. Natężenie maksimum głównego może zostać obliczone zkąta nachylenia prostej przechodzącej przez początek układu współrzędnych, korzystając znatężenia pozostałych maksimów. 5. Pomiar oporu nadprzewodników wfunkcji temperatury Rozwiązania elektroniczne dla pomiarów: Opór próbki jest mierzony wczterech punktach nadprzewodnikależących na linii prostej,za pomocąpomiaru napięcia pomiędzy dwoma wewnętrznymi punktami, przy natężeniu prądu przepływającego (między punktami zewnętrznymi) 100 ma. Ustaloną stałą wartość prądu otrzymujesię przez podanie stałego napięcia odniesienia za pomocą diody Zenera wobwodzie zdwoma wzmacniaczami operacyjnymi Rys. 10. Interfejs użytkownika Skrzynka pomiarowa Rysunek 11 przedstawia układ pomiarowy. Cylindryczne pudełko A1 stanowi przestrzeń grzewczą. Pręt Rys. 11. Układ pomiarowy oporu nadprzewodników POSTEPY FIZYKI TOM 60 ZESZYT6 ROK

6 miedzianypojemnikazostajeumieszczonywciekłymazocie.grzejnikskładasięzdwóchoporników100ω(1watt) wukładzierównoległym,umieszczonychnapodstawiepojemnikaa1. Wzrost temperaturyjest regulowanyvia software za pomocą potencjometru typu helipot podłączonego do tranzystora mocy stabilizującego prąd grzejnika. Pomiary oporu przeprowadzasię na rampie zmian temperatury. Układ testujący Czujnik temperatury jest połączony zpróbką wpudełku A1 aprzewody są zebrane wprzykrywce termosu zawierającego ciekły azot. Testowanie danych Na rysunku 12 pokazano otrzymywanie danych na rampie zmian temperatury 0,02 C/s. Rys.12.Otrzymywaniedanychzkomercyjnej próbkinadprzewodnika grzanej zprędkością 0,02 Cna sekundę Literatura [1] M. Michelini, L elaboratore nel laboratorio didattico di fisica: nuove opportunità per l apprendimento, Giornale di Fisica XXXIII, 4, 1992, p [2] E. Mazzega, M. Michelini, Termograjb: un sistema per misure di temperatura on-line nel laboratorio didattico, La Fisica nella Scuola XXII, 4, 1990, p. 38. [3] D. Girardini, A. Sconza, E. Mazzega. M. Michelini, Studiodellaconduzione del caloreconl utilizzodelcomputer on-line, La Fisica nella Scuola XXIV, 2, 1991, p. 71. [4] E.Mazzega, M.Michelini, On-linemeasurements ofthermal conduction in solids: an experiments for high school and undergraduate students, Teaching the Science of CondensedMatterandNewMaterials,GIREP-ICPEBook,Forum [5] E. Mazzega, M. Michelini, Termografo: a computer on-line acquisition system for physics education, Teaching the Science of Condensed Matter and New Materials, GIREP-ICPEBook, Forum 1996, p. 239; M. Gervasio, M. Michelini, TERMOCRONO. Un semplice sistema economicoeflessibilepermisureditemperaturaintemporeale, Didamatica 2006 Atti, red. A. Andronico, F. Aymerich, G. Fenu, AICA, Cagliari 2006, p [6] V. Mascellani, E. Mazzega, M. Michelini, Nuove opportunità di apprendimento in ottica mediante l uso dell elaboratore, La Fisica nella Scuola XXII, suppl. 4, 4, 1989, p. 48. [7] V.Mascellani, E. Mazzega, M. Michelini, Un sistema per esperienze di ottica on-line eindicazioni per attività didattiche nello studio della dffiazione ottica, La Fisica nella Scuola XXV, (Speciale congiunto AIF-SIF), 1992, p. l32. [8] F. Corni, V.Mascellani, E. Mazzega, M. Michelini, G. Ottaviani, A simple on-line system employed in experiments, Light and Information, GIREPAbstract Book, red. L.C. Pereira, J.A. Ferreira, H.A. Lopes, Univ.do Minho, Braga [9] A.Frisina,M.Michelini, Physicalopticswithon-linemeasurements of light intensity,teaching the Science of CondensedMatterandNewMaterials,GIREP-ICPEBook,Forum 1996, p Tłumaczenie: dr Przemysław Miszta POSTEPY FIZYKI TOM 60 ZESZYT6 ROK

Rozszerzenie zmysłów poprzez komputer pomiary termiczne, optyczne i elektryczne

Rozszerzenie zmysłów poprzez komputer pomiary termiczne, optyczne i elektryczne Rozszerzenie zmysłów poprzez komputer pomiary termiczne, optyczne i elektryczne Mario Gervasio, Marisa Michelini, Rossana Viola Research Unit in Physics Education, University of Udine, Italy Streszczenie:

Bardziej szczegółowo

CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z zastosowaniem diod i wzmacniacza operacyjnego

CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z zastosowaniem diod i wzmacniacza operacyjnego WFiIS LABORATORIUM Z ELEKTRONIKI Imię i nazwisko: 1.. TEMAT: ROK GRUPA ZESPÓŁ NR ĆWICZENIA Data wykonania: Data oddania: Zwrot do poprawy: Data oddania: Data zliczenia: OCENA CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 1. Parametry statyczne diod LED

Ćwiczenie 1. Parametry statyczne diod LED Ćwiczenie. Parametry statyczne diod LED. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawowymi właściwościami i charakterystykami diod LED. Poznanie ograniczeń i sposobu zasilania tego typu

Bardziej szczegółowo

Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora.

Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora. I. Cel ćwiczenia ĆWICZENIE 6 Tranzystory bipolarne. Właściwości wzmacniaczy w układzie wspólnego kolektora. Badanie właściwości wzmacniaczy tranzystorowych pracujących w układzie wspólnego kolektora. II.

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu

Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Imię i Nazwisko... Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Opracowanie: Piotr Wróbel 1. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest wyznaczenie prędkości dźwięku w powietrzu, metodą różnicy czasu przelotu. Drgania

Bardziej szczegółowo

Narodowe Centrum Badań Jądrowych Dział Edukacji i Szkoleń ul. Andrzeja Sołtana 7, Otwock-Świerk

Narodowe Centrum Badań Jądrowych Dział Edukacji i Szkoleń ul. Andrzeja Sołtana 7, Otwock-Świerk Narodowe Centrum Badań Jądrowych Dział Edukacji i Szkoleń ul. Andrzeja Sołtana 7, 05-400 Otwock-Świerk ĆWICZENIE L A B O R A T O R I U M F I Z Y K I A T O M O W E J I J Ą D R O W E J Zastosowanie pojęć

Bardziej szczegółowo

Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego. Wyznaczanie ciepła właściwego cieczy metodą kalorymetryczną

Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego. Wyznaczanie ciepła właściwego cieczy metodą kalorymetryczną Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego Wyznaczanie ciepła właściwego cieczy metodą kalorymetryczną opracowanie ćwiczenia: dr J. Woźnicka, dr S. Belica ćwiczenie nr 38 Zakres zagadnień obowiązujących

Bardziej szczegółowo

Elektronika. Wzmacniacz tranzystorowy

Elektronika. Wzmacniacz tranzystorowy LABORATORIUM Elektronika Wzmacniacz tranzystorowy Opracował: mgr inż. Andrzej Biedka Wymagania, znajomość zagadnień: 1. Podstawowych parametrów elektrycznych i charakterystyk graficznych tranzystorów bipolarnych.

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0

Ćwiczenie 425. Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych. Woda. Ciało stałe Masa kalorymetru z ciałem stałym m 2 Masa ciała stałego m 0 2014 Katedra Fizyki Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg... Godzina... Ćwiczenie 425 Wyznaczanie ciepła właściwego ciał stałych Masa suchego kalorymetru m k = kg Opór grzałki

Bardziej szczegółowo

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym?

Ile wynosi całkowite natężenie prądu i całkowita oporność przy połączeniu równoległym? Domowe urządzenia elektryczne są często łączone równolegle, dzięki temu każde tworzy osobny obwód z tym samym źródłem napięcia. Na podstawie poszczególnych rezystancji, można przewidzieć całkowite natężenie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym Ćwiczenie 11A Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym 11A.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu mierzy się przy pomocy wagi siłę elektrodynamiczną, działającą na odcinek przewodnika

Bardziej szczegółowo

Kalibracja czujnika temperatury zestawu COACH Lab II+. Piotr Jacoń. K-5a I PRACOWNIA FIZYCZNA

Kalibracja czujnika temperatury zestawu COACH Lab II+. Piotr Jacoń. K-5a I PRACOWNIA FIZYCZNA Kalibracja czujnika temperatury zestawu COACH Lab II+. Piotr Jacoń K-5a I PRACOWNIA FIZYCZNA 21. 02. 2011 I. Cel ćwiczenia: 1. Zapoznanie się z zestawem pomiarowym Coach Lab II+. 2. Kalibracja czujnika

Bardziej szczegółowo

Badanie własności diód krzemowej, germanowej, oraz diody Zenera

Badanie własności diód krzemowej, germanowej, oraz diody Zenera 23 kwietnia 2001 Ryszard Kostecki Badanie własności diód krzemowej, germanowej, oraz diody Zenera Streszczenie Celem tej pracy jest zapoznanie się z tematyką i zbadanie diód krzemowej, germanowej, oraz

Bardziej szczegółowo

Zastosowania nieliniowe wzmacniaczy operacyjnych

Zastosowania nieliniowe wzmacniaczy operacyjnych UKŁADY ELEKTRONICZNE Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Zastosowania nieliniowe wzmacniaczy operacyjnych Laboratorium Układów Elektronicznych Poznań 2008 1. Cel i zakres ćwiczenia Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

Wzmacniacze operacyjne

Wzmacniacze operacyjne Wzmacniacze operacyjne Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest badanie podstawowych układów pracy wzmacniaczy operacyjnych. Wymagania Wstęp 1. Zasada działania wzmacniacza operacyjnego. 2. Ujemne sprzężenie

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Przyrządów Półprzewodnikowych test kompetencji zagadnienia

Laboratorium Przyrządów Półprzewodnikowych test kompetencji zagadnienia Wrocław, 21.03.2017 r. Laboratorium Przyrządów Półprzewodnikowych test kompetencji zagadnienia Podczas testu kompetencji studenci powinni wykazać się znajomością zagadnień określonych w kartach kursów

Bardziej szczegółowo

płytka montażowa z tranzystorami i rezystorami, pokazana na rysunku 1. płytka montażowa do badania przerzutnika astabilnego U CC T 2 masa

płytka montażowa z tranzystorami i rezystorami, pokazana na rysunku 1. płytka montażowa do badania przerzutnika astabilnego U CC T 2 masa Tranzystor jako klucz elektroniczny - Ćwiczenie. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z podstawowymi układami pracy tranzystora bipolarnego jako klucza elektronicznego. Bramki logiczne realizowane w technice RTL

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Wirtualny VU2012

Uniwersytet Wirtualny VU2012 XII Konferencja Uniwersytet Wirtualny VU2012 M o d e l N a r z ę d z i a P r a k t y k a Andrzej ŻYŁAWSKI Warszawska Wyższa Szkoła Informatyki Marcin GODZIEMBA-MALISZEWSKI Instytut Technologii Eksploatacji

Bardziej szczegółowo

WIZUALIZACJA DANYCH SENSORYCZNYCH Sprawozdanie z wykonanego projektu. Jakub Stanisz

WIZUALIZACJA DANYCH SENSORYCZNYCH Sprawozdanie z wykonanego projektu. Jakub Stanisz WIZUALIZACJA DANYCH SENSORYCZNYCH Sprawozdanie z wykonanego projektu Jakub Stanisz 19 czerwca 2008 1 Wstęp Celem mojego projektu było stworzenie dalmierza, opierającego się na czujniku PSD. Zadaniem dalmierza

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie EA9 Czujniki położenia

Ćwiczenie EA9 Czujniki położenia Akademia Górniczo-Hutnicza im.s.staszica w Krakowie KATEDRA MASZYN ELEKTRYCZNYCH Ćwiczenie EA9 Program ćwiczenia I. Transformator położenia kątowego 1. Wyznaczenie przekładni napięciowych 2. Pomiar napięć

Bardziej szczegółowo

Skoki na linie czyli jak TI pomaga w badaniu ruchu

Skoki na linie czyli jak TI pomaga w badaniu ruchu KONKURS KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE NAUCZANIA EKSPERYMENTU PRZYRODNICZEGO Skoki na linie czyli jak TI pomaga w badaniu ruchu Jan Dunin Borkowski, Elżbieta Kawecka, Ośrodek Edukacji Informatycznej i Zastosowań

Bardziej szczegółowo

Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem

Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem Ćwiczenie E7 Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem E7.1. Cel ćwiczenia Prąd elektryczny płynący przez przewodnik wytwarza wokół niego pole magnetyczne. Ćwiczenie polega na pomiarze

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3 LABORATORIUM ELEKTRONIKI POLITECHNIKA ŁÓDZKA KATEDRA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH I OPTOELEKTRONICZNYCH

Ćwiczenie 3 LABORATORIUM ELEKTRONIKI POLITECHNIKA ŁÓDZKA KATEDRA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH I OPTOELEKTRONICZNYCH LABORATORIUM ELEKTRONIKI Ćwiczenie 3 Wybór i stabilizacja punktu pracy tranzystorów bipolarnego el ćwiczenia elem ćwiczenia jest poznanie wpływu ustawienia punktu pracy tranzystora na pracę wzmacniacza

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka

Politechnika Białostocka Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: ELEKTRONIKA EKS1A300024 UKŁADY CZASOWE Białystok 2015 1. Cele ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

A6: Wzmacniacze operacyjne w układach nieliniowych (diody)

A6: Wzmacniacze operacyjne w układach nieliniowych (diody) A6: Wzmacniacze operacyjne w układach nieliniowych (diody) Jacek Grela, Radosław Strzałka 17 maja 9 1 Wstęp Poniżej zamieszczamy podstawowe wzory i definicje, których używaliśmy w obliczeniach: 1. Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Krystalografii specjalizacja: Fizykochemia związków nieorganicznych

Laboratorium z Krystalografii specjalizacja: Fizykochemia związków nieorganicznych Uniwersytet Śląski - Instytut Chemii Zakład Krystalografii ul. Bankowa 14, pok. 133, 40-006 Katowice tel. 0323591197, e-mail: izajen@wp.pl opracowanie: dr Izabela Jendrzejewska Laboratorium z Krystalografii

Bardziej szczegółowo

XLVI OLIMPIADA FIZYCZNA (1996/1997). Stopień III, zadanie doświadczalne D

XLVI OLIMPIADA FIZYCZNA (1996/1997). Stopień III, zadanie doświadczalne D KOOF Szczecin: www.of.szc.pl XLVI OLIMPIADA FIZYCZNA (1996/1997). Stopień III, zadanie doświadczalne D Źródło: Komitet Główny Olimpiady Fizycznej; Fizyka w Szkole Nr 1, 1998 Autor: Nazwa zadania: Działy:

Bardziej szczegółowo

Sposoby opisu i modelowania zakłóceń kanałowych

Sposoby opisu i modelowania zakłóceń kanałowych INSTYTUT TELEKOMUNIKACJI ZAKŁAD RADIOKOMUNIKACJI Instrukcja laboratoryjna z przedmiotu Podstawy Telekomunikacji Sposoby opisu i modelowania zakłóceń kanałowych Warszawa 2010r. 1. Cel ćwiczeń: Celem ćwiczeń

Bardziej szczegółowo

Projekt efizyka. Multimedialne środowisko nauczania fizyki dla szkół ponadgimnazjalnych. Prawo Ohma. Ćwiczenie wirtualne. Marcin Zaremba

Projekt efizyka. Multimedialne środowisko nauczania fizyki dla szkół ponadgimnazjalnych. Prawo Ohma. Ćwiczenie wirtualne. Marcin Zaremba Projekt efizyka Multimedialne środowisko nauczania fizyki dla szkół ponadgimnazjalnych. Prawo Ohma Ćwiczenie wirtualne Marcin Zaremba 2014-03-31 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach

Bardziej szczegółowo

Badanie własności fotodiody

Badanie własności fotodiody Badanie własności fotodiody Ryszard Kostecki 13 maja 22 Wstęp Celem tego doświadczenia było wykonanie charakterystyki prądowo-napięciowej fotodiody dla różnych wartości natężenia padającego światła, a

Bardziej szczegółowo

E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów

E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów E104. Badanie charakterystyk diod i tranzystorów Cele: Wyznaczenie charakterystyk dla diod i tranzystorów. Dla diod określa się zależność I d =f(u d ) prądu od napięcia i napięcie progowe U p. Dla tranzystorów

Bardziej szczegółowo

Podstawy niepewności pomiarowych Ćwiczenia

Podstawy niepewności pomiarowych Ćwiczenia Podstawy niepewności pomiarowych Ćwiczenia 1. Zaokrąglij podane wartości pomiarów i ich niepewności. = (334,567 18,067) m/s = (153 450 000 1 034 000) km = (0,0004278 0,0000556) A = (2,0555 0,2014) s =

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 375. Badanie zależności mocy promieniowania cieplnego od temperatury. U [V] I [ma] R [ ] R/R 0 T [K] P [W] ln(t) ln(p)

Ćwiczenie 375. Badanie zależności mocy promieniowania cieplnego od temperatury. U [V] I [ma] R [ ] R/R 0 T [K] P [W] ln(t) ln(p) 1 Nazwisko... Data... Wydział... Imię... Dzień tyg.... Godzina... Ćwiczenie 375 Badanie zależności mocy promieniowania cieplnego od temperatury = U [V] I [ma] [] / T [K] P [W] ln(t) ln(p) 1.. 3. 4. 5.

Bardziej szczegółowo

Tranzystory bipolarne. Podstawowe układy pracy tranzystorów.

Tranzystory bipolarne. Podstawowe układy pracy tranzystorów. ĆWICZENIE 4 Tranzystory bipolarne. Podstawowe układy pracy tranzystorów. I. Cel ćwiczenia Zapoznanie się z układami zasilania tranzystorów. Wybór punktu pracy tranzystora. Statyczna prosta pracy. II. Układ

Bardziej szczegółowo

Katedra Metrologii i Systemów Diagnostycznych Laboratorium Metrologii II. 2013/14. Grupa: Nr. Ćwicz.

Katedra Metrologii i Systemów Diagnostycznych Laboratorium Metrologii II. 2013/14. Grupa: Nr. Ćwicz. Politechnika Rzeszowska Katedra Metrologii i Systemów Diagnostycznych Laboratorium Metrologii II WYZNACZANIE WŁAŚCIWOŚCI STATYCZNYCH I DYNAMICZNYCH PRZETWORNIKÓW Grupa: Nr. Ćwicz. 9 1... kierownik 2...

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika przewodnictwa

Wyznaczanie współczynnika przewodnictwa Ćwiczenie C5 Wyznaczanie współczynnika przewodnictwa cieplnego wybranych materiałów C5.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie mechanizmów transportu energii, w szczególności zjawiska przewodnictwa

Bardziej szczegółowo

4. Ultradźwięki Instrukcja

4. Ultradźwięki Instrukcja 4. Ultradźwięki Instrukcja 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie właściwości fal ultradźwiękowych i ich wykorzystania w badaniach defektoskopowych. 2. Układ pomiarowy Układ pomiarowy składa się

Bardziej szczegółowo

Nowy MULTIMETR z czujnikiem Halla

Nowy MULTIMETR z czujnikiem Halla Nowy MULTIMETR z czujnikiem Halla - do zasilaczy, prostowników - MULTIMETR HALL - do wzmacniaczy mocy RF - RF MULTIMETR HALL - do elektrowni wiatrowych, paneli - GREEN ENERGY HALL opr. Piotrek SP2DMB aktualizacja:

Bardziej szczegółowo

LIV OLIMPIADA FIZYCZNA 2004/2005 Zawody II stopnia

LIV OLIMPIADA FIZYCZNA 2004/2005 Zawody II stopnia LIV OLIMPIADA FIZYCZNA 004/005 Zawody II stopnia Zadanie doświadczalne Masz do dyspozycji: cienki drut z niemagnetycznego metalu, silny magnes stały, ciężarek o masie m=(100,0±0,5) g, statyw, pręty stalowe,

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 71: Dyfrakcja światła na szczelinie pojedynczej i podwójnej

Ćwiczenie nr 71: Dyfrakcja światła na szczelinie pojedynczej i podwójnej Wydział Imię i nazwisko 1. 2. Rok Grupa Zespół PRACOWNIA Temat: Nr ćwiczenia FIZYCZNA WFiIS AGH Data wykonania Data oddania Zwrot do popr. Data oddania Data zaliczenia OCENA Ćwiczenie nr 71: Dyfrakcja

Bardziej szczegółowo

TEMAT: BADANIE ZJAWISKA PRZEWODNICTWA CIEPLNEGO W CIAŁACH STAŁYCH

TEMAT: BADANIE ZJAWISKA PRZEWODNICTWA CIEPLNEGO W CIAŁACH STAŁYCH TEMAT: BADANIE ZJAWISKA PRZEWODNICTWA CIEPLNEGO W CIAŁACH STAŁYCH Autor: Tomasz Kocur Podstawa programowa, III etap edukacyjny Cele kształcenia wymagania ogólne II. Przeprowadzanie doświadczeń i wyciąganie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2a. Pomiar napięcia z izolacją galwaniczną Doświadczalne badania charakterystyk układów pomiarowych CZUJNIKI POMIAROWE I ELEMENTY WYKONAWCZE

Ćwiczenie 2a. Pomiar napięcia z izolacją galwaniczną Doświadczalne badania charakterystyk układów pomiarowych CZUJNIKI POMIAROWE I ELEMENTY WYKONAWCZE Politechnika Łódzka Katedra Mikroelektroniki i Technik Informatycznych 90-924 Łódź, ul. Wólczańska 221/223, bud. B18 tel. 42 631 26 28 faks 42 636 03 27 e-mail secretary@dmcs.p.lodz.pl http://www.dmcs.p.lodz.pl

Bardziej szczegółowo

A-6. Wzmacniacze operacyjne w układach nieliniowych (diody)

A-6. Wzmacniacze operacyjne w układach nieliniowych (diody) A-6. Wzmacniacze operacyjne w układach nieliniowych (diody) I. Zakres ćwiczenia 1. Zastosowanie diod i wzmacniacza operacyjnego µa741 w następujących układach nieliniowych: a) generator funkcyjny b) wzmacniacz

Bardziej szczegółowo

Systemy i architektura komputerów

Systemy i architektura komputerów Bogdan Olech Mirosław Łazoryszczak Dorota Majorkowska-Mech Systemy i architektura komputerów Laboratorium nr 4 Temat: Badanie tranzystorów Spis treści Cel ćwiczenia... 3 Wymagania... 3 Przebieg ćwiczenia...

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie krzywej ładowania kondensatora

Wyznaczanie krzywej ładowania kondensatora Ćwiczenie E10 Wyznaczanie krzywej ładowania kondensatora E10.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zbadanie przebiegu procesu ładowania kondensatora oraz wyznaczenie stałej czasowej szeregowego układu.

Bardziej szczegółowo

Bogdan Olech Mirosław Łazoryszczak Dorota Majorkowska-Mech. Elektronika. Laboratorium nr 3. Temat: Diody półprzewodnikowe i elementy reaktancyjne

Bogdan Olech Mirosław Łazoryszczak Dorota Majorkowska-Mech. Elektronika. Laboratorium nr 3. Temat: Diody półprzewodnikowe i elementy reaktancyjne Bogdan Olech Mirosław Łazoryszczak Dorota Majorkowska-Mech Elektronika Laboratorium nr 3 Temat: Diody półprzewodnikowe i elementy reaktancyjne SPIS TREŚCI Spis treści... 2 1. Cel ćwiczenia... 3 2. Wymagania...

Bardziej szczegółowo

BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO

BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO Temat ćwiczenia: BEZDOTYKOWY CZUJNIK ULTRADŹWIĘKOWY POŁOŻENIA LINIOWEGO 1. Wprowadzenie Ultradźwiękowy bezdotykowy czujnik położenia liniowego działa na zasadzie pomiaru czasu powrotu impulsu ultradźwiękowego,

Bardziej szczegółowo

Pracownia pomiarów i sterowania Ćwiczenie 4 Badanie ładowania i rozładowywania kondensatora

Pracownia pomiarów i sterowania Ćwiczenie 4 Badanie ładowania i rozładowywania kondensatora Małgorzata Marynowska Uniwersytet Wrocławski, I rok Fizyka doświadczalna II stopnia Prowadzący: dr M. Grodzicki Data wykonania ćwiczenia: 17.03.2015 Pracownia pomiarów i sterowania Ćwiczenie 4 Badanie

Bardziej szczegółowo

Zworka amp. C 1 470uF. C2 100pF. Masa. R pom Rysunek 1. Schemat połączenia diod LED. Rysunek 2. Widok płytki drukowanej z diodami LED.

Zworka amp. C 1 470uF. C2 100pF. Masa. R pom Rysunek 1. Schemat połączenia diod LED. Rysunek 2. Widok płytki drukowanej z diodami LED. Ćwiczenie. Parametry dynamiczne detektorów i diod LED. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z podstawowymi parametrami dynamicznymi diod LED oraz detektorów. Poznanie możliwych do uzyskania

Bardziej szczegółowo

Ciało Doskonale Czarne

Ciało Doskonale Czarne Marcin Bieda Ciało Doskonale Czarne (Instrukcja obsługi) Aplikacja została zrealizowana w ramach projektu e-fizyka, współfinansowanym przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (POKL)

Bardziej szczegółowo

O 2 O 1. Temat: Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego

O 2 O 1. Temat: Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego msg M 7-1 - Temat: Wyznaczenie przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Zagadnienia: prawa dynamiki Newtona, moment sił, moment bezwładności, dynamiczne równania ruchu wahadła fizycznego,

Bardziej szczegółowo

Marcin Bieda. Pierścienie Newtona. (Instrukcja obsługi)

Marcin Bieda. Pierścienie Newtona. (Instrukcja obsługi) Marcin Bieda Pierścienie Newtona (Instrukcja obsługi) Aplikacja została zrealizowana w ramach projektu e-fizyka, współfinansowanym przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (POKL)

Bardziej szczegółowo

Termodynamika. Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki II rok inż. Pomiar temperatury Instrukcja do ćwiczenia

Termodynamika. Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki II rok inż. Pomiar temperatury Instrukcja do ćwiczenia Termodynamika Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki II rok inż. Pomiar temperatury Instrukcja do ćwiczenia Katedra Systemów Energetycznych i Urządzeń Ochrony Środowiska AGH Kraków 2016 1. INSTRUKCJA

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI

ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI 1 ĆWICZENIE 15 BADANIE WZMACNIACZY MOCY MAŁEJ CZĘSTOTLIWOŚCI 15.1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest poznanie podstawowych właściwości wzmacniaczy mocy małej częstotliwości oraz przyswojenie umiejętności

Bardziej szczegółowo

2.1 Cechowanie termopary i termistora(c1)

2.1 Cechowanie termopary i termistora(c1) 76 Ciepło 2.1 Cechowanie termopary i termistora(c1) Celem ćwiczenia jest zbadanie zależności temperaturowej oporu termistora oraz siły elektromotorycznej indukowanej w obwodach z termoparą. Przeprowadzane

Bardziej szczegółowo

WZMACNIACZE OPERACYJNE

WZMACNIACZE OPERACYJNE WZMACNIACZE OPERACYJNE Indywidualna Pracownia Elektroniczna Michał Dąbrowski asystent: Krzysztof Piasecki 25 XI 2010 1 Streszczenie Celem wykonywanego ćwiczenia jest zbudowanie i zapoznanie się z zasadą

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie M2 POMIARY STATYSTYCZNE SERII OPORNIKÓW

Ćwiczenie M2 POMIARY STATYSTYCZNE SERII OPORNIKÓW Laboratorium Podstaw Miernictwa Wiaczesław Szamow Ćwiczenie M2 POMIARY STATYSTYCZNE SERII OPORNIKÓW opr. tech. Mirosław Maś Uniwersytet Przyrodniczo - Humanistyczny Siedlce 2011 1. Wstęp Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Rys. 1 Schemat układu L 2 R 2 E C 1. t(0+)

Rys. 1 Schemat układu L 2 R 2 E C 1. t(0+) Autor: Piotr Fabijański Koreferent: Paweł Fabijański Zadanie Obliczyć napięcie na stykach wyłącznika S zaraz po jego otwarciu, w chwili t = (0 + ) i w stanie ustalonym, gdy t. Do obliczeń przyjąć następujące

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2 LABORATORIUM ELEKTRONIKI POLITECHNIKA ŁÓDZKA KATEDRA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH I OPTOELEKTRONICZNYCH

Ćwiczenie 2 LABORATORIUM ELEKTRONIKI POLITECHNIKA ŁÓDZKA KATEDRA PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH I OPTOELEKTRONICZNYCH LABORATORIUM LKTRONIKI Ćwiczenie Parametry statyczne tranzystorów bipolarnych el ćwiczenia Podstawowym celem ćwiczenia jest poznanie statycznych charakterystyk tranzystorów bipolarnych oraz metod identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Ćw. 7 Wyznaczanie parametrów rzeczywistych wzmacniaczy operacyjnych (płytka wzm. I)

Ćw. 7 Wyznaczanie parametrów rzeczywistych wzmacniaczy operacyjnych (płytka wzm. I) Ćw. 7 Wyznaczanie parametrów rzeczywistych wzmacniaczy operacyjnych (płytka wzm. I) Celem ćwiczenia jest wyznaczenie parametrów typowego wzmacniacza operacyjnego. Ćwiczenie ma pokazać w jakich warunkach

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 7 PARAMETRY MAŁOSYGNAŁOWE TRANZYSTORÓW BIPOLARNYCH

Ćwiczenie 7 PARAMETRY MAŁOSYGNAŁOWE TRANZYSTORÓW BIPOLARNYCH Ćwiczenie 7 PRMETRY MŁOSYGNŁO TRNZYSTORÓW BIPOLRNYCH Wstęp Celem ćwiczenia jest wyznaczenie niektórych parametrów małosygnałowych hybrydowego i modelu hybryd tranzystora bipolarnego. modelu Konspekt przygotowanie

Bardziej szczegółowo

PRZEŁĄCZANIE DIOD I TRANZYSTORÓW

PRZEŁĄCZANIE DIOD I TRANZYSTORÓW L A B O R A T O R I U M ELEMENTY ELEKTRONICZNE PRZEŁĄCZANIE DIOD I TRANZYSTORÓW REV. 1.1 1. CEL ĆWICZENIA - obserwacja pracy diod i tranzystorów podczas przełączania, - pomiary charakterystycznych czasów

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Pomiary mocy w układach trójfazowych dla różnych charakterów obciążenia"

Ćwiczenie: Pomiary mocy w układach trójfazowych dla różnych charakterów obciążenia Ćwiczenie: "Pomiary mocy w układach trójfazowych dla różnych charakterów obciążenia" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2. BADANIE CHARAKTERYSTYK SOND PROMIENIOWANIA γ

ĆWICZENIE 2. BADANIE CHARAKTERYSTYK SOND PROMIENIOWANIA γ ĆWICZENIE 2 BADANIE CHARAKTERYSTYK SOND PROMIENIOWANIA γ CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest wyznaczenie następujących charakterystyk sond promieniowania γ: wydajności detektora w funkcji odległości detektora

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA LOGISTYKI I TRANSPORTU PRZEMYSŁOWEGO NR 1 POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO Katowice, październik 5r. CEL ĆWICZENIA Poznanie zjawiska przesunięcia fazowego. ZESTAW

Bardziej szczegółowo

Tranzystor bipolarny LABORATORIUM 5 i 6

Tranzystor bipolarny LABORATORIUM 5 i 6 Tranzystor bipolarny LABORATORIUM 5 i 6 Marcin Polkowski (251328) 10 maja 2007 r. Spis treści I Laboratorium 5 2 1 Wprowadzenie 2 2 Pomiary rodziny charakterystyk 3 II Laboratorium 6 7 3 Wprowadzenie 7

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZENIE PRAWA OHMA POMIAR REZYSTANCJI METODĄ TECHNICZNĄ

SPRAWDZENIE PRAWA OHMA POMIAR REZYSTANCJI METODĄ TECHNICZNĄ Laboratorium Podstaw Elektroniki Marek Siłuszyk Ćwiczenie M 4 SPWDZENE PW OHM POM EZYSTNCJ METODĄ TECHNCZNĄ opr. tech. Mirosław Maś niwersytet Przyrodniczo - Humanistyczny Siedlce 2013 1. Wstęp Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Przegląd urządzeń pomiarowych do lamp UV

Przegląd urządzeń pomiarowych do lamp UV Przegląd urządzeń pomiarowych do lamp 1. Integratory Dysk A002400 A003371 () A004346 () A003909 () A002915 (-Vis) A004192 (-LED) pełny zakres pomiar dawki y pomiarowe: Dysk Pełny zakres : 250 410 nm (standardowo)

Bardziej szczegółowo

Sensory i Aktuatory Laboratorium. Mikromechaniczny przyspieszeniomierz i elektroniczny magnetometr E-kompas

Sensory i Aktuatory Laboratorium. Mikromechaniczny przyspieszeniomierz i elektroniczny magnetometr E-kompas Sensory i Aktuatory Laboratorium Mikromechaniczny przyspieszeniomierz i elektroniczny magnetometr E-kompas Zagadnienia do samodzielnego przygotowania przed laboratorium. 1. Zasada działania, konstrukcja

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne.

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne. Ćwiczenie 4 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ Wprowadzenie teoretyczne. Soczewka jest obiektem izycznym wykonanym z materiału przezroczystego o zadanym kształcie i symetrii obrotowej. Interesować

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka

Politechnika Białostocka Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: ELEKTRONIKA EKS1A300024 BADANIE TRANZYSTORÓW BIAŁYSTOK 2015 1. CEL I ZAKRES

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne sieci komputerowe

Nowoczesne sieci komputerowe WYŻSZA SZKOŁA BIZNESU W DĄBROWIE GÓRNICZEJ WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA INFORMATYKI I NAUK SPOŁECZNYCH Instrukcja do laboratorium z przedmiotu: Nowoczesne sieci komputerowe Instrukcja nr 1 Dąbrowa Górnicza, 2010

Bardziej szczegółowo

E-II. Dyfrakcja na falach na wodzie związanych z napięciem powierzchniowym Wstęp

E-II. Dyfrakcja na falach na wodzie związanych z napięciem powierzchniowym Wstęp Str. 1 z 6 Dyfrakcja na falach na wodzie związanych z napięciem powierzchniowym Wstęp Powstawanie i propagacja fal na powierzchni cieczy to ważne i dobrze zbadane zjawiska. Dla tych fal siłami zawracającymi

Bardziej szczegółowo

Badanie transformatora

Badanie transformatora Ćwiczenie E9 Badanie transformatora E9.1. Cel ćwiczenia Transformator składa się z dwóch uzwojeń, umieszczonych na wspólnym metalowym rdzeniu. W ćwiczeniu przykładając zmienne napięcie do uzwojenia pierwotnego

Bardziej szczegółowo

R L. Badanie układu RLC COACH 07. Program: Coach 6 Projekt: CMA Coach Projects\ PTSN Coach 6\ Elektronika\RLC.cma Przykłady: RLC.cmr, RLC1.

R L. Badanie układu RLC COACH 07. Program: Coach 6 Projekt: CMA Coach Projects\ PTSN Coach 6\ Elektronika\RLC.cma Przykłady: RLC.cmr, RLC1. OAH 07 Badanie układu L Program: oach 6 Projekt: MA oach Projects\ PTSN oach 6\ Elektronika\L.cma Przykłady: L.cmr, L1.cmr, V L Model L, Model L, Model L3 A el ćwiczenia: I. Obserwacja zmian napięcia na

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie M-2 Pomiar przyśpieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Cel ćwiczenia: II. Przyrządy: III. Literatura: IV. Wstęp. l Rys.

Ćwiczenie M-2 Pomiar przyśpieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Cel ćwiczenia: II. Przyrządy: III. Literatura: IV. Wstęp. l Rys. Ćwiczenie M- Pomiar przyśpieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego. Cel ćwiczenia: pomiar przyśpieszenia ziemskiego przy pomocy wahadła fizycznego.. Przyrządy: wahadło rewersyjne, elektroniczny

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie - 9. Wzmacniacz operacyjny - zastosowanie nieliniowe

Ćwiczenie - 9. Wzmacniacz operacyjny - zastosowanie nieliniowe Ćwiczenie - 9 Wzmacniacz operacyjny - zastosowanie nieliniowe Spis treści 1 Cel ćwiczenia 1 2 Przebieg ćwiczenia 2 2.1 Wyznaczanie charakterystyki przejściowej U wy = f(u we ) dla ogranicznika napięcia

Bardziej szczegółowo

E107. Bezpromieniste sprzężenie obwodów RLC

E107. Bezpromieniste sprzężenie obwodów RLC E7. Bezpromieniste sprzężenie obwodów RLC Cel doświadczenia: Pomiar amplitudy sygnału w rezonatorze w zależności od wzajemnej odległości d cewek generatora i rezonatora. Badanie wpływu oporu na tłumienie

Bardziej szczegółowo

BADANIE PROSTEGO ZJAWISKA PIEZOELEKTRYCZNEGO POMIAR NAPRĘŻEŃ

BADANIE PROSTEGO ZJAWISKA PIEZOELEKTRYCZNEGO POMIAR NAPRĘŻEŃ ĆWICZENIE NR 14A BADANIE PROSTEGO ZJAWISKA PIEZOELEKTRYCZNEGO POMIAR NAPRĘŻEŃ I. Zestaw pomiarowy: 1. Układ do badania prostego zjawiska piezoelektrycznego metodą statyczną 2. Odważnik 3. Miernik uniwersalny

Bardziej szczegółowo

LVII Olimpiada Fizyczna (2007/2008)

LVII Olimpiada Fizyczna (2007/2008) LVII Olimpiada Fizyczna (2007/2008) Zadanie doświadczalne Masz do dyspozycji: baterię słoneczną, sześć różnych oporników o oporach 100Ω, 500Ω, 1000Ω, 2200Ω, 3000Ω, 4300Ω określonych z dokładnością 5%,

Bardziej szczegółowo

Wzmacniacze napięciowe z tranzystorami komplementarnymi CMOS

Wzmacniacze napięciowe z tranzystorami komplementarnymi CMOS Wzmacniacze napięciowe z tranzystorami komplementarnymi CMOS Cel ćwiczenia: Praktyczne wykorzystanie wiadomości do projektowania wzmacniacza z tranzystorami CMOS Badanie wpływu parametrów geometrycznych

Bardziej szczegółowo

Badanie diody półprzewodnikowej

Badanie diody półprzewodnikowej Badanie diody półprzewodnikowej Symulacja komputerowa PSPICE 9.1 www.pspice.com 1. Wyznaczanie charakterystyki statycznej diody spolaryzowanej w kierunku przewodzenia Rysunek nr 1. Układ do wyznaczania

Bardziej szczegółowo

PANEL SŁONECZNY NXT. Rozpocznij

PANEL SŁONECZNY NXT. Rozpocznij Panel Słoneczny NXT Panel Słoneczny NXT Opis Zadanie polega na badaniu możliwości generowania prądu przez panel słoneczny poprzez analizę mocy wyjściowej urządzenia [W]. Eksperymentalnie sprawdzony zostanie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika przenikania ciepła dla przegrody płaskiej

Wyznaczanie współczynnika przenikania ciepła dla przegrody płaskiej Katedra Silników Spalinowych i Pojazdów ATH ZAKŁAD TERMODYNAMIKI Wyznaczanie współczynnika przenikania ciepła dla przegrody płaskiej - - Wstęp teoretyczny Jednym ze sposobów wymiany ciepła jest przewodzenie.

Bardziej szczegółowo

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO

PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO ĆWICZENIE 53 PRAWO OHMA DLA PRĄDU PRZEMIENNEGO Cel ćwiczenia: wyznaczenie wartości indukcyjności cewek i pojemności kondensatorów przy wykorzystaniu prawa Ohma dla prądu przemiennego; sprawdzenie prawa

Bardziej szczegółowo

PRZENOŚNY MIERNIK MOCY RF-1000

PRZENOŚNY MIERNIK MOCY RF-1000 PRZENOŚNY MIERNIK MOCY RF-1000 1. Dane techniczne Zakresy pomiarowe: Dynamika: Rozdzielczość: Dokładność pomiaru mocy: 0.5 3000 MHz, gniazdo N 60 db (-50dBm do +10dBm) dla zakresu 0.5 3000 MHz 0.1 dbm

Bardziej szczegółowo

Budowa. Metoda wytwarzania

Budowa. Metoda wytwarzania Budowa Tranzystor JFET (zwany też PNFET) zbudowany jest z płytki z jednego typu półprzewodnika (p lub n), która stanowi tzw. kanał. Na jego końcach znajdują się styki źródła (ang. source - S) i drenu (ang.

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE KĄTA BREWSTERA 72

WYZNACZANIE KĄTA BREWSTERA 72 WYZNACZANIE KĄTA BREWSTERA 72 I. ZAGADNIENIA TEORETYCZNE Polaryzacja światła. Zjawisko polaryzacji światła przy odbiciu od powierzchni dielektrycznej kąt Brewstera. Prawa odbicia i załamania światła na

Bardziej szczegółowo

Stanowisko do pomiaru fotoprzewodnictwa

Stanowisko do pomiaru fotoprzewodnictwa Stanowisko do pomiaru fotoprzewodnictwa Kraków 2008 Układ pomiarowy. Pomiar czułości widmowej fotodetektorów polega na pomiarze fotoprądu w funkcji długości padającego na detektor promieniowania. Stanowisko

Bardziej szczegółowo

KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU

KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU Uniwersytet Rzeszowski WYDZIAŁ KIERUNEK Matematyczno-Przyrodniczy Fizyka techniczna SPECJALNOŚĆ RODZAJ STUDIÓW stacjonarne, studia pierwszego stopnia KARTA INFORMACYJNA PRZEDMIOTU NAZWA PRZEDMIOTU WG PLANU

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka

Politechnika Białostocka Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: ELEKTRONIKA 2 Kod: ES1C400 026 UKŁADY UZALEŻNIEŃ CZASOWYCH Białystok 2014

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Pomiary rezystancji przy prądzie stałym"

Ćwiczenie: Pomiary rezystancji przy prądzie stałym Ćwiczenie: "Pomiary rezystancji przy prądzie stałym" Opracowane w ramach projektu: "Wirtualne Laboratoria Fizyczne nowoczesną metodą nauczania realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki.

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY ELEKTRONICZNE. Układy polaryzacji i stabilizacji punktu pracy tranzystora

ELEMENTY ELEKTRONICZNE. Układy polaryzacji i stabilizacji punktu pracy tranzystora Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: ELEMENTY ELEKTRONICZNE TS1C300 018 Układy polaryzacji i stabilizacji punktu

Bardziej szczegółowo

Zastosowania liniowe wzmacniaczy operacyjnych

Zastosowania liniowe wzmacniaczy operacyjnych UKŁADY ELEKTRONICZNE Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Zastosowania liniowe wzmacniaczy operacyjnych Laboratorium Układów Elektronicznych Poznań 2008 1. Cel i zakres ćwiczenia Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

ZJAWISKO PIEZOELEKTRYCZNE.

ZJAWISKO PIEZOELEKTRYCZNE. ZJAWISKO PIEZOELEKTRYCZNE. A. BADANIE PROSTEGO ZJAWISKA PIEZOELEKTRYCZNEGO I. Zestaw przyrządów: 1. Układ do badania prostego zjawiska piezoelektrycznego metodą statyczną. 2. Odważnik. 3. Miernik uniwersalny

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 53. Soczewki

Ćwiczenie 53. Soczewki Ćwiczenie 53. Soczewki Małgorzata Nowina-Konopka, Andrzej Zięba Cel ćwiczenia Pomiar ogniskowych soczewki skupiającej i układu soczewek (skupiająca i rozpraszająca), obliczenie ogniskowej soczewki rozpraszającej.

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Podstaw Robotyki I Ćwiczenie Khepera dwukołowy robot mobilny

Laboratorium Podstaw Robotyki I Ćwiczenie Khepera dwukołowy robot mobilny Laboratorium Podstaw Robotyki I Ćwiczenie Khepera dwukołowy robot mobilny 16 listopada 2006 1 Wstęp Robot Khepera to dwukołowy robot mobilny zaprojektowany do celów badawczych i edukacyjnych. Szczegółowe

Bardziej szczegółowo

TEMAT: OBSERWACJA ZJAWISKA DUDNIEŃ FAL AKUSTYCZNYCH

TEMAT: OBSERWACJA ZJAWISKA DUDNIEŃ FAL AKUSTYCZNYCH TEMAT: OBSERWACJA ZJAWISKA DUDNIEŃ FAL AKUSTYCZNYCH Autor: Tomasz Kocur Podstawa programowa, III etap edukacyjny Cele kształcenia wymagania ogólne II. Przeprowadzanie doświadczeń i wyciąganie wniosków

Bardziej szczegółowo

Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych Laboratorium Metrologii I. Grupa. Nr ćwicz.

Zakład Metrologii i Systemów Pomiarowych Laboratorium Metrologii I. Grupa. Nr ćwicz. Laboratorium Metrologii I Politechnika zeszowska akład Metrologii i Systemów Pomiarowych Laboratorium Metrologii I Mostki niezrównoważone prądu stałego I Grupa Nr ćwicz. 12 1... kierownik 2... 3... 4...

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii

Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii P O L I T E C H N I K A G D A Ń S K A Sprawozdanie z laboratorium proekologicznych źródeł energii Temat: Wyznaczanie charakterystyk prądowo-napięciowych modułu ogniw fotowoltaicznych i sprawności konwersji

Bardziej szczegółowo