Zarządzanie w rolnictwie i ogrodnictwie. Martin Odening Wolfgang Bockelmann

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zarządzanie w rolnictwie i ogrodnictwie. Martin Odening Wolfgang Bockelmann"

Transkrypt

1 Zarządzanie w rolnictwie i ogrodnictwie nr Martin Odening Wolfgang Bockelmann

2 Zarządzanie w rolnictwie i ogrodnictwie

3

4 Zarządzanie w rolnictwie i ogrodnictwie Redakcja: Wojciech Ziętara Zofia Mirkowska Autorzy: Martin Odening Wolfgang Bockelmann

5 Prac zrealizowano w ramach tematu Konkurencyjno obecna i w perspektywie rednioterminowej polskich gospodarstw rolnych i produktów rolniczych, w zadaniach: Moliwoci poprawy efektywnoci funkcjonowania poszczególnych grup polskich gospodarstw rolnych na tle dokona analogicznych grup gospodarstw z wybranych krajów unijnych oraz Moliwoci rozwojowe rónych grup gospodarstw rolnych i ich zdolnoci konkurencyjne w perspektywie rednioterminowej Celem publikacji jest udostpnienie polskiemu czytelnikowi najbardziej aktualnej wiedzy na temat zarzdzania gospodarstwami rolniczymi i ogrodniczymi, w obszarze strategicznych funkcji zarzdzania: planowania, organizowania, motywowania i kontroli, zarzdzania finansami i procesem inwestycyjnym oraz zarzdzania produkcj. Wyboru rozdziaów dokonano z uwzgldnieniem niedostatku wiedzy w szczegóowych jej obszarach w publikacjach krajowych. Tytu oryginau: Agrarmanagement. Landwirtschaft. Eugen Ulmer GmbH & Co. Wollgrasweg 41, Stuttgart (Hohenheim) Tumaczenie czci ksiki na podstawie umowy licencyjnej zawartej przez IERiG-PIB z wydawnictwem Eugen Ulmer (Eugen Ulmer KG, Stuttgart) Opracowanie komputerowe Marcin Adamski Korekta Krystyna Mirkowska Redakcja techniczna Leszek lipski Projekt okadki AKME Projekty Sp. z o.o. ISBN Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki ywnociowej Pastwowy Instytut Badawczy Warszawa, ul. witokrzyska 20, skr. poczt. nr 984 tel.: (22) faks: (22)

6 SPIS TRECI Od redaktorów wydania polskiego... 7 A. Wprowadzenie... 8 A.1. Przedmiot i jego cechy szczególne... 8 A.2. Zarzdzanie definicja pojcia A.3. Planowanie i podejmowanie decyzji zarys B. Strategiczne zarzdzanie przedsibiorstwem B.1. Sformuowanie problemu Ogólna funkcja zarzdzania strategicznego Identyfikacja podstaw w zakresie dostosowania przedsibiorstwa do wymaga otoczenia B.2. Wyniki empirycznych bada strategicznych Koncepcja krzywej dowiadcze Koncepcja cyklu ycia Portfel Badanie czynników sukcesu i program PIMS B.3. Proces analizy i planowania w ramach strategicznego zarzdzania przedsibiorstwem Strukturyzacja pola podejmowania decyzji Analiza otoczenia Analiza otoczenia globalnego Analiza brany Analiza silnych i sabych stron Opracowanie i wybór strategii Strategie przedsibiorstw Strategie w zakresie obszaru dziaalnoci Strategie zakresu funkcjonowania Realizacja i kontrola C. Obszary zarzdzania C.1. Organizacja Wstp Podstawowe pojcia i zasady organizacji Zrónicowanie organizacyjne Ekonomiczne aspekty organizacji Decyzja i odpowiedzialno Mechanizmy koordynacji Wewntrzna organizacja w przedsibiorstwie rolniczym Schemat organizacyjny Przyporzdkowanie odpowiedzialnoci Formy prawne Zewntrzna organizacja przedsibiorstw rolniczych Ogólne aspekty organizacji zewntrznej Integracja wertykalna Integracja horyzontalna Organizacja zmian

7 C.2. Zarzdzanie finansami i inwestycjami Decyzje inwestycyjne Inwestycja w sytuacji pewnej: teoria Bezpieczne inwestycje: kwestie pragmatyczne Inwestycje w sytuacji niepewnej: teoria Inwestycje w niepewnej sytuacji: kwestie praktyczne Decyzje w zakresie finansowania Struktura kapitau: aspekty teoretyczne Struktura kapitau i majtku: aspekt pragmatyczny Dobór form finansowania Zarzdzanie pynnoci C.3. Zarzdzanie produkcj Ustalenie programów produkcyjnych Okrelenie struktury pola decyzyjnego i uwagi metodyczne Substytucja dziaalnoci produkcyjnych Rozszerzanie dziaalnoci produkcyjnych Wybór dziaalnoci produkcyjnych lub wycofanie si z nich Struktura dziaalnoci produkcyjnych Struktura obszaru decyzyjnego i uwagi metodyczne Intensywno specjalna i stosunek alokacji czynników produkcji Wybór midzy alternatywnymi metodami produkcji Zarzdzanie procesami oraz organizacja procesów LITERATURA

8 OD REDAKTORÓW WYDANIA POLSKIEGO Ksika autorstwa profesorów Martina Odeninga i Wolfganga Bokelmanna przy wspóudziale doktora Alfonsa Ballmana i Norberta Hirschauera pracowników Uniwersytetu Humboldta w Berlinie ma charakter podrcznika akademickiego. Jego tre obejmuje zarzdzanie w rolnictwie i ogrodnictwie. W rodzimej literaturze przedmiotu ogrodnictwo stanowi cze rolnictwa. W praktyce wyrónia si jednak przedsibiorstwa rolnicze (rolinne i z produkcj zwierzc) oraz ogrodnicze (sadownicze i warzywnicze). Tre ksiki podzielona zostaa na cztery rozdziay: A Wprowadzenie, B Strategiczne zarzdzanie przedsibiorstwem, C Obszary zarzdzania, D Controlling. Polskiemu czytelnikowi w formie tumaczenia zostay udostpnione w caoci dwa pierwsze rozdziay A i B i cz rozdziau trzeciego: C.1 Organizacja, C.2 Zarzdzanie finansami i inwestycjami, C.3 Zarzdzanie produkcj. Ze wzgldu na ograniczenia finansowe zrezygnowano z tumaczenia podrozdziau C.4 Zarzdzanie personelem i C.5 Marketing, oraz z rozdziau czwartego D Controlling. Ekonomika i organizacja gospodarstw rolniczych w Polsce w przeszoci w szerokim zakresie korzystaa z dorobku niemieckich i anglosaskich ekonomistów rolnych. Wystarczy przypomnie tumaczenia w latach 60. i 70. ubiegego wieku podrczników G. Blohma, B. Andreae, E. Reischa i J. Zediesa z Niemiec oraz E. Heddiego z USA. Dziki tym tumaczeniom ekonomici rolni zajmujcy si organizacj i ekonomik przedsibiorstw rolniczych nie mieli trudnoci ze zrozumieniem mechanizmów gospodarki rynkowej po zmianach systemowych w 1989 r. Podrcznik wymienionych profesorów zawiera aktualne pogldy i dowiadczenia ekonomistów rolnych ze wspóczesnych Niemiec zwizane z procesem integracji wschodnich Krajów Zwizkowych Niemiec po zjednoczeniu. Za szczególnie interesujc naley uzna tre rozdziau drugiego Strategiczne zarzdzanie przedsibiorstwem, gdzie autorzy zwracaj uwag na rol otoczenia w podejmowaniu decyzji w przedsibiorstwach rolniczych i ogrodniczych. Interesujce i pomocne naszym czytelnikom bdzie spojrzenie na problematyk zarzdzania finansami i inwestycjami, w której uwzgldniono kwesti ryzyka. Podkreli naley podejcie autorów preferujcych proste kalkulacje rónicowe jako pomoc w podejmowaniu decyzji, a nie tylko caociowe kalkulacje z wykorzystaniem programowania liniowego, którego przydatnoci bynajmniej nie neguj. Wychodzimy z przekonania, e udostpnione treci bd pomocne nie tylko pracownikom nauki i studentom, lecz take praktykom. W tym miejscu skadamy wyrazy podzikowania autorom i wydawnictwu Eugen Ulmer za wyraenie zgody na udostpnienie polskim czytelnikom treci podrcznika. Wojciech Zitara, Zofia Mirkowska 7

9 WOLFGANG BOKELMANN i MARTIN ODENING A. WPROWADZENIE A.1. Przedmiot i jego cechy szczególne Zakres przedmiotowy ekonomiki rolnictwa w Niemczech w ostatnich dziesiciu latach by w znacznym stopniu ksztatowany przez dwa czynniki: z jednej strony byo to zjednoczenie, które we wschodniej czci Niemiec stworzyo nowe lub utrzymao po pewnych przeksztaceniach dotychczasowe formy organizacyjne i prawne przedsibiorstw rolnych 1, mocno odbiegajce pod wzgldem wielkoci od przedsibiorstw rolnych w Niemczech Zachodnich i w innych krajach Unii Europejskiej (Unii-15), mimo staego wzrostu ich wielkoci w tych krajach. Mona przypuszcza, e tego rodzaju przedsibiorstwa nie powstayby w dajcej si przewidzie przyszoci lub nawet nigdy. Z drugiej strony nowe uregulowania Wspólnej Polityki Rolnej (mimo utrzymujcego si poziomu subwencji) ukierunkowane zostay na rynek i wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw. Przedsibiorstwa rolne, a w szczególnoci ogrodnicze, ju od duszego czasu podlegay w wikszym stopniu dynamice procesów rynkowych i zmuszone byy do reagowania na rosnc presj konkurencji i turbulencje rodowiskowe (Rys. A-1). wielkogospodarstwa Rolniczeiogrodnicze Restrukturyzacja spódzielnie produkcyjne Prawninastpcyrolniczych iogrodniczychspódzielni Tworzenienowych produkcyjnych gospodarstw Nowoczesne przedsibiorstwa Wzrost osóbfizycznych Tradycyjne gospodarstwa Regres rodzinne Gospodarstwa pomocnicze Rosncezmianywotoczeniu czas Rys. A-1: Rozwój przedsibiorstw rolnych i ogrodniczych w Niemczech 8

10 Skutkiem tych procesów s przedsibiorstwa, które mocno odbiegaj od przekazywanego obrazu przedsibiorstw rolnych. Poniej omówiono w skrócie niektóre aspekty tych przedsibiorstw. Najbardziej ewidentn cech jest wielko przedsibiorstwa, bez wzgldu na to, czy jest to powierzchnia, sia robocza, czy pojemno budynków inwentarskich. Tak oto rednia powierzchnia przedsibiorstw rolnych z osobowoci prawn (osób prawnych) w nowych Krajach Zwizkowych Niemiec (Landów) wynosia w 1998 r. ok ha, przy zatrudnieniu 35 jednostek siy roboczej 2. Obsada zwierzt w przedsibiorstwach wypasowych 3 wynosia okoo 1300 sztuk duych 4. W 1994 r. wschodnioniemieckie przedsibiorstwa produkujce warzywa zatrudniay rednio 18 jednostek siy roboczej. Ponadto nowoci jest rónorodno form prawnych, poczynajc od osób fizycznych, a na osobach prawnych koczc. Dominujc form wród osób prawnych s zarejestrowane spódzielnie produkcyjne i spóki z ograniczon odpowiedzialnoci. Do tego dochodzi czciowo wysoki stopie powiza pomidzy prawnie samodzielnymi jednostkami, czy to poprzez udziay w kapitale, czy te powizania umowne, które czsto maj charakter spóek holdingowych. Kolejn cech wyróniajc jest mniejsza identyfikacja uytkowników i wacicieli czynników produkcji, jak równie podmiotów decyzyjnych w przedsibiorstwie. W przedsibiorstwach osób prawnych tylko niewielka cz powierzchni uytków rolnych jest wasnoci spóki, przewaajca cz jest dzierawiona (96%), zwykle od osób niezwizanych ze spók. Zgodnie z definicj, sia robocza, to osoby obce, czciowo posiadajce udziay w spóce, ale w pozostaych przypadkach wnoszce do spóki jedynie swoj si robocz. Oprócz tego, istnieje jeszcze grupa osób z zewntrz, wnoszcych wasny kapita, czsto by- ych czonków rodziny poprzedników prawnych, których udziay s z czasem wykupowane przez aktywnych czonków. Odpowiednio do wielkoci, wewntrzna organizacja i stopie podziau prac oraz delegowanie zada s bardziej rozbudowane ni w maych przedsibiorstwach rodzinnych (osób fizycznych). Wedug bada Doluschitza (1996), w przedsibiorstwach bdcych nastpcami prawnymi RSP (Rolnicza Spódzielnia Produkcyjna) wystpuj rednio cztery do omiu oddziaów (zakadów) 5. W odniesieniu do pionowej struktury osób prawnych, Sch (1997) stwierdza, e wystpuje do czterech szczebli kierowniczych, pomimo tendencji redukowania szczebli i zwikszania rozpitoci kierowania. Te cechy struktury organizacyjnej rodz szereg pyta. Oprócz wyboru waciwej formy prawnej i zasad podziau zysków, nasuwa si m.in. pytanie o optymaln form organizacyjn, tj. tak, która bdzie generowaa jak najnisze koszty transakcyjne. Pociga ono za sob pytanie o sposób i zakres delegowania zada oraz o motywacyjny sposób wynagradzania. Z powodu rozbienoci interesów i asymetrii informacji midzy uczestniczcymi inwestorami i zarzdem z jednej strony oraz zarzdem i pracownikami z drugiej strony znajduje zastosowanie teoria agencji. Opisane struktury decyzyjne i struktury udziaowców ukazuj równie w wtpliwy sposób, czy maksymalizacja zysków, bdc jedynym celem, jest rze- 9

11 cz waciw. Tak oto, zewntrznym inwestorom zaley na maksymalizacji zysku z kapitau, podczas gdy pracowników interesuje równie, lub tylko i wycznie, wynagrodzenie za swoj prac, a przede wszystkim utrzymanie swoich miejsc pracy, o których (przynajmniej formalnie) równie mog decydowa. Wielko przedsibiorstwa ma równie wpyw na to co i jak jest produkowane. W ten sposób mona wykorzysta dywersyfikacj programu produkcyjnego do redukcji ryzyka, nie rezygnujc przy tym z zysków ze specjalizacji i ekonomii skali. Moe to jest wytumaczeniem dla wzgldnie wysokiego udziau przedsibiorstw o specjalizacji mieszanej osób prawnych w nowych Krajach Zwizkowych. Ponadto, zastosowanie innych technologii (cigników gsienicowych, robotów udojowych) i sposobów dziaania (zmiennego dawkowania nawoenia) jest racjonalne z gospodarczego punktu widzenia. W tym kontekcie naley równie wspomnie o nieproporcjonalnie wysokim wzrocie zapotrzebowania na informacje, konieczne do kierowania i kontrolowania procesów produkcyjnych. Rzadko due przedsibiorstwo moe funkcjonowa bez programów do zarzdzania polem (karty pól) i stadem zwierzt, sporzdzania list pac, czy elektronicznego systemu zarzdzania nieruchomociami. Poza tym, z uwagi na efekt mnonikowy duej liczby jednostek, bardziej opacalnym jest d- enie do wysokiego stopnia informatyzacji. Dalsze cechy szczególne znajduj si w obszarze zakupów i sprzeday, gdzie przedsibiorstwom udao si czciowo przeskoczy szczebel porednika przy zakupie rodków produkcji, lub zbycie produktów (ziemniaki, warzywa, miso, mleko), dostarczajc je bezporednio do duych producentów ywnoci i sieci handlowych. Rabaty na due partie umoliwiaj czsto sprzeda ponadregionaln. Naley równie zauway wiksz integracj pionow, np. w obszarze przerobu misa. Oprócz pionowej, odnotowano równie czciow integracj poziom w obszarze dziaa w zakresie tworzenia wartoci dodanej, które nie zawsze stoj w bezporednim zwizku z produkcj roln, np. w obszarze budownictwa, turystyki lub przejmowaniu usug komunalnych. Wyej omówione cechy gospodarowania czynnikami obcymi maj wpyw na moliwoci finansowania zewntrznego. Wzgldnie niski udzia kapitau wasnego i brak zabezpiecze w formie dóbr zastawnych (w szczególnoci ziemi) powoduj, e stosunek do inwestorów zewntrznych jest bardziej skomplikowany ni w przedsibiorstwach rodzinnych. Dodatkowym utrudnieniem jest brak posiadania przez spóki, dugiej, ksztatujcej dobr reputacj historii w warunkach gospodarczo-rynkowych. Sygnalizowanie zdolnoci kredytowej w tych przedsibiorstwach nabiera zatem wikszego znaczenia. Podczas gdy wyej omówione rabaty przy nabywaniu rodków produkcji wynikaj gównie z obniki kosztów transakcyjnych, to na rynkach dzierawy ziemi i pracy wystpuj zrónicowania regionalne, które pozwalaj na aktywn polityk cenow i pacow. Na koniec wspomniano o wpywie duych przedsibiorstw rolnych na otoczenie. Stwierdzono, i due przedsibiorstwa s postrzegane jako jednostki prowadzce produkcj rolnicz na skal przemysow i które nie pozostaj w harmonii z produkcj proekologiczn. W obliczu rosncych wymaga konsumentów, norm jakoci oraz dyskusji publicznej nt. subwencji dla sektora rolnego, ten trudny do pojcia aspekt zyskuje na znaczeniu. Podsumowujc, naley stwierdzi, e przedstawione cechy szczególne przedsibiorstw rolnych we Wschodnich Niemczech w porównaniu z zachodnioniemieckimi lub zachodnioeu- 10

12 ropejskimi przedsibiorstwami osób fizycznych wskazuj nie tylko rónice czysto ilociowe. Z perspektywy ekonomiki rolnictwa wynika z nich o wiele wicej. Rodz si nowe pytania, opcje i ograniczenia w prawie wszystkich procesach decyzyjnych i zarzdczych. Koniecznie naley tutaj wspomnie o wikszej swobodzie, jak posiadaj due jednostki w zakresie strategicznego zarzdzania przedsibiorstwem. Natomiast mae przedsibiorstwa rodzinne takiej swobody decyzyjnej przewanie nie posiadaj (Rasmussen 1990) lub ogranicza si ona do wyboru midzy rosn czy zrezygnowa. Jednak rónice te w stosunku do podmiotów rzemielniczych i przemysowych s wyranie widoczne. Wedug miar wielkoci przedsibiorstw stosowanych w przemyle (obrót, liczba zatrudnionych), due przedsibiorstwa rolnicze (wg powierzchni) mona okreli jako mae lub rednie w stosunku do przedsibiorstw spoza sektora rolnego. Tak jak te ostatnie, nawet due przedsibiorstwa rolnicze rzadko (jeszcze) dziaaj na rynkach kapitaowych lub midzynarodowych rynkach produktów. Równie systematyczne badania i rozwój odgrywaj w przedsibiorstwach rolniczych podrzdn rol. A.2. Zarzdzanie definicja pojcia Pojcie zarzdzanie (management) stao si w midzyczasie powszechnie uywanym pojciem w wiecie biznesu i posiada wielorakie zastosowanie. Etymologicznie, pochodzi ono od mamnum agere, co znaczy tyle, co prowadzi za rk. Po tym sformuowaniu mona ju zauway, e nasze obserwacje koncentruj si na aspektach kierowniczych w przedsibiorstwach i e s zorientowane na praktyczne zastosowania. Naley ustali zasady postpowania. Zanim zaczniemy zajmowa si konkretnymi decyzjami w zakresie zarzdzania, naley najpierw ustali, co bdzie przedmiotem zarzdzania i wedug jakich zasad bdziemy postpowa? W udzieleniu odpowiedzi na te pytania, pomocnym moe by zastosowanie podejcia systemowego, szeroko ju rozpowszechnionego w nauce o zarzdzaniu. Przeniesienie tego podejcia z ogólnej teorii systemów do nauki o zarzdzaniu przedsibiorstwem zawdziczamy Hansowi Ulrichowi, który w 1968 r. w St. Gallen w swojej ksice zatytuowanej: Przedsibiorstwo, jako produktywny system socjalny przedstawi podstawy systemowej nauki o zarzdzaniu przedsibiorstwem. Ulrich stara si uwzgldni róne aspekty dziaa prowadzonych w przedsibiorstwie oraz problemów, jakie trzeba rozwizywa tak, aby za pomoc systemowego opisu stanu rzeczy oraz zagadnie i instrumentów mona byo przedstawi kierownictwu powizania wydarze wewntrz przedsibiorstwa. Kolejno, kierownictwo powinno nauczy si korzysta ze sposobu mylenia i instrumentarium stosowanego systemu przy pomocy wasnego systemowego modelu zarzdzania. Obserwacja ta powinna czy aspekty dotyczce kadry i sposobu zarzdzania przedsibiorstwem, udostpni jasny i jednolity aparat pojciowy wywodzcy si z teorii systemów i powinna by atwa do zastosowania w praktyce. Podobnie jak w cybernetyce (nauka o systemach sterowania), elementy w systemie przedsibiorstwa musz by tak uksztatowane, eby system nie straci równowagi. W zwizku z tym, w jego opinii zadaniem Zarzdu jest projektowanie i kierowanie systemami socjalnymi. Wedug Ulricha (1994, s. 170), nauk o systemowym zarzdzaniu przedsibiorstwem mona scharakteryzowa nastpujco: Przy okrelaniu charakterystyki i zakresu rzeczowego, tj. przedsibiorstw, odwouje si ona do wyobrae i sposobu mylenia ogólnej teorii systemów i postrzega przedsibiorstwa, jako systemy posiadajce okrelon cech. 11

13 Przy charakterystyce przedsibiorstw, w zakresie zarzdzania przedsibiorstwem, posuguje si ona cybernetyk i rozumie przez to projektowanie, zarzdzanie i rozwijanie takich systemów. Postrzega si ona jako nauka stosowana, której celem jest opracowywanie instrukcji postpowania ludzi w praktyce. Poniewa przedsibiorstwa nie s systemami istniejcymi z natury, a jedynie stworzonymi przez ludzi na ich potrzeby, oraz które naley utrzymywa przy yciu przez jak najduszy czas, to nie jest wane samo zarzdzanie, lecz równie tworzenie przedsibiorstw i cigy ich rozwój. Gospodarstwa i przedsibiorstwa jako jednostki gospodarcze systemowy sposób postrzegania 6 W kadym rozwinitym spoeczestwie rozwijay si w trakcie podziau pracy organizacje, których racja bytu wynika z tego, e peni wane funkcje dla spoeczestwa. W systemach gospodarczo-rynkowych przedsibiorstwa stay si wydajn form realizacji okrelonych funkcji. Pierwszym, lecz nie jedynym zadaniem przedsibiorstwa jest zaopatrywanie rynku w dobra i/ lub usugi. Przedsibiorstwa s przy tym organizacjami, które podejmuj swoje decyzje w duej mierze niezalenie, a ryzyko wynikajce z udziau w wydarzeniach rynkowych w celu wypracowania zysku lub straty, ponosz same. Przy pomocy teorii systemów mona atwiej pokaza na podstawie rónych przykadów, e organizacje lub czciowe systemy tylko tak dugo istniej, jak dugo s w stanie spenia wane funkcje dla otaczajcego je rodowiska. W ramach obserwacji systemowej, celem decyzji podejmowanych w przedsibiorstwach jest dopasowanie ich dziaa do da rodowiska lub zmiana rodowiska. W zalenoci od punktu widzenia, przedsibiorstwom przypisuje si dzisiaj najprzeróniejsze role, a co za tym idzie, bardzo róne dania w zakresie ich dziaalnoci. Podczas gdy dla jednych jedynym celem przedsibiorstwa jest generowanie zysków, to wiele oczekiwa w dzisiejszych czasach oprócz klasycznej odpowiedzialnoci wzgldem wacicieli i wierzycieli, dotyczy równie ogólnej odpowiedzialnoci wzgldem konsumentów, pracobiorców, regionu lub spoeczestwa. Jeeli za zarzdzanie uwaamy kierowanie takimi organizacjami, wówczas, si rzeczy, nasuwa si pytanie, jakie s wielkoci docelowe w obliczu oczekiwa, którymi procesy zarzdzania i sterowania powinny si kierowa? Konkretnie chodzi o odpowied na nastpujce pytania: Z kogo, lub z czego, skada si waciwe rodowisko przedsibiorstwa? Kiedy przedsibiorstwa speniaj swoje zadania wzgldem swojego otoczenia, a kiedy ich byt jest zagroony? eby móc odpowiedzie na te pytania, musimy najpierw zaj si pojciem otoczenie przedsibiorstwa. Otoczenie (rodowisko) przedsibiorstw eby móc odpowiedzie na pytanie o szanse na przeycie, to naley bardziej skonkretyzowa pojcie otoczenia specyficznego dla dziaalnoci przedsibiorstw. Jakie grupy lub organizacje maj wpyw na byt przedsibiorstwa? W teorii interesariuszy, szczegóowa analiza otoczenia przedsibiorstw kieruje uwag na grupy interesariuszy (Stakeholder) (stake = 12

14 udzia powizany z ryzykiem). Gównym przedstawicielem tej teorii jest E.R. Freemann (1984). Jako interesariuszy mona by okreli grupy odniesienia (osób), objte w szerokim stopniu dziaaniami przedsibiorstwa, w zwizku z czym maj pewny interes w jego istnieniu i formie generowania przez nie wartoci dodanej. Dlatego stawiaj przedsibiorstwom z regu- y równie okrelone wymagania. Interesariuszy mona podzieli na dwie grupy: wewntrzn i zewntrzn (Rys. A-2). Wewntrznymi interesariuszami zgaszajcymi dania s waciciele, zarzd i pracownicy. Podczas, gdy waciciele zainteresowani s zwikszaniem zysków, utrzymaniem lub zwikszeniem wartoci zainwestowanego kapitau, to w zarzdzie dochodz jeszcze inne cele, takie jak: wadza, wpyw, presti i moliwoci realizacji swoich wasnych pomysów. Pracownicy s zainteresowani pewnym wynagrodzeniem, ciekaw prac, kontaktami midzyludzkimi, uznaniem i prestiem. System zarzadzania klienci efekt transformacja nakady obroty nakady rodkiprodukcmateriay dostawcy =wartododana wynagrodzenia ikosztyutrzymaniapracapraca pracownicy podatki pastwo infrastruktura oprocentowanie kredytodawcy kapita waciciele zyskiistraty Rys. A-2: Grupy interesariuszy w przedsibiorstwach (po zmianach wg Staehle 1992 r., s. 61) Sporód zewntrznych grup interesariuszy, najwiksz rol odgrywaj inwestorzy. Oni s zainteresowani pewn lokat kapitau, zadowalajcym oprocentowaniem i zwikszeniem majtku. Dostawcy oczekuj stabilnej moliwoci dostaw, korzystnych cen i zdolnoci patniczej odbiorców. Klienci oczekuj jakociowo i ilociowo dobrych usug rynkowych za przystpn cen. Dzisiaj dochodz do tego takie dania, jak produkcja przyjazna rodowisku, bezpieczne produkty oraz serwis produktowy. Obfito literatury na temat marketingu pokazuje, jakie znaczenie przypisuje si w midzyczasie tej grupie. Konkurujce przedsibiorstwa oczekuj przestrzegania uczciwych zasad i regu rywalizacji oraz w pewnym stopniu gotowoci do wspópracy na poziomie brany. 13

15 Pastwo i spoeczestwo wystpuj w rozmaitych formach: urzdy lokalne i krajowe, organizacje midzynarodowe, zwizki i partie polityczne, inicjatywy obywatelskie czy te jedynie mieszkacy mieszkajcy w bezporednim ssiedztwie przedsibiorstwa. Ich dania obejmuj zakres: od uiszczania podatków do utrzymania czystego rodowiska. Takie grupy interesariuszy nie tylko wysuwaj dania wobec przedsibiorstw, ale jednoczenie oddaj im do dyspozycji bardzo ograniczone zasoby, które s konieczne do utrzymania dziaalnoci przedsibiorstwa: kapita, sia nabywcza, surowce, prawa uytkowania dóbr rodowiskowych, itd. Dochodzi tutaj wic do dawania i brania. Zabranie tych zasobów moe prowadzi do tego, e byt przedsibiorstwa zostanie zagroony. Staje si przez to jasne, e szanse na prze- ycie przedsiwzicia zale przede wszystkim od tego, w jakim stopniu jest w stanie speni wysunite dania w porównaniu do konkurencji. Poniewa dania te cigle si zmieniaj, to szanse na przeycie zale ostatecznie od tego, czy i w jaki sposób przedsibiorstwa s w stanie upora si z cigle rosnc zoonoci zmieniajcego si i niepewnego otoczenia przedsibiorstwa. W zwizku z tym naley wzi pod uwag, e w rywalizacji sukces zwizany z dostosowaniem wzgldem konkurencji nie zapewnia trwaych korzyci. Co wicej, sia twórcza funkcjonujcej konkurencji prowadzi do tego, e cigle odkrywane i wykorzystywane s nowe procesy i rodzaje produktów. Do tego eby przey, przedsibiorstwa musz wykona niektóre zadania przynajmniej tak dobrze, jak inne przedsibiorstwa, lub lepiej. Otoczenie okrela przy tym wycznie to, co mona, jednak niczego, co jest moliwe. Oznacza to, e celem zarzdu przedsibiorstwa nie jest zwyczajne dostosowywanie si do zmieniajcych si warunków otoczenia, lecz posiada on równie swobod w projektowaniu, które naley wykorzysta aktywnie i kreatywnie. Jest to jak najbardziej moliwe i na dusz met rozsdne, aby interesy spoeczne stanowiy w ograniczonym zakresie cz docelowego sytemu przedsibiorstwa, nawet jeeli cele ekonomiczne miayby przez to by chwilowo ograniczone (aktywne zarzdzanie otoczeniem, maksymalizacja miejsc pracy). Te wypowiedzi bynajmniej nie wystarcz kierownictwu, jako pomoc w rozpoznaniu waciwego sposobu, w jaki naley podejmowa decyzje w przedsibiorstwach. Do tej pory prawie w ogóle nie zajmowano si tym, jakie priorytety s wane dla poszczególnych odbiorców. W zwizku z tym niewiele mona powiedzie o konkretnych celach i procesie docelowego uksztatowania organizacji. Cele i ich kreowanie w przedsibiorstwie Ogólne sformuowanie dugoterminowego zapewnienia bytu, jako celu gównego, jest mao przydatn podstaw podejmowania decyzji w przedsibiorstwach. Jest ono za mao konkretne do tego, eby jednostkom decyzyjnym da jednoznaczne wskazania. Kosiol (1976) zwraca uwag na to, e osoba, chcca organizowa, sprawdza, tworzy struktury lub okre- la bieg wydarze w przedsibiorstwie, musi zawsze przyj ww. cel. Dlatego naley okre- li istotne i operacyjne wielkoci orientacyjne, wytyczy i pokaza horyzonty czasowe, oraz jakie istniej zwizki midzy poszczególnymi celami porednimi. Jeeli chce si osign prawidowe efekty sterowania, to samoistny system docelowy pokazuje, na co naley zwraca uwag przy wytyczaniu kierunku dla przedsibiorstwa, jakie czynniki musz sta na pierwszym planie i jakimi parametrami naley si kierowa. 14

16 Gälweiler (1990) daje przekonujc propozycj, podchwycon i rozbudowan w tzw. Modelu zarzdzania St. Gallen (por. Bleicher 1999). Ten model posuy nam w dalszych naszych obserwacjach za podstaw. Logika systemu sterowania przedstawiono na rysunku A-3. Nowepotencjalne efekty Aktualne potencjalneefekty Efekt Pynno Zarzdzanie strategiczne Zarzdzanie operacyjne Zarzdzanie finansami Zaoenia strategiczne, planowanie, realizacja,kontrola Efektywnysystem zarzdzaniazaopa trzeniem,produkcj izbytem Planowanie inwestycyjne ifinansowe Rys. A-3: Parametry sterowania w przedsibiorstwie (ródo: Sattler 1998, s. 9) Najwaniejszym, a zarazem najbardziej krótkoterminowym miernikiem sprawnoci przedsibiorstwa, jest pynno. Z dowiadczenia wiadomo, e podstawowym warunkiem zapewnienia bytu jest to, eby przedsibiorstwa zawsze byy w stanie wywiza si ze swoich zobowiza patniczych. Oznacza to, e w biznesie, przedsibiorstwa musz by partnerami godnymi zaufania, w tym wywizywa si ze swoich zobowiza. Ponadto, nawet najbardziej wydajne przedsibiorstwo bdzie zmuszone do zaprzestania dziaalnoci, jeeli nie bdzie w stanie utrzyma swojej zdolnoci patniczej. Zdolno patnicza to ekonomicznie i prawnie zdefiniowane kryterium przetrwania w gospodarce rynkowej. Z punktu widzenia pynnoci, w centrum uwagi stoi zabezpieczenie da wierzycieli (banków, dostawców, wspólników) przedsibiorstwa. Jednake, cel, jakim jest dugotrwae zabezpieczenie bytu, bdzie nie do osignicia, jeeli kierownictwo bdzie zorientowane wycznie na utrzymanie pynnoci. W pojedynczych przypadkach pynno moe by zachowana przy zej sytuacji dochodowej, jednak w duszej perspektywie, sytuacja taka jest niestabilna. Pynnoci mona skutecznie kierowa od pocztku, jeeli wystpuj ku temu okrelone warunki, tzn., jeeli dochody przewyszaj koszty. Ogólniej mona to sformuowa te tak, e warto dodana przedsibiorstwa musi by wystarczajco dua, aby pokry dania pracowników, inwestorów oraz zatrudnionych czonków rodziny. Niezalenie od innych funkcji zapewniajcych skuteczne, zorientowane na sukces sterowanie, wystpuj w dobrych przedsibiorstwach równie dziaania zwizane z pynnoci. Daj one z reguy wysz gwarancj dla zapewnienia zdolnoci patniczej. Z drugiej strony, sukces ekonomiczny jest wprawdzie warunkiem dla 15

17 wystarczajcej pynnoci, ale nie zapewnia automatycznie zdolnoci patniczej (np. przy zbyt wysokich wydatkach lub braku rodków na spat wierzytelnoci). Z tego wzgldu naley kontrolowa na bieco obydwie pozycje. Ale nawet, przy ogólnej pozytywnej ocenie sytuacji przedsibiorstwa, nie daje ono gwarancji utrzymania si w duszym okresie. Warunkiem do uzyskiwania trwaych zysków jest posiadanie odpowiednich maszyn i urzdze, zatrudnienie w przedsibiorstwie dobrze zmotywowanych pracowników, posiadajcych stosowne kwalifikacje oraz odpowiednie narzdzia do planowania i kontroli. Nie mniej wan spraw jest zaoferowanie na rynku, produktów speniajcych wymogi klienta. Jest to tym waniejsze, e w rolnictwie i ogrodnictwie ju od dawna stwierdza si zmian, z tzw. rynku sprzedawcy na rynek nabywcy. Aby móc skutecznie dziaa, przedsibiorstwo musi posiada tzw. potencja sukcesu, jako warunek wstpny. Gälweiler (1990) przez potencja sukcesu rozumie ca struktur przedsibiorstwa, czyli wszystkich, wanych do odniesienia sukcesu, warunków produkcji i rynkowych, które musz by spenione w chwili podejmowania dziaalnoci. Ostatecznie potencja sukcesu peni analogiczn funkcj w sukcesie, jak sukces peni w pynnoci. Take w tym przypadku potencja sukcesu jest koniecznym, ale niewystarczajcym warunkiem sukcesu gospodarczego. Przy omówieniu grup interesariuszy skupiano si dotychczas wycznie na aktorach biorcych udzia w wydarzeniach rynku. Nie mona te cakowicie zignorowa funkcji spo- ecznych. W szczególnoci oczekuje si okrelonych usug spoecznych (ksztacenie, nowe miejsca pracy) i zaniechania dziaa obciajcych rodowisko lub wicych si z kosztami i ryzykiem dla ogóu. Dlatego due przedsibiorstwa Ulrich (1968) nazywa te instytucjami prawie publicznymi. Inwestycje i praca wykorzystywane w przedsibiorstwach w celu generowania wartoci dodanej i wykorzystania mocy produkcyjnych nie s ju postrzegane, jako sprawy prywatne kilku inwestorów i menederów. Jednak ze wzgldu na sprawowan przy tym wadz gospodarcz, spoeczn i polityczn, postrzegane s, jako proces prawie publiczny. Zlekcewaenie tych oczekiwa moe doprowadzi do tego, e moliwoci dziaalno- ci przedsibiorstwa zostan ograniczone przez nakazy, zakazy, obowizki lub bojkotowanie, a w najgorszym przypadku oznacza to zaprzestanie produkcji. Tak oto akceptacj spoeczn naley rozumie, jako kolejny parametr, orientacyjny dla dziaa przedsibiorczych. dania spoeczestwa lub grup zorganizowanych musz by brane pod uwag w decyzjach dotyczcych dziaalnoci przedsibiorstwa. Funkcyjna organizacja przedsibiorstw Dotychczas zajmowano si bardzo szczegóowo tym, w jaki sposób postrzegano przedsibiorstwa w swoim otoczeniu i jakimi celami powinny si kierowa. Teraz naley zaj si szczegóowiej tym, w jaki sposób przedsibiorstwa mog te funkcje spenia. Chodzi tu konkretnie o obszary dziaalnoci, które s wane do osignicia wytyczonych celów i w których naley podejmowa decyzje. Nawet, gdy zarzdzanie postrzegane jest jako globalne zadanie kierownicze, to dla klarownoci wykadu naley usystematyzowanie tych zada. Mówic dalej jzykiem teorii systemów, mona wyróni 3 funkcje gówne przedsibiorstw (Staehl, 1992): Funkcja output (zbyt) Funkcja transformacji (produkcja) Funkcja input (zaopatrzenie). 16

18 Zgodnie z ogóln orientacj rynkow, obowizujc na rynku nabywcy, istotnym warunkiem wstpnym do przeycia przedsibiorstwa, due znaczenie przypisuje si wykorzystaniu wyprodukowanych dóbr i usug. Marketing jako synonim rodków majcych na celu utrzymanie i rozszerzenie biecych, a take stworzenie nowych rynków, opisuje wszystkie funkcje zwizane z wykorzystaniem wyprodukowanych dóbr i usug. Cele mona osign tylko wówczas, gdy przedsibiorstwo jest w stanie uzyska rodki potrzebne do generowania wartoci dodanej. Do tego zaliczaj si równie, np. rodki produkcji. rodki takie, które zuywaj si cakowicie w procesie produkcji, nazywamy rodkami obrotowymi. Przeciwiestwem tego s rodki trwae, takie jak: maszyny, urzdzenia i budynki. Te mona uytkowa wiele lat, tj. nie zuywaj si w produkcji bezporednio. Zakup rodków obrotowych, okrela si równie jako nabycie w cisym znaczeniu. Tego zadania nie bdziemy omawia w tej ksice w osobnym rozdziale. Duo waniejsze s decyzje dotyczce nabycia rodków trwaych, gdy w gr wchodz wysze kwoty i czsto takie decyzje s nieodwracalne. Zostan one dokadnie omówione w rozdziale Inwestycje i Finansowanie. Z kolei samo finansowanie jest decyzj dotyczc nabycia i jest jednocze- nie gówn funkcj kierownictwa. Tym równie si zajmiemy wyczerpujco w rozdziale C2. W przedsibiorstwach rolniczych i ogrodniczych proces generowania wartoci dodanej ma nadal kluczowe znaczenie. W efekcie postpu technicznego, doszo w nich w okresie kilku ostatnich lat do bardzo wielu zmian, szczególnie po stronie odbiorców, których oczekiwania wzgldem produktów bardzo si zmieniy. Gospodarcza organizacja produkcji w przedsibiorstwach pozostaje w dalszym cigu istotnym czynnikiem sukcesu przedsibiorstw rolniczych. Dla zapewnienia wspódziaania midzy dotychczas omawianymi funkcjami operacyjnymi dla osignicia celu przedsibiorstwa i jego czonków w jak najwyszym stopniu, konieczna jest czwarta funkcja, tj. zarzdzanie, bdca gównym przedmiotem tej ksiki. Gówne zadanie zarzdzania na poziomie materialnym polega na zapewnieniu sprawnego przebiegu procesów produkcji w przedsibiorstwach. Wymaga to równomiernego zaopatrzenia w rodki produkcji, wytwarzania produkcji dostosowanej do rynku oraz przynoszcej dochody, jak równie rozsdnego wynagrodzenia posiadaczy/wacicieli rodków koniecznych do produkcji. Wraz z rosncymi wielkociami przedsibiorstw, coraz czciej ww. funkcje wykonywane s w oparciu o podzia pracy. Podzia prac zakada, e prace bd koordynowane w taki sposób, aby procesy byy realizowane pynnie. Koordynacja zachowa wynika przede wszystkim ze stworzenia struktur okrelajcych zachowania osób zajmujcych dane stanowisko. Ten rodzaj strukturyzacji, ustalony zgodnie z ogólnymi i dugoterminowymi przepisami, okrela si równie mianem Organizacji przedsibiorstwa. Uregulowania organizacyjne s niewystarczajce do tego, eby w peni zagwarantowa koordynacj prac. Dodatkowo, zachowania musz by uzgodnione dziki wydaniu pracownikom bezporednich polece, poinformowaniu ich o ich zadaniach i zmotywowaniu ich do wykonania tych zada zgodnie z celami przedsibiorstwa. Ten sposób bezporedniego lub poredniego wpywu przez zarzd na dziaalno okrela si równie mianem kierownictwa zakadu. Kierownictwo okrela cele, koordynuje, motywuje, informuje i reprezentuje. Wszystkie powysze funkcje speniaj swoje zadanie tylko wtedy, jeeli s ze sob skoordynowane. Koniecznym jest te, eby informacje dla zarzdu byy zebrane razem i zwarte. Ten system dostarczania informacji do kierownictwa opisany jest w czci D 17

19 Controlling. Wedug Maga (1992, s. 60 nn.) mianem controllingu okrelamy t cz zarzdzania, polegajc na koordynowaniu decyzji dotyczcych zarzdzania za pomoc informacji. W tym miejscu naley omówi trzy dalsze obszary zarzdzania, tj. zarzdzanie jako- ci, zarzdzanie rodowiskiem i zarzdzanie ryzykiem. Zarzdzanie jakoci mona okre- li jako cao wszystkich dziaa, majcych na celu dopasowanie jakoci wyprodukowanych produktów lub usug do wymaga rynku, a dokadniej, do ycze odbiorców. Do jego wsparcia stoj do dyspozycji mniej lub bardziej zorganizowane i sformalizowane systemy zarzdzania jakoci (patrz np. Kaminske 1996). Zarzdzanie rodowiskiem oznacza uwzgldnienie w biznesplanie oddziaywania produkcji rolnej i ogrodniczej na rodowisko naturalne. Mona to czyni w sposób bierno-adaptacyjny, tj. poprzez przestrzeganie obszernych przepisów prawnych, lub w formie ofensywnej strategii, gdzie przyjmujc na siebie dodatkowe wydatki na ochron rodowiska przedsibiorstwa, których celem s korzyci rynkowe. Zarys rónorodnych instrumentów zarzdzania rodowiskiem przedsibiorstwa znajduje si u Steger'a (1988). Zarzdzanie ryzykiem uwzgldnia fakt, e z powodu rónych przypadków, nie da si jasno przewidzie ekonomicznych konsekwencji decyzji strategicznych lub operacyjnych podejmowanych przez zarzd. Dziaania ubezpieczeniowe maj przede wszystkim ograniczy negatywne konsekwencje wywoane niekorzystnymi zmianami w rodowisku przyrodniczym i pomóc w realizacji wanego celu przedsibiorstwa, jakim jest stabilno i bezpieczestwo. Konkretne przykady tego przypadku opisuj Robison i Barry (1987). Wspóln cech tych trzech obszarów zarzdzania jest to, e przedstawiaj one typowe zadania przekrojowe, przeplatajce si ze wszystkimi wymienionymi obszarami funkcyjnymi. Najwyraniej wida to prawdopodobnie w przypadku zarzdzania ryzykiem. Na poziomie produkcji, ryzykiem mona zarzdza przez stosowanie rodków ochrony rolin, nawadniania lub wydajnych maszyn. Sposób i rónorodno programu produkcyjnego wpywaj równie na ryzyko poprzez efekty dywersyfikacji, tak samo jak decyzja inwestycyjna, przy której powstaj koszty utopione. Wpyw na ryzyko operacyjne ma równie ilo zacignitego kapitau obcego lub wybrana forma prawna. cise powizanie zarzdzania jakoci, rodowiskiem i ryzykiem jest powodem, dla którego nie powicono w tej ksice osobnych rozdziaów tym obszarom zarzdzania; staralimy si raczej omawia te aspekty na bieco. A.3. Planowanie i podejmowanie decyzji zarys W ostatnich latach mniej uwagi powicano planowaniu jako wanemu zadaniu zarzdu. Planowania nie uwaa si ju za nieodzowny szczyt mdroci i dowód racjonalnego podejcia. Ma to kilka przyczyn: Dowiadczenia, szczególnie w wikszych przedsibiorstwach, ale te zaamanie si systemów socjalistycznych, wyranie uzmysowiy nam granice planowania zoonych struktur (por. Baecker 1994, s. 141 nn.). W wiecie gwatownych zmian i braku cigoci rzadko mona uzasadni zaoenia dotyczce przyszych sytuacji w otoczeniu. W obliczu takich warunków otoczenia, wiksze znaczenie ma ochrona i rozszerzenie biecych moliwoci i dziaa ni pisemne okrelanie celu i dróg, do niego prowadzcych. Planowanie nie jest przez to jednak zbdne. Stosowanie metod planowania uzasadnione jest przede wszystkim dziaaniem i argumentacj na rzecz konkretnego celu i w ten sposób stanowi podstaw racjonalnego dziaania. Z tej perspektywy, planowanie oznacza wic ustalanie 18

20 celów i teoretyczne przewidywanie efektów okrelonych dziaa do osignicia tych celów. W nowoczesnym zarzdzaniu, Planowanie obejmuje nastpujce funkcje: 1. Sterowanie: Przedsibiorstwa to organizacje z du liczb czonków. Chcc zadba o to, eby wszyscy dyli w swoich zadaniach do realizacji celu wytyczonego przez zarzd, to cele te musz by sformuowane i waciwie zoperacjonalizowane tak, eby na rónych szczeblach przedsibiorstwa dostpne byy odpowiednie wytyczne. 2. Koordynowanie: Decyzje w przedsibiorstwie podejmowane s czsto przez wielu specjalistów i menederów. Dlatego ich dziaania musz by koordynowane. Mona to zapewni tylko wtedy, kiedy indywidualne zasady dotyczce podejmowania decyzji s jawne i tym samym dostpne w dyskusji w ramach zarzdzania. 3. Funkcja ograniczania ryzyka: Przedsibiorstwa musz czsto podejmowa decyzje na podstawie informacji, które nie zawieraj pewnych wniosków w odniesieniu do skutków. Planowe dziaanie pozwala jednak w wielu przypadkach na znalezienie alternatywy, która bdzie przynajmniej niosa za sob mniej ryzyk od innych. Ponadto, systemowe podejcie do planowania z uyciem modeli ilociowych moe to ryzyko uwiadomi osobom odpowiedzialnym. 4. Zwikszanie wydajnoci: Komercyjne przedsibiorstwa dziaaj systemowo z punktu widzenia gospodarnoci. Uwzgldnienie tego postulatu wymaga we wszystkich decyzjach oszacowania relacji cel-rodki. W podejmowaniu skutecznych decyzji w przedsibiorstwie niezwykle wanym jest waciwe przygotowanie podstaw do podejmowania decyzji. W tej czci podjta zostanie próba usystematyzowania rónorodnych sytuacji decyzyjnych, take w odniesieniu do planowania, okrelenia struktury procesu planowania i przedstawienia licznych instrumentów planowania, które czciowo zostay omówione w tej ksice. Troch metaplanowania Pod pojciem metaplanowania rozumie si wybór odpowiednich narzdzi wspierajcych planowanie i podejmowanie decyzji. Na wybór ten wpyw maj zasadniczo cztery elementy (patrz rys. A-4): 1. obszar planowania, z którego wynika niejako potrzeba wsparcia planowania, 2. wymagania i oczekiwania stawiane przez podmiot decyzyjny wzgldem planowania, 3. trudnoci towarzyszce danemu problemowi planowania, oraz 4. narzdzia do planowania stojce (zasadniczo i aktualnie) do dyspozycji, które dziki swoim waciwociom i wymaganiom informacyjnym tworz prawie ofert planowania. Rysunek A-4 nie powinien sprawia wraenia, jakby wybór instrumentów planowania i ich przydzia do podmiotów objtych planowaniem by zawsze jednoznaczny. Mona raczej zastosowa róne techniki razem lub kolejno. Poza tym, zastosowanie okrelonych technik zaley oczywicie od preferencji i zdolnoci poznawczych uytkownika. 19

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i (rednich Przedsi)biorstw... 9. Streszczenie...

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Maych i (rednich Przedsi)biorstw... 9. Streszczenie... SPIS TRE%CI Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i (rednich Przedsi)biorstw... 9 Streszczenie... 11 1. Zmiany makroekonomiczne w Polsce w latach

Bardziej szczegółowo

Rozdzia I Postanowienia ogólne

Rozdzia I Postanowienia ogólne Zacznik nr 1 do Zarzdzenia nr 13 / 2011 Dyrektora Powiatowego Urzdu Pracy w rodzie Wlkp. z dnia 15.04.2011 REGULAMIN ORGANIZACYJNY CENTRUM AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ Rozdzia I Postanowienia ogólne 1 Regulamin

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel - Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i &rednich Przedsi'biorstw... 9

Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel - Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Maych i &rednich Przedsi'biorstw... 9 SPIS TRE%CI Wprowadzenie: Krystyna Gurbiel - Dyrektor Generalny Polskiej Fundacji Promocji i Rozwoju Ma"ych i &rednich Przedsi'biorstw... 9 Streszczenie raportu... 11 $. Stan sektora ma!ych i "rednich

Bardziej szczegółowo

Lista kontrolna umowy z podwykonawc

Lista kontrolna umowy z podwykonawc Dane podstawowe projektu:... Zleceniodawca:...... Nazwa podwykonawcy z którym zawierana jest umowa:... Nazwa detalu:... Numer detalu:... Odbiór Czy definicja tymczasowego odbioru jest jasno ustalona? Czy

Bardziej szczegółowo

Aleksander Plutecki Departament Nadzoru Obrotu Urząd Komisji Nadzoru Finansowego. Warszawa, 23 maja 2016 r.

Aleksander Plutecki Departament Nadzoru Obrotu Urząd Komisji Nadzoru Finansowego. Warszawa, 23 maja 2016 r. Transakcje insiderów raportowanie o transakcjach (procedura raportowania, listy osób peniących obowiązki zarządcze oraz osób blisko z nimi związanych i okresy zamknięte. Aleksander Plutecki Departament

Bardziej szczegółowo

EP io default website

EP io default website 26-01-2015 Od regulacji Internetu po bezpieczestwo publiczne debata na temat dylematów ochrony danych Nowoczesna gospodarka opiera si w duej mierze na przetwarzaniu danych, dlatego potrzebne s jasne reguy,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja w sprawie zabezpieczenia spaty nalenoci NFO!iGW z tytuu udzielonych poyczek oraz zwrotu rodków z Funduszu ISPA

Instrukcja w sprawie zabezpieczenia spaty nalenoci NFO!iGW z tytuu udzielonych poyczek oraz zwrotu rodków z Funduszu ISPA Instrukcja w sprawie zabezpieczenia spaty nalenoci NFO!iGW z tytuu udzielonych poyczek oraz zwrotu rodków z Funduszu ISPA Ponisza instrukcja dotyczy: zabezpieczenia spaty kwot poyczek inwestycyjnych udzielonych

Bardziej szczegółowo

Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu us ug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r.

Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu us ug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r. Uwagi ogólne: Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu usug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r. Ad. Tytu projektu ustawy i przedmiot projektu ustawy o wiadczeniu usug na

Bardziej szczegółowo

Biznesplan. Jednak mo na wyró ni pewne cechy wspólne wszystkich biznesplanów.

Biznesplan. Jednak mo na wyró ni pewne cechy wspólne wszystkich biznesplanów. Literatura J.Pasieczny Biznesplan, PWE, Warszawa 2007 E.Filar, J.Skrzypek Biznesplan, Poltext, Warszawa 1998 M.Ingram Zasady i techniki sporzdzania biznes planów, AE im K.Adamieckiego, Katowice 2000 G.N.Cohen

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008.

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Załcznik Nr 1 do uchwały Nr XIV/129/08 Rady Gminy Michałowo z dnia 11 stycznia 2008r. Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Wprowadzenie Aktywna działalno organizacji

Bardziej szczegółowo

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów

Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Wymierne korzyci wynikajce z analizy procesów Analiza procesu jest narzdziem do osignicia wyszej efektywnoci organizacji (midzy innymi). Wymaga ona zbudowania modelu procesu biznesowego bdcego opisem funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

STATUT SPÓ!KI AKCYJNEJ BLUMERANG INVESTORS SPÓ!KA AKCYJNA W POZNANIU (tekst jednolity przyj!ty przez Rad! Nadzorcz" w dniu 30 maja 2012 r.

STATUT SPÓ!KI AKCYJNEJ BLUMERANG INVESTORS SPÓ!KA AKCYJNA W POZNANIU (tekst jednolity przyj!ty przez Rad! Nadzorcz w dniu 30 maja 2012 r. STATUT SPÓ!KI AKCYJNEJ BLUMERANG INVESTORS SPÓ!KA AKCYJNA W POZNANIU (tekst jednolity przyj!ty przez Rad! Nadzorcz" w dniu 30 maja 2012 r.) 1 1. Za!o"ycielami niniejszej spó!ki, zwanej dalej: "Spó!k#",

Bardziej szczegółowo

Europejska karta jakości staży i praktyk

Europejska karta jakości staży i praktyk Europejska karta jakości staży i praktyk www.qualityinternships.eu Preambu!a Zwa!ywszy,!e:! dla m"odych ludzi wej#cie na rynek pracy po zako$czeniu edukacji staje si% coraz trudniejsze m"odzi ludzie s&

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓ! DZIECI S!O!CA

STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓ! DZIECI S!O!CA Statut STOWARZYSZENIA PRZYJACIÓ! DZIECI S!O!CA z siedzib! w Poznaniu tekst jednolity! Rozdzia! I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie nosi nazw!: Stowarzyszenie Przyjació" Dzieci S"o#ca w dalszych postanowieniach

Bardziej szczegółowo

72 Beata STACHOWIAK Uniwersytet Miko!aja Kopernika w Toruniu POTRZEBY EDUKACYJNE MIESZKA!CÓW WSI A RYNEK PRACY W SPO"ECZE!STWIE INFORMACYJNYM Pocz"tek XXI wieku dla Polski to czas budowania nowego spo!ecze#stwa,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007

PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007 Załcznik Do Uchwały Nr... Rady Powiatu Opolskiego z dnia...2007r. PROGRAM WSPÓŁPRACY POWIATU OPOLSKIEGO Z ORGANIZACJAMI POZARZDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZCYMI DZIAŁALNO POYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2007

Bardziej szczegółowo

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa.

Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Planowanie adresacji IP dla przedsibiorstwa. Wstp Przy podejciu do planowania adresacji IP moemy spotka si z 2 głównymi przypadkami: planowanie za pomoc adresów sieci prywatnej przypadek, w którym jeeli

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r.

ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r. Projekt z dnia 8 listopada 2006 r. ROZPORZDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2006 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zada umoliwiajcych

Bardziej szczegółowo

Instrumenty rynku pracy dla osób poszukuj cych pracy, aktualnie podlegaj cych ubezpieczeniu spo ecznemu rolników w pe nym zakresie.

Instrumenty rynku pracy dla osób poszukuj cych pracy, aktualnie podlegaj cych ubezpieczeniu spo ecznemu rolników w pe nym zakresie. Instrumentyrynkupracydlaosóbposzukujcychpracy, aktualniepodlegajcychubezpieczeniuspoecznemurolnikówwpenymzakresie. Zdniem1lutego2009r.weszywycieprzepisyustawyzdnia19grudnia2008r. o zmianie ustawy o promocji

Bardziej szczegółowo

Tworzenie bazy danych Biblioteka tworzenie tabel i powiza, manipulowanie danymi. Zadania do wykonani przed przystpieniem do pracy:

Tworzenie bazy danych Biblioteka tworzenie tabel i powiza, manipulowanie danymi. Zadania do wykonani przed przystpieniem do pracy: wiczenie 2 Tworzenie bazy danych Biblioteka tworzenie tabel i powiza, manipulowanie danymi. Cel wiczenia: Zapoznanie si ze sposobami konstruowania tabel, powiza pomidzy tabelami oraz metodami manipulowania

Bardziej szczegółowo

OP ATY ZA US UG ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA I OCZYSZCZANIA CIEKÓW A ZASADA SPRAWCA ZANIECZYSZCZENIA P ACI

OP ATY ZA US UG ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA I OCZYSZCZANIA CIEKÓW A ZASADA SPRAWCA ZANIECZYSZCZENIA P ACI STUDIA I PRACE WYDZIAU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZDZANIA NR 37, t. 2 Ewa Rauba Politechnika Biaostocka OPATY ZA USUG ZBIOROWEGO ODPROWADZANIA I OCZYSZCZANIA CIEKÓW A ZASADA SPRAWCA ZANIECZYSZCZENIA PACI

Bardziej szczegółowo

Wskazówki i zasady adu korporacyjnego zalecane dla spó ek nienotowanych dzia aj cych w Europie. Inicjatywa ecoda

Wskazówki i zasady adu korporacyjnego zalecane dla spó ek nienotowanych dzia aj cych w Europie. Inicjatywa ecoda Wskazówki i zasady adu korporacyjnego zalecane dla spóek nienotowanych dziaajcych w Europie Inicjatywa ecoda 2 Wskazówki i zasady adu korporacyjnego zalecane dla spóek nienotowanych dziaajcych w Europie

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie i ró!nicowanie produktów

Pozycjonowanie i ró!nicowanie produktów Spo!eczna Wy"sza Szko!a Przedsi#biorczo$ci i Zarz%dzania kierunek: Zarz%dzanie Podstawy marketingu Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Pozycjonowanie i ró!nicowanie produktów 2 Pozycjonowanie i ró%nicowanie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne dotycz ce systemów gwarancji dla ywno ci * )

Wytyczne dotycz ce systemów gwarancji dla ywno ci * ) Wytyczne dotyczce systemów gwarancji dla ywnoci * ) WPROWADZENIE Agencja ds. Standardów ywnoci uwaa, e systemy gwarancji dla ywnoci mog przyczyni si do szeregu korzyci dla konsumentów oraz wikszej moliwoci

Bardziej szczegółowo

Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska

Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska Rynek motoryzacyjny 2011 Europa vs Polska Rynek cz!"ci motoryzacyjnych nierozerwalnie #$czy si! z parkiem samochodowym, dlatego te% podczas oceny wyników sprzeda%y samochodowych cz!"ci zamiennych nie mo%na

Bardziej szczegółowo

Bazy danych Podstawy teoretyczne

Bazy danych Podstawy teoretyczne Pojcia podstawowe Baza Danych jest to zbiór danych o okrelonej strukturze zapisany w nieulotnej pamici, mogcy zaspokoi potrzeby wielu u!ytkowników korzystajcych z niego w sposóbs selektywny w dogodnym

Bardziej szczegółowo

NARODOWY PROGRAM ZDROWIA 2007-2015

NARODOWY PROGRAM ZDROWIA 2007-2015 Teresa Karwowska 1 z 6 NARODOWY PROGRAM ZDROWIA 2007-2015 1 : Okrela gówne kierunki polityki zdrowotnej pastwa Jest prób zjednoczenia wysików rónych organów administracji rzdowej, organizacji pozarzdowych

Bardziej szczegółowo

MONNARI TRADE S.A. ÓD!, ULICA RADWA"SKA#6 SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK OBROTOWY 2014 WRAZ Z OPINI$#BIEG EGO#REWIDENTA I RAPORTEM Z BADANIA

MONNARI TRADE S.A. ÓD!, ULICA RADWASKA#6 SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK OBROTOWY 2014 WRAZ Z OPINI$#BIEG EGO#REWIDENTA I RAPORTEM Z BADANIA ÓD!, ULICA RADWA"SKA#6 SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA ROK OBROTOWY 2014 WRAZ Z OPINI$#BIEG EGO#REWIDENTA I RAPORTEM Z BADANIA SPIS TRE(CI OPINIA#NIEZALE)NEGO#BIEG EGO#REWIDENTA... 3 RAPORT# Z# BADANIA# SPRAWOZDANIA#

Bardziej szczegółowo

Efektywność, koszty produkcji i konkurencyjność polskich gospodarstw rolnych obecnie i w perspektywie średnio- oraz długoterminowej

Efektywność, koszty produkcji i konkurencyjność polskich gospodarstw rolnych obecnie i w perspektywie średnio- oraz długoterminowej Efektywność, koszty produkcji i konkurencyjność polskich gospodarstw rolnych obecnie i w perspektywie średnio- oraz długoterminowej Efektywność, koszty produkcji i konkurencyjność polskich gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy

Informacja i Promocja. Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Informacja i Promocja Mechanizm Finansowy EOG Norweski Mechanizm Finansowy Spis treci 1. Wstp... 3 2. Ogólne działania informacyjno - promocyjne... 3 3. Działania informacyjno-promocyjne projektu... 4

Bardziej szczegółowo

Mi dzynarodowe Kwalifikacje Zawodowe (IVQ) w zakresie sprzeda y i marketingu (4410)

Mi dzynarodowe Kwalifikacje Zawodowe (IVQ) w zakresie sprzeda y i marketingu (4410) Midzynarodowe Kwalifikacje Zawodowe (IVQ) w zakresie sprzeday i marketingu (4410) IVQ w zakresie sprzeday i marketingu (4410) Midzynarodowe Kwalifikacje Zawodowe (IVQ) w zakresie sprzeday i marketingu

Bardziej szczegółowo

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie.

1) Instytucje kształcce w tym zawodzie (w kraju i we Wrocławiu). 2) Moliwoci podnoszenia kwalifikacji i dokształcania w tym zawodzie. Spis treci: I. Wprowadzenie II. Zadania i czynnoci 1) Potencjalne miejsca pracy. 2) Zakres obowizków. III. Wymagania zawodu 1) Wymagania fizyczne i zdrowotne 2) Wymagania psychologiczne IV. Kształcenie

Bardziej szczegółowo

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006

Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Załcznik nr 5 WZÓR MINISTERSTWO GOSPODARKI I PRACY Sektorowy Program Operacyjny Wzrost konkurencyjnoci przedsibiorstw, lata 2004-2006 Wniosek o dofinansowanie realizacji projektu w ramach działania 1.4:

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA ZE STREF EURO Teoretyczne i praktyczne aspekty konwergencji. dr Cezary Wójcik

INTEGRACJA ZE STREF EURO Teoretyczne i praktyczne aspekty konwergencji. dr Cezary Wójcik INTEGRACJA ZE STREF EURO Teoretyczne i praktyczne aspekty konwergencji dr Cezary Wójcik Plan Wstp Kilka sów o ksice Wybrany aspekt: model NNS a inflacja i ekspansja kredytowa Zakoczenie 2 Kilka sów o ksice

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy

Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Energia odnawialna w województwie zachodniopomorskim Koncepcje współpracy Podstaw rozwoju kadego społeczestwa jest jego rozwój gospodarczy, a energia stanowi wan rol w jego realizacji. Z uwagi na cigły

Bardziej szczegółowo

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005

Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Nadwyka operacyjna w jednostkach samorzdu terytorialnego w latach 2003-2005 Warszawa, maj 2006 Spis treci Wprowadzenie...3 Cz I Zbiorcze wykonanie budetów jednostek samorzdu terytorialnego...7 1. Cz operacyjna...7

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z dzia!alno"ci Mo-BRUK S.A.

Raport kwartalny z dzia!alnoci Mo-BRUK S.A. Raport kwartalny z dziaalno"ci Mo-BRUK S.A. III kwarta 2011 r. Niecew, 7 listopada 2011 r. Owiadczenie Zarz"du Mo-BRUK S.A. Spóka sporz"dza sprawozdanie zgodnie z przyj#tymi zasadami (polityk") rachunkowo$ci,

Bardziej szczegółowo

KONTROLA ZARZ DCZA JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH I JEJ WYMAGANIA

KONTROLA ZARZ DCZA JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH I JEJ WYMAGANIA Janusz Czauderna 1 z 22 KONTROLA Nowe obowizki i wymagania ZARZDCZA W JEDNOSTKACH SEKTORA FINANSÓW PUBLICZNYCH I JEJ WYMAGANIA Janusz Czauderna janusz@czauderna.pl tel. 505 328 100 Uyte w nowej ustawie

Bardziej szczegółowo

Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy

Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Mielec: Dostawa mikroelektrowni wiatrowych Numer og!oszenia: 329766-2011; data zamieszczenia: 11.10.2011 OG!OSZENIE O ZAMÓWIENIU - dostawy Zamieszczanie og!oszenia: obowi"zkowe. Og!oszenie dotyczy: zamówienia

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej zamawiaj cego: www.przewozyregionalne.pl

Adres strony internetowej zamawiaj cego: www.przewozyregionalne.pl Szczecin: Usuga polegajca na zorganizowaniu imprez kulturalnorozrywkowych dla pracowników, emerytów oraz rencistów Zamawiajcego i ich rodzin. Numer ogoszenia: 361404-2012; data zamieszczenia: 24.09.2012

Bardziej szczegółowo

RAPORT UZUPE&NIAJ)CY OPINI+ Z BADANIA SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓ&KI CIECH S.A. ZA ROK OBROTOWY 2004

RAPORT UZUPE&NIAJ)CY OPINI+ Z BADANIA SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓ&KI CIECH S.A. ZA ROK OBROTOWY 2004 RAPORT UZUPE&NIAJ)CY OPINI+ Z BADANIA SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO SPÓ&KI CIECH S.A. ZA ROK OBROTOWY 2004 I. INFORMACJE OGÓLNE 1. Dane identyfikuj9ce badan9 jednostk; Spóka dziaa pod firm CIECH Spóka Akcyjna.

Bardziej szczegółowo

Wspólnicy. Sprawy spółki

Wspólnicy. Sprawy spółki Przepisy dotyczce spółki cywilnej zawiera kodeks cywilny (art. 860 875). To forma prowadzenia działalnoci gospodarczej nie przekraczajcej wikszego rozmiaru, czyli jej przychód roczny nie moe przekroczy

Bardziej szczegółowo

Krajowy Fundusz Kapita owy S.A. jako instrument in ynierii finansowej. Co to jest Krajowy Fundusz Kapita owy?

Krajowy Fundusz Kapita owy S.A. jako instrument in ynierii finansowej. Co to jest Krajowy Fundusz Kapita owy? VENTURE CAPITAL Krajowy Fundusz Kapitaowy S.A. jako instrument inynierii finansowej Pawe Jaroszek/ Iwona Barszcz Warszawa, 28 wrzenia 2009 Co to jest Krajowy Fundusz Kapitaowy? KFK funkcjonuje w formie

Bardziej szczegółowo

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe

Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe Autor: Jacek Bielecki Ostatnia zmiana: 14 marca 2011 Wersja: 2011 Spis treci Program Sprzeda wersja 2011 Korekty rabatowe PROGRAM SPRZEDA WERSJA 2011 KOREKTY RABATOWE... 1 Spis treci... 1 Aktywacja funkcjonalnoci...

Bardziej szczegółowo

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku.

Argumenty na poparcie idei wydzielenia OSD w formie tzw. małego OSD bez majtku. Warszawa, dnia 22 03 2007 Zrzeszenie Zwizków Zawodowych Energetyków Dotyczy: Informacja prawna dotyczca kwestii wydzielenia Operatora Systemu Dystrybucyjnego w energetyce Argumenty na poparcie idei wydzielenia

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDZIALNO KARANA NIELETNICH

ODPOWIEDZIALNO KARANA NIELETNICH ODPOWIEDZIALNO KARANA NIELETNICH Odpowiedzialno karn nieletnich reguluje w zasadniczej czci ustawa o postpowaniu w sprawach nieletnich i kodeks karny. 1. USTAWA z dnia 26 padziernika 1982 r. o postpowaniu

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WPIS ZAKŁADU DO REJESTRU ZAKŁADÓW PODLEGAJCYCH URZDOWEJ KONTROLI ORGANÓW PASTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ

WNIOSEK O WPIS ZAKŁADU DO REJESTRU ZAKŁADÓW PODLEGAJCYCH URZDOWEJ KONTROLI ORGANÓW PASTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ WNIOSEK O WPIS ZAKŁADU DO REJESTRU ZAKŁADÓW PODLEGAJCYCH URZDOWEJ KONTROLI ORGANÓW PASTWOWEJ INSPEKCJI SANITARNEJ... (miejscowo, data) Pastwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w... Na podstawie art. 64 ust.

Bardziej szczegółowo

DDK-076-115/04/VP Warszawa, 02 czerwca 2004 r.

DDK-076-115/04/VP Warszawa, 02 czerwca 2004 r. Korespondencja w sprawie wystpienia Odpowied Prezesa Urzdu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na wystpienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. PREZES URZDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

wicej na: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/product_details/publication?p_product_code=ks-gq-13-006

wicej na: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/product_details/publication?p_product_code=ks-gq-13-006 3. Dług publiczny 3.1 Wytyczne EUROSTAT Zasady dotyczce uznawania zobowiza podmiotu publicznego, jako dług publiczny w projektach ppp, zostały zawarte w decyzji EUROSTAT nr 18/2004 z dnia 11 lutego 2004

Bardziej szczegółowo

Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013

Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013 Sytuacja na rynku przetworów owocowo-warzywnych i soków a reforma rynku ogrodniczego w UE Finansowanie przetwórstwa owoców i warzyw oraz sokownictwa w ramach PROW 2007-2013 Dr Jerzy Małkowski Pozna, 19

Bardziej szczegółowo

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach

Procedura rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Zał. do Zarzdzenia Nr 58/05 Starosty Kieleckiego z dnia 30 grudnia 2005 r. w sprawie wprowadzenia procedury rekrutacji pracowników do Starostwa Powiatowego w Kielcach Procedura rekrutacji pracowników do

Bardziej szczegółowo

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce

Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce Banki spółdzielcze na tle systemu finansowego w Polsce 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Banki komercyjne Spółdzielcze Kasy Oszczdnociowo-Kredytowe Fundusze

Bardziej szczegółowo

Trendy upadłoci przedsibiorstw w Polsce

Trendy upadłoci przedsibiorstw w Polsce Dr Grzegorz Gołbiowski Trendy upadłoci przedsibiorstw w Polsce Wprowadzenie Upadłoci przedsibiorstw w gospodarce rynkowej nie s niczym nadzwyczajnym. W teorii ekonomii zjawisko upadku podmiotów gospodarczych

Bardziej szczegółowo

Ubiegajcy si o dofinansowanie wypełnia wyłcznie białe pola wniosku.

Ubiegajcy si o dofinansowanie wypełnia wyłcznie białe pola wniosku. PW/S-02 Instrukcja wypełnienia wniosku o dofinansowanie projektu w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora ywnociowego oraz rozwój obszarów wiejskich w zakresie

Bardziej szczegółowo

Rzetelno!% i wiarygodno!% skonsolidowanego sprawozdania finansowego bankowej grupy kapita"owej

Rzetelno!% i wiarygodno!% skonsolidowanego sprawozdania finansowego bankowej grupy kapitaowej MBA 3/2010 Artykuy 65 Master of Business Administration 3/2010 (104): s. 65 72, ISSN 1231-0328, Copyright by Akademia Leona Komi"skiego Rzetelno% i wiarygodno% skonsolidowanego sprawozdania finansowego

Bardziej szczegółowo

Czy smieci to problem?

Czy smieci to problem? edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna Czy smieci to problem? Edukacja ekologiczna w nauczaniu poczatkowym Ziemia nie naley do czowieka, czowiek naley do Ziemi. Cokolwiek przydarzy si Ziemi, przydarzy

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SYSTEMOWY,,TERAZ CZAS NA CIEBIE

PROJEKT SYSTEMOWY,,TERAZ CZAS NA CIEBIE PROJEKT SYSTEMOWY,,TERAZ CZAS NA CIEBIE wspófinansowany przez Uni Europejsk ze rodków Europejskiego Funduszu Spoecznego w ramach Priorytetu VII Promocja Integracji Spoecznej, Poddziaania 7.1.1 Rozwój i

Bardziej szczegółowo

-OPIS WYMAGA - OPIS ZAKRESU. a. w zakresie usługi b. w zakresie personelu technicznego

-OPIS WYMAGA - OPIS ZAKRESU. a. w zakresie usługi b. w zakresie personelu technicznego BEZPIECZNA PROFESJONALNA USŁUGA SERWISOWA KRYTERIA WYBORU FIRMY SERWISOWEJ NA POZIOMIE WIADCZENIA USŁUGI TIER3/TIER4 dla klimatyzacji precyzyjnej HPAC w obiektach DATA CENTER 1 1. I. Kryterium wymaga str.

Bardziej szczegółowo

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA

RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA Projekt z dnia 22.03.2006 Załcznik do uchwały Nr Rady Ministrów z dnia r. RZDOWY PROGRAM WYRÓWNYWANIA WARUNKÓW STARTU SZKOLNEGO UCZNIÓW W 2006 r. WYPRAWKA SZKOLNA 1 Wstp Rzdowy program wyrównywania warunków

Bardziej szczegółowo

CIECH S.A. w drodze na gied

CIECH S.A. w drodze na gied CIECH S.A. w drodze na gied Forum Zmieniamy polski przemys Roland Berger Strategy Consultants Warszawa, 7 lutego 2005 1 Ciech S.A. to spóka dominuj#ca grupy kapitaowej maj#cej przychody ponad 2 mld PLN,

Bardziej szczegółowo

ZAWÓD KIEROWNIK PROJEKTU

ZAWÓD KIEROWNIK PROJEKTU Szybkobiene Pojazdy Gsienicowe (38) nr 3, 2015 Paulina HARAF Renata HARAF Marek Ł. GRABANIA ZAWÓD KIEROWNIK PROJEKTU Streszczenie. W artykule przedstawiono nowy zawód funkcjonujcy obecnie na rynku pracy

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ

KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ ZAŁACZNIK nr 2 KARTA OCENY JEDNOSTKI NAUKOWEJ Cz A dla dyscyplin: nauki humanistyczne i społeczne Zespół roboczy Komisji Bada na Rzecz Rozwoju... NAZWA JEDNOSTKI I. WYNIKI DZIAŁALNOCI NAUKOWEJ 1. Publikacje

Bardziej szczegółowo

Plan prezentacji. Ryzyko czym si zajmujemy Techniki pomiaru ryzyka zdrowy rozs dek Podej cie do zarz dzania ryzykiem pomoc w rozwoju organizacji

Plan prezentacji. Ryzyko czym si zajmujemy Techniki pomiaru ryzyka zdrowy rozs dek Podej cie do zarz dzania ryzykiem pomoc w rozwoju organizacji Krzysztof Kozowicz Plan prezentacji Ryzyko czym si zajmujemy Techniki pomiaru ryzyka zdrowy rozsdek Podejcie do zarzdzania ryzykiem pomoc w rozwoju organizacji Plan prezentacji Ryzyko czym si zajmujemy

Bardziej szczegółowo

! "#$!%&'(#!) "34! /(5$67%&'8#!)

! #$!%&'(#!) 34! /(5$67%&'8#!) 3 4! " #"$ % # " &# & ' & & (! " % &$ #) * & & &*## " & + # % &! & &*),*&&,) &! "& &-&. && *# &) &!/ & *) *&" / &*0 & /$ % &&, # ) *&")",$&%& 1&&2& 3 '! "#$!%&'(#!) % *+ +, - (. /0 *1 ", + 2 + -.-1- "34!

Bardziej szczegółowo

Pi lat programu promocji kultury przedsibiorczoci PRZEDSI BIORSTWO FAIR PLAY

Pi lat programu promocji kultury przedsibiorczoci PRZEDSI BIORSTWO FAIR PLAY Pi lat programu promocji kultury przedsibiorczoci PRZEDSI BIORSTWO FAIR PLAY W 22 roku po raz pity zrealizowalimy program Przedsibiorstwo Fair Play. Przez te minione lata, w trakcie realizacji kolejnych

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny

Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny PROJEKT Uchwała Nr Rady Miasta Rejowiec Fabryczny z dnia w sprawie programu współpracy Miasta Rejowiec Fabryczny z organizacjami pozarzdowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalnoci

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU Wygraj pomp ciep a Ariston Nuos

REGULAMIN KONKURSU Wygraj pomp ciep a Ariston Nuos REGULAMIN KONKURSU Wygraj pomp ciepa Ariston Nuos Niniejszy Regulamin, zwany dalej Regulaminem okrela zasady, warunki uczestnictwa oraz nagradzania uczestników w Konkursie Wygraj pomp ciepa Ariston Nuos.

Bardziej szczegółowo

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna

WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA. L. KRÓLAS 1, P. KRÓLAS 2 Orodek Kwalifikacji Jakoci Wyrobów SIMPTEST ul. Przemysłowa 34A 61-579 Pozna 22/21 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 21(1/2) ARCHIVES OF FOUNDARY Year 2006, Volume 6, Nº 21 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WYBRANE METODY DOSKONALENIA SYSTEMÓW ZARZDZANIA L. KRÓLAS

Bardziej szczegółowo

Budetowanie w przedsibiorstwie produkcyjnym. Budgeting in the productive enterprise

Budetowanie w przedsibiorstwie produkcyjnym. Budgeting in the productive enterprise Controlling w małych i rednich przedsibiorstwach 173 Budetowanie w przedsibiorstwie produkcyjnym Budgeting in the productive enterprise Karol CIEWIERA * Streszczenie: Budetowanie w działalnoci jednostek

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY rok szkolny 2015/2016. Publiczne Gimnazjum nr 1 im. Stefana Kardyna a Wyszy skiego

SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY rok szkolny 2015/2016. Publiczne Gimnazjum nr 1 im. Stefana Kardyna a Wyszy skiego Kada rzecz wielka musi kosztowa i by trudna. Tylko rzeczy mae i liche satwe. Stefan Kardyna Wyszyski SZKOLNY PROGRAM WYCHOWAWCZY rok szkolny 2015/2016 Publiczne Gimnazjum nr 1 im. Stefana Kardynaa Wyszyskiego

Bardziej szczegółowo

Kod pocztowy 00-928. Województwo Mazowieckie. Faks 630-10-19. Adres internetowy (URL) www.mi.gov.pl

Kod pocztowy 00-928. Województwo Mazowieckie. Faks 630-10-19. Adres internetowy (URL) www.mi.gov.pl OGŁOSZE O ZAMÓWIENIU Roboty budowlane Dostawy Usługi Wypełnia Urzd Zamówie Publicznych Data otrzymania ogłoszenia Numer identyfikacyjny SEKCJA I: ZAMAWIAJCY I.1) OFICJALNA NAZWA I ADRES ZAMAWIAJCEGO Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Jak uatwi klientowi wybór oferty kredytowej?

Jak uatwi klientowi wybór oferty kredytowej? Jak uatwi klientowi wybór oferty kredytowej? Wiktor Materek Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Seminarium Vademecum Nowych Produktów Hipotecznych, 30 marca 2006 r., Warszawa 1 Konsumenckie reimy informacyjne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r.

ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001. z dnia 12 stycznia 2001 r. ROZPORZDZENIE KOMISJI (WE) NR 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzgldniajc

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU OFERT NA WYBÓR BROKERA UBEZPIECZENIOWEGO DLA MIASTA ZIELONA GÓRA, JEGO JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ORAZ SPÓŁEK KOMUNALNYCH.

REGULAMIN KONKURSU OFERT NA WYBÓR BROKERA UBEZPIECZENIOWEGO DLA MIASTA ZIELONA GÓRA, JEGO JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ORAZ SPÓŁEK KOMUNALNYCH. REGULAMIN KONKURSU OFERT NA WYBÓR BROKERA UBEZPIECZENIOWEGO DLA MIASTA ZIELONA GÓRA, JEGO JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ORAZ SPÓŁEK KOMUNALNYCH. I. INFORMACJE PODSTAWOWE Prezydent Miasta Zielona góra ogłasza

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie

DECYZJA. odmawiam uwzgldnienia wniosku. Uzasadnienie Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia 21 marca 2005 r. odmawiajca uwzgldnienia wniosku o zobowizanie Zarzdu Banku, do wykrelenia danych osobowych dotyczcych Skarcego z Bankowego

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiaj cy udost pnia Specyfikacj Istotnych Warunków Zamówienia: www.sar.gov.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiaj cy udost pnia Specyfikacj Istotnych Warunków Zamówienia: www.sar.gov.pl Ogoszenie na stron www, wg ogoszenia o zamówieniu BZP Adres strony internetowej, na której Zamawiajcy udostpnia Specyfikacj Istotnych Warunków Zamówienia: www.sar.gov.pl Gdynia: Budowa budynku stacji ratowniczej

Bardziej szczegółowo

Amortyzacja rodków trwałych

Amortyzacja rodków trwałych Amortyzacja rodków trwałych Wydawnictwo Podatkowe GOFIN http://www.gofin.pl/podp.php/190/665/ Dodatek do Zeszytów Metodycznych Rachunkowoci z dnia 2003-07-20 Nr 7 Nr kolejny 110 Warto pocztkow rodków trwałych

Bardziej szczegółowo

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych Radziejów: Zorganizowanie i przeprowadzenie szkolenia w kierunku: projektowanie ogrodów Numer ogłoszenia:151938 2010; data zamieszczenia: 01.06.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU usługi Przetarg nieograniczony

Bardziej szczegółowo

Objanienia dotyczce sposobu wypełniania tabel

Objanienia dotyczce sposobu wypełniania tabel INSTRUKCJA WYPEŁNIANIA TABEL W PEŁNYM PLANIE PROJEKTU DZIAŁANIE UŁATWIANIE STARTU MŁODYM ROLNIKOM SEKTOROWEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO "RESTRUKTURYZACJA I MODERNIZACJA SEKTORA YWNOCIOWEGO ORAZ ROZWÓJ OBSZARÓW

Bardziej szczegółowo

ROLNICZYCH I ICH WP YW NA KOSZTY

ROLNICZYCH I ICH WP YW NA KOSZTY Wspópraca sfery nauki i instytucji rynkowych w za wiejskich oraz lokalnego przemysu sta ROLNICZYCH I ICH WPYW NA KOSZTY Stanisaw Zaj Zakad Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich sza Szkoa Zawodowa w Kro

Bardziej szczegółowo

Rachunek kosztów działa. dr Adam Chmielewski

Rachunek kosztów działa. dr Adam Chmielewski Rachunek kosztów działa dr Adam Chmielewski Koszty we współczesnym otoczeniu rynkowym spadek udziału kosztów bezporednich spadek udziału kosztów materiałów spadek udziału kosztów płac bezporednich wzrost

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ W RAMACH PROJEKTU PIERWSZY BIZNES AKTYWIZACJA LOKALNEJ SPOŁECZNOCI. Deklaracja bezstronnoci i poufnoci

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ W RAMACH PROJEKTU PIERWSZY BIZNES AKTYWIZACJA LOKALNEJ SPOŁECZNOCI. Deklaracja bezstronnoci i poufnoci Owiadczam, e: Nr wniosku Imi i nazwisko Kandydata/tki Imi i nazwisko Oceniajcego Imi i nazwisko Kandydata/tki Załcznik nr 5 do Regulaminu rekrutacji do Projektu PIERWSZY BIZNES aktywizacja lokalnej społecznoci

Bardziej szczegółowo

Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006. dr in. Marek Dwiarek. Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy

Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006. dr in. Marek Dwiarek. Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006 dr in. Marek Dwiarek Centralny Instytut Ochrony Pracy Pastwowy Instytut Badawczy Tematyka dyskusji Klub Paragraf 34, Bronisławów 2006 Wymagania dotyczce bezpieczestwa

Bardziej szczegółowo

W ramach podstawowej działalnoci operacyjnej projekt przewiduje uporzdkowanie zasad finansowania, w aspekcie kwalifikowania przychodów i kosztów, w

W ramach podstawowej działalnoci operacyjnej projekt przewiduje uporzdkowanie zasad finansowania, w aspekcie kwalifikowania przychodów i kosztów, w UZASADNIENIE Projekt rozporzdzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej uczelni publicznych stanowi wykonanie delegacji ustawowej wynikajcej z art. 105 ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

LOGISTYKA RECYKLINGU ODPADÓW, JAKO JEDEN Z ELEMENTÓW SYSTEMU LOGISTYCZNEGO POLSKI

LOGISTYKA RECYKLINGU ODPADÓW, JAKO JEDEN Z ELEMENTÓW SYSTEMU LOGISTYCZNEGO POLSKI PRACE NAUKOWE POLITECHNIKI WARSZAWSKIEJ z. 75 Transport 2010 Agnieszka Merkisz-Guranowska Politechnika Poznaska LOGISTYKA RECYKLINGU ODPADÓW, JAKO JEDEN Z ELEMENTÓW SYSTEMU LOGISTYCZNEGO POLSKI Rkopis

Bardziej szczegółowo

w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie Powiatowym w Krasnymstawie

w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie Powiatowym w Krasnymstawie ZARZDZENIE Nr 13/2005 STAROSTY KRASNOSTAWSKIEGO z dnia 29 sierpnia 2005 roku w sprawie wprowadzenia procedury naboru pracowników na kierownicze stanowiska urzdnicze i stanowiska urzdnicze w Starostwie

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA KONCEPCJI PRACY PRZEDSZKOLA NR 5 POD GRZYBKIEM W RAWICZU NA OKRES OD 2014 DO 2017

MODYFIKACJA KONCEPCJI PRACY PRZEDSZKOLA NR 5 POD GRZYBKIEM W RAWICZU NA OKRES OD 2014 DO 2017 MODYFIKACJA KONCEPCJI PRACY PRZEDSZKOLA NR 5 POD GRZYBKIEM W RAWICZU NA OKRES OD 2014 DO 2017 Niech umiech dziecka bdzie najwiksz nagrod i najwyszym uznaniem za wszelkie trudy w realizacji koncepcji pracy

Bardziej szczegółowo

Problemy pozyskiwania rodków unijnych przez polskie jednostki samorzdowe

Problemy pozyskiwania rodków unijnych przez polskie jednostki samorzdowe Prof. dr hab. Elbieta Kornberger-Sokołowska Uniwersytet Warszawski Problemy pozyskiwania rodków unijnych przez polskie jednostki samorzdowe 1. Zgodnie z art. 158 Traktatu ustanawiajcego Wspólnot Europejsk

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Rozdział 1 Przepisy ogólne ROZPORZDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 17 listopada 1998 r. w sprawie ogólnych warunków obowizkowego ubezpieczenia odpowiedzialnoci cywilnej podmiotu przyjmujcego zamówienie na wiadczenia zdrowotne za

Bardziej szczegółowo

Procedura wprowadzenia systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników obejmujcego szkolenia i samokształcenie

Procedura wprowadzenia systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników obejmujcego szkolenia i samokształcenie Starostwo Powiatowe w Kielcach Załcznik Nr 2 do Zarzdzenia Starosty Nr 38/05 z dn. 30.09.2005 r. Procedura wprowadzenia systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników obejmujcego szkolenia i samokształcenie

Bardziej szczegółowo

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001?

EMAS równowanik czy uzupełnienie ISO 14001? Materiały na konferencj Systemy zarzdzania w energetyce 27-29.04.2004, Szczyrk Andrzej Ociepa Polskie Forum ISO 14000 Prezes Stowarzyszenia Ekoekspert Sp. z o.o., Warszawa Główny Specjalista EMAS równowanik

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa 10 maja 2007 r. Wyniki finansowe po 1 kwartale 2007 roku str. 1

Konferencja prasowa 10 maja 2007 r. Wyniki finansowe po 1 kwartale 2007 roku str. 1 !"# #$ Konferencja prasowa 10 maja 2007 r. str. 1 Pozytywne trendy Wyniki finansowe po 1 kwartale 2007 str. 2 %& wg MSSF / zysk brutto 591 63% zysk netto 463 63% ROE brutto 34,0% 11,7 pp. ROE netto 26,6%

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI UCZNIÓW DO IM. MIKO AJA KOPERNIKA W NOWEM

ZASADY REKRUTACJI UCZNIÓW DO IM. MIKO AJA KOPERNIKA W NOWEM ZASADY REKRUTACJI UCZNIÓW DO LICEUM OGÓLNOKSZTACEGO IM. MIKOAJA KOPERNIKA W NOWEM I. Podstawa prawna. 1. Art. 9 ust. 2, art. 10 ust. 1 i ust. 9 ustawy z dnia 6 grudnia 2013 roku o zmianie ustawy o systemie

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY INFORMATYCZNE CRM W KSZTA TOWANIU STRATEGII BIZNESOWEJ CRM SYSTEMS IN SHAPING THE BUSINESS STRATEGY

SYSTEMY INFORMATYCZNE CRM W KSZTA TOWANIU STRATEGII BIZNESOWEJ CRM SYSTEMS IN SHAPING THE BUSINESS STRATEGY Anna Sotysik-Piorunkiewicz Wysza Szkoa Humanitas W Sosnowcu SYSTEMY INFORMATYCZNE CRM W KSZTATOWANIU STRATEGII BIZNESOWEJ CRM SYSTEMS IN SHAPING THE BUSINESS STRATEGY STRESZCZENIE W artykule omówiono zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Krystyna Dziworska Kierownik Katedry

Prof. dr hab. Krystyna Dziworska Kierownik Katedry 2 Prof. dr hab. Krystyna Dziworska Kierownik Katedry Zakad Inwestycji Dr Krzysztof Szczepaniak Prof. UG, dr hab. Anna Górczyska Dr Anna Wojewnik- Filipkowska Dr Grzegorz Bulczak Dr Grzegorz Bulczak Mgr

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 17 lipca 1998 r. o poyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.)

USTAWA. z dnia 17 lipca 1998 r. o poyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.) Dz.U.98.108.685 2000.07.15 zm. Dz.U.00.48.550 USTAWA z dnia 17 lipca 1998 r. o poyczkach i kredytach studenckich. (Dz. U. z dnia 21 sierpnia 1998 r.) Art. 1. 1. Studenci szkół wyszych, o których mowa w

Bardziej szczegółowo

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04

DECYZJA. Warszawa, dnia 4 padziernika 2004 r. GI-DEC-DS-208/04 Decyzja GIODO z dnia 4 padziernika 2004 r. nakazujca udostpnienie operatorowi telefonii komórkowej, udostpnienie Komendantowi Stray Miejskiej, danych osobowych abonenta telefonu komórkowego, w zakresie

Bardziej szczegółowo