Redakcja naukowa. Anna Adamus-Matuszyƒska, Agata Austen. Public relations. w jednostce samorzàdu terytorialnego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Redakcja naukowa. Anna Adamus-Matuszyƒska, Agata Austen. Public relations. w jednostce samorzàdu terytorialnego"

Transkrypt

1 Redakcja naukowa Anna Adamus-Matuszyƒska, Agata Austen Public relations w jednostce samorzàdu terytorialnego

2 Public relations w jednostce samorzàdu terytorialnego

3 Autorzy Anna Adamus-Matuszyƒska Agata Austen Bogumiła Baraƒska Autorzy Katarzyna Burda-Âwierz Adriana Aldona Fràczkiewicz-Wronka Paliwoda Joanna Michał Kapias Perzyƒska Dorota Paweł Kocoƒ Furmanek Anna Dariusz Chojnacka Kubok Aleksander Lipski Renata Maçkowska ks. Grzegorz Polok

4 Redakcja naukowa Anna Adamus-Matuszyƒska, Agata Austen Public relations w jednostce samorzàdu terytorialnego Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011

5 4 Spis treści Wydawca: Joanna Perzyńska Redaktor merytoryczny: Gra yna Nowak Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: GRAFOS/istockphoto.com/yystom Seria: Zarządzanie Recenzent: prof. dr hab. Łukasz Sułkowski Publikacja dofi nansowana przez Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach Wydawnictwo C.H. Beck 2011 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska Warszawa, tel. (22) Skład i łamanie: IGAWA Ireneusz Gawliński Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN ISBN e-book:

6 Spis treści 5 Spis treści Wprowadzenie... 9 Rozdział 1. Public relations jako funkcja zarządzania przestrzenią publiczną Wstęp Nieodzowność refl eksji fi lozofi cznej w badaniach nad przestrzenią publiczną Istota zarządzania publicznego Potrzeba budowania wizerunku organizacji publicznej jako historycznie uwarunkowany kierunek rozwoju jednostki samorządu terytorialnego Specyfi ka komunikowania się organizacji publicznych z otoczeniem Proces budowania wizerunku instytucji publicznej Wizerunek współczesna rola i znaczenie w przestrzeni publicznej Budowanie wizerunku Etapy opracowywania programu public relations dla jednostki samorządu terytorialnego Podsumowanie. Strategie public relations jednostek samorządu terytorialnego Pytania Zalecana literatura Rozdział 2. Przestrzeń publiczna i jej znaczenie dla funkcjonowania jednostki samorządu terytorialnego Wstęp Wpływ jednostki samorządu terytorialnego na jakość przestrzeni publicznej Przestrzeń medialna a jednostka samorządu terytorialnego Public relations samorządu a przestrzeń publiczna Podsumowanie Pytania Zalecana literatura Rozdział 3. Public relations w kształtowaniu warunków partycypacji społecznej Zadania i funkcje samorządu w realizacji idei społeczeństwa obywatelskiego Partycypacja społeczna w funkcjonowaniu samorządu lokalnego Społeczeństwo obywatelskie a samorząd terytorialny Społeczeństwo obywatelskie jako forma realizowania umowy społecznej Jednostki samorządu terytorialnego a organizacje i stowarzyszenia pozarządowe: niewiedza, nieufność, niechęć Znaczenie samorządu terytorialnego w realizacji zasad demokracji Zadania i funkcje jednostek samorządu terytorialnego w realizacji aktywności społeczności lokalnej Rola public relations w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego... 94

7 6 Spis treści Społeczny ład informacyjny Public relations jednostki samorządu terytorialnego a partycypacja społeczna Cele polityki komunikacyjnej Współpraca z trzecim sektorem Public relations w procesie podejmowania decyzji jednostki samorządu terytorialnego Podsumowanie Pytania Zalecana literatura Rozdział 4. Budowanie relacji jednostki samorządu terytorialnego z interesariuszami Wstęp Otoczenie organizacji publicznych Interesariusze a zarządzanie organizacją publiczną Podstawy teorii interesariuszy Analiza interesariuszy jako podstawa budowania strategii public relations w jednostce samorządu terytorialnego Podsumowanie Pytania Zalecana literatura Rozdział 5. Narzędzia i instrumenty komunikowania się jednostki samorządu terytorialnego w przestrzeni publicznej Wstęp Ustawa o samorządzie terytorialnym i obowiązek informacji publicznej Wprowadzenie Wybrane zagadnienia z ustawy o samorządzie terytorialnym Ustawa o informacji publicznej Praktyka komunikowania w jednostkach samorządu terytorialnego Narzędzia komunikowania się jednostek samorządu terytorialnego z otoczeniem wewnętrznym Wewnętrzne public relations To samość i kultura organizacji Wewnętrzne public relations defi nicje i narzędzia Specyfi ka wewnętrznego public relations jednostki samorządu terytorialnego Narzędzia komunikowania się jednostek samorządu terytorialnego z otoczeniem zewnętrznym Wprowadzenie Narzędzia pierwotne stosowane w programach public relations instytucji samorządowych Narzędzia wtórne stosowane w programach public relations instytucji samorządowych Narzędzia public relations zewnętrznego wykorzystywane przez jednostki samorządu terytorialnego Podsumowanie Pytania Zalecana literatura

8 Spis treści 7 Rozdział 6. Wartości etyczne fundamentem demokratycznej to samości jednostki samorządu terytorialnego Wstęp Personalistyczny wymiar społeczeństwa jako podstawa demokracji Etyczny wymiar funkcjonowania jednostki samorządu terytorialnego Etyka jednostki samorządu terytorialnego etyką zawodową Etyka pracownika jednostki samorządu terytorialnego w świetle obowiązujących regulacji prawnych Fundamentalne wartości i postawy etyczne pracownika jednostki samorządu terytorialnego Podstawowe instrumenty kształtowania postaw etycznych pracowników jednostki samorządu terytorialnego Aspekty podejmowania decyzji urzędników samorządowych w warunkach demokracji w kontekście zadań społecznej odpowiedzialności Dylematy włodarzy związane z decyzyjnością w ustroju demokratycznym Idea dobra wspólnego w przestrzeni działań społecznie odpowiedzialnego samorządu terytorialnego Podsumowanie Pytania Zalecana literatura Wnioski i rekomendacje Załączniki Załącznik 1. Kwestionariusz wywiadu Załącznik 2. Aneks Bibliografi a Słowniczek Indeks rzeczowy

9

10 Wprowadzenie 9 Wprowadzenie W wielu krajach, w tym tak e w Polsce, daje się zauwa yć niewystarczający poziom satysfakcji ze sposobu świadczenia usług publicznych, a tak e niski poziom zaufania do aparatu rządzącego, w tym do jednostek administracji publicznej. Zjawiska te stanowią powa ny problem zarówno dla władz, jak i społeczeństwa [Bryce, 2009, s ; Peri, 2007]. Z tego powodu sektor publiczny przechodzi wiele fundamentalnych reform, których celem jest zwiększenie jego efektywności. Istotą reformowania sektora administracji publicznej jest decentralizacja, czyli przekazanie jak największej liczby zadań samorządowi terytorialnemu i uczynienie go jednostką odpowiedzialną za i przed społecznością lokalną. Zgodnie z zało eniami reformy samorządu terytorialnego, która została dokonana w Polsce po transformacji ustrojowej w 1989 r., jednostka samorządu terytorialnego jest związkiem lokalnego społeczeństwa powołanym do samodzielnego wykonywania administracji publicznej, a zarazem wyposa onym w materialne środki umo liwiające realizację nało onych nań zadań. Ogół mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego stanowi na mocy prawa wspólnotę samorządową, a jej istotą jest zarządzanie sprawami publicznymi przez samych zainteresowanych. Zwiększenie poziomu odpowiedniości usług i tym samym wzrost satysfakcji obywateli wymaga zastosowania mechanizmów partycypacji publicznej, czyli procesów, które anga ują obywateli w proces podejmowania decyzji. Zmienił się przy tym kontekst, w jakim ów proces zaanga owania przebiega, gdy dzisiaj sfera publiczna nie ma formy greckiej Agory czy rzymskiego Forum miejsca zgromadzeń obywateli i sporów publicznych. Sfera publiczna to nowa przestrzeń komunikowania: wirtualna, pośrednia, bezosobowa, czasem anonimowa, w której jednostka odgrywa zupełnie inną rolę ni w czasach staro ytnych. Współczesna sfera publiczna ujawnia nowe oblicze debaty publicznej oraz nową rolę jej uczestników. Jako sfera działań ludzkich wią e się z ró norodnymi relacjami międzyludzkimi. Jednostki samorządu terytorialnego są jednymi z podmiotów tworzących przestrzeń publiczną. Oprócz nich mo na wskazać inne, takie jak: jednostka w znaczeniu osobowym, organizacje gospodarcze, organizacje pozarządowe, organizacje administracji państwowej, media oraz społeczności lokalne. Jednostka samorządu terytorialnego w aspekcie procesu komunikowania w przestrzeni publicznej to zarówno organ reprezentujący daną wspólnotę, jak i sama wspólnota. Doświadczenia JST wskazują na konieczność anga owania obywateli w proces decyzyjny [Martin, Boaz, 2000, s ], dlatego te coraz więcej z nich dostosowuje podejmowane działania do oczekiwań i postaw społecznych poprzez zbli enie

11 10 Wprowadzenie organizacji do ludzi, którym słu y, i zwiększenie dbałości o jakość komunikowania się w przestrzeni publicznej [Schiavo-Campo, McFerson, 2008, s ]. Partycypacja obywateli w procesie rządzenia i dostęp do informacji są kluczowymi elementami utrzymywania wiarygodności działań jednostek samorządu terytorialnego. Innymi słowy, zaanga owanie obywateli jest warunkiem koniecznym demokracji i podstawą istnienia społeczeństwa obywatelskiego [Frost, 2003, s ]. Zgodnie z nurtem New Public Management jednostki samorządu terytorialnego powinny się konsultować z interesariuszami, zwiększając stopień reagowania na potrzeby i na oczekiwania odbiorców usług, co powinno się przeło yć na wzrost poziomu zaufania [Denhart, Denhart, 2000, s ], poniewa w tych obszarach działania, gdzie zaanga owanie publiczności jest większe, jednostki te odnoszą większe sukcesy ni tam, gdzie poziom zaanga owania jest ni szy [Putnam, 1995a, s ]. Realizacja idei partycypacji publicznej wymaga przede wszystkim komunikowania się jednostek samorządu terytorialnego z otoczeniem, a szerzej budowania właściwych relacji. Przedkładana publikacja stanowi wynik prac podjętych w ramach badań statutowych Katedry Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Podjęto w niej próbę analizy relacji jednostek samorządu terytorialnego z interesariuszami w przestrzeni publicznej, wskazania po ądanych standardów komunikowania oraz roli mediów w tak rozumianej sferze publicznej. W tym celu sformułowano przedstawione ni ej pytania badawcze. 1. Jakie jest znaczenie współczesnej przestrzeni publicznej i jakie są jej podmioty? 2. W jaki sposób public relations wpływa na tworzenie warunków partycypacji publicznej? 3. W jaki sposób jednostka samorządu terytorialnego buduje relacje z interesariuszami? 4. Jakie narzędzia są wykorzystywane w procesie komunikowania się jednostki samorządu terytorialnego z interesariuszami w przestrzeni publicznej? 5. W jaki sposób standardy etyczne wpływają na praktykę działania JST? W celu uzyskania odpowiedzi na postawione pytania badawcze przeprowadzono kwerendę literatury przedmiotu, a tak e badania terenowe z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety, doręczanego przez ankieterów, zawierającego zarówno pytania otwarte, jak i pytania zamknięte, w których zamieszczono kafeterię bąd te proszono o określenie siły danego zjawiska 1. Dobór próby był doborem celowym, którego podstawą było uwzględnienie wszystkich trzech poziomów samorządu terytorialnego w Polsce. Terytorialnie badania objęły swoim zasięgiem wszystkie urzędy marszałkowskie (16), a dla potrzeb zbadania poziomu powiatu i gmin wybrano województwo śląskie, w którym poddano analizie wszystkie jednostki powiatowe (urzędy powiatowe oraz urzędy miast na prawach powiatu 36), a tak e urzędy gmin (ze 167 gmin województwa śląskiego przyjęto do analizy 143 ankiety). Dane empiryczne zgromadzono w latach Biorąc pod uwagę regulacje prawne oraz funkcje publiczne pełnione przez instytucje reprezentujące społeczność lokalną, w badaniu zało ono, e strategie public relations dotyczą instytucji 1 Zob. załącznik 1 kwestionariusz wywiadu.

12 Wprowadzenie 11 jako takiej, to znaczy urzędów reprezentujących daną społeczność, a efekty jej stosowania w praktyce wspierają budowanie wizerunku całego miasta czy regionu. W poszczególnych rozdziałach skupiono się kolejno na: wyjaśnieniu konieczności kształtowania wizerunku organizacji publicznej w kontekście przyjęcia paradygmatu zarządzania publicznego, znaczeniu przestrzeni publicznej i jej filozoficznych podstawach, istocie i znaczeniu społeczeństwa obywatelskiego oraz zadaniach i funkcjach jednostek samorządu terytorialnego w realizowaniu społeczeństwa obywatelskiego, budowaniu relacji jednostek samorządu terytorialnego z interesariuszami, wykorzystaniu narzędzi public relations w procesie komunikowania się i w końcu na kontekście etycznym funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego i ich społecznej odpowiedzialności. W ka dym rozdziale zaprezentowano najwa niejsze aspekty teoretyczne dotyczące danego zagadnienia, a tak e wyniki przeprowadzonych badań terenowych. Publikacja jest adresowana do szerokiego grona odbiorców: praktyków zarządzających w jednostkach administracji publicznych, w tym specjalistów public relations, studentów zainteresowanych zarówno zarządzaniem publicznym, jak i komunikowaniem, a tak e badaczy powy szych zagadnień. W imieniu własnym i Zespołu serdecznie dziękujemy Recenzentowi prof. dr. hab. Łukaszowi Sułkowskiemu za cenne uwagi, dzięki którym mogliśmy udoskonalić niniejszą pracę. Pragniemy tak e podziękować respondentom za poświęcony czas i zaanga owanie w proces gromadzenia danych empirycznych. Anna Adamus-Matuszyńska, Agata Austen

13

14 1. Public relations jako funkcja zarządzania przestrzenią publiczną 13 Rozdział 1 Public relations jako funkcja zarządzania przestrzenią publiczną Anna Adamus-Matuszyńska, Agata Austen Aldona Frączkiewicz-Wronka, Dariusz Kubok 1.1. Wstęp Ka da organizacja jest powiązana z otoczeniem, w którym funkcjonuje. Organizacje publiczne ze względu na cele swego działania muszą być szczególnie otwarte na opinie obywateli i kształtować z nimi relacje w taki sposób, aby realizować zgłaszane przez nich potrzeby. Relacji organizacji publicznych z otoczeniem nie mo na rozpatrywać wyłącznie jako dostosowywania się do wpływów otoczenia. Jest to ciągły proces wymiany informacji, przez który organizacja kształtuje właściwe relacje z interesariuszami, w tym tak e z obywatelami. Instytucje samorządowe w wielu krajach, równie te działające w Polsce, poddawane są permanentnej ocenie społeczności lokalnej 1, stąd te coraz więcej organizacji publicznych podejmuje działania w zakresie public relations (PR), polegające na tworzeniu wiarygodnego wizerunku organizacji, a w konsekwencji dostosowywaniu podejmowanych przez nie działań do oczekiwań i postaw społecznych poprzez zbli enie organizacji do ludzi, którym słu y, i zwiększenie dbałości o jakość komunikowania się w przestrzeni publicznej. Narzędzia public relations pomagają wzmocnić poparcie publiczne dla nowych polityk. Dzięki nim zarządzający mają wgląd w mo liwe reakcje obywateli na decyzje podejmowane przez administrację publiczną [Lee, 1999, s ]. Analiza profesjonalnej praktyki public relations badanej przez Europejski Monitoring Komunikacji (European Communication Monitor) ujawnia, e PR jest coraz bardziej zinstytucjonalizowany i w rezultacie staje się warunkiem społecznej akceptacji działań realizowanych przez organizacje, w tym instytucje publiczne [Moreno, Verhoeven, Tench, Zerfass, 2010, s ]. Mo na zatem zaryzykować stwierdzenie o wyłaniającej się potrzebie aktywnego kształtowania po ądanego 1 Nale y podkreślić, e w Polsce władze samorządowe oceniane są pozytywnie. Z comiesięcznych raportów CBOS wynika, e władze lokalne cieszą się dobrą opinią, mniej więcej dwie trzecie respondentów wskazuje ocenę dobrą, a około jedna czwarta negatywną. Wska nik ten od czterech lat ulega bardzo niewielkim wahaniom. Por. h p://www.cbos.pl/spiskom.pol/2010/k_054_10.pdf.

15 14 Anna Adamus-Matuszyńska, Agata Austen, Aldona Frączkiewicz-Wronka, Dariusz Kubok wizerunku przez organizacje publiczne, w czym niezwykle przydatne jest stosowanie strategii komunikowania adekwatnych do potrzeb. Analiza miejsca oraz roli podejmowanych przez jednostki samorządu terytorialnego działań z zakresu public relations staje się coraz częściej przedmiotem badań, których celem jest ich ocena, jak równie opracowywanie rekomendacji, a tak e a mo e przede wszystkim wykrycie naukowo zweryfikowanych zale ności między systematycznie stosowanym PR a skutecznością i efektywnością działań. W Polsce od kilku lat prowadzone są badania nad tą sferą działalności [por. np. prace: Augustyn, 2008; Giedrojć, 2004; Tworzydło, Soliński (red.), 2005; Stanowicka-Traczyk, 2008; Święckowska, 2008; Glińska, 2008]. Poza tym urzędy marszałkowskie, powiatowe, gminne oraz urzędy miast realizują programy budowania wizerunku, nazywane czasami niezbyt słusznie strategiami komunikacji marketingowej, w ró norodnych celach, np. przełamania stereotypowego obrazu danego regionu (np. projekt pt. Śląskie. Pozytywna energia Śląskiego Urzędu Marszałkowskiego), promocji turystyki za granicą (np. projekt promocyjny Dolnego Śląska Das ist super. To je wyborne. Dolny Śląsk ), budowania po ądanego wizerunku (np. strategia Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego pt. Opolskie kwitnące, której zamierzeniem jest pokazanie województwa jako miejsca pięknego, zadbanego, czystego, wygodnego do bycia i ycia) oraz wielu innych 2. Działania, jakie podejmują poszczególne jednostki samorządu terytorialnego, ukierunkowane są na trzy podstawowe obszary: pracowników urzędów i podległych im jednostek, którzy swoimi działaniami codziennie realizują zadania z zakresu budowania relacji i wizerunku (public relations wewnętrzne), społeczność lokalną danego terytorium, która jest wartościowym rzecznikiem regionu (public relations regionalne) oraz otoczenie zewnętrzne, czyli szerokie spektrum ró nych grup, zbiorowości, organizacji będących partnerami w ró nych projektach czy po prostu odbiorcami komunikatów (public relations zewnętrzne). Jednostki samorządu terytorialnego działają w konkretnej przestrzeni publicznej, w której funkcjonuje wiele podmiotów, z którymi budują relacje pozwalające im skutecznie działać. To, co współcześnie daje się zaobserwować, miało ju miejsce w czasach staro ytnych. Relacje w sferze publicznej są przedmiotem rozwa ań od ponad 2000 lat, kiedy to Arystoteles zdefiniował przestrzeń publiczną. Agora miejsce spotkań greckich uczestników sfery publicznej stała się przedmiotem jego analiz. Od tamtego czasu filozofowie społeczni, a potem politolodzy opisywali i analizowali, czym jest przestrzeń publiczna. Wiek XX przyniósł pogłębioną, ale ciągle opartą na myśleniu Arystotelesa, refleksję nad sferą publiczną [zob. Bauman, 2006b]. Hannah Arendt, Jurgen Habermas i Zygmunt Bauman postrzegają sferę publiczną jako agorę, czyli jako przestrzeń komunikowania między obywatelami a decydentami, która dotyczy jedynie spraw wa nych dla obywateli i mieszkańców danej przestrzeni społecznej. Sfera publiczna to sfera omawiania, debatowania, deliberowania nad zagadnieniami społecznymi, politycznymi, zagadnieniami powszechnego zainteresowania i publicznej odpowiedzialności. Co prawda, jak pisze Bauman, na sferę agory, czyli 2 Więcej na ten temat na stronach: , h p://umwo.opole.pl/docs/opolskie_ pdf,

16 1. Public relations jako funkcja zarządzania przestrzenią publiczną 15 na sferę społeczną, pod koniec XX wieku nastąpiła inwazja sprawami oikosu, czyli kwestii prywatnych, to jednak, co jest dla niej najwa niejsze, to komunikowanie fundamentalnych dla obywateli spraw społecznych. Zgromadzenie publiczne stało się dzisiaj miejscem ujawniania spraw prywatnych nie tylko osób pełniących wa ne społecznie funkcje, ale tak e prywatnych spraw jednostek, na przykład tych, które chcą przekazać swoje poglądy w sferze publicznej (taką przestrzenią są kolorowe czasopisma czy programy typu reality show obecne w masowej przestrzeni publicznej, ale tak e blogi osób publicznych). Stąd relacje między sferą gospodarczą a sferą władzy w przestrzeni publicznej to dzisiaj nie tylko relacje związane z rozwiązywaniem wa nych spraw publicznych, lecz tak e budowanie relacji na podstawie jednostkowych doświadczeń Nieodzowność refleksji filozoficznej w badaniach nad przestrzenią publiczną Pojęcie przestrzeni publicznej (sfery publicznej) na stałe zagościło w leksykonie podstawowych kategorii humanistyki. Jest ono wcią ywo dyskutowane i analizowane przez przedstawicieli ró nych dziedzin nauki. Wydaje się, e warto jeszcze raz przyjrzeć się tej kategorii od strony filozoficznej, a w szczególności z perspektywy rozwa ań ontologicznych, epistemologicznych i aksjologicznych. Dociekania te nale y te poszerzyć o element historyczno-filozoficzny, poniewa trzeba uznać, e zakorzenienie się pewnych problemów w dziejach myśli nie tylko wzbogaca perspektywę badawczą, lecz tak e ujawnia często zapomniane (słusznie bąd niesłusznie) idee, które mogą stanowić warty uwagi przyczynek do obecnych dyskusji. Z tego względu nie sposób pominąć rozwa ań myślicieli greckich, a dzięki nim nie zauwa yć pewnych teoretycznych problemów stojących przed próbą zdefiniowania przestrzeni publicznej. Jurgen Habermas w ksią ce Strukturalne przeobra enia sfery publicznej pojmuje sferę publiczną jako rudymentarny obszar ycia społecznego umo liwiający ujawnianie opinii społecznych [Habermas, 2007]. Niczym nie skrępowana, wolna i mo liwie szeroka komunikacja jest warunkiem demokracji. Opinia publiczna zatem staje się siłą polityczną. Zdaniem tego badacza współcześnie mamy do czynienia z rozkładem sfery publicznej. Dzieje się tak dlatego, e zauwa alna jest postępująca manipulacja i dominacja elit, wzajemne przenikanie się sfery publicznej z prywatną oraz nacisk instytucji ekonomicznych, politycznych i medialnych na jednostkę. Współcześnie dają się wyró nić trzy typy organizacji sfery publicznej: ekspresyjny, elekcyjny i deliberatywny [Poleszczuk, 2009, s ]. Typ ekspresyjny opiera się na rytuałach uczestnictwa jest to wyjście ze sfery prywatnej do publicznej w formie wiecu, protestu, demonstracji, aby wyrazić swoją opinię jako sprzeciw, bunt czy po prostu jako zajęcie stanowiska. Typ elekcyjny sprowadza się do aktu głosowania, do wyborów zgodnych z naszymi przekonaniami, przy czym trzeba pamiętać, e de facto ma się tu do czynienia z wyborem ograniczonym do tego, co przedło one. Typ ten jest pozbawiony te owej dynamiki społecznej charakterystycznej dla modelu ekspresyjnego. Z kolei typ deliberatywny odwołuje się do dyskursu, który musi się opierać na równości i niemo liwości wykluczania dyskutantów oraz ma dotyczyć problemów istotnych dla wszystkich.

17 16 Anna Adamus-Matuszyńska, Agata Austen, Aldona Frączkiewicz-Wronka, Dariusz Kubok W kontekście takiego pojmowania przestrzeni publicznej rodzą się pewne trudności o charakterze filozoficznym. Na kilka z nich warto zwrócić uwagę. Pierwszym z nich jest status wiedzy i powiązanie wiedzy z władzą. W tym celu warto wrócić do ródeł naszej kultury, tym bardziej e wielu myślicieli tam właśnie widzi zaczyn współczesnych problemów. Nale y do nich Emmanuel Lévinas, który wychodzi od faktu stwierdzenia kryzysu kultury europejskiej. Potrzebny zatem jest wnikliwy namysł nad przyczynami tego stanu rzeczy, a eby ta diagnoza się powiodła nale y sięgnąć do ródeł i przemyśleć na nowo zało enia kultury Zachodu. Krytykowana przez Lévinasa tradycja myśli europejskiej wią e się z rozwojem i istotą ontologii, której naczelnymi pojęciami są: to-samo, jedność, całość, uniwersalność, istota, wieczność i panowanie jako funkcja wiedzy. Ochrona to samości zawłaszcza to-co-inne, inność jako taką, wreszcie nieskończoność. Tak pojęta ontologia musi zostać zastąpiona metafizyką jako etyką, która kieruje się w stronę inności i ró nicy. Kultura immanencji musi zostać zastąpiona kulturą transcendencji. Dla Lévinasa władza jest więc funkcją wiedzy, a ta stanowi formę panowania i zawłaszczania. Gdyby przyznać rację Lévinasowi, trzeba by uznać, e przestrzeń publiczna równie jest zawłaszczona przez tych, którzy posiadają wiedzę lub co gorsza przez tych, którzy mają dostęp do informacji, a nawet nią manipulują. Powstaje jednak pytanie, czy mowa tu jest rzeczywiście o wiedzy i czy takie jej pojmowanie faktycznie wbudowane jest w ródła naszej kultury? Mo na mieć spore wątpliwości odnośnie do Lévinasowej diagnozy, głównie dlatego, e jest ona uwarunkowana polemiką z Heglem. Francuski myśliciel, polemizując z Heglem, nadal myśli jego kategoriami. Warto więc sięgnąć do ródeł naszej kultury, aby zobaczyć ów związek władzy i wiedzy. Wydaje się jednak zasadne, e oprócz literalnej analizy kwestii wolności i władzy w myśli greckiej konieczne jest równie sięgnięcie do samych początków dociekań filozoficznych, jako e tam tkwią zaczątki tej problematyki. Mimo swojej niejawnej obecności u zarania greckiej filozofii te zalą ki problematyki wolności i władzy owocują nie tylko w myśli greckiej, lecz tak e obecne są w dzisiejszych dyskusjach. Warto więc zwrócić na nie uwagę, gdy mogą być istotną inspiracją przy próbie namysłu nad problemem wolności i władzy. Pojęciem, które słu y najlepiej rozjaśnieniu kwestii władzy, okazuje się kategoria arché wraz z jej znaczeniem we wczesnej myśli greckiej. Mo na nawet powiedzieć więcej: problem władzy uwikłany w problem arché pokrywa się z początkiem samej filozofii, jako e początkiem filozofii jest filozofia początku (arché). Greckie słowo arché znaczy: początek, fundament, zasada, element, przyczyna, powód, suma, władza, państwo, kraj, urząd, stanowisko, oddział wojska, a tak e moce niebieskie lub moce piekielne [zob. Jurewicz, 2000; Stró ewski, 1994] 3. Na pierwszy rzut oka wydaje się, e zaiste potrzeba mocy niebieskich, aby w jakiejś mierze zjednoczyć te ró ne znaczenia słowa arché. 3 W. Stró ewski wyró nia pięć zasadniczych znaczeń tej kategorii, a niektóre z nich jeszcze bardziej uściśla. Mamy więc arché jako: 1) początek (w sensie przestrzennym 1.1, w sensie czasowym 1.2 oraz jako ródło 1.3); 2) zasada (w sensie podwaliny i podło a 2.1, jako to, co zasadnicze 2.2, jako reguła 2.3); 3) przyczyna; 4) władza (jako suwerenność i najwy sze stanowisko 4.1, w sensie oddziałów wojska, jak i potęgi oraz mocy 4.2); 5) państwo, kraj.

18 1. Public relations jako funkcja zarządzania przestrzenią publiczną 17 Jest te inny, mniej zawodny sposób, a mianowicie odwołanie się do pierwszych myślicieli greckich. To oni bowiem od samego początku, a więc ju w ramach szkoły jońskiej, wiązali w jednym pojęciu arché znaczenia: początku, zasady, ródła i władzy. Początek filozofii to filozofia początku, a zarazem filozofia władzy. Wczesnogreckie poszukiwanie arché sprowadza się zatem do ujęcia zasady określającej to, co jest. Filozofia nie tylko jończyków, ale tak e pitagorejczyków, Platona i Arystotelesa stawia sobie za cel uzasadnienie bytu poprzez ustalenie najwy szej (lub najwy szych) zasady, która jest zarówno ródłem określoności, jak i władzy nad tym, co jest. Filozoficzne dociekanie tego, co rządzi wszystkim, mo e być dwojakie. Albo poszukuje się ródła (genezy) zastanego porządku, albo sam ten porządek traktuje się jako arché i wtedy docieka się jego istoty. W obu przypadkach kosmos jest postrzegany jako uporządkowana całość wskazująca na istnienie prawa, któremu wszystko podlega, w tym równie ludzkie ycie i zachowanie. Pytanie o arché jest przeto pytaniem o zasadę porządku i określoności, a zarazem o to, na czym ten porządek się zasadza, czyli o prawo rządzące wszystkim, a więc tak e o ródło tego prawa władzę. Problem władzy jest zatem ju u samych ródeł filozofii uwikłany w metafizyczne pytanie o naturę świata. Grecy akcentują wyra nie (przynajmniej od V wieku przed Chrystusem) wolność polityczną jako autonomię na zewnątrz i demokrację wewnątrz państwa. Dziwi jednak na pierwszy rzut oka skąpa liczba wypowiedzi dotyczących wolności w sensie filozoficznym. Dziwi nas tym bardziej, e od czasów nowo- ytnych problem wolności wydaje się być centralnym pojęciem w rozwa aniach filozoficznych. Skąd to milczenie Greków w sprawie wolności? Olof Gigon, który twierdzi, i nietrudno dojść przyczyn tego faktu, pisze: Obrazowo moglibyśmy powiedzieć, e dla staro ytnych człowiek ró nił się w istotny sposób od zwierząt właśnie nie tym, e rozporządzał nieredukowalną wolnością decyzji, gdy tymczasem zwierzę w swym działaniu jest «związane instynktem», lecz raczej tym, e mógł się porozumieć dzięki mowie i e zdobywał (przejawiające się w mowie) poznanie tego, co ogólne, tego, co wieczne, wreszcie poznanie Boga. Sfera woli podporządkowana jest sferze poznania, bo wola nieuchronnie zatrzymuje się przy tym, co partykularne, materialne i przemijające. Nieskończenie bardziej nara ona jest na działanie przypadłości zewnętrznych ni poznanie, sławione przez Arystotelesa za swą zdolność uchwycenia prawdy w ka dym miejscu kuli ziemskiej, w którym znajduje się człowiek [Gigon, 1996, s. 123]. Sfera woli zostaje podporządkowana sferze poznania, tego, co ogólne i wieczne, ale właśnie to poznanie ograniczone jest tym, co ogólne i wieczne. Nie ma wolności w poznaniu, skoro ma ono odnosić się do tego, co jest. Wola w istocie zatrzymuje się przy tym, co partykularne i przemijające, ale rozumowe poznanie te z konieczności musi się zatrzymać na tym, co jest jego właściwym przedmiotem. Według Greków prawdę nale y odkryć, a nie ją tworzyć lub współtworzyć. Tam, gdzie jest prawda, nie ma wolności. Najtrafniej w swojej lapidarności wyraził to myślący po grecku św. Augustyn w dziele Soliloquia: verum est id quod est [Św. Augustyn, II c. 5]. Filozofia wczesnogrecka, poszukując arché wszystkich rzeczy, musi odwoływać się do problemu władzy, czyli wyznaczania i pilnowania granic, którym wszystko podlega, wolność zaś jest jedynie mo liwa w owych granicach, bez względu na to, czy będą to granice polis, czy granice właściwego przedmiotu poznania.

19 18 Anna Adamus-Matuszyńska, Agata Austen, Aldona Frączkiewicz-Wronka, Dariusz Kubok W nawiązaniu do wyró nionych wy ej trzech typów organizacji sfery publicznej i ich związków z typami wiedzy Jan Poleszczuk pisze: Model ekspresyjny i elekcyjny wią ą problematykę polityki uczestnictwa w sferze publicznej z wiedzą, ale powiązanie to przebiega na poziomie klasycznej problematyki epistemologicznej, która wią e wiedzę z indywidualnymi przekonaniami. To właśnie te przekonania («wiedza prywatna») motywują jednostki do działania: udziału w demonstracji i/lub udziału w wyborach. [...] W modelu deliberatywnym relacja między wiedzą a władzą, procesem poznawczym a decyzjami politycznymi w sferze publicznej radykalnie zmienia swój status. Niezale nie od tego, czy i w jakim zakresie spełnione są warunki instytucjonalne demokracji dyskursywnej, a więc kto i o czym oraz z jakim skutkiem debatuje procesy poznawcze (wiedza) odgrywają rolę konstytutywną w kształtowaniu polityki (władzy). I nie chodzi tu wyłącznie o procesy zachodzące w indywidualnym umyśle. Proces debaty publicznej ma charakter rytuału generującego wiedzę wspólną, podczas którego rozproszona (distributed) wiedza indywidualna staje się wiedzą ucieleśnioną (embodied) w funkcjonowaniu instytucji władzy i jej decyzjach [Poleszczuk, 2009, s ]. Warto zastanowić się nad powy szymi uwagami dotyczącymi związków sfery publicznej z wiedzą. Odnośnie do typów ekspresyjnego i elekcyjnego mo na stwierdzić, e w istocie ujawnia się tu podstawowy problem dotyczący statusu wiedzy, a w szczególności greckie rozró nienie wiedzy (episteme) i mniemania (przekonania, doxa). Problem statusu wiedzy jest dziś jednym z podstawowych problemów filozoficznych. Mniej więcej od drugiej połowy XX wieku dyskusja na ten temat o yła powtórnie, i to z jeszcze większą siłą. Biorąc pod uwagę epistemologiczne dyskusje dotyczące statusu wiedzy w kontekście ekspresyjnego i elekcyjnego modelu przestrzeni publicznej, mo na stwierdzić, e w istocie nie mamy tu do czynienia z wiedzą w sensie ścisłym, to znaczy z wiedzą pojętą jako wiedza nieodwołalna. Mo na tu tylko mówić o zespołach przekonań, które mogą być generowane w dowolny sposób. Indywidualne przekonania, co dowodził Habermas, zawłaszczane są przez ró ne agendy, a zatem sfera publiczna stanowi tu jakąś wypadkową mniej lub bardziej chybotliwych przekonań. Z kolei typ deliberatywny ma generować wiedzę wspólną, przy czym owo poznanie jako efekt poznawania (procesu) ujęty jest jako konsensus rzecz jasna przy spełnieniu odpowiednich warunków. W tym przypadku mo na mówić o procesie politycznym jako o procesie poznawczym, którego podmiotem jest wspólnota polityczna [Poleszczuk, 2009, s. 36]. Wszystkie zarzuty, jakie podnoszono w stosunku do konsensualizmu, w tym przypadku równie mogą znale ć zastosowanie. Mo na równie zapytać, czy mo liwy jest taki idealny model komunikacyjny, o jakim mówił Habermas, oraz czy taki typ sfery publicznej, pomijając potrzebny często konsensus, nie ma w sobie tendencji relatywistycznych. Wydaje się, e w świetle powy szych analiz mo na stwierdzić, i grecki model stanowi pewną alternatywę dla powy szych. Po pierwsze, zakłada on, jako niezbędną, refleksję nad statusem wiedzy i w przypadku ustalenia owego statusu oparcie na niej władzy. Jeśli nawet jest to zadanie, którego spełnić się nie da (a tego nie wiemy), to przynajmniej jednym ze składników budowania przestrzeni publicznej jest paideia, której głównym elementem powinno być uczenie krytycyzmu jako swoistego pancerza ochronnego przed manipulacją, ale tak e przed samym sobą. Ka dy lubi być zwolennikiem własnych poglądów,

20 1. Public relations jako funkcja zarządzania przestrzenią publiczną 19 ale krytycyzm uczy tak e autokrytycyzmu, który jest najlepszą terapią dla duszy. Krytycyzm (przede wszystkim odnoszący się do statusu wiedzy i przekonań), w tym autokrytycyzm, mo e być sposobem na wzajemne przenikanie się sfery prywatnej i publicznej. Werner Jaeger słusznie zauwa a: Musimy dokonać wyboru pomiędzy filozofią gwałtu a filozofią wychowania. Miejsce to nadaje się szczególniej do tego, aby na jego przykładzie wyjaśnić, co Platon rozumie przez pojęcie paidei. Nie oznacza ono ju tylko pewnego etapu w rozwoju człowieka, na którym kształci się jego intelektualne uzdolnienia; u Platona nabiera ono znaczenia pełni doskonałości ludzkiej, na miarę mo liwości zawartych w samej naturze. Filozofia władzy jest nauką stosowania gwałtu (...). Natomiast filozofia wychowania stawia przed człowiekiem inny cel, który Grecy określali słowem kalokagathia. Charakter owej kalokagatii precyzuje Platon, przeciwstawiając ją niesprawiedliwości i niegodziwości, a więc nadając jej wybitnie etyczne zabarwienie [Jaeger, 2001, s. 694]. Powstaje jeszcze pytanie, czy ten klasyczny w swoim rodowodzie projekt jednostki-obywatela dą ącego do moralnego dobra w przestrzeni publicznej da się utrzymać w dzisiejszym świecie. Pytanie to jest o tyle istotne, e współcześnie dość silny jest nurt deklarujący rozejście się tego, co prywatne i tego, co publiczne, przy jednoczesnym kwestionowaniu uznania powszechnej natury ludzkiej. Richard Rorty pisze: Usiłowanie scalenia tego, co publiczne i tego, co prywatne kryje się zarówno za Platońską próbą odpowiedzi na pytanie «Dlaczego w naszym interesie le y bycie sprawiedliwym?», jak i za tezą Chrześcijaństwa, i poprzez słu bę bli nim osiągnąć mo na pełną samorealizację. Tego rodzaju metafizyczne bąd teologiczne usiłowania połączenia dą enia do doskonałości z poczuciem wspólnoty wymagają od nas uznania powszechnej natury ludzkiej [Rorty, 1996, s. 11]. Rorty ogłasza tym samym nastanie postmetafizycznej kultury, podobnie jak kiedyś czynił to Auguste Comte wychodzący z innych teoretycznych i ideologicznych przesłanek. Po Georgu Wilhelmie Friedrichu Heglu historycyzm znosi metafizykę i teologię, zastępując ideę niezmiennej istoty ludzkiej postaciami uspołecznienia. Sam Rorty, stwierdziwszy rozejście się sfery prywatnej i publicznej, równie w sensie przedmiotu namysłu (filozofowie tego, co prywatne, to: Kierkegaard, Nietzsche, Baudelaire, Proust, Heidegger, Nabokov, natomiast myślicielami tego, co publiczne, byli: Marks, Mill, Dewey, Habermas, Rawls), próbuje zaprzestania poszukiwania teorii jednoczącej te dwie sfery i, uznając ich zasadność, głosi ich wzajemną niewspółmierność [Rorty, 1996, s. 13]. Ta niewspółmierność nie mo e być jednak rozumiana jako wzajemne przeciwstawienie ich sobie, bo ono zakładałoby zniesioną uprzednio szerszą perspektywę metafizyczną. Projekt Rorty ego zakłada takie budowanie etyki, czy te raczej solidarności międzyludzkiej, która obywa się bez metafizyki. Odpowiedzią na to jest postać liberalnej ironistki działającej jeśli mo na tak powiedzieć w świecie wolności bez prawd ogólnych. Definicję terminu «liberalny» zapo yczamy od Judith Shklar, która powiada, e liberałowie to ludzie, dla których okrucieństwo jest najgorszą rzeczą, jakiej się dopuszczamy. Wyra enia «ironistka» u ywamy dla oznaczenia takiej osoby, która stawia czoło przygodności jego lub jej najbardziej zasadniczych przekonań i pragnień kogoś, kto jest na tyle historycystą i nominalistą, by porzucić pogląd, e owe zasadnicze przekonania i pragnienia mają odniesienie do czegoś istniejącego poza zasięgiem czasu i przypadku [Rorty, 1996, s. 13]. W odniesieniu do poglądów Rorty ego widać wyra nie ró nicę między analizowanym wy ej krytycyzmem a ironią. Krytycyzm oczywiście mo e się przejawiać

Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych

Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych Filozofia, ISE, Wykład III - Klasyfikacja dyscyplin filozoficznych 2011-10-01 Plan wykładu 1 Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych 2 Podział dyscyplin filozoficznych Klasyczny podział dyscyplin filozoficznych:

Bardziej szczegółowo

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck

Konsument. na rynku usług. Grażyna Rosa. Redakcja naukowa. Wydawnictwo C.H.Beck Konsument na rynku usług Redakcja naukowa Grażyna Rosa Wydawnictwo C.H.Beck KONSUMENT NA RYNKU USŁUG Autorzy Anna Bera Urszula Chrąchol-Barczyk Magdalena Małachowska Łukasz Marzantowicz Beata Meyer Izabela

Bardziej szczegółowo

Ku wolności jako odpowiedzialności

Ku wolności jako odpowiedzialności Marcin Kilanowski Ku wolności jako odpowiedzialności Dewey, Rorty, Habermas o nowej jakości w demokracji Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Toruń 2013 Spis treści Od Autora 11 Wstęp 13

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei

Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei Filozofia, Historia, Wykład IV - Platońska teoria idei 2010-10-01 Tematyka wykładu 1 Metafora jaskini 2 Świat materialny - świat pozoru Świat idei - świat prawdziwy Relacja między światem idei i światem

Bardziej szczegółowo

III. TECHNIKI PREZENTACJI PRODUKTU \ US UGI

III. TECHNIKI PREZENTACJI PRODUKTU \ US UGI III. TECHNIKI PREZENTACJI PRODUKTU \ US UGI PREZENTACJA DOPASOWANA DO OSOBOWOŒCI ROZMÓWCY Psychograf to metoda okreœlenia, kim jest mój partner. Za jej pomoc¹ jesteœmy w stanie lepiej dostosowaæ siê i

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2.

Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2. Filozofia, ISE, Wykład VII - Platońska teoria idei cz. 2. Artur Machlarz 2011-10-01 Plan wykładu 1 Czym według Platona jest wiedza prawdziwa i jak ją osiągnąć? 2 3 Protagoras - człowiek jest miarą wszechrzeczy...

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia

Opis kierunkowych efektów kształcenia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów kształcenia do obszaru wiedzy Filozofia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Geografia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Historia

Bardziej szczegółowo

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna.

Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. Filozofia, ISE, Wykład X - Filozofia średniowieczna. 2011-10-01 Plan wykładu 1 Filozofia średniowieczna a starożytna 2 3 Ogólna charakterystyka filozofii średniowiecznej Ogólna charakterystyka filozofii

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

Hermeneutyczne koncepcje człowieka

Hermeneutyczne koncepcje człowieka Hermeneutyczne koncepcje człowieka Włodzimierz Lorenc Hermeneutyczne koncepcje człowieka w kręgu inspiracji Heideggerowskich Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2003 Redakcja i korekta: Piotr Piber Projekt

Bardziej szczegółowo

Bogdan Nogalski*, Anna Wójcik-Karpacz** Sposoby motywowania pracowników ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw

Bogdan Nogalski*, Anna Wójcik-Karpacz** Sposoby motywowania pracowników ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw Bogdan Nogalski*, Anna Wójcik-Karpacz** Sposoby motywowania pracowników ma³ych i œrednich przedsiêbiorstw Artyku³ zawiera rozwa ania zwi¹zane ze sposobami motywowania pracowników w sektorze MŒP. Autorzy

Bardziej szczegółowo

SYSTEM INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ JAKO NIEZBÊDNY ELEMENT POWSZECHNEJ TAKSACJI NIERUCHOMOŒCI**

SYSTEM INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ JAKO NIEZBÊDNY ELEMENT POWSZECHNEJ TAKSACJI NIERUCHOMOŒCI** GEODEZJA l TOM 12 l ZESZYT 2/1 l 2006 Piotr Cichociñski*, Piotr Parzych* SYSTEM INFORMACJI GEOGRAFICZNEJ JAKO NIEZBÊDNY ELEMENT POWSZECHNEJ TAKSACJI NIERUCHOMOŒCI** 1. Wstêp Nieunikniona zapewne w przysz³oœci

Bardziej szczegółowo

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ

Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Natalia Gorynia-Pfeffer STRESZCZENIE PRACY DOKTORSKIEJ Instytucjonalne uwarunkowania narodowego systemu innowacji w Niemczech i w Polsce wnioski dla Polski Frankfurt am Main 2012 1 Instytucjonalne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Książka została wydana dzięki dotacji Instytutu Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie

Książka została wydana dzięki dotacji Instytutu Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk w Warszawie Recenzja: prof. dr hab. Janina Godłów-Legiędź Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce: Fotolia anyaberkut Redaktor prowadzący: Łukasz Żebrowski Redakcja i korekta: Claudia Snochowska-Gonzalez

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia przyrody, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2011-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Różnice w metodzie uprawiania nauki Krytyka platońskiej teorii idei Podział

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: Kierunek studiów bezpieczeństwo narodowe należy do obszarów

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Przedmowa. Wprowadzenie. Podziękowania. Rozdział 1. ETYKA DZIENNIKARSKA A ETYKA MEDIÓW

Spis treści: Przedmowa. Wprowadzenie. Podziękowania. Rozdział 1. ETYKA DZIENNIKARSKA A ETYKA MEDIÓW Etyka dziennikarska Jan Pleszczyński Książka podejmuje szczególnie istotną w ostatnim okresie problematykę etyki dziennikarskiej. Dzięki temu zapełnia wyraźnie odczuwaną lukę, ponieważ do tej pory nie

Bardziej szczegółowo

PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA

PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA Ewa Stokłuska Kraków, 12.05.2014r. PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ. Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia dla kierunku studiów Etyka prowadzonego w Instytucie Filozofii UJ Studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Lp. K_W01 K_W02 Nazwa Wydziału: Wydział Filozoficzny Nazwa kierunku

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu realizacji zadań publicznych z wykorzystaniem form finansowych przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowanym

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu prowadzenia konsultacji, założeń projektów i aktów normatywnych, zasad realizacji innych przedsięwzięć przez Gminę Frampol w projekcie pt.:

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna

Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna Filozofia, Pedagogika, Wykład III - Filozofia archaiczna 2009-09-04 Plan wykładu 1 Jońska filozofia przyrody - wprowadzenie 2 3 Jońska filozofia przyrody - problematyka Centralna problematyka filozofii

Bardziej szczegółowo

RECENZENT dr hab. Dariusz Skrzypiński. OPRACOWANIE GRAFICZNE OKŁADKI Marcin Bruchnalski. Na okładce zamieszczono fotografię: istockphoto.

RECENZENT dr hab. Dariusz Skrzypiński. OPRACOWANIE GRAFICZNE OKŁADKI Marcin Bruchnalski. Na okładce zamieszczono fotografię: istockphoto. Książka dofinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej oraz Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej RECENZENT dr hab. Dariusz Skrzypiński

Bardziej szczegółowo

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Współpracujemy profesjonalnie! współfinansowany jest przez Unię Europejską w ramach środków Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Raport z monitoringu opracowania i wdrażania standardu wzajemnego informowania się JST i NGO o planach, zamierzeniach, kierunkach działań przez Gminę Frampol w projekcie pt.: Współpracujemy profesjonalnie!

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. (Niniejszy MSRF stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê 15 grudnia 2009 r. i póÿniej.

SPIS TREŒCI. (Niniejszy MSRF stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê 15 grudnia 2009 r. i póÿniej. MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 800 BADANIE SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH SPORZ DZONYCH ZGODNIE Z RAMOWYMI ZA O ENIAMI SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA UWAGI SZCZEGÓLNE (Niniejszy MSRF stosuje siê przy badaniu

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

Psychologia zeznañ œwiadków. (w æwiczeniach)

Psychologia zeznañ œwiadków. (w æwiczeniach) Psychologia zeznañ œwiadków (w æwiczeniach) NR 105 Psychologia zeznañ œwiadków (w æwiczeniach) Redakcja naukowa Jan M. Stanik, Wydawnictwo Uniwersytetu Œl¹skiego Katowice 2009 Redaktor serii: Psychologia

Bardziej szczegółowo

Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa

Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa Filozofia, Historia, Wykład V - Filozofia Arystotelesa 2010-10-01 Tematyka wykładu 1 Arystoteles - filozof systematyczny 2 3 4 Podział nauk Arystoteles podzielił wszystkie dyscypliny wiedzy na trzy grupy:

Bardziej szczegółowo

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO.

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Rostkowo 2014. Kultura

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 23 października 2016 Metodologia i metoda naukowa 1 Metodologia Metodologia nauka o metodach nauki

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Efekty kształcenia dla kierunku studiów Bezpieczeństwo Wewnętrzne Jednostka prowadząca kierunek studiów: Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Kierunek studiów: Bezpieczeństwo wewnętrzne Poziom kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO

Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO Statut FORUM ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POWIATU TCZEWSKIEGO WSTĘP Mając na względzie, iż istotną cechą i podstawą sukcesu demokratycznie zorganizowanej społeczności lokalnej jest aktywność obywatelska jej

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol)

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Polityka i strategia bezpieczeństwa RP 2. KIERUNEK: Politologia 3. POZIOM STUDIÓW: I stopień 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: III/5 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 5 6. LICZBA GODZIN:

Bardziej szczegółowo

ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ

ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ ANDRZEJ L. ZACHARIASZ TEORIA POZNANIA JAKO RELATYSTYCZNA KONCEPCJA PRAWDY TEORETYCZNEJ WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO RZESZÓW 2011 Recenzował prof. dr hab. TADEUSZ BUKSIŃSKI Opracowanie redakcyjne

Bardziej szczegółowo

Spółdzielnie mieszkaniowe

Spółdzielnie mieszkaniowe Redakcja naukowa Teodor Skotarczak Spółdzielnie mieszkaniowe Dylematy funkcjonowania i rozwoju N I E R U C H O M O Â C I Spółdzielnie mieszkaniowe Dylematy funkcjonowania i rozwoju Autorzy Małgorzata Blaszke

Bardziej szczegółowo

TECHNIKI KREATYWNEGO MYŒLENIA STOSOWANE W BIZNESIE

TECHNIKI KREATYWNEGO MYŒLENIA STOSOWANE W BIZNESIE ul. Narutowicza 16\18\22 20-804 Lublin tel. 081 536 26 07, fax 081 532 13 51, tel. 604 720 161 szkolenia@edisonteam. zaproszenie na szkolenie: TECHNIKI KRETYWNEGO MYŒLENI STOSOWNE W BIZNESIE twórczoœæ

Bardziej szczegółowo

TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY FUNKCJONALIZM ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE FUNKCJONALIZM TEORIE KONFLIKTU

TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY FUNKCJONALIZM ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE FUNKCJONALIZM TEORIE KONFLIKTU ROZWÓJ MYŚLI SOCJOLOGICZNEJ. WSPÓŁCZESNE PERSPEKTYWY SOCJOLOGICZNE dr Agnieszka Kacprzak TRZY GŁÓWNE PERSPEKTYWY Auguste Comte Emile Durkheim TEORIE KONFLIKTU Karol Marks INTERAKCJONIZM SYMBOLICZNY Max

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie seminarium pt. Jak poprawić jakość dialogu obywatelskiego w Polsce?

Podsumowanie seminarium pt. Jak poprawić jakość dialogu obywatelskiego w Polsce? Podsumowanie seminarium pt. Jak poprawić jakość dialogu obywatelskiego w Polsce? (Rady działalności pożytku publicznego jako przestrzeń do prowadzenia dialogu obywatelskiego) Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Inicjatywa lokalna- podstawa prawna

Inicjatywa lokalna- podstawa prawna Inicjatywa lokalna- podstawa prawna Pojęcie inicjatywy lokalnej (IL) wprowadziła nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (ustawa) z 2010 roku, definiując IL oraz poświęcając

Bardziej szczegółowo

Część pierwsza. PODSTAWY TEORII FINANSÓW PUBLICZNYCH

Część pierwsza. PODSTAWY TEORII FINANSÓW PUBLICZNYCH Stanisław Owsiak, Finanse publiczne teoria i praktyka. Spis treści: Wstęp Część pierwsza. PODSTAWY TEORII FINANSÓW PUBLICZNYCH Rozdział 1. Przedmiot nauki o finansach publicznych Pojęcie nauki o finansach

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA. I. Umiejscowienie kierunku w obszarze/obszarach kształcenia wraz z uzasadnieniem: Załącznik nr 1 do uchwały nr 445/06/2012 Senatu UR z dnia 21 czerwca 2012 roku EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOZOFIA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta I stopień

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia:

Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia: Symbol Opis efektów kształcenia dla kierunku Socjologia Absolwent studiów I-ego stopnia na kierunku Socjologia: WIEDZA S1_W01 Posiada podstawową wiedzę dotyczącą elementarnych pojęć socjologicznych, budowy

Bardziej szczegółowo

Andrzej L. Zachariasz. ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii

Andrzej L. Zachariasz. ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii Andrzej L. Zachariasz ISTNIENIE Jego momenty i absolut czyli w poszukiwaniu przedmiotu einanologii WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU RZESZOWSKIEGO RZESZÓW 2004 Opiniowali Prof. zw. dr hab. KAROL BAL Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Scenariusz wywiadu pogłębionego z Nauczycielem Filozofii Scenariusz wywiadu pogłębionego z nauczycielem filozofii Dzień Dobry, Nazywam

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 250 UWZGLÊDNIENIE PRAWA I REGULACJI PODCZAS BADANIA SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 250 UWZGLÊDNIENIE PRAWA I REGULACJI PODCZAS BADANIA SPRAWOZDAÑ FINANSOWYCH MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 250 UWZGLÊDNIENIE PRAWA I REGULACJI Wprowadzenie (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê 15 grudnia 2009 r.

Bardziej szczegółowo

mgr Jarosław Hermaszewski (koncepcja pracy-tezy)

mgr Jarosław Hermaszewski (koncepcja pracy-tezy) mgr Jarosław Hermaszewski Inwestycje samorządu terytorialnego i ich wpływ na funkcjonowanie i rozwój gminy Polkowice w latach dziewięćdziesiątych (koncepcja pracy-tezy) Prawne podstawy funkcjonowania organów

Bardziej szczegółowo

Młodzieżowe Rady. sposób na systematyczne uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym

Młodzieżowe Rady. sposób na systematyczne uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym Młodzieżowe Rady sposób na systematyczne uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym VI seminarium Laboratorium Partycypacji Obywatelskiej: partycypacja młodzieży 11-12 października 2011 roku Zaczęło się

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 21/15 Wójta Gminy Adamów z dnia 18 marca 2015 r. P R O J E K T WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Petycje kierowane do organów jednostek samorządu terytorialnego ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach (Dz. U. z 2014 r. poz.

Petycje kierowane do organów jednostek samorządu terytorialnego ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach (Dz. U. z 2014 r. poz. Petycje kierowane do organów jednostek samorządu terytorialnego ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach (Dz. U. z 2014 r. poz. 1195) dr Igor Zachariasz Uczelnia Łazarskiego Senat RP, 20 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Dialog Społeczny w perspektywie Poznania. dr Maciej Milewicz Kierownik Oddziału Dialogu Społecznego

Dialog Społeczny w perspektywie Poznania. dr Maciej Milewicz Kierownik Oddziału Dialogu Społecznego Dialog Społeczny w perspektywie Poznania dr Maciej Milewicz Kierownik Oddziału Dialogu Społecznego Czym jest Dialog Społeczny? Definicja klasyczna: - To całokształt wzajemnych relacji pomiędzy związkami

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań

dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań dr Anna Mazur Wyższa Szkoła Promocji Intuicja a systemy przekonań Systemy przekonań Dlaczego mądrzy ludzie podejmują głupie decyzje? Odpowiedzialne są nasze przekonania. Przekonania, które składają się

Bardziej szczegółowo

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997

Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 Św. Augustyn, Wyznania, przekład Z. Kubiak, Znak, Kraków 1997 ks. XI 1. Wyznania nie informują Boga, o czym i tak wie, lecz są wyrazem miłości Augustyna do Boga jako Ojca. 2. Augustyn pragnie poznać Prawo

Bardziej szczegółowo

Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej

Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej Wzrost wiedzy oraz nabycie kompetencji w zakresie współpracy międzysektorowej Raport z badań przeprowadzonych w ramach projektu Standardy współpracy międzysektorowej w powiecie oleckim Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON ORAZ SZANS I ZAGROŻEŃ DLA MOŻLIWOŚCI WYKREOWANIA POZYTYWNEGO WIZERUNKU INSPEKCJI OCHRONY ŚRODOWISKA

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON ORAZ SZANS I ZAGROŻEŃ DLA MOŻLIWOŚCI WYKREOWANIA POZYTYWNEGO WIZERUNKU INSPEKCJI OCHRONY ŚRODOWISKA Monitoring efektów realizacji Projektu PL0100 Wzrost efektywności działalności Inspekcji Ochrony Środowiska, na podstawie doświadczeń norweskich ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON ORAZ SZANS I ZAGROŻEŃ DLA

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

Partycypacja w procesie tworzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Kraków, r.

Partycypacja w procesie tworzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Kraków, r. Partycypacja w procesie tworzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego Kraków, 12.01.2016 r. Definicja PARTYCYPACJA PUBLICZNA udział mieszkańców w definiowaniu i rozwiązywaniu problemów lokalnych

Bardziej szczegółowo

Funkcje powiatowych programów zapobiegania przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego teoria i praktyka

Funkcje powiatowych programów zapobiegania przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego teoria i praktyka Funkcje powiatowych programów zapobiegania przestępczości oraz ochrony bezpieczeństwa obywateli i porządku publicznego teoria i praktyka mgr Ewa Radomska Międzynarodowa konferencja naukowa KOORDYNACJA

Bardziej szczegółowo

Aktywnie konsultujemy lepiej współpracujemy. Warsztat prowadzi Mirosława Tomasik 01.12.2013

Aktywnie konsultujemy lepiej współpracujemy. Warsztat prowadzi Mirosława Tomasik 01.12.2013 Aktywnie konsultujemy lepiej współpracujemy Warsztat prowadzi Mirosława Tomasik 01.12.2013 1 Konsultacje społeczne- cel Celem konsultacji społecznych jest nawiązanie dialogu pomiędzy mieszkańcami a władzą

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jan żórowski (przewodniczący) SSN Marian Kocon (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek. Protokolant Bo ena Kowalska

UCHWAŁA. SSN Jan żórowski (przewodniczący) SSN Marian Kocon (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek. Protokolant Bo ena Kowalska Sygn. akt III CZP 65/13 UCHWAŁA Sąd Najwy szy w składzie : Dnia 21 listopada 2013 r. SSN Jan żórowski (przewodniczący) SSN Marian Kocon (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek Protokolant Bo ena Kowalska

Bardziej szczegółowo

Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI

Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI Elementy filozofii i metodologii INFORMATYKI Filozofia INFORMATYKA Metodologia Wykład 1. Wprowadzenie. Filozofia, metodologia, informatyka Czym jest FILOZOFIA? (objaśnienie ogólne) Filozofią nazywa się

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów społecznych Beata Bujak Szwaczka Proregio Consulting Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Planowanie

Bardziej szczegółowo

REKOMENDACJE DO LOKALNYCH PROGRAMÓW PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE

REKOMENDACJE DO LOKALNYCH PROGRAMÓW PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE REKOMENDACJE DO LOKALNYCH PROGRAMÓW PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE Niniejsze rekomendacje są wynikiem monitoringu lokalnych programów antyprzemocowych prowadzonego w 2015 roku. Badaniem objęto wszystkie

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA BOGA W XX WIEKU

FILOZOFIA BOGA W XX WIEKU TADEUSZ GADACZ FILOZOFIA BOGA W XX WIEKU OD LAVELLE A DO TISCHNERA Wydawnictwo WAM Kraków 2007 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 9 2. MIĘDZY METAFIZYCZNĄ OBECNOŚCIĄ A NIEOBECNOŚCIĄ. LOUIS LAVELLE, RENÉ LE SENNE,

Bardziej szczegółowo

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ?

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? PRZYJDŹ NA SPECJALIZACJĘ SOCJOLOGIA GOSPODARKI I INTERNETU CZEGO WAS NAUCZYMY? CZYM JEST SOCJOLOGIA GOSPODARKI Stanowi działsocjologii wykorzystujący pojęcia, teorie i metody socjologii

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne w Mieście Będzin

Konsultacje społeczne w Mieście Będzin Konsultacje społeczne w Mieście Będzin SZKOLENIE W RAMACH PROJEKTU PARTYCYPACYJNY BĘDZIN WDROŻENIE PLATFORMY KONSULTACJI SPOŁECZNYCH ONLINE W BĘDZINIE Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej 2014 rok PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Proces przygotowania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lipno na lata

Proces przygotowania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lipno na lata wiedza zmienia przyszłość Proces przygotowania Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych w Gminie Lipno na lata 2016 2021 PODNOSZENIE KWALIFIKACJI KADR POMOCY I INTEGRACJI SPOŁECZNEJ W WIELKOPOLSCE

Bardziej szczegółowo

Pojęcie myśli politycznej

Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna Pojęcie myśli politycznej Myśl polityczna obejmuje całość zagadnień odnoszących się bezpośrednio do działalności politycznej stanowi zbiór wyobrażeń dotyczących organizacji państwa oraz

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia

Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia Szczegółowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów dla obszaru nauk społecznych na kierunku administracja II stopnia Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia W kategoria

Bardziej szczegółowo

Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz Bożena Kołaczek, Aneta Wojcik

Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz Bożena Kołaczek, Aneta Wojcik Bożena Balcerzak-Paradowska (red.) Danuta Graniewska, Dorota Głogosz, Aneta Wojcik WARSZAWA 2009 SPIS TREŚCI WSTĘP i.,..,,. 15 Bożena Balcerzak-Paradowska Rozdział I POLITYKA SPOŁECZNA I RODZINNA W WYMIARZE

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.

Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach 3 edycji Grantów Rektorskich Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Recenzja: prof. dr hab. Jan W. Wiktor Redakcja: Leszek Plak Projekt okładki: Aleksandra Olszewska Rysunki na okładce i w rozdziałach Fabian Pietrzyk Praca dofinansowana ze środków przyznanych w ramach

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Zaoczne Studia Doktoranckie z Ekonomii Warszawa, 14 grudnia 2014 Metodologia i metoda badawcza Metodologia Zadania metodologii Metodologia nauka

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż. imprez i usług turystycznych. Kwalifikacja T.14.2 REFORMA 2012. Bartłomiej Walas, Zygmunt Kruczek

Sprzedaż. imprez i usług turystycznych. Kwalifikacja T.14.2 REFORMA 2012. Bartłomiej Walas, Zygmunt Kruczek Sprzedaż imprez i usług turystycznych REFORMA 2012 MARKETING 2 część Bartłomiej Walas, Zygmunt Kruczek Kwalifikacja T.14.2 Podręcznik do nauki zawodu TECHNIK OBSŁUGI TURYSTYCZNEJ Podręcznik dopuszczony

Bardziej szczegółowo

Komunikowanie i zarządzanie w społeczeństwie informacyjnym : wybrane zagadnienia / red. Lesław H. Haber. Kraków, Spis treści

Komunikowanie i zarządzanie w społeczeństwie informacyjnym : wybrane zagadnienia / red. Lesław H. Haber. Kraków, Spis treści Komunikowanie i zarządzanie w społeczeństwie informacyjnym : wybrane zagadnienia / red.. Kraków, 2011 Spis treści Wprowadzenie 11 Część I KOMUNIKOWANIE W SPOŁECZEŃSTWIE INFORMACYJNYM Rozdział 1. Społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKOWANIU SPOŁECZNYM I MARKETINGU

PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKOWANIU SPOŁECZNYM I MARKETINGU PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKOWANIU SPOŁECZNYM I MARKETINGU SERIA mediapoczątku XXIw. Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego TOM 7 Komitet redakcyjny Janusz W. Adamowski, Jerzy Bralczyk, Michał

Bardziej szczegółowo

Kto jest podatnikiem VAT w zakresie gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa?

Kto jest podatnikiem VAT w zakresie gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa? Z zakresu gospodarki nieruchomościami, których właścicielem jest Skarb Państwa, wynika, że podatnikiem VAT nie jest Skarb Państwa lecz gmina lub powiat. Z zakresu gospodarki nieruchomościami, których właścicielem

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego

Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego Paweł Trochimiuk Prezes Partner of Promotion Warszawa, 20.11.2013r. Agenda Definicje Public Relations Rodzaje komunikacji Komunikacja

Bardziej szczegółowo

Proces badawczy schemat i zasady realizacji

Proces badawczy schemat i zasady realizacji Proces badawczy schemat i zasady realizacji Agata Górny Wydział Nauk Ekonomicznych UW Warszawa, 28 października 2014 Najważniejsze rodzaje badań Typy badań Podział wg celu badawczego Kryteria przyczynowości

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 520 PROCEDURY ANALITYCZNE SPIS TREŒCI

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 520 PROCEDURY ANALITYCZNE SPIS TREŒCI MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 520 PROCEDURY ANALITYCZNE (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê 15 grudnia 2009 r. i póÿniej) Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: ROZ-S8-15

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: ROZ-S8-15 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: ORGANIZACJE POZARZĄDOWE I ICH SPOŁECZNE FUNKCJE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2012/2013 4. Forma

Bardziej szczegółowo

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do socjologii. Barbara Szacka. Spis treści

Wprowadzenie do socjologii. Barbara Szacka. Spis treści Wprowadzenie do socjologii Barbara Szacka Spis treści CZĘŚĆ PIERWSZA. PROLEGOMENA Rozdział I. CHARAKTER SOCJOLOGII I HISTORYCZNE WARUNKI JEJ POWSTANIA 1. Przedsocjologiczna wiedza o społeczeństwie Przedsocjologiczna

Bardziej szczegółowo

Adam Dusiñski* Metody zmieniania kultury organizacyjnej: Hutmen S.A.

Adam Dusiñski* Metody zmieniania kultury organizacyjnej: Hutmen S.A. ORUM LIDERÓW Adam Dusiñski* Metody zmieniania kultury organizacyjnej: Hutmen S.A. orum liderówartyku³ przedstawia kszta³towanie siê kultury organizacyjnej w polskich realiach na przestrzeni ostatnich kilkudziesiêciu

Bardziej szczegółowo

Moim Rodzicom, Mężowi i Babci poświęcam

Moim Rodzicom, Mężowi i Babci poświęcam Moim Rodzicom, Mężowi i Babci poświęcam Dziękuję Moim Bliskim: Mamie, Tacie, Mężowi i Babci (cierpliwemu słuchaczowi) za wielkie wsparcie i pomoc w napisaniu niniejszej pracy. Bez Ich udziału książka ta

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

Przyjaźń jako relacja społeczna w filozofii Platona i Arystotelesa. Artur Andrzejuk

Przyjaźń jako relacja społeczna w filozofii Platona i Arystotelesa. Artur Andrzejuk w filozofii Platona i Arystotelesa Artur Andrzejuk Plan Greckie pojęcie przyjaźni philia. Idealistyczna koncepcja przyjaźni u Platona. Polityczna rola platońskiej przyjaźni. Arystotelesowska koncepcja

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Romualda Spyt

POSTANOWIENIE. SSN Romualda Spyt Sygn. akt III UK 95/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 września 2010 r. SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania P. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

Budowanie partnerstw- perspektywa socjologiczna i obywatelska dr Grzegorz Kaczmarek (ZMP)

Budowanie partnerstw- perspektywa socjologiczna i obywatelska dr Grzegorz Kaczmarek (ZMP) BUDOWANIE KOMPETENCJI DO WSPÓŁPRACY MIĘDZYSAMORZĄDOWEJ I MIĘDZYSEKTOROWEJ JAKO NARZĘDZI ROZWOJU LOKALNEGO I REGIONALNEGO Budowanie partnerstw- perspektywa socjologiczna i obywatelska dr Grzegorz Kaczmarek

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY POWIATU PSZCZYŃSKIEGO

UCHWAŁA NR... RADY POWIATU PSZCZYŃSKIEGO Projekt z dnia 23 listopada 2011 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR... RADY POWIATU PSZCZYŃSKIEGO z dnia 23 listopada 2011 r. w sprawie Programu Współpracy Powiatu Pszczyńskiego z Organizacjami Pozarządowymi

Bardziej szczegółowo

WOS - KLASA I. umieć wyrażać (wypowiadać) własne zdanie w prosty sposób oraz je uzasadniać (chociaż dwoma argumentem)

WOS - KLASA I. umieć wyrażać (wypowiadać) własne zdanie w prosty sposób oraz je uzasadniać (chociaż dwoma argumentem) WOS - KLASA I Ocena dopuszczający wskazać chociaż jeden przykład cech, które mogą świadczyć o tym, że osoba jest dobrym obywatelem wymienić chociaż jeden przykład osób, które są dobrymi obywatelami podać

Bardziej szczegółowo

Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Wybrane problemy

Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Wybrane problemy Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej Wybrane problemy NR 3224 Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej Wybrane problemy pod redakcją Marka

Bardziej szczegółowo