integracji z Unią Europejską.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "integracji z Unią Europejską."

Transkrypt

1 Agencja Rynku Rolnego wraz z Sejmową Komisją Rolnictwa i Rozwoju Wsi organizuje konferencję naukowo-edukacyjną poświęconą problemom ogólnie ujętym w jej tytule Dostosowywanie polskiego rynku rolnego do wymogów Unii Europejskiej. Odbędzie się ona w dniach 7-8 kwietnia 2003 r. Patronat nad nią objął Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu RP, a gospodarzem Konferencji będzie Pan Adam Tański Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Naszym zamiarem jest, aby forum to, w czasie bezpośrednio poprzedzającym referendum, umożliwiło szeroką wymianę poglądów na temat zmian czekających nasze rolnictwo w związku z wejściem Polski do Zjednoczonej Europy. Planujemy, że weźmie w nim udział ok. 300 osób spośród beneficjentów działań ARR, przedstawicieli samorządów branżowych i terytorialnych, naukowców, ekspertów polskich i zagranicznych oraz pracowników Agencji. Ważnym elementem konferencji będzie prezentacja wyników badania opinii reprezentatywnych grup rolników i przedsiębiorców rolnych na temat oceny warunków akcesji w dziedzinie rolnictwa oraz przewidywań związanych z prowadzeniem działalności rolniczej i produkcyjnej po akcesji. Publikacja, którą oddajemy do Państwa rąk zawiera materiały przygotowane przez wybitnych znawców poszczególnych zagadnień pracowników nauki, polityków i działaczy gospodarczych skupionych wokół Agencji Rynku Rolnego. Pragną oni w ten sposób wnieść swój wkład w niezmiernie trudny proces, jakim jest dostosowywanie polskiego rolnictwa do wymogów Unii Europejskiej. Zawiera ona referaty, podzielone na trzy grupy tematyczne, zgodne z trzema sesjami konferencji, a mianowicie: 1. Makroekonomiczne uwarunkowania rozwoju polskiego rolnictwa w procesie integracji z Unią Europejską. 2. Kierunki zmian na podstawowych rynkach rolnych. 3. Agencja Rynku Rolnego w systemie instytucjonalnego otoczenia rolnictwa. Publikacja dostępna jest również w wersji elektronicznej na stronie Agencji Rynku Rolnego Wiedza naszego społeczeństwa, a szczególnie środowisk wiejskich, o istocie zjednoczenia z Unią Europejską jest ciągle bardzo mała. Mamy więc nadzieję, że nasza konferencja będzie ważnym głosem w ogólnonarodowej dyskusji nad niezmiernie trudnymi sprawami, jakim jest przygotowanie polskiego rolnictwa do konkurencji na rynkach Unii Europejskiej, a publikacja, którą macie Państwo przed sobą przyczyni się do sprawnego jej przeprowadzenia. Efekt konferencji zamieścimy w publikacji książkowej, którą zamierzamy bezpłatnie rozesłać do szkół i uczelni rolniczych, samorządów terytorialnych i branżowych oraz instytucji obsługujących wieś i rolnictwo. Całe nasze przedsięwzięcie nie byłoby możliwe bez hojności sponsorów konferencji oraz wysiłku wielu ekspertów i pracowników Agencji Rynku Rolnego. Wszystkim Serdecznie Dziękujemy. Komitet Organizacyjny

2 RAMOWY PROGRAM KONFERENCJI Dzień I godz Otwarcie godz Sesja I: Makroekonomiczne uwarunkowania rozwoju polskiego rolnictwa w procesie integracji z Unią Europejską P r z e r w a godz Sesja II: Kierunki zmian na podstawowych rynkach rolnych Dzień II godz Sesja III: Agencja Rynku Rolnego w systemie instytucjonalnego otoczenia rolnictwa P r z e r w a godz Podsumowanie i zakończenie Konferencji 2

3 3

4 Komitet organizacyjny SPIS TREŚCI 5 List Marszałka Sejmu 7 SESJA I: Makroekonomiczne uwarunkowania rozwoju polskiego rolnictwa w procesie integracji z Unią Europejską SESJA II: Kierunki zmian na podstawowych rynkach rolnych 3 Wystąpienie inauguracyjne - Misja i zadania Agencji Rynku Rolnego Ryszard Pazura, Stanisław Kopeć Integracja i globalizacja a rozwój polskiego rolnictwa Dr Roman Sobiecki Interwencjonizm państwowy w rolnictwie: dlaczego był, jest i będzie Prof. Jerzy Wilkin Kwestie zawodności interwencji w rolnictwie Prof. Andrzej Kowalski, Prof. Włodzimierz Rembisz Zmienna rola interwencjonizmu w podlegającej ewolucji Wspólnej Polityce Rolnej UE Dr Władysław Piskorz Wpływ integracji na sytuację ekonomiczną polskich gospodarstw Prof. Wojciech Józwiak Sytuacja ekonomiczna gospodarstw rolnych w ujęciu przestrzennym przed i po zjednoczeniu Polski z Unią Europejską Prof. Eugeniusz Gorzelak O naturze rynku rolnego w warunkach transformacji Prof. Augustyn Woś Rynek zbóż w pierwszych trzech latach po akcesji Polski do Unii Europejskiej Dr Michał Kisiel Rynek mięsa czerwonego w latach Prof. Jan Małkowski Mgr Danuta Zawadzka Dostosowanie polskiego rynku drobiarskiego do warunków Unii Europejskiej Dr Grzegorz Dybowski Dostosowanie polskiego rynku mleczarskiego do wymogów obowiązujących w Unii Europejskiej Prof. Zygmunt Smoleński

5 SESJA III: Agencja Rynku Rolnego w systemie instytucjonalnego otoczenia rolnictwa Dostosowanie polskiego rynku owoców i warzyw do wymogów Unii Europejskiej Dr Bożena Nosecka Polski rynek cukru w procesie dostosowań do funkcjonowania w Unii Europejskiej Dr Łucja Chudoba Rynek rzepaku stan obecny i przewidywane zmiany w pierwszych latach po integracji z UE Dr Ewa Rosiak Dostosowanie polskiego rynku ziemniaków do wymogów Unii Europejskiej - konsekwencje Wiesław Dzwonkowski Rozwój przetwórstwa produktów rolnictwa w procesie integracji z Unią Europejską Prof. Roman Urban Handel artykułami rolno-spożywczymi po uzyskaniu członkostwa Dr Janusz Rowiński Finansowanie rolnictwa i obszarów wiejskich po integracji z Unią Europejską Prof. Stanisław Kowalczyk Przygotowanie ARR do wdrażania Wspólnej Polityki Rolnej Waldemar Sochaczewski Agencja Rynku Rolnego w systemie wspomagania rolnictwa Prof. Andrzej Kowalski, Prof. Włodzimierz Rembisz ARR jako agencja płatnicza w rozumieniu prawa Unii Europejskiej Dr hab. Eugeniusz Sobczak System zarządzania ARR w ujęciu normy ISO 9001:2000 Dr Paweł Dakowski Realizacja funkcji informacyjnej przez Agencję Rynku Rolnego po akredytacji Prof. Stanisław Stańko Sponsorzy konferencji 285 4

6 Patronat konferencji Marszałek Sejmu RP Marek Borowski Gospodarz konferencji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Adam Tański Współorganizatorzy konferencji Szkoła Główna Handlowa Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Instytut Badania Opinii Rynku PENTOR Komitet organizacyjny konferencji Przewodniczący Prof. Eugeniusz Gorzelak SGH Zastępcy Stanisław Kopeć Poseł na Sejm RP Prof. Andrzej Kowalski SGH, IERiGŻ Sekretarz Stanisław Potyra ARR Członkowie Dr Jerzy Głuszyński Pentor Prof. Stanisław Kowalczyk SGH Prof. Jan Małkowski IERiGŻ Dr Roman Sobiecki SGH Waldemar Sochaczewski ARR Prof. Stanisław Stańko ARR Patroni medialni Polskie Radio S.A. TVP3 Regionalna 5

7 6

8 Warszawa,19 lutego 2003 r. MARSZAŁEK SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Uczestnicy Międzynarodowej Konferencji Dostosowywanie polskiego rynku rolnego do wymogów Unii Europejskiej" Z satysfakcją objąłem patronat nad międzynarodową konferencją Dostosowywanie polskiego rynku rolnego do wymogów Unii Europejskiej". Organizatorzy tej konferencji podjęli się zadania równie pilnego, co trudnego. U progu naszego członkostwa w Unii Europejskiej coraz częściej zdajemy sobie bowiem sprawę, przed jak wielką szansą, ale i wyzwaniem, stanęła polska gospodarka, w tym zwłaszcza polskie rolnictwo i wieś. Tej szansy nie możemy zmarnować. Dlatego też potrzebna jest publiczna dyskusja dotycząca problemów związanych z dostosowywaniem polskiego rynku rolnego do wymogów unijnych. Polska jako stosunkowo duży kraj członkowski przyszłej rozszerzonej Europy, mający duży sektor rolny i zadania związane z jego restrukturyzacją, powinna wykorzystać szansę aktywnego udziału we współkształtowaniu europejskiej polityki rolnej. Niewątpliwie o jakości polskiego członkostwa w Unii decydować będą nie tylko warunki wynegocjowane i zapisane w Traktacie Akcesyjnym, lecz również umiejętność czynnego i świadomego włączenia się od pierwszej chwili w zintegrowany system europejski. Cieszę się zatem, że ta konferencja skupiać się będzie na tym pilnym problemie. Rzetelna wiedza to podstawa do jak najlepszego wykorzystywania nowych możliwości. Mam też nadzieję, że Państwa dyskusja stanowić będzie istotny przyczynek do lepszego przygotowania naszego kraju do członkostwa w Unii, czego oczywiście - i Państwu i sobie -gorąco życzę. 7

9 Misja i zadania Agencji Rynku Rolnego Misja i zadania Agencji Rynku Rolnego RYSZARD PAZURA Prezes Agencji Rynku Rolnego STANISŁAW KOPEĆ Poseł na Sejm RP O potrzebie regulacji sektora rolnego w zgodzie z długofalowym działaniem mechanizmu rynkowego decyduje szereg czynników omawianych w pracach ekonomistów specjalizujących się w problematyce rolnej. Praktyka funkcjonowania wielkich rynków rolnych, w tym także wspólnego rynku Unii Europejskiej przekonuje o potrzebie długofalowych uregulowań. Regulacja sektora rolnego obejmuje wiele obszarów. Do najważniejszych należą regulacje określające ustrój rolny, a więc rozwiązania prawno-organizacyjne określające zasady własności i dziedziczenia, zasady obrotu ziemią i zasady dzierżaw rolnych. Bardzo istotną rolę odgrywają przejrzyste zasady obciążeń finansowych produkcji i obrotu rolnego, a także zasady ubezpieczeń społecznych rolników i ich rodzin. We współczesnych gospodarkach reguluje się też poszczególne rynki rolne. W Polsce wiele tych spraw nie jest jeszcze uregulowanych w sposób gwarantujący przejrzystość funkcjonowania rynków rolnych, choć z drugiej strony znaczna część instytucji funkcjonujących w sektorze rolnym uległo już poważnym i pozytywnym przekształceniom. Rządy współczesnych państw regulują sektor rolny, chociaż w różny sposób i za pomocą różnych instrumentów. Stosowane są rozwiązania powszechnie znane oraz specyficzne tylko dla tego rynku. Można je generalnie podzielić na trzy grupy: środki służące podtrzymywaniu cen rolnych, płatności bezpośrednie (kompensacyjne) oraz kontrola podaży produktów rolnych. Instrumenty te nie są doskonałe, jednak ich łączne stosowanie przybliża osiągnięcie celu, jakim jest stabilizacja rynku i kształtowanie odpowiednich relacji dochodów. Polityka interwencyjna powinna ułatwić rozwój rynku odzwierciedlającego relacje popytu i podaży oraz zwiększanie konkurencji na rynkach międzynarodowych. Ochronę natomiast dochodów ludności rolniczej tworzą płatności bezpośrednie, dzisiaj 9

10 Ryszard Pazura powiązane z określoną wielkością produkcji, a także inne instrumenty wsparcia bezpośredniego. Wspomniane instrumenty stosowane są szeroko w ramach unijnej Wspólnej Polityki Rolnej, która w najbliższej przyszłości obejmie także polskie rolnictwo. W Polsce regulacje sektora rolnego realizują różne instytucje rządowe i samorządowe. Jedną z nich jest Agencja Rynku Rolnego, która działa w segmencie interwencji rynkowej, której celem jest korygowanie, uzupełnianie, ograniczanie lub wzmacnianie mechanizmu rynkowego. Nie może ona i nie powinna zastępować mechanizmu rynkowego i podmiotów w nim uczestniczących. W naszych warunkach nie zawsze się jednak tak dzieje, gdyż regulacje sektora rolnego nie są kompletne, a zakres instrumentów regulacji zbyt wąski. Powoduje to, że skuteczność interwencji nie jest wielka, a ponadto zbyt często instrumenty interwencji, np. ceny, wykorzystuje się do realizacji innych niż stabilizacja rynku celów. Zadaniem Agencji Rynku Rolnego, zgodnie ze znowelizowaną ustawą o jej utworzeniu (Dz.U. z 1997 r. nr 142, poz. 951 z późn. zm.), jest realizowanie interwencyjnej polityki rolnej państwa w celu stabilizacji rynku produktów rolnych i żywnościowych oraz ochrony dochodów uzyskiwanych z rolnictwa. Misja tak sformułowana oznacza działanie na rzecz stabilizacji rynków rolnych, co wymaga stabilnych i przejrzystych zasad działania oraz równoważenia interesów ekonomicznych poszczególnych grup producentów rolnych, przedsiębiorców, hurtowników i przetwórców, eksporterów i importerów, detalistów i konsumentów. Chodzi więc o równoważenie satysfakcji ekonomicznej wszystkich grup społecznych występujących na szeroko rozumianym rynku rolnym, począwszy od producenta rolnego a skończywszy na konsumencie żywności. Ochrona dochodów uzyskiwanych z rolnictwa to zadanie nie tylko i nie tyle interwencji rynkowej, ile całej polityki rolnej i instytucji ją realizujących. W średniookresowej perspektywie, w polskich warunkach makroekonomicznych ochrona ta oznacza (również w zakresie interwencji rynkowej) działanie na rzecz powstrzymywania tendencji relatywnego spadku dochodów efektywnie funkcjonujących gospodarstw rolnych, a następnie zmianę i poprawę relacji dochodowych. Interwencja na rynkach rolnych jest, co prawda ważnym, ale tylko jednym z wielu mechanizmów prowadzących do tego celu. Po wejściu Polski do wspólnego rynku europejskiego, realizowanie tych celów przez ARR będzie przebiegało według zasad tam obowiązujących. Agencja Rynku Rolnego przekształci się w agencje płatniczą i stanie się odpowiedzialna za wypełnianie trzech podstawowych funkcji: wdrażającej ARR będzie odpowiedzialna za prawidłową implementację prawodawstwa wspólnotowego dotyczącego administrowania mechanizmami WPR, w zakresie interwencji na rynkach rolnych, płatniczej ARR będzie zobowiązana do realizowania płatności, prowadzenia rachunków bankowych oraz nadzoru i kontroli wydatkowanych środków finansowych zgodnie z wymogami Sekcji Gwarancji Funduszu EAGGF (właściwe 10

11 Misja i zadania Agencji Rynku Rolnego realizowanie tej funkcji ma także na celu zapobieganie nadużyciom i przeciwdziałanie oszustwom), informacyjnej ARR będzie instytucją przekazującą informacje między Komisją Europejską a uczestnikami mechanizmów WPR. Agencja odpowiedzialna będzie za stałe monitorowanie zmian w prawodawstwie wspólnotowym, zgłaszanie propozycji zmian do legislacji UE, w tym zainicjowanych przez beneficjentów, oraz bieżące informowanie ich o działaniach i decyzjach podjętych na szczeblu Wspólnoty. Bardzo istotna szczególnie w okresie przejściowym będzie również funkcja szkoleniowo-edukacyjna skierowana do beneficjentów WPR. Obecnie, zgodnie z ustawą o utworzeniu i Statutem ARR, do zadań Agencji należą: interwencyjny zakup i sprzedaż produktów rolnych oraz ich przetworów na rynku krajowym i rynkach zagranicznych, gromadzenie i gospodarowanie państwowymi rezerwami produktów rolnych oraz produktów i półproduktów żywnościowych w ramach określonych zadań oraz przeznaczonych na ten cel środków finansowych, udzielanie poręczeń kredytów, z wyjątkiem kredytów inwestycyjnych, przedsiębiorcom realizującym zadania zlecone przez Agencję, podejmowanie innych działań określonych w odrębnych przepisach, w szczególności w zakresie regulacji rynków rolnych. Są nimi również: analizowanie rynku produktów rolnych i żywnościowych, przedstawianie Radzie Ministrów: propozycji regulacji organizacyjno-prawnych w zakresie funkcjonowania rynku produktów rolnych i żywnościowych, w porozumieniu z Ministrem Gospodarki propozycji dotyczących regulacji handlu zagranicznego w zakresie produktów będących przedmiotem działalności interwencyjnej Agencji, inicjowanie i udział w działaniach organizacyjnych mających na celu rozwój rynku produktów rolnych i żywnościowych. Zadania te realizowane są zgodnie z: programem działań interwencyjnych uchwalanym przez Radę Ministrów, tzw. ustawami sektorowymi, regulującymi rynki rolne; dotyczy to obecnie rynku mleka i jego przetworów, cukru, skrobi ziemniaczanej, tytoniu, owoców i warzyw, suszu paszowego oraz chmielu. uchwałami Rady Ministrów powierzającymi Agencji realizację określonych zadań związanych z organizowaniem i funkcjonowaniem rynku produktów rolnych i żywnościowych. 11

12 Ryszard Pazura Przyszłe zadania Agencji wynikają z charakteru i kształtu Wspólnej Polityki Rolnej. Kraje członkowskie Unii zobowiązane są bowiem zapewnić skuteczne wdrożenie regulacji WPR i przestrzeganie stawianych wymogów. Służy temu system instytucjonalny, ustanawiany w celu realizowania instrumentów polityki interwencyjnej. Zgodnie z nim państwa członkowskie powinny: stworzyć infrastrukturę administracyjną niezbędną do wdrożenia przepisów Wspólnoty, powołać wyspecjalizowane agencje zarządzające środkami finansowymi wypływającymi z budżetu Wspólnoty (agencje płatnicze), uzyskać ich akredytację i odpowiadać za ich bieżące funkcjonowanie, zgromadzić środki finansowe zapewniające płynną realizację zadań agencji w okresach poprzedzających napływ odpowiednich sum z budżetu Wspólnoty. W Polsce jedną z agencji płatniczych będzie Agencja Rynku Rolnego. Zgodnie z ustawą z 16 lutego 2001 roku o zmianie ustawy o utworzeniu Agencji Rynku Rolnego (Dz.U. nr 29, poz. 320), minister właściwy do spraw finansów publicznych przeprowadzi do dnia przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej postępowanie mające na celu potwierdzenie spełniania przez Agencję Rynku Rolnego funkcji agencji płatniczej, w rozumieniu przepisów Unii Europejskiej, w szczególności w zakresie wykonywania zadań dotyczących regulacji rynków rolnych. Uzyskanie akredytacji oznacza formalne uznanie gotowości agencji płatniczej do prawidłowego wydatkowania środków z Funduszu Orientacji i Gwarancji dla Rolnictwa (EAGGF). Agencja Rynku Rolnego będzie odpowiadała za realizowanie określonych przez ministra rolnictwa mechanizmów WPR z wyjątkiem płatności bezpośrednich oraz środków towarzyszących kierowanych bezpośrednio do producentów rolnych. Oznacza to, że bezpośrednimi beneficjentami ARR jako agencji płatniczej będą przede wszystkim przedsiębiorstwa, a rzadziej rolnicy. Oznacza to również, że zakres, skala oraz formy oddziaływania ARR jako agencji płatniczej na rynek rolny ulegną znacznemu rozszerzeniu. Obecnie działania interwencyjne prowadzone są na 8-10 rynkach, a docelowo obejmować będą ponad 20 grup towarowych regulowanych około 50 mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej. Po akcesji część z dotychczas realizowanych przez Agencję mechanizmów nie będzie stosowana, a wprowadzone zostaną inne formy wsparcia rynku wewnętrznego. Zmienią się też zasady interwencji. Agencja Rynku Rolnego po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej odpowiedzialna będzie za: interwencyjny zakup i sprzedaż produktów rolnych i ich przetworów, stosowanie systemu dopłat do prywatnego przechowywania produktów, wdrażanie regulacji handlowych, w tym systemu licencji importowych i eksportowych oraz refundacji i opłat eksportowych, administrowanie systemami kwotowania produkcji wybranych produktów, takich jak mleko, cukier, skrobia ziemniaczana, tytoń, 12

13 Misja i zadania Agencji Rynku Rolnego stosowanie subwencji wspierających popyt wewnętrzny, w tym subwencji do przetwórstwa oraz sprzedaży po obniżonych cenach produktów organizacjom non-profit, wprowadzanie wymaganego systemu kontroli jakości produktów objętych działaniami interwencyjnymi, stosowanie systemu finansowo-księgowego dla potrzeb mechanizmów wsparcia rynkowego, zgodnego z wymogami Sekcji Gwarancji EAGGF, w tym systemu kontroli przestrzegania wymogów rozliczania tego funduszu. Należy podkreślić, że działania ARR będą uzależnione od decyzji Komisji Europejskiej. Z tego powodu zmieni się dotychczasowy sposób podejmowania decyzji. ARR jako agencja płatnicza zachowa swoją suwerenność, ale jednocześnie będzie zobowiązana do przekazania części dotychczasowych kompetencji ponadnarodowym organom Wspólnoty. Agencje płatnicze czy inne organy narodowe będą wnioskować o uruchomienie określonego programu interwencyjnego. Jednak decyzje o ich uruchomieniu podejmować będzie Komisja Europejska po analizie sytuacji na rynkach rolnych. Zadaniem agencji będzie wtedy sprawna, szybka i prawidłowa realizacja danego programu zgodnie z zasadami UE. Oprócz zadań wynikających z realizacji instrumentów WPR agencje płatnicze mogą także realizować inne zadania z zakresu programów krajowych. Przewiduje się, że ARR nadzorować będzie państwowe rezerwy żywności oraz promocję spożycia artykułów rolnych, w tym przede wszystkim mleczarskich. Przekształcenie ARR w agencję płatniczą, działającą zgodnie z rozporządzeniami UE, wymaga działań w wielu obszarach. Są one różnorodne i dotyczą właściwego jej funkcjonowania pod względem organizacji, administracji, systemu kontroli i prowadzenia dokumentacji. Najważniejsze kryteria, które należy spełnić, by uzyskać akredytację, dotyczą: podstaw formalnych ustalających prawa i odpowiedzialność, podziału obowiązków (rozdział kompetencji), pisemnych procedur i instrukcji na wszystkich poziomach, czynności kontrolnych przed realizacją płatności, procedur płatności (postępowanie w sprawie dokonania płatności), procedur księgowania, ochrony danych komputerowych oraz kontroli. Oprócz podstaw formalnych określających kompetencje, obowiązki i zakres odpowiedzialności, szczególnie w stosunku do funduszu EAGGF, w Agencji musi być także formalnie określona struktura organizacyjna i funkcjonalna. Struktura ta powinna zapewniać podział obowiązków w zakresie: autoryzacji, realizowania i księgowania płatności. Rozdział zadań i obowiązków powinien być taki, aby żaden z urzędników nie odpowiadał kompetencyjnie za więcej niż jedną z nich. Jednocześnie żaden z urzędników nie powinien wykonywać tych zadań bez kontroli ze strony innego. Zakres odpowiedzialności każdego powinien być zdefiniowany na piśmie, włącznie z określeniem, w jakich granicach finansowych jest upoważniony działać. 13

14 Ryszard Pazura Każda jednostka organizacyjna ARR musi posiadać aktualne procedury, tj. całokształt przepisów i zasad regulujących postępowanie. Wnioski mogą być akceptowane do płatności wyłącznie po przeprowadzeniu wymaganych kontroli sprawdzających, pod kątem ich zgodności z przepisami. W zakresie rejestrowania informacji muszą istnieć procedury zapewniające, żeby każda zmiana w rozporządzeniach Wspólnoty, a w szczególności zakres i stawki stosowanej pomocy (np. wysokość subsydiów eksportowych), były rejestrowane, zaś instrukcje, bazy danych i metryczki kontroli szybko aktualizowane. Agencja musi dysponować wewnętrzną służbą audytową oraz posiadać wyspecjalizowaną służbę techniczną. Zadaniem audytu wewnętrznego jest obiektywna i profesjonalna działalność, w wyniku której kierownictwo Agencji otrzymuje niezależną ocenę funkcjonowania jednostki w zakresie realizacji wytyczonych celów oraz przyjętego systemu kontroli wewnętrznej mającego zapewnić ekonomiczne, efektywne i zgodne z prawodawstwem unijnym i krajowym wykorzystanie środków finansowych. Wymogi akredytacyjne nakładają na ARR obowiązek stworzenia struktury organizacyjno-funkcjonalnej, która zapewni właściwe, zgodne z prawodawstwem UE, wydatkowanie środków z funduszu EAGGF. Przewidujemy zatem podział Centrali, a także w określonym zakresie Oddziałów Terenowych, na następujące jednostki: komórki organizacyjne realizujące mechanizmy WPR: Biuro Produktów Roślinnych, Biuro Mięsa, Biuro Cukru, Biuro Produktów Mleczarskich, Biuro Administrowania Obrotem Towarowym z Zagranicą, a także Biuro Integracji Europejskiej i Zespół Akredytacji, Biuro Rezerw Państwowych, komórki wspomagające: Biuro Analiz i Programowania, Biuro Administracyjno- Organizacyjne, Biuro Finansowo-Księgowe, Biuro Nadzoru Właścicielskiego, Biuro Teleinformatyki, Biuro Prawne, Biuro Zarządzania Zasobami Ludzkimi, Zespół Promocji i Wydawnictw oraz wyodrębnione stanowiska, komórki kontroli i audytu: Biuro Audytu Wewnętrznego, Biuro Kontroli Wewnętrznej, pełnomocnik ds. informacji niejawnych, pełnomocnik ds. ochrony danych osobowych. Agencja posiada szczegółowe programy przygotowania do pełnienia funkcji agencji płatniczej. Określone w nich zostały także harmonogramy realizacji zadań, między innymi: przygotowanie ksiąg procedur dla poszczególnych mechanizmów WPR, przygotowanie ksiąg procedur horyzontalnych (zarządzania dokumentami i zapisami, rejestracji uczestników, zarządzania zasobami ludzkimi, w tym rotacji lub wzmożonego nadzoru nad stanowiskami wrażliwymi), opracowanie ksiąg procedur dla systemu finansowo-księgowego służącego realizacji zadań wynikających z mechanizmów WPR, 14

15 Misja i zadania Agencji Rynku Rolnego budowę systemu komputerowego obsługującego wybrane mechanizmy WPR oraz opracowanie ksiąg procedur bezpieczeństwa systemów informatycznych, opracowanie ksiąg procedur niezbędnych do działań audytu wewnętrznego. W procesie przygotowania do funkcjonowania agencji płatniczej niezbędne jest realizowanie szeregu działań prawno-administracyjnych. Część z nich leży w kompetencjach ARR, ale niektóre wymagają działań organów rządowych. Projekt ustawy o obsłudze i wydatkowaniu środków pochodzących z funduszu EAGGF, określeniu kompetencji i odpowiedzialności za stosowanie mechanizmów WPR dla agencji płatniczych został opracowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rozwiązania wymaga określenie możliwości i zakresu delegowania funkcji, dostosowania wymagań jakościowych dla produktów objętych działaniami interwencyjnymi do wymogów UE, a także określenie roli jednostek zewnętrznych wykonujących zadania delegowane oraz instytucji uczestniczących w realizacji zadań wynikających z prawodawstwa UE. Działania organizacyjne obejmują przygotowanie ksiąg procedur niezbędnych do administrowania mechanizmami WPR oraz skuteczne i efektywne stosowanie mechanizmów WPR w pełnej zgodności z prawem wspólnotowym oraz krajowym. Przygotowanie ksiąg procedur dla poszczególnych mechanizmów WPR obejmuje między innymi: modele organizacyjno-funkcjonalne, plany kontroli, księgi procedur szczegółowych dotyczących zasad funkcjonowania mechanizmu oraz instrukcje biurowe. Księgi procedur horyzontalnych obejmują przede wszystkim: zakresy zadań i obowiązków, rejestrowanie uczestników, zarządzanie zasobami ludzkimi (w tym: procedury naboru, szkolenia pracowników nowo przyjętych, oceny pracowników, wzmożony nadzór na stanowiskach wrażliwych, zastępstwo w przypadku nieobecności pracowników na stanowiskach wrażliwych). Księgi procedur dla systemu finansowo-księgowego służyć będą realizacji zadań wynikających z mechanizmów WPR. Obejmują one księgi procedur w zakresie: płatności, ewidencji księgowej, administrowania rejestrem wierzytelności, administrowania zabezpieczeniami, planowania i sprawozdawczości, planów i ksiąg procedur kontroli realizowanych działań finansowych. Mają one zapewnić rozdział działań związanych z dokonaniem zapłaty, księgowaniem oraz administrowaniem wierzytelnościami i zabezpieczeniami. System finansowo-księgowy współpracować będzie z systemami informatycznymi obsługującymi mechanizmy WPR oraz będzie obejmować swoim zasięgiem Centralę i oddziały terenowe ARR poprzez zintegrowany system informatyczny. Budowa systemu komputerowego obsługującego wybrane mechanizmy WPR oraz opracowanie ksiąg procedur bezpieczeństwa systemów informatycznych ma za zadanie wspomagać działania interwencyjne, system finansowo-księgowy dla potrzeb 15

16 Ryszard Pazura mechanizmów WPR, zgodny z wymogami funduszu EAGGF, a także system gwarancji (zabezpieczeń), w tym podsystem kontroli przestrzegania wymogów WPR. Księgi procedur niezbędnych do działań audytu wewnętrznego będą regulować całość działań z zakresu planowania, prowadzenia i raportowania. Dokumenty składające się na pakiet akredytacyjny zostaną przekazane ministrowi finansów w lipcu 2003 roku. Podjęcie przez ARR funkcji agencji płatniczej wymaga przygotowania podstaw prawnych. Powinny obejmować one zarówno ustawy dotyczące funkcjonowania ARR jak i stosowanie poszczególnych instrumentów WPR. Powinny także zostać określone ramy prawne oraz zasady delegowania funkcji przez Agencję do innych jednostek (delegowanie funkcji ustawą, delegowanie funkcji w drodze umów). Konieczne są akty prawne (ustawy lub rozporządzenia), które wprowadzałyby w Polsce zasady organizacji poszczególnych rynków rolnych (wraz z delegowaniem funkcji kontrolnych) oraz precyzowały niektóre postanowienia (np. minimalną partię zboża w zakupach interwencyjnych, minimalną partię skierowaną do prywatnego przechowalnictwa itp.). Wprowadzone w życie tzw. ustawy sektorowe, np. ustawa z 29 listopada 2000 roku o organizacji rynków owoców i warzyw, rynku chmielu, rynku tytoniu oraz rynku suszu paszowego, są podstawą realizacji przez ARR określonych działań interwencyjnych. Jednak w wielu wypadkach zapisy ustawowe są zbyt ogólne, niejednoznaczne. Nie zawsze określają jednoznacznie kompetencje w sposób przejrzysty i zapewniający efektywne stosowanie poszczególnych mechanizmów przez ARR. Ponadto, niektóre mechanizmy WPR zostały tylko częściowo uregulowane (dopłaty do produkcji surowca tytoniowego) lub nie zostały w ogóle uregulowane ustawowo, np. subwencjonowanie produkcji skoncentrowanego moszczu winogronowego. Ważnym zagadnieniem będzie także doprowadzenie do pełnej zgodności standardów jakościowych i sposobów oceny produktów objętych działaniami interwencyjnymi i rezerwami państwowymi ze stosowanymi w krajach UE. Będzie to wymagało wprowadzenia odpowiednich zmian w przepisach prawnych. Jest to warunek przygotowywania uczestników rynków do wymogów jakościowych stosowanych na poszczególnych rynkach. Od uczestników rynku wymagać to jednakże będzie zwiększenia wydatków (w tym również inwestycyjnych). 16

17 SESJA I: MAKROEKONOMICZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU POLSKIEGO ROLNICTWA W PROCESIE INTEGRACJI Z UNIĄ EUROPEJSKĄ

18 Integracja i globalizacja a rozwój polskiego rolnictwa Integracja i globalizacja a rozwój polskiego rolnictwa Dr ROMAN SOBIECKI Katedra Analizy Rynków i Konkurencji Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 1. Wprowadzenie Myśl globalnie, działaj lokalnie Rolnictwo jako dział gospodarki narodowej jest jednym z ogniw całej gospodarki. Oznacza to, że z jednej strony samo oddziaływuje na ogólne procesy społecznogospodarcze, a z drugiej strony jest obiektem oddziaływania całej gospodarki. Dlatego też rozwój rolnictwa nie zależy tylko od samego rolnictwa i najbliższego jego otoczenia. W coraz większym stopniu na rozwój rolnictwa mają wpływ czynniki spoza rolnictwa, a nawet spoza gospodarki narodowej jednego kraju. Rozwój rolnictwa polskiego i poprawa jego konkurencyjności zdeterminowana jest obecnie przede wszystkim procesami globalizacji i integracji Polski z Unią Europejską. To właśnie te dwa procesy stanowią dla polskiego rolnictwa nie tylko bierne tło, ale wyznaczają warunki koniecznych zmian umożliwiających poprawę jego konkurencyjności. Trzeba przy tym zaznaczyć, że każdy z tych procesów oddziaływuje w sposób odmienny. Zamiarem autora jest próba odpowiedzi na pytanie: dlaczego o rozwoju polskiego rolnictwa i jego konkurencyjności, w ogromnym stopniu decydować będą czynniki spoza rolnictwa: integracja Polski z Unią Europejską oraz globalizacja gospodarki? Nasilenie konkurencji na rynku rolnym, a w konsekwencji sytuacja ekonomiczna konkurujących podmiotów, zależy nie tylko od ich liczby. W bardzo dużym stopniu zależy od światowych relacji popytu i podaży artykułów rolnych. Światowy rynek produktów rolno-spożywczych jest rynkiem trwale nadwyżkowym. Podaż przewyższa popyt, pomimo głodujących 0,8-1 mld ludzi na świecie. Na nadwyżki rynku światowego składają się: rynek nadwyżek z krajów o najlepszych warunkach naturalnych i ekonomicznych dla rolnictwa - USA, Nowa Zelandia, Australia, 17

19 Dr Roman Sobiecki rynek nadwyżek z pozostałych krajów wysoko rozwiniętych, które subsydiują rolnictwo, a zwłaszcza eksport artykułów rolnych, rynek nadwyżek krajów słabo rozwiniętych, które z konieczności eksportują produkty rolne, konkurujące bardzo niską ceną, będącą konsekwencją bardzo niskiej opłaty pracy rolników (kraje te stosują dumping socjalny). Nadwyżka podaży nad popytem, z jaką mamy do czynienia na rynku światowych wymusza niski poziom cen artykułów rolnych. Gdyby więc polskie rolnictwo podlegało regułom rynku światowego, to polskie towary rolne byłyby niekonkurencyjne (trudnosprzedawalne) na rynku światowym. Podobnie rzecz miałaby się z produktami rolnymi krajów Unii Europejskiej. Otwarta konkurencja na rynku światowym, będąca przejawem globalizacji, niesie dla polskiego rolnictwa więcej zagrożeń niż szans rozwojowych. Zagrożenia te może neutralizować integracja Polski z Unią Europejską. Rolnictwo unijne też nie jest w stanie sprostać otwartej konkurencji na rynku światowym. Dlatego można powiedzieć, że integrując się z UE wsiedlibyśmy do tego samego wagonu, czyli podlegając tym samym regułom ochronnym, polskie rolnictwo mogłoby liczyć na podobne wsparcie jak rolnictwo unijne. 2. Globalizacja a rozwój polskiego rolnictwa Globalizacją działalności gospodarczej jest dokonujący się na świecie długofalowy proces integrowania się coraz większej liczby krajowych gospodarek ponad granicami państw, dzięki rozszerzaniu wzajemnych powiązań (handlowych, inwestycyjnych, produkcyjnych, kooperacyjnych), w wyniku czego powstaje ogólnoświatowy system ekonomiczny, o dużej współzależności i znaczących reperkusjach działań podejmowanych lub toczących się nawet w odległych krajach. 1 Globalizacja to proces ograniczania barier dla rynkowego mechanizmu alokacji ponad granicami państw. Mówiąc inaczej, proces globalizacji oznacza wzrost swobody przepływu kapitału, towarów, czynników produkcji między krajami. Prowadzi to w konsekwencji do zaniku granic gospodarczych i skokowego wzrostu mobilności czynników produkcji Na przebieg procesów globalizacji największy wpływ mają następujące czynniki: postęp naukowo-techniczny nowe technologie, w tym mikroelektroniczne, nowe produkty, nowoczesne procesy produkcji (zautomatyzowane, wysokowydajne, efektywne metody organizacji zarządzania i marketingu), zmiany w konkurencji międzynarodowej zmiany charakteru popytu, dywersyfikacja podaży, oligopolizacja rynków, przewartościowanie przewag konkurencyjnych, w tym wzrost znaczenia czynnika czasu, jakości, umiejętności dostosowania się do zmieniającego się otoczenia firmy, zmienność trendów rynkowych, liberalizacja przepływów międzynarodowych, w tym kapitałów, technologii, towarów, siły roboczej. 2 1 A. Zorska Integracja Europejska w kontekście globalizacji Zeszyty naukowe KGŚ SGH, Nr 9/2000 ss A. Zorska j.w. 18

20 Integracja i globalizacja a rozwój polskiego rolnictwa Dla procesu globalizacji podstawowe znaczenie ma rewolucja informatyczna, powodująca skokowy postęp w gromadzeniu, przetwarzaniu i przesyłaniu informacji. Ogromną rolę odegrały wynalazki takie jak: komputer, fax, Internet, telefon komórkowy, telewizja satelitarna. Ponadto ważną rolę odegrał, szybko rozwijający się transport, w tym zwłaszcza transport lotniczy. Wyraźny postęp zanotowano również w transporcie morskim pojawienie się olbrzymich zbiornikowców przyczyniło się do zmniejszenia kosztów transportu towarów masowych. Procesowi globalizacji sprzyja liberalizacja warunków przepływów kapitałowych, towarowych i wiedzy. Globalizacja więc oznacza wzrost swobody przepływu kapitału, towarów, wiedzy i ludzi między krajami. Czyli jest to proces stopniowego zaniku granic gospodarczych i jakościowy skok w mobilności czynników produkcji. 3 W światowym handlu, od kilkudziesięciu lat występuje tendencja do liberalizacji. W 1947 roku przeciętne cło na artykuły przemysłowe osiągnęły 40%, to już w latach tylko mniej niż 5%. Zgodnie z Rundą Urugwajską kraje rozwinięte miały obniżyć cła na artykuły przemysłowe poniżej 4%. Ta sytuacja dla polskich gospodarstw aktualnie nie jest korzystna, gdyż ceny na rynkach światowych są generalnie niższe od cen oferowanych przez polskich producentów. Niekorzystny układ cen znajduje swoje odzwierciedlenie w niskiej konkurencyjności polskich gospodarstw rolnych mierzonej obrotami i saldem obrotów handlowych produktami rolnospożywczymi. Poza Europą i krajami b. ZSRR nasz udział na rynkach światowych jest minimalny. Dalsza liberalizacja handlu międzynarodowego jest poważnym wyzwaniem dla rolnictwa polskiego. W najbliższym czasie będzie to czynnik negatywnie wpływający na konkurencyjność. Trzeba przy tym zwrócić uwagę na fakt, iż liberalizacja (obustronna) handlu produktami rolnymi z krajami Unii Europejskiej, jeszcze w najbliższym czasie wcale nie musi negatywnie wpływać na konkurencyjność rolnictwa polskiego. W przypadku wielu produktów może być nawet korzystna (np. zwierzęta żywe, mięso i przetwory mięsne, poza wieprzowym i drobiowym, produkty mleczarskie, wiele owoców i warzyw). Kluczową rolę w procesie globalizacji odgrywają najpotężniejsze ekonomicznie i ekspansywne międzynarodowo korporacje transnarodowe. Ponadto dużą rolę odgrywają także międzynarodowe organizacje oraz instytucje gospodarcze i finansowe, w tym GATT Układ Ogólny w Sprawie Ceł i Handlu. W ramach GATT odbyło się osiem rund rokowań na temat liberalizacji handlu. Najważniejsze z nich były trzy ostatnie rundy Runda Kennedy ego ( ), Runda Tokijska ( ), Runda Urugwajska ( ). Konsekwencją Rundy Urugwajskiej były m.in. zmiany instytucjonalne. 1 stycznia 1995 roku powołano do życia Światową Organizację Handlu (WTO). Począwszy od stycznia 2000 roku, na podstawie ustaleń Rundy Urugwajskiej, a zwłaszcza art. 20 Porozumienia Rolnego WTO, na forum Światowej Organizacji 3 W Szymański Globalizacja wyzwania i zagrożenia- Difin, Warszawa, 2001, ss

21 Dr Roman Sobiecki Handlu, prowadzone są negocjacje rolne. Obejmują one handel rolny oraz wszystkie instrumenty polityki rolnej. Zapowiedziana, postanowieniami Rundy Urugwajskiej, znacząca liberalizacja handlu rolnego, polegająca na taryfikacji stawek celnych, doprowadziła do dużego zróżnicowania stawek celnych. W niektórych przypadkach osiągnęły one wysoki poziom. W związku z tym zostały ustanowione kwoty dostępu do rynku, czyli kontyngenty towarów z jednoczesnym obniżeniem stawek celnych. Główne rezultaty, w postaci poszerzenia dostępu do światowego rynku rolnego dla krajów najuboższych, jakie założono w czasie Rundy Urugwajskiej, nie zostały zrealizowane. Zasadniczym celem negocjacji rolnych jest: stopniowa redukcja wsparcia i protekcji w sektorze rolnym, prowadząca do fundamentalnej reformy w tej dziedzinie. Od marca 2000 r. do lutego 2001 r. odbyło się pięć sesji specjalnych Komitetu Rolnego WTO. W czasie tych sesji kraje członkowskie przedłożyły swoje propozycje dotyczące dostępu do rynku rolnego, środków wsparcia wewnętrznego, subsydiów eksportowych, specjalnego i zróżnicowanego traktowania krajów rozwijających się oraz pozahandlowych aspektów rolnictwa ochrona środowiska, bezpieczeństwo żywnościowe. Kraje rozwijające się stoją na stanowisku, że subsydia eksportowe stosowane przez kraje rozwinięte mają negatywny wpływ na handel rolny. Ten negatywny wpływ przejawia się m.in. tylko niewielkim wzrostem udziału krajów rozwijających się w światowym handlu rolnym. Kraje rozwinięte wzmacniają ochronę swoich rynków przez wprowadzenie taryfikacji, co jest jednym z rezultatów postanowień Rundy Urugwajskiej. Natomiast kraje rozwijające się nie mogą w pełni korzystać z przywilejów, w postaci wyższych limitów w odniesieniu do subsydiów eksportowych z powodu braku odpowiedniego zaplecza finansowego. Zatem pewne przywileje stają się zapisami martwymi, dlatego kraje rozwijające się postulują eliminację pewnych zapisów. Negocjacje rolne WTO ujawniły duże różnice interesów poszczególnych grup krajów. Najbardziej kontrowersyjnym tematem negocjacji są tzw. aspekty pozahandlowe, gdyż reformowanie sektora rolnego z zachowaniem uwarunkowań pozahandlowych, wymaga zwiększonej roli państwa, a tym samym nakładów finansowych, wykraczających poza możliwości finansowe wielu krajów. 4 Analizując przebieg negocjacji rolnych prowadzonych na forum Swiatowej Organizacji Handlu nietrudno zauważyć, że efekty globalizacji koncentrują się w krajach najwyżej rozwiniętych Europy Zachodniej, Ameryki Północnej i Azji Wschodniej. Kraje te tworzą aktywne centrum procesu globalizacji gospodarki. Inne kraje tylko w niewielkim stopniu uczestniczą w tym procesie, czego konsekwencją jest niewielki udział tych krajów w dostępie do nowoczesnych technologii i kapitału. Mają też ograniczony dostęp do zewnętrznych rynków zbytu, a w dodatku na ich wewnętrznych rynkach nasila się konkurencja płynąca z zewnątrz. Konsekwencją 4 J. Bielawski: - Globalizacja a WTO, Zeszyty Naukowe, KGŚ SGH Nr 10, Warszawa, 20001, ss

22 Integracja i globalizacja a rozwój polskiego rolnictwa procesu globalizacji jest proces obnażania rzeczywistej, niczym nie zakłóconej konkurencji. Inaczej, proces globalizacji, to proces likwidacji instrumentów i sposobów ochrony przed konkurencją zewnętrzną. Czyli jest to proces ograniczania barier dla rynkowego mechanizmu alokacji ponad granicami państw Konkurencja nabiera charakteru frontalnego. Realna konkurencyjność staje się czynnikiem decydującym o produkcji, zatrudnieniu i efektywności. Globalizacja eliminuje ograniczenia dla kapitału wiedzy i powiązanego z nim kapitału rzeczowego. Staje się tym samym podstawą do nowego charakteru specjalizacji. Zamiast specjalizacji w wytwarzaniu konkretnych produktów (w sensie miejsca wytwarzania) występuje specjalizacja w metodach jego wytwarzania (konkretne miejsce wytwarzania odgrywa wtórną rolę). 5 Inaczej mówiąc nowy charakter specjalizacji polega nie na tym co się wytwarza? tylko jak się wytwarza?. Przy swobodnym przepływie towarów i pełnym otwarciu na konkurencję zewnętrzną, niewydolność konkurencyjna krajowych podmiotów gospodarczych przejawia się nie tylko pośrednio tj. przez niedostateczny eksport towarów, ale i bezpośrednio, tj. przez niedostateczny popyt na produkty krajowe na rynku wewnętrznym. Globalizacja gospodarki nie jest zjawiskiem nowym. Jej przejawy można było zaobserwować już w gospodarce XIX wiecznej. Przed 1913 rokiem udział eksportu w światowym PKB wynosił 12% 6 i dopiero po 1973 roku przekroczył tę wielkość. Przepływy kapitałów i wymiana walut odbywały się bez przeszkód, wyższe były jedynie cła. Łatwy był też przepływ ludzi, gdyż paszportów na ogół nie potrzebowano. Po regresie tego procesu w okresie międzywojennym i w początkowym okresie po zakończeniu II wojny światowej, przyspieszenie nastąpiło w latach 80 tych. Czynnikiem spełniającym rolę katalizatora był wyraźny postęp w liberalizacji handlu i przepływów kapitałowych. Kolejne przyspieszenie nastąpiło po 1989 roku wraz ze zjednoczeniem Niemiec, rozpadem Związku Radzieckiego i urynkowieniem gospodarek krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Trzeba przy tym pamiętać, że przyspieszenie procesu globalizacji gospodarki ma ścisły związkiem z ujawnieniem się wyraźnych grup interesów, które dobrze zarabiają na globalizacji. Są to przede wszystkim kraje wysokorozwinięte. Polska, w tym polskie rolnictwo, nie należy do grupy krajów wysokorozwiniętych. Zatem głównych czynników sprzyjających rozwojowi polskiego rolnictwa należy poszukiwać poza procesem globalizacji. 3. Różnice między integracją i globalizacją w oddziaływaniu na polskie rolnictwo Liberalizacja gospodarowania następuje równolegle w skali poszczególnych krajów jak i w skali całego świata. A obok, lub równolegle do procesów globalizacji przebiegają procesy jej regionalizacji. W przypadku krajów Europy odbywa się to 5 W. Szymański Globalizacja wyzwania i zagrożenia, Difin, Warszawa, B. Liberska Procesy globalizacji i regionalizacji w gospodarce światowej, w: Globalizacja gospodarki światowej a integracja regionalna, Elipsa, 1998, Komitet prognoz Polska 2000 plus. 21

23 Dr Roman Sobiecki głównie za sprawą Unii Europejskiej. W Europie Zachodniej gospodarka przechodziła przez różne fazy: wolnego handlu (likwidacja ceł wewnątrz grupy krajów), unii celnej (jednolite cła dla krajów trzecich), wspólnego rynku (swoboda przepływu czynników produkcji), unii gospodarczej (wspólne niektóre zasady polityki podatkowej i pieniężnej), unii walutowej (jedna waluta i jedna polityka pieniężna). Europa jako pierwsza na tak dużą skalę dokonała likwidacji granic narodowych, tworząc w ten sposób dobre warunki do ekspansji firm transnarodowych, działających ponad granicami państw. Regionalizacja gospodarki, której przykładem jest integracja w ramach Unii Europejskiej, jest procesem pokrewnym do procesu globalizacji. Są różne poglądy na temat związków między globalizacją a regionalizacją 7 : globalizacja i regionalizm wzajemnie się wspierają, w tym sensie, że regionalizacja staje się często etapem globalizacji. Procesy regionalne przyczyniają się do wzmocnienia sił konkurencyjnych wewnątrz ugrupowania regionalnego i w stosunku do krajów trzecich, regionalizm jest postrzegany jako reakcja na globalizację, tworzenie ugrupowań regionalnych następuje w celu ograniczenia negatywnych skutków globalizacji. Regionalizacja może wzmocnić siły mikroekonomiczne niezbędne do podołania wyzwaniom konkurencyjnym globalizacji, globalizacja i regionalizm są procesami przeciwstawnymi. Odpowiedzią na negatywne skutki globalizacji jest stworzenie regionalnych instytucji nadzorujących banki i instytucje finansowe. Według W. Szymańskiego pomiędzy procesami globalizacji i integracji regionalnej istnieje wiele zgodności ale i wiele sprzeczności. U podstaw sprzeczności leży sam charakter ich powstawania. Kreatorem procesów integracyjnych są państwa, czyli jest to proces konstruktywistyczny, narzucony przez rządy i instytucje państwowe. Globalizacja natomiast jest procesem mieszanym, spontaniczno-konstruktywistycznym z przewagą działań spontanicznych, oddolnych, kreowanych przez międzynarodowe i transnarodowe korporacje. Proces ten jest wspomagany przez międzynarodowe instytucje finansowe takie jak: Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Światową Organizację Handlu. W wyniku tego procesu następuje znoszenie granic dla rynku i ograniczanie roli państwa narodowego. Integracja regionalna natomiast zmierza do usprawnienia rynku w ramach swojego ugrupowania, poprzez jego uwolnienie, stwarzające możliwość swobodnego przepływu kapitału, pracy 8 i towarów w ramach ugrupowania. Jednocześnie ugrupowanie regionalne chce utrzymać wpływ 7 j.w. ss Patrz: W. Szymański Globalizacja..., op. cit. s

24 Integracja i globalizacja a rozwój polskiego rolnictwa państwa na kształtowanie długofalowych zadań oraz zachowanie procedur demokratycznych. Wydaje się, że integracja jest formą wzmocnienia sił wewnętrznych, w celu podołania otwartej konkurencji globalnej, a zarazem formą ochrony przed negatywnymi skutkami tej konkurencji. Integracja Polski z UE jest formą wzmocnienia ekonomicznego, poprzez przymus innowacyjny, który wiąże się z pełnym otwarciem na konkurencję krajów Europy Zachodniej, a także ze wzrostem poczucia bezpieczeństwa kapitału inwestowanego w Polsce jako część wspólnego rynku. Bardzo ważną kwestię stanowi obrona przed zagrożeniami wynikającymi z globalizacji. Z punktu widzenia Polski bardzo ważne są również szanse wynikające z integracji w zakresie ochrony rolnictwa przed negatywnymi skutkami globalizacji. Żadne rolnictwo europejskie, w tym zwłaszcza polskie nie jest w stanie znieść skutków otwartej, globalnej konkurencji, czyli nie jest zdolne do poddania się wymogom cen światowych. Rynek ten jest bowiem rynkiem nadwyżkowym i dumpingu socjalnego stosowanego przez kraje ubogie. Konsekwencją tego jest kreowanie niskich cen produktów rolnospożywczych. Globalizacja stawia na zwycięzców, a to prowadzi do pogłębiania różnic regionalnych. Polityka UE, w dotychczasowym kształcie, wpływa na ograniczanie różnic regionalnych wewnątrz ugrupowania, co dla Polski jest dużą szansą. Ponadto chodzi o to, aby Polska nie skazała się na marginalizację swojej pozycji rynkowej. Integracja z UE, z tego punktu widzenia jest pewną gwarancją utrzymania Polski w głównym nurcie procesów ekonomicznych i cywilizacyjnych. Skutków konkurencji globalnej nie jest w stanie znieść ani polskie, ani żadne rolnictwo europejskie. Poddanie więc polskiego rolnictwa wymogom cen rynku światowego, który jest rynkiem stałych nadwyżek rolnych, a ceny w dodatku są w dodatku cenami dumpingu socjalnego krajów ubogich, prowadziłoby do stopniowego eliminowania polskich produktów rolno-spożywczych z rynku. Integracja Polski z Unią Europejską powinna nie tylko wzmocnić siły wewnętrzne naszej gospodarki, w tym rolnictwa. Ułatwienie podjęcia wyzwań globalizacyjnych stanowi niejako jedną stronę medalu. Drugą stroną tego samego medalu jest obrona przed zepchnięciem na margines poza procesy globalizacji, poza rynek globalny. Integracja z tego punktu widzenia jest swoistą gwarancją utrzymania Polski w głównym nurcie przemian i procesów ekonomicznych i cywilizacyjnych. Polska pozostawiona sama sobie nie byłaby w stanie chronić rolnictwa przed negatywnymi skutkami globalizacji. A trzeba przy tym pamiętać, iż największa sprzeczność w sferze gospodarczej między USA i Unią Europejska dotyczy rolnictwa. Ze strony USA i WTO wywierana jest presja na poddanie rolnictwa mechanizmom cen rynkowych, a więc rynku cen nadwyżek rynkowych (czyli niskich) wzmocnionych stosowaniem praktyk dumpingowych. Choć ostatnio Stany Zjednoczone same zaczęły wspierać swoje rolnictwo, przeznaczając w budżecie federalnym na ten cel 105 mld USD. 23

25 Dr Roman Sobiecki 4. Wspólna Polityka Rolna a polskie rolnictwo W krajach wysoko rozwiniętych obserwujemy marginalizację rolnictwa. Popyt na produkty rolne rośnie w malejącym tempie. Co prawda po okresie fascynacji syntetykami wraca się do wyrobów nieżywnościowych pochodzenia naturalnego, ale równocześnie produkty żywnościowe wytwarza się w laboratoriach. Obecny etap postępu techniczno-technologicznego, w tym inżynieria genetyczna niesie ogromne zagrożenie dla tradycyjnych produktów żywnościowych. Marginalizacja rolnictwa spowodowana jest przez mechanizm rynkowy i industrializację. Mechanizm rynkowy wymuszał obniżkę kosztów produkcji, w pierwszej kolejności kosztów pracy. Natomiast industrializacja z jednej strony umożliwiła wzrost wydajności pracy (zarówno w przeliczeniu na jednego zatrudnionego, jak i w przeliczeniu na 1 ha), lecz z drugiej strony tworzyła zapotrzebowanie na siłę roboczą z rolnictwa. Obecnie sytuacja w tym zakresie zaczyna się zmieniać. Rynek nadal wymusza obniżkę kosztów produkcji, a tym samym wymusza postęp techniczno-technologiczny, który może zrewolucjonizować metody wytwarzania produktów rolnych zarówno na potrzeby żywnościowe jak i na potrzeby nieżywnościowe 9. Kraje należące do Unii Europejskiej rozwinęły w ostatnim ćwierćwieczu nowoczesne rolnictwo i na jego bazie nowoczesną gospodarkę żywnościową. Przemianom rolnictwa sprzyjał szybki rozwój gospodarczy, co pobudzało popyt na żywność oraz dawało nowe miejsca pracy dla odchodzących z rolnictwa. Szybki rozwój gospodarczy krajów obecnej UE stwarzał możliwość wspierania rolnictwa ze środków publicznych. Uznaje się też, że dotowany rozwój rolnictwa korzystnie wpływał na ogólny rozwój Unii Europejskiej, tak w wymiarze ekonomicznym jak i społecznym. 10 Handel zagraniczny produktami rolno-spożywczymi krajów UE ma głównie charakter wewnątrz unijny. Ok. 65% importu i 72% eksportu dokonuje się wewnątrz wspólnoty. Głównym dostawcą towarów do Unii są Stany Zjednoczone, z których pochodzi ok. 14% importu. Podobnie jest w przypadku eksportu z Unii, USA nabywają ok. 12% eksportu Unii. Import z Polski stanowi tylko 1,8% importu rolno-spożywczego 11. Fakt, iż ponad 2/3 obrotów artykułami rolno-spożywczymi dokonuje się wewnątrz Unii jest szansą dla polskiego rolnictwa na wzrost udziału polskich produktów rolnospożywczych na rynku unijnym (po akcesji jego częścią będzie również polski rynek rolny). Ponadto polskie rolnictwo może liczyć na wsparcie finansowe. Po przyjęciu Polski do Unii Europejskiej, do rolnictwa, w ramach realizacji polityk wspólnotowych, w latach powinno trafić około 7,4 mld EUR tylko z budżetu UE. Oznacza to, że średniorocznie będzie to około 2,5 mld EUR, czyli 2-krotnie więcej niż wyniosły 9 Chodzi m.in. o wykorzystywanie w produkcji rolnej osiągnięć inżynierii genetycznej. 10 Wspólna polityka rolna Unii Europejskiej a polskie rolnictwo Rozważania o korzyściach i kosztach UKIE, Warszawa, 2002, s M. Adamowicz Konkurencyjność w systemie gospodarki żywnościowej krajów Unii Europejskiej referat na Konferencję zorganizowaną przez IGŚ SGH, Warszawa 2000 r., s

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH. Regulacja rynku rolnego w Unii Europejskiej. Informacja.

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH. Regulacja rynku rolnego w Unii Europejskiej. Informacja. KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Regulacja rynku rolnego w Unii Europejskiej i w Polsce Czerwiec 1997 Elżbieta Berkowska Informacja Nr 489 BSE 1 1.

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości

Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości Misja i działania Agencji Rynku Rolnego w zakresie wspierania innowacji i promocji żywności wysokiej jakości Kraków, 8 października 2015 r. Piotr Sendor Informacja o instytucji 1990 r. - Powstanie Agencji

Bardziej szczegółowo

Podstawowa analiza rynku

Podstawowa analiza rynku Podstawowa analiza rynku Wykład 4 Jerzy Wilkin Co kryje się za pojęciem: rynek? Miejsce styku kupujących i sprzedających Miejsce przejawiania się popytu i podaży Złożony proces wzajemnego oddziaływania

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Wykorzystane rozdziały z Raportu prof. dr hab. Walenty Poczta, dr Agnieszka Baer-Nawrocka, Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE ROLNICTWA POLSKIEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE ROLNICTWA POLSKIEGO W UNII EUROPEJSKIEJ SZKOŁA WYŻSZA im. PAWŁA WŁODKOWICA w PŁOCKU Radosław Knap MIEJSCE ROLNICTWA POLSKIEGO W UNII EUROPEJSKIEJ Płock 2004 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I TEORIA I PRAKTYKA STREFY WOLNEGO HANDLU I UNII CELNEJ

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 15

Spis treści. Wstęp... 15 Spis treści Wstęp............................................................. 15 Rozdział I. Światowa Organizacja Handlu i jej system prawny a transformacja. systemowa Federacji Rosyjskiej..............................

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA NA TEMAT 30 KONFERENCJI DYREKTORÓW AGENCJI PŁATNICZYCH UE 21-23.09.2011, SOPOT, POLSKA

INFORMACJA NA TEMAT 30 KONFERENCJI DYREKTORÓW AGENCJI PŁATNICZYCH UE 21-23.09.2011, SOPOT, POLSKA Robocze tłumaczenie dok. 16629/11 INFORMACJA NA TEMAT 30 KONFERENCJI DYREKTORÓW AGENCJI PŁATNICZYCH UE 21-23.09.2011, SOPOT, POLSKA 30 Konferencja Dyrektorów Agencji Płatniczych UE odbyła się w Sopocie,

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Szczepan Figiel, Justyna Kufel Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Warszawa, 5 grudnia, 2014. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE

EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE EKONOMIKA I ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM W AGROBIZNESIE Anna Grontkowska, Bogdan Klepacki SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział 1. Miejsce rolnictwa w systemie agrobiznesu Pojęcie i funkcje agrobiznesu Ogniwa agrobiznesu

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Programowanie polityki strukturalnej

Programowanie polityki strukturalnej Fundusze strukturalne są instrumentami polityki strukturalnej Unii Europejskiej. Ich zadaniem jest wspieranie restrukturyzacji i modernizacji gospodarek krajów UE. W ten sposób wpływa się na zwiększenie

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 1.8.2014 L 230/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 834/2014 z dnia 22 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania wspólnych ram monitorowania

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5.

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5. www.arimr.gov.pl Lipiec 2012 O ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od 1994 r. wspiera działania służące rozwojowi rolnictwa i obszarów wiejskich. Agencja zajmuje się wdrażaniem instrumentów

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Zagraniczna polityka handlowa Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Podstawowe definicje Zagraniczna polityka gospodarcza oddziaływanie państwa na stosunki wymiany

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie podstawowe w sprawie Wspólnej Polityki Rybackiej po raz pierwszy zostaje włąw

Rozporządzenie podstawowe w sprawie Wspólnej Polityki Rybackiej po raz pierwszy zostaje włąw 1 Przyszła a polityka rybacka na lata 2014-2020 2020 będzie b realizowana między innymi w oparciu o trzy podstawowe dokumenty: Rozporządzenie podstawowe w sprawie Wspólnej Polityki Rybackiej po raz pierwszy

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP. Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski

Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP. Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski 1 Celem opracowania jest wskazanie znaczenia Wspólnej Polityki Rolnej dla rozwoju polskiego sektora

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw. Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2000 r. Nr 88, poz. 983, z 2003 r. Nr

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Przemysł spożywczy jest jednym z ważniejszych działów gospodarki. Jego udział

Bardziej szczegółowo

DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW UE

DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW UE 2012 2011 Jakub Moskal Dyrektor, Departament Koordynacji Wdrażania Programów Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ

PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ Sprzedaż bezpośrednia Sprzedaż bezpośrednia oraz sprzedaż marginalna lokalna i ograniczona -sprzedaż produktów rolniczych konsumentowi, z pominięciem

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 2 Szwajcaria zajmuje 23. miejsce jako partner handlowy Polski. W handlu między Polską a Szwajcarią utrzymuje się trend zmniejszania różnicy wartości między eksportem

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie strategii rozwoju rolnictwa kraje OECD, BRICS i Ukraina

Zróżnicowanie strategii rozwoju rolnictwa kraje OECD, BRICS i Ukraina Renata Grochowska Janusz Rowiński Zróżnicowanie strategii rozwoju rolnictwa kraje OECD, BRICS i Ukraina Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy Warszawa, 28 października

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy i systemy regulacji rynku owoców i warzyw oraz ich przetworów. Dr Aneta Jarosz-Angowska "Mechanizmy WPR" 1

Mechanizmy i systemy regulacji rynku owoców i warzyw oraz ich przetworów. Dr Aneta Jarosz-Angowska Mechanizmy WPR 1 Mechanizmy i systemy regulacji rynku owoców i warzyw oraz ich przetworów "Mechanizmy WPR" 1 Mechanizmy WPR w sektorze owoców i warzyw: polityka wspierania cen dla producentów, ochrona rynku Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Parlament Europejski na UEP - zostań europosłem. SKN Gospodarki Żywnościowej

Parlament Europejski na UEP - zostań europosłem. SKN Gospodarki Żywnościowej Parlament Europejski na UEP - zostań europosłem SKN Gospodarki Żywnościowej Ewolucja Wspólnej Polityki Rolnej (1962-2014) Wydatki na WPR jako % budżetu UE 100 90 80 70 70 90 80 73 66 60 50 40 40 50 46

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Konferencja prasowa Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Oczekiwania rybactwa i wędkarstwa wobec nowej perspektywy finansowej Program Operacyjny Rybactwo i Morze na lata 2014-2020 Warszawa, 23 lipca

Bardziej szczegółowo

Dochody JST 2004 2012, perspektywa 2013 2020. Warszawa, 20 czerwca 2013 Senat RP

Dochody JST 2004 2012, perspektywa 2013 2020. Warszawa, 20 czerwca 2013 Senat RP Dochody JST 2004 2012, perspektywa 2013 2020 Warszawa, 20 czerwca 2013 Senat RP Dane: dochody wydatki majątkowe wynik rok 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Dochody ogółem Dochody ogółem UE Dochody

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13

Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13 Wsparcie rynku produktów pszczelich w sezonie 2010/2011, 2011/12 i 2012/13 Agencja Rynku Rolnego (ARR), w uzgodnieniu z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW), rozpoczęła działania w ramach mechanizmu

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projekt ustawy o zmianie ustawy o rachunkowości ma na celu zminimalizowanie barier utrudniających prowadzenie działalności gospodarczej dla małych i średnich przedsiębiorców przez

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze

Studia II stopnia (magisterskie) rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Międzynarodowe stosunki gospodarcze Katedry zasilające tzw. minimum kadrowe dla kierunku MSG (Wydział NE) Katedra Gospodarki Przestrzennej

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie roku kwotowego 2010/2011

Podsumowanie roku kwotowego 2010/2011 Podsumowanie roku kwotowego 2010/2011 Stabilizacji i rozwojowi polskiego sektora mleczarskiego służy- funkcjonujący w Polsce od 2004 r. mechanizm kwotowania produkcji mleka. Jego głównym celem jest zachowanie

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Rola Najwyższa Izba Kontroli wobec systemu zarządzania i kontroli środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej

Rola Najwyższa Izba Kontroli wobec systemu zarządzania i kontroli środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej Rola Najwyższa Izba Kontroli wobec systemu zarządzania i kontroli środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej Wykorzystanie środków Unii Europejskiej należy do priorytetowych kierunków badań Najwyższej

Bardziej szczegółowo

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020

Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Obszary wiejskie w polityce spójności - założenia na okres 2014 2020 Konferencja Wiejska Polska 25 26 maja 2013 r. Konin/Licheń Krajowe podstawy strategiczne polityki

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 6 marca 2015 r. Poz. 20. ZARZĄDZENIE Nr 14 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r.

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 6 marca 2015 r. Poz. 20. ZARZĄDZENIE Nr 14 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY Ministra Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, dnia 6 marca 2015 r. Poz. 20 ZARZĄDZENIE Nr 14 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r. w sprawie powołania Komitetu Monitorującego

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju W dzisiejszych warunkach konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI dr hab. Zbigniew Brodziński Katedra Ekonomiki Przestrzennej i Środowiskowej Centrum Rozwoju Obszarów Wiejskich UWM

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności UE na lata 2014 2020

Polityka spójności UE na lata 2014 2020 UE na lata 2014 2020 Propozycje Komisji Europejskiej Unii Europejskiej Struktura prezentacji 1. Jakie konsekwencje będzie miała polityka spójności UE? 2. Dlaczego Komisja proponuje zmiany w latach 2014

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawa finansowego przedsiębiorców. Dotacje w funkcjonowaniu przedsiębiorców

Podstawy prawa finansowego przedsiębiorców. Dotacje w funkcjonowaniu przedsiębiorców Podstawy prawa finansowego przedsiębiorców Dotacje w funkcjonowaniu przedsiębiorców Wybrane formy wsparcia biznesu Pożyczki Poręczenia Gwarancje Dopłaty do pożyczek i kredytów Umorzenia pożyczek Refundacja

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE

Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE Dr Bernadeta Baran Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Plan wystąpienia Podstawy prawne gospodarczej współpracy transatlantyckiej Skala

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 16 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r.

ZARZĄDZENIE NR 16 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r. ZARZĄDZENIE NR 16 MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 4 marca 2015 r. w sprawie powołania Komitetu Monitorującego Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 Na podstawie art. 14 ust.

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław

Bardziej szczegółowo

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42

Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42 Licencje, certyfikaty, świadectwa 2015-03-01 18:16:42 2 Instytucją zajmującą się kwestiami norm technicznych i jakościowych oraz ich standaryzacją jest Koreańska Agencja Standardów i Technologii, która

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy.

Kontrola zarządcza stanowi ogół działań podejmowanych dla zapewnienia realizacji celów w sposób zgodny z prawem, efektywny, oszczędny i terminowy. ANKIETA / KWESTIONARIUSZ DLA JEDNOSTEK PODLEGŁYCH / NADZOROWANYCH PRZEZ MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO W ZAKRESIE STOSOWANIA STANDARDÓW KONTROLI ZARZĄDCZEJ Kontrola zarządcza stanowi ogół działań

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej. Rozwój polskiego rolnictwa kierunki zmian. Podsekretarz Stanu Tadeusz Nalewajk

Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej. Rozwój polskiego rolnictwa kierunki zmian. Podsekretarz Stanu Tadeusz Nalewajk Wspólna Polityka Rolna Unii Europejskiej. Rozwój polskiego rolnictwa kierunki zmian Podsekretarz Stanu Tadeusz Nalewajk Wspólna Polityka Rolna jest historycznie pierwszą spośród wspólnych polityk społecznoekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Panie Marszałku, Wysoka Izbo,

Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Panie Marszałku, Wysoka Izbo, Cieszę się, iż mogę poinformować Wysoką Izbę, a za pośrednictwem mediów również polskich rolników o realizacji programów skierowanych do polskiej wsi, a więc Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

14.06.2010 20.11.2013 21.12.2012 1.06.2011

14.06.2010 20.11.2013 21.12.2012 1.06.2011 1. Raporty prowadzone jako Sprawozdawca 14.06.2010 SPRAWOZDANIE w sprawie strategii Unii Europejskiej dla regionu Morza Bałtyckiego oraz roli makroregionów w przyszłej polityce spójności Sprawozdanie nakreśla

Bardziej szczegółowo

Działania informacyjne i promocyjne w ramach PROW na lata 2007-2013

Działania informacyjne i promocyjne w ramach PROW na lata 2007-2013 Działania informacyjne i promocyjne w ramach PROW na lata 2007-2013 Działania informacyjne i promocyjne w ramach PROW na lata 2007-2013 Podejmując decyzję o zakupie żywności, konsumenci w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Skala wsparcia obszarów wiejskich w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych na lata 2007-2013

Skala wsparcia obszarów wiejskich w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych na lata 2007-2013 Konferencja Polityka spójności na rzecz rozwoju obszarów wiejskich Skala wsparcia obszarów wiejskich w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych na lata 2007-2013 dr Hanna Jahns Sekretarz

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia. w sprawie danych niezbędnych do właściwego monitorowania realizacji i ewaluacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności

Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii. dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Przemysłu, Badań Naukowych i Energii 29.11.2011 2011/0156(COD) PROJEKT OPINII Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii dla Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego,

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r. BIURO ANALIZ I PROGRAMOWANIA Warszawa, 14-9-6 Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 9 13 i w okresie I VII 14 r. Stany Zjednoczone utrzymują pozycję największej i najbardziej

Bardziej szczegółowo

Część IV. System realizacji Strategii.

Część IV. System realizacji Strategii. Część IV. System realizacji Strategii. Strategia jest dokumentem ponadkadencyjnym, określającym cele, kierunki i priorytety działań na kilka lat oraz wymagającym ciągłej pracy nad wprowadzaniem zmian i

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w 2013 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w 2013 r. Biuro Analiz i Programowania Warszawa, marzec 2014 r. Handel zagraniczny towarami rolno-spożywczymi w 2013 r. Od akcesji Polski do UE sukcesywnie rosły obroty towarami rolnospożywczymi oraz ich udział

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo